O MEGO DA ESCOLA


Blog da Comisión Cultural MARTÍN SARMIENTO de Vilafranca para a potenciación do uso do galego nos centros do ensino no Bierzo e a promoción dos Intercambios escolares Bierzo-Galicia.

O meu perfil
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

O IES. VALLE INCLÁN NAS IV XORNADAS MARTÍN SARMIENTO
Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 por alumnos/as de 3º da ESO do IES. VALLE INCLÁN de Pontevedra (Pontevedra) que coordinou Xosé Álvarez García


Este traballo que leva o título xenérico de Sarmiento e o Rexurdimento do galego, por tratarse xa dun traballo de Secundaria e pola súa amplitude vai ser presentado en distintas entradas ou apartados alternándoo co dos outros centros para darlle forma tamén así neste blog ao importante labor colectivo co que se deseñaron os Intercambios didácticos na presente edición.

Comezamos pois coa aproximación á figura de Sarmiento que desde Pontevedra realizaron neste centro.

Martín Sarmiento Ilustrado galego: Pai das Letras Galegas

Durante o século XVIII Europa viviu a época da Ilustración, un movemento cultural que foi durar ata o comezo da Revolución Francesa. Durante este período o pensamento humano avanza grazas ao traballo dos ilustrados que son como a luz nun momento de escuridade e tocan os ámbitos político, social e económico.
Nesta época en Galicia a lingua galega atopábase nunha clara decadencia por varios motivos. A nobreza galega fora substituída por outra foránea; o poder económico, político e relixioso pasara a mans de funcionarios e cregos casteláns que viñeran a Galicia.
Nas igrexas e nas escolas suprimiuse a utilización do galego substituíndoo polo castelán, o que axudou máis á súa marxinación.
Tamén, a poboación galega das clases superiores decidiu cambiar a súa lingua, cun gran desprestixio social, polo castelán. Por todo isto, a lingua galega viviu un período de silencio coñecido como os Séculos Escuros, pero coa chegada da Ilustración a situación comezou a cambiar, os máis importantes ilustrados galegos foron o padre Feijóo e o padre Sarmiento.

Pedro Xosé García Balboa, máis coñecido como Frei Martín Sarmiento, é considerado un dos pais da lingüística galega. Nace en Vilafranca do Bierzo o 9 de marzo de 1695 aínda que con catro meses xa era veciño de Pontevedra e polas nosas rúas e prazas gozaba dos xogos infantís.
Foi defensor dos humildes desde a luz novidosa dun pensamento que o converteu nun pioneiro da Ilustración, como cando defendeu a lingua galega e apostou sen disimulo pola súa implantación no ensino.

Sarmiento defendía con todo o seu ser a lingua galega e por isto tivo moita relevancia. Estaba convencido de que un alto número das persoas que falaban galego, non sabían o significado da maioría das palabras que usaban. Por iso, Sarmiento comezou a realizar estudos sobre a etimoloxía das palabras galegas que escoitaba. Era un home que se preocupaba pola cultura da súa provincia.
Combateu xunto con Feijóo a superstición e a ignorancia, levando a cabo a fundación de diversas bibliotecas nas vilas. Grazas a el, conseguiuse un grande avance na investigación, recuperación e coñecemento do galego. Tamén se interesou polas ciencias e pola botánica como demostra nalgúns dos seus escritos como: Disertación sobre las virtudes maravillosas y uso de la planta llamada carqueixa (1761), Sobre los vegetables kali, sosa y la barrilla (1756). Pero a maioría das súas obras están centradas na lingua, cultura e dignidades galega: Coloquio de veinticatro gallegos rústicos ou Coplas gallegas y Glosario (1746), Catálogo de voces y frases de la lengua gallega (1745-55), Sobre el Origen de la Lengua Gallega y sobre la Paleografía española (1755), Viaje a Galicia (1755), La educación de los niños, Discurso apologético por el arte de rastrear las etimologías de las lenguas vulgares (1770).



Sarmiento defendía que aos nenos galegos recibisen o ensino en galego, porque na súa época ensinábanlles latín en castelán e como el dicía, ensinábanlles unha lingua que non comprendían noutra que tampouco entendían. Tamén critica os castigos físicos aos que eran sometidos os nenos por falar galego na escola.
Tamén denunciaba que os propios cregos non entendían a lingua dos campesiños que se ían confesar e polo tanto, dificilmente lles podían perdoar os pecados na confesión.
Polo tanto o que el defende é introducir o galego na escola, xa xustiza, na Igrexa, etc., porque considera que unha das causas do atraso de Galicia é por non poder usar o seu propio idioma e que isto foi debido á chegada de xentes de fóra que viñeron desempeñar os mellores cargos ignorando o idioma.

Debido ao importante labor que realizou respecto á lingua galega, en 1944 fundouse o Instituto Padre Sarmiento de Estudios Gallegos, que pretendía ser unha continuación do Seminario de Estudos Galegos. Neste instituto realízanse exposicións, publicacións e labores de investigación nas ramas de Humanidades e Ciencias Sociais.

Por último, para recoñecer o seu importante labor dedicóuselle o Día das Letras Galegas no ano 2002. Con motivo desa celebración, asinouse un acordo coa Junta de Castela e León para introducir o galego nos colexios e institutos do Bierzo, a terra onde nacera Sarmiento e onde aínda se fala galego.



Traballo realizado por: Laura Lueiro, Clara Pérez, Cristina Díaz, Emma Lendoiro e Raquel López (3ºA)
Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 15-04-2012 21:30
# Ligazón permanente a este artigo
O IES VIRGEN DE LA ENCINA NAS IV XORNADAS MARTÍN SARMIENTO

Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 por alumnos/as de 1º ESO e de 1º de Bacharelato do IES Virgen de la ENCINA de Ponferrada que coordinaron as profesoras Mónica López Souto e Teresa López Rodríguez

Un traballo que xira ao redor da vida de Sarmiento como adiantado da súa época interesándose dun xeito moi especial nos itinerarios e paradas que Sarmiento realizou nas súas viaxes a Galicia. Este vídeo é a presentación do noso traballo que se visionou o día 9 de marzo no Teatro Vilafranquino.





