O MEGO DA ESCOLA


Blog da Comisión Cultural MARTÍN SARMIENTO de Vilafranca para a potenciación do uso do galego nos centros do ensino no Bierzo e a promoción dos Intercambios escolares Bierzo-Galicia.

O meu perfil
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

CONSERVAMOS F- inicial de palabras do latín

Conservación do F- INICIAL

En galego, hai moitas palabras procedentes do latín que conservan o F- inicial, cousa que sucede nas demais linguas romances da península salvo no castelán. Algúns exemplos son:

 Facer < FACERE
 Falar < FABULARI
 Fame < *FAMINE
 Fariña < FARINA
 Fartar < FARTARE
 Feder < FOETERE
 Femia < FEMINA
 Fender < FINDERE
 Ferir < FERIRE
 Fiar < FILARE
 Fibela < *FIBELLA
 Fígado < *FICATU
 Foder < FOTUERE
 Fogar < FOCARE
 Fondo < FUNDU
 Forno < FURNU
 Foxo < FOVEU
 Fozar < *FODIARE

Raquel Rodríguez Amigo do IES Padre Sarmiento.

Conservamos o f- inicial , pero entre vogais evoluciona

O meu apelido é Devesa buscando, buscando atopei a súa etimoloxía que é latina.
Devesa en galego asóciase a lugares fértiles na beira dos ríos ou nos montes. En moitos casos estes lugares son terreos resgardados defendidos dos ventos ou acoutados polo propio home. En castelán dise dehesa < defensa era a forma orixinaria en latín. En defensa como podes comprobar o -f- en sílaba interior tende a desaparecer transformándose nun son bilabial en lingua galega, pero en castelán evolucionou de xeito semellante ao f- inicial en latín, é dicir, un h-.

DEVESA NO DICIONARIO:

1 s f BOT/XEOG Carballeira que pode estar coutada e na que pasta o gando.

2 s f BOT/XEOG Ecosistema de creación humana, a partir do bosque mediterráneo espontáneo, formado por pradarías con árbores do xénero Quercus e no que existe unha produción simultánea de gando, caza, leña, carbón e cortiza. A maioría localízanse en solos delgados e pobres, sobre lousas e granitos, xa que os máis produtivos se destinan á agricultura.

Raquel Devesa Acuña do CPR. San Narciso.


Comentarios (0) - Categoría: O CAMÍN DE SARMIENTO DE MARÍN AO BIERZO - Publicado o 11-07-2009 23:03
# Ligazón permanente a este artigo
UN TRAZO INNOVADOR: PERDA DO "L" e "N" intervocálicos
Desaparición do -L- intervocálico:

Unha das características máis típicas da evolución do latín galaico é a perda do L intervocálico, dando lugar a numerosos hiatos ou ditongos:

 candea < CANDELA
 coar < COLARE
 cor < COLORE
 doer < DOLERE
 dor < DOLORE
 fío < FILU
 moa < MOLA
 moer < MOLERE
 muíño < MOLINU
 néboa < NEBULA
 pau < PALU
 saír < SALIRE
 saúde < SALUTE
 só < SOLU
 soa < SOLA
 táboa < TABULA
 tea < TELA
 xear < GELARE


Desaparición do "N" intervocálico:

Outra das características máis significativas da evolución do latín galaico foi a desaparición da consoante "n" sempre que aparecía entre vogais.



 area < ARENAM
 boa < BONAM
 coroa < CORONAM
 la < LANAM
 lúa < LUNAM
 soar < SONARE
 ter < TENERE

Observa agora que lles ocorre a estas palabras en castelán: arena, buena, corona, lana, luna, sonar, tener. Si, todas elas conservaron o "n" intervocálico que xa existía no latín.

