O MEGO DA ESCOLA


Blog da Comisión Cultural MARTÍN SARMIENTO de Vilafranca para a potenciación do uso do galego nos centros do ensino no Bierzo e a promoción dos Intercambios escolares Bierzo-Galicia.

O meu perfil
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

A BASE DA LINGUA : O ESTRATO LATINO
O ESTRATO DO GALEGO, O LATÍN (Miriam Martínez Iglesias, CPR. San Narciso e Carlos Butrón López, IES. Padre Sarmiento)

ESTRATO.

Neste traballo veremos a evolución de palabras que veñen directamente do latín, lingua da que derivan unha porcentaxe do 80% aproximadamente das palabras das linguas romances ou románicas en xeral, que, como sabedes,son entre outras o galego e o castelán.

A palabra estrato provén do latín stratus (cuberta de cama).
En etimoloxía, o termo ?Estratos Lingüísticos? refírese ó conxunto de linguas que se integraron para formar unha lingua nova. Outra palabra relacionada é substrato, na cal o sufixo latino sub (baixo) indica que un idioma está debaixo a outro, é dicir, que o cobre, oculta e o extingue.
En meteoroloxía, a palabra estrato refírese a unha cuberta de nubes sobre a terra. De aí a palabra estratosfera para a capa da atmosfera que cobre a troposfera.
A parte de capa, cuberto ou tecido, stratus indica lugar. De stratus vén o sufixo -estre como: campestre (campus stratus), ecuestre (equus stratus), pedestre (pedis stratus), terrestre (terra stratus) e silvestre (silvestris stratus).
A palabra stratus procede á vez do verbo sternere (pór no chan) de onde logo nacerá a palabra consternar (con- sternere, ?botar á terra?, ou ?aterrar? nos dous sentidos: abater e dar medo). Cando algo cae á terra cóbrea, de aí capa, cuberta, tecido, etc.









ESTRATO LATINO.

É a lingua base que logo conformará a lingua galega. A latinización iniciouse coa chegada de exércitos de Décimo Xunio Bruto(denominado precisamente por iso O Galaico) no 137 a. C. O primeiro pobo co que loitan os romanos son os Gallaici, e así chamaron a esta terra Gallaecia. Tamén Xulio César no 61 a. C. fixo unha expedición militar por vía marítima ata Brigantium, e o Emperador Octavio Augusto (29-19 a.C.) fixo operacións militares contra as tribos galaicas, ástures e cántabras que supuxeron a súa submisión a Roma.

Coa romanización comezou a asimilación do latín na Gallaecia (forma vulgar).
A distancia a Roma e o feito de que os romanos que viñeron a Galicia proviñan da Bética, obraron a favor de que o latín da Gallaecia fose tradicional e conservador (conserva, por exemplo, o ditongo au que dará a forma ou, o f- inicial latino, etc...).
Ademais, o latín da Gallaecia distínguese xa do falado noutras zonas peninsulares, cun léxico típico do noroeste e cunha pronuncia peculiar. Este latín galaico comezará a diferenciarse dialectalmente dos outros latíns peninsulares que serán a base do castelán, leonés e do catalán despois do século VI.


A LINGUA LATINA.

O indoeuropeo é a orixe do latín. Un dos numerosos troncos que saíron desta orixe foi o itálico, de onde saíu o latín, o osco (Sur de Italia) e o umbro (Norte de Italia).

O Imperio Romano foi o que lle deu vida e expansión ao latín. Hai outras moitas linguas que influiron no que chamamos latín arcaico. Unha destas linguas foi o etrusco.

*Expansión:
Por onde pasaba o Imperio Romano impoñía o latín.
En Hispania distínguense dúas zonas na expansión da lingua latina:
- Tarraconensis: o latín non era tan culto. Era o que traían os exércitos. Nesta zona concentrouse o populus, que eran os comerciantes, xente vulgar, etc. Este latín era máis receptivo ás influencias doutros pobos e linguas.
- Bética: o latín era máis culto, máis urbano. Nesta zona concentráronse os literatos, a xente culta, etc.


*Evolución das palabras.
o Léxico:
o Arcaísmos:
rostrum>rostro
capitium>capitia>cabeza
cova>cova
cuius>cuxo
nec unum>ningún
Conservación do pluscuamperfecto de indicativo.
o Innovacións: audire>oir
mulier>muller
comedere>comer
cras>maña
equa>egua
magis>máis
o/e>ue/ie>porta>porta/terra>terra
o Innovacións con respecto ao latín clásico: fabulari>falar
afflare>achar
formosus>fermoso
quarere>querer
o Innovacións na época latina: ere>ar
ere>er
ere>ir
a de OD (Amo a María)
o Neoloxismos léxicos na época imperial: formaceus>hormazo
capatare>catar
amarellus>amarelo

*Os cultismos son palabras que, o non ser utilizadas pola maioría, apenas sufriron transformacións, co que se preserva a forma latina ou grega primitiva. Algúns exemplos son:
collocare: colocar.
digitus: díxito/dígito.
femina: feminino/femenino.
frígidus: fríxido/frígido e frío.
clavis: clave (cultismo) e chave(palabra patrimonial: o cl evoluciona como ch en galego e como ll en castelán)/llave.

Como mostra do estrato latino podemos poñer moitos exemplos. Velaí van algúns:


 Ameixa < DAMASCENA
 Cereixa < CERESIA
 Chourizo < SAURICIU
 Colo < COLLU
 Figo < FICU
 Fonte < FONTE
 Moucho < NOCTUOLU
 Olmo < ULMU
 Outeiro < ALTARIU
 Ovella < OVICULA
 Palla < PALEA
 Pega < PICA
 Ponte < PONTE
 Río < RIVU
 Testa < TESTA
 Troita, truita < TRUCTA
 Vila < VILLA
 Viña < VINEA
 Xesta < GENESTA



En conclusión, se non fose polo indoeuropeo e logo o latín a nosa lingua non existiría. A nosa lingua deriva do latín, é dicir, que a maioría das palabras do galego proveñen do estrato latino, aínda que hai outras que proceden do substrato anterior ao latín, e outras do superestrato (linguas que deixaron pegadas despois do latín, como por exemplo o superestrato xermánico ou o árabe).


Comentarios (1) - Categoría: O CAMÍN DE SARMIENTO DE MARÍN AO BIERZO - Publicado o 09-07-2009 08:53
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
1 Comentario(s)
1 O voso blogue foi engadido ao Planeta ENDL, unha aplicación web que permite actualizar nun mesmo espazo todas as novas entredas dos blo#blgtk08#gues dos equipos de normalización e doutras webs de interese sobre a lingua galega.

Saúdos e parabéns polo voso traballo
Comentario por Román (09-07-2009 15:39)
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0