A seguir está o traballo escrito.



SARMIENTO, BIOGRAFÍA, UN ADIANTADO Á SÚA ÉPOCA.
INTERESES CIENTÍFICOS QUE O LEVAN ÁS LETRAS GALEGAS

ESQUEMA DE CONTIDOS:
a) Cando vive?
b) Quen vén sendo?
c) Sarmiento: berce de sabedoría
d) Que escribe?
e) O enredante Mago Chalupa
f) Como saber máis?
g) Autoría deste traballo

CANDO VIVE?
Estamos no século XVIII no que o mundo das ideas e da cultura sofre unha gran transformación coñecida como ?ILUSTRACIÓN? ou ?SÉCULO DAS LUCES?.
Caracterízase por tres ?ismos:
Racionalismo = a razón é a fonte do coñecemento
Criticismo = o saber apóiase na dúbida
Empirismo = o saber apóiase en feitos demostrables.
Sarmiento pertence á Ilustración Galega dentro do grupo do Padre Feixóo, ?Os Críticos?
En Galicia unha das características desta etapa é a represión do galego e a extensión do castelán a todos os ámbitos.

QUEN VÉN SENDO?
Frei Martín Sarmiento vén sendo Pedro Joseph García Balboa, nado en Vilafranca do Bierzo o 9 de marzo de 1695. Os seus pais son Alonso García de Gosende e Clara de Balboa Sarmiento. Son 6 irmáns, catro homes e dúas mulleres.
Aos catro meses trasládase á cidade de Pontevedra onde vive até os 15 anos, que se marcha a estudar ao seminario bieito de San Martiño de Madrid (1710).
A partir de 1717 adopta o nome de ?Martín Sarmiento?.
Estuda e vive en distintos lugares ata establecerse definitivamente en Madrid.
Tres datas que marcan a súa traxectoria intelectual son as viaxes realizadas a Galicia.
É un gran pensador, traballador e observador; investigador, escritor e corrector de obras, entre elas as do Padre Feixóo.
Desempeña os cargos de Cronista Xeral da Congregación Benedictina de Valladolid e de Cronista Maior de Indias.
Na súa cela ten ademais da súa biblioteca, un microscopio, un telescopio, un termómetro, un astrolabio, un estoxo matemático e unha balanza. Todas estas pertenzas contribúen ao nacemento dos museos de Historia Natural. Isto demostra que foi un home adiantado ao seu tempo.
Finou en Madrid o día 7 de decembro de 1772.
En 1944 fúndase o ?Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos? en Santiago de Compostela, que realiza exposicións, publicacións e labores de investigación nas ramas de Humanidades e Ciencias Sociais.
O Día das Letras Galegas de 2002 foi dedicado á súa persoa.

SARMIENTO: BERCE DE SABEDORÍA.
En 1723, Sarmiento marcha para o Convento de San Vicente de Oviedo onde está como abade o Padre Feixóo. Esta relación supón unha das claves para entender a traxectoria intelectual de Sarmiento xa que supuxo o seu compromiso co proxecto renovador da Ilustración.

En febreiro de 1726 vai para Toledo co fin de catalogar os fondos da biblioteca e do arquivo da catedral. Durante a realización deste traballo le as ?Cantigas de Santa María? de Afonso X e descobre a importancia do galego medieval.
As súas viaxes a Galicia son moi importantes para a vida e para a obra de Sarmiento. A primeira foi en 1725 e a segunda en 1745 (de maio de 1745 a xaneiro de 1746)..viaxe Padre Sarmiento.JPG e a terceira en 1754. Nestas viaxes percorre Galicia como un investigador de campo, que recolle información de moitos temas, como a botánica, a historia, a arqueoloxía, a diplomacia, a etnografía, a filoloxía (en relación coa lingua galega)... Todo isto faino tomando notas, examinando, falando coa xente e contrastando a información.
Na súa obra ?Onomástico Etimológico de la lengua gallega? (iniciada en 1757), no parágrafo 189 di sobre a súa viaxe a Galicia en 1745: ?era o noso principal estudio recoller as voces pertencentes á Historia Natural en toda a súa extensión, de árbores, arbustos, herbas, peixes, cunchas, mariscos, insectos, animais, aves e algunhas de minerais. Engadindo ao dito as voces xeográficas de lugares, montes, ríos, pontes, etc...?
Nas súas palabras nótase a preocupación que tiña por distintos aspectos de Galicia (a súa historia natural, a súa lingua, a súa situación real), e por outras temáticas, como a matemática, a agricultura ou/e a xeografía.
Outro tema importante no que indaga moito é o da educación, no que defende un método máis racional, un ensino ás mulleres e un ensino na lingua materna: ?En Galicia, en galego?.
Poderíase resumir a súa obra en tres grandes temas:
- A filoloxía galega
- Arquivos e bibliotecas
- Botánica e historia natural. Grazas a Sarmiento créase o ?Real Xardín Botánico? de Madrid.
A contribución de Sarmiento segue a ser moi importante en moitos ámbitos. Considérase o pai da filoloxía galega e na actualidade a súa obra é un dos alicerces para os investigadores pola súa información sobre a lingua falada no seu tempo e sobre os aspectos sociais e políticos que rodeaban o uso cotián do galego e do castelán na Galicia do século XVIII.