Observa agora estas palabras en castelán: volar,cielo,hilo,pila,muela,sólo. Todas conteñen un "l" entre vogais que xa existía no latín e que en galego se van perder:

? Voar: en latín era VOLARE
? Ceo: en latín era CAELUM
? fío: en latín era FILUM
? pía: en latin era PILAM
? moa: en latín era MOLAM
? só: en latín era SOLUM



CONCLUSIÓN

O Galego normalmente é máis conservador coas palabras latinas que o castelán, pero neste caso non foi asi, presenta un trazo de innovación ao facer desaparecer o "l" e "n" que estaban no latín entre vogais.

Ana María Cela do IES Padre Sarmiento
Sandra Rea González do CPR San Narciso
Comentarios (0) - Categoría: O CAMÍN DE SARMIENTO DE MARÍN AO BIERZO - Publicado o 10-07-2009 12:32
# Ligazón permanente a este artigo
O DITONGO "AU" DO LATÍN COMO EVOLUCIONARÁ ?
Moitas das palabras que utilizamos no noso vocabulario proveñen do latín, ao pasar do latina ao galego houbo algúns axustes, así o ditongo galego ou normalmente vén do < AU:

 bouza < BAUDEA
 cousa < CAUSA
 couto < CAUTU
 loureiro < LAURARIU
 louro < LAURU
 lousa < LAUSIA
 mouro < MAURU
 ouro < AURU
 ousar < AUSARE
 outono < AUTUMNU
 pouco < PAUCU
 pousar < PAUSAR
 rouco < RAUCU
 touro < TAURU

O ditongo ?au? evoluciona ao galego como ?ou? e en castelán como ?o?. Exemplos:

LATÍN > GALEGO / CASTELÁN
Paucum > Pouco/Poco
Aurum > Ouro/Oro
Causam > Cousa/Cosa

O OURO É POUCA COUSA...
Hai unha inscrición do denominado Crismón de Quiroga en latín dos primeiros cristiáns que apareceu en Galicia, esta terra á que viñeran os romanos na procura do ouro, que di así:

"AVRVM VILE TIBI EST ARCENTI PONDERA CEDANT
PLVS EST QVOD PROPRIA FELICITATE NITES"


Trascrición (libre):

"O OURO É POUCA COUSA PARA TI, A PRATA PERDE PESO, MÁIS VALOR TEN QUE A TÚA PROPIA FELICIDADE(SABEDORIA) BRILLE".

Sergio Ares López do IES. Padre Sarmiento e Flor Corvalán García do CPR. San Narciso
Comentarios (0) - Categoría: O CAMÍN DE SARMIENTO DE MARÍN AO BIERZO - Publicado o 10-07-2009 11:05
# Ligazón permanente a este artigo
DO LATÍN AO GALEGO SEGUINDO A SARMIENTO


Sarmiento ten un libro cun título un tanto curioso " Elementos etimológicos según el método de Euclides" no que vai expoñendo unha serie de regras de evolución do latín ás linguas romances fundamentalmente ao galego e castelán.
Nesta iniciativa de Intercambio Escolar entre Marín e o Bierzo, propuxémonos seguindo o camín trazado polo que se considera pai dos estudos de Filoloxía colgar no blog algunhas desas regras de evolución pois teñen unha gran funcionalidade á hora de saber máis sobre as linguas que usamos día a día.
Escollemos esas que ademaís teñen máis rendabilidade á hora de fixarnos nas diferenzas que exiten entre o galego e o castelán , tal e como Sarmiento fora propoñendo.



CONSERVAMOS O "o" E MAIS O "e" BREVES TÓNICOS DO LATÍN:

En latín había dous tipos de O, o O breve e o O longo. No paso do latín ao galego o O breve latino conservouse, pero fíxose aberto, mentres que o O longos fíxose pechado. Exemplos da conservación do O breve tónico latino son:

 cova < COVA
 escola < SCHOLA
 fogo < FOCU
 fóra < FORAS
 horta < HORTA
 logo < LOCU
 morte < MORTE
 óso < OSSU
 ovo < OVU
 pobo < POPULU
 porco < PORCU
 porta < PORTA


Como podes observar o ?o? breve tónico consérvase en galego, pero evolucionará xeralmente a un ditongo ?ue ?en castelán.