QUE ESCRIBE?
A súa obra é moi extensa aínda que case toda foi publicada postumamente. Nós destacamos a seguinte:
1732, Demonstración crítico-apologética del Teatro Crítico Universal
1745-55, Catálogo de voces y frases de la lengua gallega
1746, Coloquio de vintecatro galegos rústicos
1746, Glosario
1755, Sobre el Origen de la Lengua Gallega
1757-69, Onomástico Etimológico de la lengua gallega
1768, Tratado de la educación de la Juventud
1769, Onomástico etimológico latín- gallego

O ENREDANTE MAGO CHALUPA
1. En que época vive Sarmiento?
a) No Século das Luces
b) No Renacemento
c) Ningunha das respostas anteriores é correcta
2. Que pasou no 2002?
a) Concedéronlle a Sarmiento o ?Micrófono de oro de Literatura?
b) Gabaron a súa figura dedicándolle o ?Día das Letras Galegas?
c) Nomeárono a título póstumo ? Fillo predilecto? de Vilafranca do Bierzo
3. Por que foi coñecido Martín Sarmiento?
a) Por ser profesor de Teoloxía na Universidade de Santiago de Compostela
b) Por ser un dos primeiros políticos bercianos con ideas progresistas
c) Por ser un intelectual da Ilustración coñecido polas súas ideas innovadoras.
4) A que se dedicou Martín Sarmiento?
a) Foi bispo de Astorga
b) Monxe da Orde Bieita que viviu en Andalucía
c) Monxe da Orde Bieita que dedicou gran parte da súa vida á investigación
5) En cal destes lugares viviu Sarmiento?
a) Santillana del Mar
b) Puebla de Sanabria
c) Vilafranca do Bierzo

6) En que datas non realizou viaxes a Galicia?
a) De 1772 a 1773
b) De 1745 a1746
c) 1725
7) Que temas trata na súa obra?
a) A Filoloxía Galega
b) Carpe Diem
c) Homo Viator
8) Que tiña na súa cela?
a) Unha balanza
b) Un astrolabio
c) As dúas anteriores son correctas
9) Escolle a obra que non escribiu Martín Sarmiento.
a) Coloquio de vintecatro galegos rústicos
b) Églogas de Carnaval
c) La educación de la Juventud
10) Que se creou grazas a Sarmiento?
a) O Encoro de Bárcena
b) A Colexiata de Vilafranca do Bierzo
c) O Real Xardín Botánico de Madrid
Solucións: 1a, 2b, 3c, 4c, 5c, 6a, 7a, 8c, 9b, 10c

CURTAMETRAXE ? A ESCOLA DAS AREAS?


COMO SABER MÁIS?
. Allegue, Pilar, Frei Martín Sarmiento, Ir Indo, Vigo, 2001
. Barbosa Álvares, José Manuel, Atlas histórico da Galiza e do seu contorno geográfico e cultural, Barcelona, 2008
. Cañada, Silverio, Gran Enciclopedia Galega, Tomo 40, Editor El Progreso, Lugo
. Carballo, Francisco, Martín Sarmiento, A Nosa Terra, Vigo, 2002
. Casares, Carlos, A vida do Padre Sarmiento, Edit. Galaxia, Vigo, 2001
. Costa Rico, Antón, Sarmiento (Vida e obra), Xerais de Galicia, Vigo, 2002
. Puentes Chao, Antonio & Liñares Giraut, X. Amancio, ?Diccionario? Frei Martín Sarmiento , A Coruña, 2002
. Rabuñal, Henrique, O Padre Sarmiento, Espiral Maior, 2002
. VVAA, Atlas Xeográfico e histórico de Galicia e do mundo, Edics. Do Cumio, Pontevedra, 2009
. VVAA, Lingua e Literatura 1º BAC, Consorcio Editorial Galego, Vigo 2008
. Mapas de estradas, Galicia, El Bierzo y España, Edit. Everest
www.bierzopedia.com/Fray_Martín_Sarmiento
www.culturagalega.org
www.es.wikipedia.org/wiki/Martín_Sarmiento ou na galipedia


Autoría deste traballo:
1ºESO
Laura Belenda García
Lucía Blanco Orallo
Haidée Corredera Blanco
Alba Cubelos Bodelón
Juan Diego Florez Saavedra
David López López
Ainhoa Martínez López
Laura Montaña Martínez
Tania Paiva dos Santos
Álvaro Prieto Villar
Cristina Rodríguez Castaño

Profesora: Mónica López Souto

BACHARELATO
Pablo Bermúdez Pérez
Antía Calvete Alejandre
Javier García Fernández
José Ángel García López
Ainhoa Jiménez Alonso
Enrique Pérez de la Puente
Alba Prieto Villar
Marcos Rodríguez Abella

PROFESORA: Teresa López Rodríguez

Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 15-04-2012 21:13
# Ligazón permanente a este artigo
O CPR. SAN NARCISO nas IV Xornadas Martín Sarmiento
Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 polo CPR. San Narciso de Marín (Pontevedra) que coordinou Héctor M. Silveiro Fernández

É a segunda vez na que este centro participa nos Intercambios Martín Sarmiento.A ocasión pasada abordamos esta experiencia didáctica alumnos7as de 4º da ESO baixo o título: "O Camín de Sarmiento de Marín ao Bierzo" só dous centros: O IES. Padre Sarmiento de Vilafranca e o CPR San Narciso. Desta volta coa participaxción de máis centros propuxémonos un achegamento singular á biografía de Sarmiento para alumnos/as de 1º da ESO a través dun elemento simbólico. Podedes ver unha presentación do traballo realizada en vídeo.




A continuación reproducimos o texto que foi o punto de partida para a realización dunha especie de cómic sobre Sarmiento. Titulamos a experiencia:

O CARBALLO de SARMIENTO
Trátase dun achegamento á figura de Martín Sarmiento como fundador dos estudos sobre a filoloxía galega, pois el viría sendo o primeiro filólogo da nosa lingua.
Lembra a etimoloxía de filólogo que filos = amante + logos = palabra.

A continuación colocamos o texto base:

O CARBALLO DE SARMIENTO: Amor á lingua, amor á Terra

Martín Sarmiento naceu en Vilafranca do Bierzo un 9 de marzo de 1695 e alí escoitou por vez primeira falar o galego da boca da súa nai Clara, natural de Samos e mesmo do seu pai Alonso que nacera nas terras de Cercedo en Pontevedra. Seus pais levaban xa trece anos naquela vila na que tamén se falaba galego por pertencer ao Antigo Reino medieval de Galicia. Alí casaran e xa tiñan tres fillos cando lles naceu este o seu cuarto fillo ao que lle puxeron o nome de Pedro Joseph. Mais aos poucos meses decidiron virse cara Pontevedra para desenvolver, seu pai Alonso, un novo oficio. En Pontevedra medrou escoitando e falando sempre a lingua que aprenderá dos seus pais: o galego.
?Na Boa Vila ocupamos unha casa asoportalada na rúa da Palma?

Un dos primeiros recordos que gardaba Sarmiento da súa nenez era o da procesión do Corpus de 1698 e dos seus xigantes e cabezudos. Tamén lembraba o momento en que coñecera ao seu avó paterno en 1700 na casa da Raposeiras en Cerdedo.

?Algún tempo despois pasamos a residir en Mourente no pazo de Santa Margarida construído polo meu pai? á sombra do famoso carballo que diante da ermida había e hai hoxe
grazas á oposición a que fose cortado (do Padre Rábago) ? e xoguei moitas veces cos meus amigos?
.

Sendo un neno Sarmiento seguro que se deu de conta de cómo dunha landra das de aquel carballo nacían en primavera pequenos e futuros grandes carballos, porque a súa curiosidade innata axiña aprendería a fixarse no mundo natural para aprender del cantas leccións precisen os homes. ?Este carballo será un símbolo dunha vida e unha obra fondamente enraizadas na súa terra e, xa que logo, potente representación do compromiso de Sarmiento con Galiza? dirían os organizadores do ano no que se lle homenaxeou con motivo do Día das Letras Galegas no 2002.
A tradición (que tampouco pasaría desapercibida a Sarmiento) di que debaixo desta árbore seica se xura o amor eterno, entre outras cousas. Dende logo o carballo é curioso xa que está torto e ten hoxe unha parte seca, pero a outra é a primeira que bota follas e a última que as perde. Este carballo menciónao Frei Martín Sarmiento no ano 1735, xa naqueles anos falaba da súa lonxevidade polo tanto debe ter moitos, moitísimos anos.
Xa de maior lembrará, en máis dunha ocasión, os castigos que recibían aqueles que na Escola dos Xesuítas usasen o galego e non o castelán ou máis ben o latín que estaban empeñados en facerllo aprender á forza as letras que a pesar de todo amaba.

Do seu temperán amor polas letras e as palabras conta que observaba na igrexa as inscricións en latín cando acompañaba a súa nai á misa? se cadra desa devoción e polo feito de que os seus irmáns maiores fosen para curas, el tamén decidiu ingresar na orde dos Bieitos. E así, aos quince anos, parte cara Madrid ao convento de San Martín polo que Pedro Joseph García Balboa pasará a chamarse Martín, polo nome do Padrón do mosteiro no que ía residir, e Sarmiento, polo segundo apelido da súa nai, xa que o primeiro xa o tiñan outros frades, e de seguro que tamén por amor a ela.

Despois de varios anos de estudos e cando, pola súas boas capacidades, xa era impartía clases a outros monxes, foi destacado axudante do que antes fora mestre seu, o Padre Feixóo, tamén galego e co que seguro falaba na súa lingua nai?outra cousa eran os escritos que este redactaba e que o noso avantaxado alumno corrixía. Estaban en castelán porque ían destinados a unha España que daquela era moi centralista e a igrexa incluso en Galicia era castelanizante, desprezando o uso da lingua vulgar, aínda que o galego é o que falaban todas as xentes humildes: labregos e mariñeiros. Daquela Sarmiento non repara no valor que ía ir cobrando para el co tempo o seu idioma. En galego foron as últimas palabras que lembra da súa nai, xa moi maior que foi visitar en 1725:
?Adeus, Perucho, que nunca me deches que sentir. ?

Os seus estudos vanse ampliando e traballando sobre a poesía e a literatura española, no medio das súas pescudas no arquivo da catedral de Toledo a un home curioso ao que de todo lle gustaba ler e saber, atopou as Cantigas de sta. María escritas en galego en plena Idade Media. Daquela, era o 1727 non tirou ningunha conclusión especial, pero logo lembraría e traería esta descuberta á súa memoria como veremos. Non era polo tanto dogmático e todas as linguas lle interesaban era un políglota pois lía e entendía latín, hebreo, grego, árabe, francés?

De todos os xeitos, o seu entusiasta amor polo galego e pola súa terra nacerá no momento en que se lle pasa pola cabeza iniciar unha nova viaxe a Galicia con motivo do ano santo compostelán. Era 1745, e esta viaxe vai cambiar de xeito definitivo o seu centro de interese nos pregos e pregos e nas cartas e investigacións que levaba a cabo desde a súa cela madrileña. Foi seguramente o home que na súa época máis escribiu, pero negábase a publicar máis libros da súa autoría despois da tremenda polémica que produciron os libros do seu mestre o P. Feixóo e da súa defensa editada co longo nome de Demostración Crítico Apologética que asinou o P. Sarmiento.

Mais volvamos á viaxe e a gran influencia que exercerán no seu futuro aqueles nove meses de estancia en Galicia. Vai redescubrir un dos seus amores da súa vida, o amor a súa lingua nai, o galego e consolidará á vez o seu gran cariño a súa terra. Recollerá palabras que el chamaba ?voces? porque as anotaba tras conversas con rapaces e vellos que eran as súas fontes de información máis valiosas, pero tamén na viaxe consultou con detemento códices e documentos antigos que se conservaban nas bibliotecas e escritorios dos mosteiros nos que facía pousada onde comprobou algo que por casualidade atopara en 1727. O cancioneiro do Rei Afonso X, o Sabio, escrito en galego.

A volta desta viaxe comporá o ?Coloquio en 1200 coplas? seguindo o estilo rústico (ou rural) que recollendo o estilo e gustos, pero tamén e sobre todo as palabras dos paisanos seus entrevistados. Este traballo realizado en 1746 serviríalle para ir deseñando de cara o futuro novos traballos nos que o galego e Galicia, os seus grandes namoros, estarán moi presentes, e cada vez máis. Os seus deberes na capital, coa corte do rei que o consulta con frecuencia e o reclama para a elaboración de informes réstalle moito do seu tempo, ao igual que os seus amigos ilustres que lle visitan na súa cela, na que, ademais dos máis de 6000 libros, ten un microscopio e unha especie de telescopio. A súa cela é como unha pequena Galicia (ten testos con plantas, sementes que trouxo da súa terra e unha boa colección cunchas das súas praias e outras mostras da fauna e da flora do seu país coa que traballaba día si e día tamén).