Exemplo:

Latín > Galego / Castelán
Mortem > Morte / Muerte
Pontem > Ponte / Puente
Porto > Porto / Puerto
Fontem > Fonte / Fuente
Forte > Forte / Fuerte

Algo semellante ocorre co E tónico breve do latín. A regra sería a seguinte:En galego conservámolo, en castelán pasa a ditongo "ie"
Martín Sarmiento no seu libro "Elementos Etimológicos" escolleu como exemplos entre outras as seguintes palabras:

Latín > Galego / Castelán
Ventum > vento / viento
Tempus > tempo / tiempo
Cervum > cervo / ciervo
Centum > cento / ciento
Septem > sete / siete
Metum > medo / miedo

Hai tamén casos moi coñecidos nos que se frea a evolución para evitar que unha cidadade creada polos romanos co nome de EMERITA hoxe se chame Mérida. Saberías deducir cal sería a súa evolución natural tendo en conta que o segundo e da palabra latina é breve e tónico e o i nesa posición tende a desaparecer? Si,adiviñaches efectivamente é esa palabra que a ninguén lle gustaría como nome para a súa cidade.

Raquel Suárez González do IES. Padre Sarmiento e Paula García Area do CPR. San Narciso.
Comentarios (1) - Categoría: O CAMÍN DE SARMIENTO DE MARÍN AO BIERZO - Publicado o 10-07-2009 09:20
# Ligazón permanente a este artigo
A BASE DA LINGUA : O ESTRATO LATINO
O ESTRATO DO GALEGO, O LATÍN (Miriam Martínez Iglesias, CPR. San Narciso e Carlos Butrón López, IES. Padre Sarmiento)

ESTRATO.

Neste traballo veremos a evolución de palabras que veñen directamente do latín, lingua da que derivan unha porcentaxe do 80% aproximadamente das palabras das linguas romances ou románicas en xeral, que, como sabedes,son entre outras o galego e o castelán.

A palabra estrato provén do latín stratus (cuberta de cama).
En etimoloxía, o termo ?Estratos Lingüísticos? refírese ó conxunto de linguas que se integraron para formar unha lingua nova. Outra palabra relacionada é substrato, na cal o sufixo latino sub (baixo) indica que un idioma está debaixo a outro, é dicir, que o cobre, oculta e o extingue.
En meteoroloxía, a palabra estrato refírese a unha cuberta de nubes sobre a terra. De aí a palabra estratosfera para a capa da atmosfera que cobre a troposfera.
A parte de capa, cuberto ou tecido, stratus indica lugar. De stratus vén o sufixo -estre como: campestre (campus stratus), ecuestre (equus stratus), pedestre (pedis stratus), terrestre (terra stratus) e silvestre (silvestris stratus).
A palabra stratus procede á vez do verbo sternere (pór no chan) de onde logo nacerá a palabra consternar (con- sternere, ?botar á terra?, ou ?aterrar? nos dous sentidos: abater e dar medo). Cando algo cae á terra cóbrea, de aí capa, cuberta, tecido, etc.









ESTRATO LATINO.

É a lingua base que logo conformará a lingua galega. A latinización iniciouse coa chegada de exércitos de Décimo Xunio Bruto(denominado precisamente por iso O Galaico) no 137 a. C. O primeiro pobo co que loitan os romanos son os Gallaici, e así chamaron a esta terra Gallaecia. Tamén Xulio César no 61 a. C. fixo unha expedición militar por vía marítima ata Brigantium, e o Emperador Octavio Augusto (29-19 a.C.) fixo operacións militares contra as tribos galaicas, ástures e cántabras que supuxeron a súa submisión a Roma.