Non tardará en preparar para 1754 unha nova viaxe a Galicia quizás coa intención de permanecer xa para sempre a carón do seu irmán, o máis pequeno, Xabier co que xa tivera unha moi poderosa relación fraternal na anterior viaxe. Na casa familiar que teñen en Pontevedra, a carón do carballo, despois dunha excitante viaxe ata Pontevedra, atoparase outra sorpresa a presenza dun seu sobriño, Alonsiño, que vai provocar un coidadoso estudo sobre a Educación da xuventude na que defende que os nenos galegos aprendan primeiro o galego. Dicíao en plenos Séculos Escuros nos que ninguén escribía nin se preocupaba do noso idioma. Por iso os seus traballos foron como as sementes do carballo que agromarían e se farían máis grandes co tempo e serían un dos referentes para os autores do Rexurdimento ( X. M. Pintos, A. Fdez. Morales ou Rosalía de Castro).

Como o rei reclámao desde Madrid Sarmiento, moi a seu pesar polo que significaba deixar Galicia, volve á corte ao seu convento, pero rexeita de plano seguir calquera cargo como o de ser abade. Con sesenta anos entrégase de corpo e alma a unha tarefa: a de seguir investigando acerca das voces do galego e da botánica ( as landras que recollera en Galicia pensaba sementalas para o futuro, mesmo para Alonsiño ou outros centos de Alonsos ou galegos calquera que Sarmiento soñaba (foran os ?aletóphilos?, é dicir, os ?estudosos e amigos da verdade? sobre Galicia en cada unha das súas parroquias.

Sarmiento sabía, pois era un home adiantado á súa época, que prepararía desde a súa cela un proxecto de futuro para esa terra á que amaba, sementaría landras para crear futuros carballos, ata a fin dos seus días. Os seus escritos manifestaron ás claras cal era o amor que lle profesaba ao seu idioma e mais a súa terra. Como dixeron na súa oración fúnebre no ano da súa morte en 1772, un dos seus frades amigos:

Semper docuit, semper legit, semper scripsit:"sempre ensinou, sempre leu, sempre escribiu"

e deixounos unha fermosa e intelixente máxima? aude sapere: atrévete a saber?



Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 por alumnos/as Alba García, Gabriel Martínez, Ángeles Mesia,Alberto Pesqueira, Manuel Rei, Darío Roldán e Manuel Viqueira de 1º de Bacharelato CPR. San Narciso de Marín (Pontevedra) que coordinou Héctor M. Silveiro Fernández

A TRADICIÓN ORAL E SARMIENTO

Este traballo comezou sendo unha proposta do profesor de galego asumido por un grupo de alumnos/as que tras varias sesións de clase e un texto base para comezar a investigar (colgado no blog da materia na páxina do centro). Os alumnos/as citados máis arriba realizaron presentacións persoais e un vídeo colectivo sobre o tema proposto para participar nos Intercambios Martín Sarmiento (este último foi visionado o 9 de marzo no teatro de Vilafranca do Bierzo no transcurso da posta en común dos traballos realizados por diversos centros. Fiinalmente realizouse esta presentación resumo dos traballos persoais.

Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 01-04-2012 18:36
# Ligazón permanente a este artigo
Sarmiento e Morales tamén no Colexio Divina Pastora
Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 polo Colexio Concertado de Infantil e Primaria "Divina Pastora" de Vilafranca do Bierzo que coordinou a mestra Salo Núñez López

O Colexio "Divina Pastora" aínda que non está no Programa de Promoción do Galego pola súa condición de centro Concertado, vén den de hai muitos anos colaborando de xeito moi activo en múltiples actividades que curso a curso se veñen realizando na vila na que naceu Sarmiento ao redor da lingua galega, tanto con propostas nacidas nas aulas do propio centro como participando en propostas colectivas organizadas desde fóra do centro como poden ser as relacionadas coa "Festa do Maio".
Isto é o que se propuxo amosar na presentación das súas experiencias para os Intercambios Martín Sarmiento 2012:


Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 01-04-2012 07:53
# Ligazón permanente a este artigo
AS NOSAS ORIXES, A NOSA CULTURA
Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 polo CEIP Valentín García Yebra de Ponferrada que coordinou Yolanda Luna González


Traballo de plástica realizado polos alumnos/as de 5º e 6º de primaria.
A través da nosa materia, Plástica, imos enfocar diversas formas de expresar o coñecemento da nosa cultura e as personaxes que fixeron posible asistir ao Rexurdimento do galego na nosa terra "O Bierzo".
Partiremos do traballo en plástica mediante a utilización de diferentes técnicas como acuarelas, xices e lapis de cores...etc , e a través da expresión artística e a escrita intentaremos plasmar diferentes textos literarios das orixes do galego na nosa terra, dándolles unha pincelada de cor e vida segundo a percepción de cada un de nós.
Para iso realizaremos dun traballo de investigación no que por grupos buscaremos información dos escritores máis destacados que formaron parte do Rexurdimento do galego: Frei Martín Sarmiento, do século XVIII "Pai das Letras galegas", importante para nós e para todo o pobo galego (precursor do Rexurdimento); o poeta Fernández Morales que encabezou o movemento do Rexurdimento no Bierzo no século XIX e escritores tan destacados e importantes como Rosalia de Castro, coa que nace este movemento cando publica en 1863 "Cantares galegos".
Preguntas que nos faremos e responderemos: que é o Rexurdimento?; que personaxes o fixeron posible?; por que é importante conservar a lingua nai? (importancia cultural, importancia das tradicións, da riqueza expresiva...)
Posteriormente xuntaremos o recopilado e faremos un caderno coas nosas pescudas.
De cada un deles utilizaremos coplas e versos pue nos inspiren na nosa produción plástica. Cada lámina de plástica irá co seu texto literario para non esquecer a nosa cultura. Ao final recopilaremos as nosas experiencias e valoraremos o resultado obtido.
Colocamos a continuación unha montaxe en vídeo que reproduce a reseña deste traballo presentada no acto do día 9 de marzo pasado no Teatro de Vilafranca.

Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 22-03-2012 21:12
# Ligazón permanente a este artigo
UN "CÓDICE" EN HOMENAXE A MARTÍN SARMIENTO
Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 polo CRA de Carucedo coordinado por Eva López Rodríguez

Os nenos de 3º, 4º, 5º e 6º da Escola de Carucedo fixemos unha manualidade baseada nas obras de Frei Martín Sarmiento.

Cunha axenda vella quixemos emular un dos libros do escritor.
Engurramos as súas páxinas e botámoslle cola, entre cada páxina. Tamén metimos papel de cociña para que ficara avultado.

Pasados uns días, cando a cola xa secara, buscamos imaxes de internet de Frei Martín Sarmiento e dalgún dos seus escritos, e pegámolos por riba.


Na cara de diante tamén puxemos imaxes.Logo o pintamos todo con pintura marrón, para darlle un toque máis antigo.

Cando secou a pintura, envellecémolo con betún de xudea.

Xa para finalizar botámoslle uns toques de pintura de ouro.

Este é o noso códice que homenaxea a Frei Martín Sarmiento.

Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 22-03-2012 20:46
# Ligazón permanente a este artigo
DE SARMIENTO A MORALES: O REXURDIMENTO DO GALEGO NO BIERZO

Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 polo CEIP San Lorenzo de Brindis de Vilafranca do Bierzo coordinado por Belén Fernández

Somos un grupo de nenos e nenas de 5º e 6º do Colexio San Lorenzo de Brindis de Vilafranca do Bierzo que fixemos un traballo baseado en Sarmiento e na terra que o viu nacer tal día coma hoxe, un 9 de marzo do ano 1.695.

VILAFRANCA DO BIERZO
Vilafranca está situada ao oeste da provincia de León, está considerada como a capital cultural da comarca do Bierzo e un dos seus principias atractivos turísticos pola riqueza do seu patrimonio histórico- artístico, o seu emprazamento no Camiño de Santiago e a súa diversidade da paisaxe ao estar situada ás portas da Serra dos Ancares.
Esta vila ten como lingua oficial o castelán pero con importantes influencias do galego ,idioma que se fala aquí dende a Idade Media.
En Vilafranca podemos ver moitos monumentos como: A igrexa de Santiago (onde posiblemente se bautizou Sarmiento), a igrexa de San Francisco, a Igrexa de San Nicolás o Real,a Colexiata ,o Castelo, entre outros.

A VIDA DE SARMIENTO
Pero tamén temos escritores como é Martín Sarmiento, do que imos contar un pouco da súa vida.
Pedro Xosé García Balboa, máis coñecido como Frei Martín Sarmiento, naceu en Vilafranca do Bierzo o 9 de marzo do 1.695
Seus pais, Afonso e Clara casaran tamén aquí no ano 1.683 e tiñan xa dous fillos e unha filla cando naceu Sarmiento.
Seu pai falaba o galego da zona da costa pontevedresa e traballaba de mestre dos canteiros das obras na Colexiata que era un dos moitos edificios da vila que financiaba o Marqués de Vilafranca.
Súa nai nace na provincia de Lugo, nun lugar próximo a Samos e polo tanto falaba un galego moi semellante ao que falamos no Bierzo.
Con catro meses trasládase coa súa familia a Pontevedra, onde pasará a súa infancia e parte da mocidade. O 3 de maio de 1.710 con 15 anos de idade, marcha a Madrid para ingresar na orde de San Bieito.

OS ESTUDOS DE SARMIENTO
Ó pouco cambiou o seu nome de pía, Pedro, polo de Martín, xa que este era o nome do patrón do Mosteiro onde residiría despois de varios anos de estudos en distintos conventos de España; e algún tempo despois tomou o segundo apelido da súa nai, Sarmiento.
Realizou estudos de Artes e de Filosofía no mosteiro que a súa orde tiña en Irache,despois foi a Salamanca có fin de estudar Teoloxía.
Rematados os seus estudos pasou a ser profesor en varios mosteiros da orde benedictina.
No 1.720, foi ordeado presbítero e pasará un tempo en Asturias,ata 1.725, como profesor en Celorio e Oviedo.
Dende 1.723 coidar,a a súa amizade có Padre Feixóo, co que manterá correspondencia ata a súa morte.
En xuño de 1.725, con 30 anos, Sarmiento volta a Galicia. Despois dunha estancia en Pontevedra, despídese de súa nai e aséntase definitivamente en Madrid, estancia interrumpida entre febreiro de 1.726 e maio de 1.727 cando se traslada a Toledo a catalogar os libros da catedral.

AS LINGUAS
Aos 35 anos reaparece nel un gran interés pola lingua, pois estaba convencido de que a xente descoñecía moitos significados das palabras que empregaba. Sentía unha gran curiosidade polas linguas en xeral , especialmente polas románicas, pero sobre todo polo castelán e o galego.
Sarmiento pensaba que o galego deberíase ensinar nas escolas e que os curas deberían coñecelo para poder confesar aos seus fregueses.
En 1.745 volta a Galicia , nesta viaxe vai anotando nun caderno os nomes dos lugares polos que vai pasando. Gustáballe investigar a etimoloxía das palabras galegas que escoitaba.
Escribiu o libro en galego ?Coloquio de veinticatro galegos rústicos?, grazas a este libro coñecemos o galego que se falaba na época. Son 1.200 coplas postas en boca dun grupo de Galegos que regresan de Madrid e contan como foi a morte do rei Felipe V e describen os festexos da subida o trono de Fernando VI.
.No ano 1748 foi elixido abade do seu Monasterio de San Martín de Madrid.