Coa romanización comezou a asimilación do latín na Gallaecia (forma vulgar).
A distancia a Roma e o feito de que os romanos que viñeron a Galicia proviñan da Bética, obraron a favor de que o latín da Gallaecia fose tradicional e conservador (conserva, por exemplo, o ditongo au que dará a forma ou, o f- inicial latino, etc...).
Ademais, o latín da Gallaecia distínguese xa do falado noutras zonas peninsulares, cun léxico típico do noroeste e cunha pronuncia peculiar. Este latín galaico comezará a diferenciarse dialectalmente dos outros latíns peninsulares que serán a base do castelán, leonés e do catalán despois do século VI.


A LINGUA LATINA.

O indoeuropeo é a orixe do latín. Un dos numerosos troncos que saíron desta orixe foi o itálico, de onde saíu o latín, o osco (Sur de Italia) e o umbro (Norte de Italia).

O Imperio Romano foi o que lle deu vida e expansión ao latín. Hai outras moitas linguas que influiron no que chamamos latín arcaico. Unha destas linguas foi o etrusco.

*Expansión:
Por onde pasaba o Imperio Romano impoñía o latín.
En Hispania distínguense dúas zonas na expansión da lingua latina:
- Tarraconensis: o latín non era tan culto. Era o que traían os exércitos. Nesta zona concentrouse o populus, que eran os comerciantes, xente vulgar, etc. Este latín era máis receptivo ás influencias doutros pobos e linguas.
- Bética: o latín era máis culto, máis urbano. Nesta zona concentráronse os literatos, a xente culta, etc.


*Evolución das palabras.
o Léxico:
o Arcaísmos:
rostrum>rostro
capitium>capitia>cabeza
cova>cova
cuius>cuxo
nec unum>ningún
Conservación do pluscuamperfecto de indicativo.
o Innovacións: audire>oir
mulier>muller
comedere>comer
cras>maña
equa>egua
magis>máis
o/e>ue/ie>porta>porta/terra>terra
o Innovacións con respecto ao latín clásico: fabulari>falar
afflare>achar
formosus>fermoso
quarere>querer
o Innovacións na época latina: ere>ar
ere>er
ere>ir
a de OD (Amo a María)
o Neoloxismos léxicos na época imperial: formaceus>hormazo
capatare>catar
amarellus>amarelo

*Os cultismos son palabras que, o non ser utilizadas pola maioría, apenas sufriron transformacións, co que se preserva a forma latina ou grega primitiva. Algúns exemplos son:
collocare: colocar.
digitus: díxito/dígito.
femina: feminino/femenino.
frígidus: fríxido/frígido e frío.
clavis: clave (cultismo) e chave(palabra patrimonial: o cl evoluciona como ch en galego e como ll en castelán)/llave.

Como mostra do estrato latino podemos poñer moitos exemplos. Velaí van algúns:


 Ameixa < DAMASCENA
 Cereixa < CERESIA
 Chourizo < SAURICIU
 Colo < COLLU
 Figo < FICU
 Fonte < FONTE
 Moucho < NOCTUOLU
 Olmo < ULMU
 Outeiro < ALTARIU
 Ovella < OVICULA
 Palla < PALEA
 Pega < PICA
 Ponte < PONTE
 Río < RIVU
 Testa < TESTA
 Troita, truita < TRUCTA
 Vila < VILLA
 Viña < VINEA
 Xesta < GENESTA



En conclusión, se non fose polo indoeuropeo e logo o latín a nosa lingua non existiría. A nosa lingua deriva do latín, é dicir, que a maioría das palabras do galego proveñen do estrato latino, aínda que hai outras que proceden do substrato anterior ao latín, e outras do superestrato (linguas que deixaron pegadas despois do latín, como por exemplo o superestrato xermánico ou o árabe).


Comentarios (1) - Categoría: O CAMÍN DE SARMIENTO DE MARÍN AO BIERZO - Publicado o 09-07-2009 08:53
# Ligazón permanente a este artigo
[1] 2
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0