OS SEUS INTERESES
Era un home moi preocupado pola mellora do nivel técnico e económico do seu país, moi na línea do pensamento da Ilustración.
Sarmiento pensaba que era necesario coñecer, recuperar e salvagardar as tradicións e a cultura popular. Niso foi un gran precursor e contribuiu á investigación e recuperación da cultura galega.
A instancias de Sarmiento créase o Real Xardín Botánico de Madrid e dende 1.743 reclama a creación de bibliotecas públicas e xardíns botánicos en diversas cidades.
Sarmiento non só estaba interesado na lingüística, tamén na botánica, na medicina; tiña coñecemento detallado dos nomes das prantas e das súas propiedades.
Frei Martín foi un home adiantado o seu tempo. Aparte dos seus traballos relacionados coa botánica e as ciencias naturais, realizou un labor moi importante de análise da lingua galega.

A LINGUA GALEGA
Adicouselle o Día das Letras Galegas no 2.002.
Un século antes da aparición do Rexurdimento, Sarmiento foi quen asentou, en certo modo, unha das razóns de ser deste movemento de intelectuais dispostos a reivindicar con escritos un lugar para esta lingua que fora usada por reis e trobadores, pero que se deixara de escribir desde finais da Idade Media.
Sarmiento tamén se fixou na rica tradición oral que soaba na boca das xentes humildes e iletradas, que non sabían escribir, pero que durante os Séculos Escuros cos seus cantos, contos e coplas mantiveron viva a súa lingua a pesar de non haber escritos.
Podemos dicir que Martín Sarmiento pode ser considerado precursor do Rexurdimento, este movemento que vai ter como interese principal o de volver a escribir en galego, e o de recuperar esta lingua.

OS SEUS SUCESORES
Aínda que sabemos que esta reivindicación tivo os seus precedentes en Sarmiento, vai ser un autor pontevedrés, Xoán Pintos, quen anos despois e seguindo os seus pasos publique en 1.853 un libro ?A gaita gallega?, no que un gaiteiro vai ensinar ao seu tamborileiro, que non é galego, a falar e escribir neste idioma.
O segundo libro de intencións semellantes nesta época será o que publique no ano 1.861 o autor berciano Antonio Fernández y Morales ,?Ensayos poéticos en dialecto berciano?. Este libro, responde ás mesmas preocupacións pola lingua que tiñan Sarmiento e Pintos.
Poucos anos despois, no 1.863 unha muller, Rosalía de Castro, publica a que se considera a obra que dá lugar ao nacemento do Rexurdimento. Trátase de ?Cantares Gallegos? que xunto coas obras de Curros Enríquez e de Eduardo Pondal forman os piares deste movemento de reivindicación lingüística e de dignificación da cultura e da terra.
Sarmiento morreu no convento de San Martín de Madrid o 7 de decembro de 1.772, aos 77 anos.

O GALEGO NO BIERZO
Os rapaces e rapaces do Bierzo temos moita sorte porque grazas a Sarmiento ou a Fernández Morales temos obras nas que podemos aprender e coñecer mellor a lingua que falan os nosos avós e que hoxe nola ensinen na Escola.

Este traballo fixémolo os alumnos de galego de 5º e 6º do Colexio San Lorenzo de Brindis de Vilafranca do Bierzo:Carlos,César,Cristian,Jorge Óscar,Alejandro,Álvaro,Diego, Fátima,Ikram,Marta,Pedro,Raúl e Sergio, coordinados pola nosa mestra de galego, Belén Fernández.
Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 20-03-2012 22:58
# Ligazón permanente a este artigo
SARMIENTO E A EDUCACIÓN EN GALEGO
Traballo realizado para os INTERCAMBIOS MARTÍN SARMIENTO 2012 polo CEIP M.L. Ucieda de Toral dos Vados en colaboración co CRA. de Toral de Meraio coordinados por Celso Albino Abella, o seu mestre de galego.


" Por que estudamos nós galego hoxe nas escolas? (pregunta un rapaz dos da clase)
-Está claro porque os nosos pais queren o mellor para o noso futuro (contesta un)
- Tamén será porque lle teñen cariño á lingua que sempre falaron eles e os seus padres, é dicir, os nosos avós (contesta outra).
-Creo que un tal Sarmiento ten algo que ver con isto, que mo dixo meu tío (di o máis disposto e sabido da clase)
- Si iso tamén é o que di o mestre, e que fagamos un traballo sobre este tema.



Sarmiento naceu en Vilafranca unha vila da comarca do Bierzo onde se fala galego desde a Idade Media, mesmo daquela escribíase e todo, os mosteiros como o de Carracedo conservan textos daquela época en galego. Por qué razón non estando en Galicia pasa isto? Porque unha parte do Bierzo pertencía de vello ao Antigo Reino de Galicia e señores como os Condes de Lemos afincados aquí realizaban documentos nese idioma. Pero cando naceu Sarmiento deixárase de usar na escrita por parte dos nobres que mandaban que despois foron casteláns falantes. As xentes de Galicia e do Bierzo de todos os xeitos seguían falando galego, pero non o sabían escribir, a meirande parte non ía a escola.

O primeiro idioma que escoitou Sarmiento foi logo o galego, que era o idioma que falaban seus pais, que eran tamén eran galegos, pero que casaron en Vilafranca onde traballaba seu pai a causa das obras de construción da igrexa Colexiata da vila. Naceu un 9 de marzo e foi bautizado tamén nesta vila. Pero ese mesmo ano de 1695 desprazaríase a Pontevedra ao conseguir un novo traballo o cabeza de familia.
Alí en Pontevedra comezará os estudos e aprenderá a escribir sendo moi novo. Gardou sempre na memoria que lle ensinaran o latín que era o idioma da educación. Tivo que aprender latín e castelán porque o galego que era o que falaba el, a súa familia e os seus veciños, pero non se ensinaba nas escolas. Castigaban aos nenos que utilizaban o galego. Os mestres daqueles tempos que se denominan Séculos Escuros porque non se escribía nada en galego eran frades. E Sarmiento, que desde pequeno sentiu atracción polas Letras e pola Biblia, o libro sagrado, acabou ingresando nunha orde de monxes de San Bieito aos 15 anos de idade, marchando de contado a un convento en Madrid.

Axiña aprendeu coa lectura (que era una das súas grandes afeccións) ademais de castelán e latín outros idiomas como o grego e o árabe, pero non esqueceu nunca o galego, aínda que ninguén o tivese en conta nin o escribise, aínda que os seus compañeiros no convento se burlasen do seu acento galego. Contan que estando en Irache (Navarra estudando o equivalente a estudos universitarios ) en 1714 no seu tempo libre elaboraba un vocabulario de latín, galego e castelán co obxectivo de enriquecer e ampliar o número de palabras que xa coñecía e usaba. Por iso axudou a un dos seus mestres o Padre Feixóo na redacción e edición de libros e mesmo el publicaría un título defendendo as ideas e a luz da Ilustración que querían traer Educación e Cultura ás xentes destes Séculos Escuros.

Pero o seu afán por coñecer máis e mellor a súa lingua natal non rematou alí. En 1727 en Toledo atopou as Cantigas de Santa María de Afonso X, o rei sabio escritas en Galego e máis adiante nas súas viaxes comprobou que tanto en Galicia como no Bierzo nos mosteiros efectivamente había centos e centos de documentos da época medieval escritos en galego. Contan que en San Pedro de Montes no Bierzo un dos conventos que estivo nunha das súas viaxes, tivo ocasión de consultar os documentos moi antigos escritos en galego da nosa comarca.

Sarmiento será considerado o Pai das Letras Galegas por estudar tanto sobre a orixe do galego como afondar no seu vocabulario e mesmo escribir en plenos Séculos Escuros unha obra en galego iniciando así un movemento que no século XIX se chamou Rexurdimento, é dicir o re-nacemento da lingua galega escrita. En Pontevedra Xoán M. Pintos e no Bierzo Antonio Fernández Morales serán os primeiros en seguir os pasos de Sarmiento, e logo autores como Rosalía de Castro que escribiron poemas na fala dos labregos e xentes humildes cantando a súa terra e os costumes e tradicións, usando palabras e palabras que ao seren escritas poden ser aprendidas e conservadas na memoria. Logo chegarán os tempos nos que se reclame un espazo para o galego nas escolas na educación dos nenos e nenas dos lugares onde se fala este idioma, tal e como reivindicaba o propio Sarmiento.

Hoxe aqueles Séculos Escuros nos que vivía Sarmiento xa pasaron primeiro en Galicia, a agora no Bierzo o galego está presente nas escolas, aprendémolo porque é unha riqueza e é un dos idiomas desta terra como tamén demostrou o noso frade ilustrado. Nós ademais de falalo, estamos aprendendo a escribilo estamos saíndo tamén deses tempos de sombras nos que os nosos avós ou os nosos pais que falaban galego, non o sabían escribir porque en tempos de Franco tamén estaba mal visto e non se podía falar en público, pero coa volta da democracia o galego entrou por vez primeira nas escolas e desde hai dez anos nós podemos estudar galego eiquí no Bierzo.

- Cando vaiamos ao instituto e nos pregunten sobre Sarmiento imos sacar un dez! (di un dos rapaces da clase)
- E logo tu cres que no instituto estudan a Sarmiento? (pregunta outro)
- Claro, como non van estudar ao Pai das Letras Galegas se tamén no instituto se estuda o galego ! (contesta unha rapaza). Eu tamén penso seguir estudando galego cando comece a ESO. É a lingua dos meus avós e tamén a falan os meus pais.
- É unha riqueza e ademais danche un título ao rematar 4º da ESO que che vai servir para o teu futuro, iso é o que me dixo o meu tío que sabe desas cousas porque é profe no instituto (di outro dos rapaces).

Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 20-03-2012 17:12
# Ligazón permanente a este artigo
Un variado número de traballos de achegamento a Sarmiento
Un variado número de traballos de achegamento a Sarmiento e a Morales realizaron con motivos dos INTERCAMBIOS ESCOLARES MARTÍN SARMIENTO 2012 os nenos e nenas de Primaria dos centros escolares do Bierzo que coa intención de participar desta iniciativa proposta pola Comisión Cultural Sarmiento. A intención de ampliar a experiencia que noutros cursos desenvolveran só centros da vila natal do ilustrado veuse colmada cunha boa e varaiada participación como poderedes comprobar nas distintas entradas que neste blog imos ir colgando todos e cada un destes traballos para que se poidan coñecer en detalle, pois como seguro que xa sabedes, houbo unha presentación colectiva cunha reseña dos mesmos no acto central das IV Xornadas Martín Sarmiento celebradas o pasado día 9 no Teatro de Vilafranca do Bierzo. Alí estiveron presentes e irán aparecendo por esta orde os seus traballos colgados neste blog os seguintes centros:
CRA Toral de Meraio.
CEIP M.L. Ucieda de Toral dos Vados coordinados ambos polo mestre Celso Albino Abella.

CEIP. San Lorenzo de Brindis de Vilafranca do Bierzo, traballos coordinados por Belén Fernández.

CEIP. San Ildefonso de Camponaraia, cuxos traballo coordinou Virxinia Cal.

CRA de Carudedo cuxa mestra é Eva López Rodríguez

CEIP Valentín García Yebra de Ponferrada, que dirixiu Yolanda Luna González.

Houbo centros que participan do Programa de Promoción de galego no Bierzo, que aínda que non puideron estar o día 9 de marzo en Vilafranca, tamén realizaron traballos que estamos á espera de recibir como é o caso do CEIP. Virgen de la Quinta Angustia de Cacabelos.

Por último, houbo tamén centros, como o Colexio Divina Pastora de Vilafranca que non estando no Programa de promoción da lingua galega por ser un centro concertado, interesáronse en colaborar e participar desta experiencia.
A todos eles queremos felicitar pola súa entusiasta participación e agradecer aos docentes, alumnos/as o seu traballo sen o cal sería imposible a celebración destas xornadas nas que o verdadeiro protagonismo foi seu, así como facer chegar ás directivas dos distintos centros un agradecemento especial por facilitar a súa participación nun proxecto complexo e unha iniciativa que por vez primeira presentaba este formato.
Deixamos aquí un vídeo de hai catro anos que o programa do Ben Falado dedicou ao traballo en galego nas escolas do Bierzo:

Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A MORALES - Publicado o 18-03-2012 14:36
# Ligazón permanente a este artigo
[1] 2
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0