Warning: getimagesize() [function.getimagesize]: Filename cannot be empty in /var/www/vhosts/blogoteca.com/httpdocs/include/func-blog.php on line 249
DINAMIZANDO A LINGUA


    DINAMIZANDO A LINGUA



O noso perfil
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Romance da Historia de Galicia

Podemos ler ou escoitar o famoso romance escrito por Darío Xoan Cabana e interpretado polo grupo musical Quenlla. Para lelo podemos facelo neste artigo da páxina web diadasletrasgalegas.romance Para escoitalo pódes activar o vídeo deste artigo.



Un dos poemas feitos por el como consecuencia do Decreto do Plurilingüismo.
Comentarios (0) - Categoría: Música - Publicado o 17-10-2010 09:34
# Ligazón permanente a este artigo
Ramon María Aller e a Ciencia
A CGENDL convida a todos os centros de ensino de Galicia a organizar unha actividade conxunta e de maneira coordinada entre os departamentos e os docentes das áreas científico-tecnolóxicas, xunto cos Equipos de Dinamización da Lingua Galega, dun mesmo ou varios centros escolares, co obxectivo de reinvindicar o ensino da ciencia en lingua galega. Trátase do día da ciencia en galego, a celebrar o vindeiro 4 de novembro. Nesta actividade colaborarán polo menos 15 entidades.
Os obxectivos desta xornada serán:
- Mostrar á sociedade a idoneidade do desenvolvemento das materias científico-tecnolóxicas en galego.
- Expresar publicamente que as linguas se aprenden usándoas en todos os contextos, tamén nos relacionados coa ciencia e a tecnoloxía.
- Expresar publicamente que todas AS LINGUAS son válidas para a expresión científica.
Unha das actividades propostas consiste na elaboración de carteis e exposicións diversas onde se poden incluir textos sobre Ramón Mª Aller, Alfonso X e Maxwell.
Para ir facendo unha primeira achega ao día da ciencia en galego, deixarei por aquí un vídeo que nos aproxima á figura de D. Ramón María Aller, o astrónomo de Lalín. O video é un anaco dun excelente documental que foi elaborado para a TVG. Forma parte da serie "Historias de Galicia", en concreto do capítulo titulado "As causas das cousas". Para desfrutar:





Nova sacada do bloque Carta Xeométrica.
Comentarios (0) - Categoría: Astronomía - Publicado o 17-10-2010 08:46
# Ligazón permanente a este artigo
A memoria da lingua
Por xustiza temos que recuperar o que ata agora foi noso e para a xuventude está deixando de ser. Unha cousa é a evolución da lingua e outra é a suplantación polo que ata agora foi unha verdadeira imposición, ou como lle chaman algúns historiadores, "Doma e castración do Reino de Galicia" (e por suposto do galego). Isto que se conta aquí no vídeo foi o que viviu moita xente e por medo a que os seus fillos padeceran a mesma burla deixaron de falarlle a lingua galega ós seus fillos. Aínda hoxe está a acontecer... Quen se atreve a buscar traballo, por exemplo, en Pontevedra, falando galego? Moi poucos. O galego está oculto en moitas casas, pero axiña deixa de ser lingua normal cando se achegan ó colexio, ó medico, ó comercio... Por que seguimos permitindo e alimentando estes prexuizos? Non nos damos conta da deleiba que estamos a facer? Cando estaremos orgullosos de ser galegos...? Dixen galegos, non gallegos...
Isto é un traballo colectivo como povo. Os xudeus foron capaces de recuperar unha lingua que xa estaba morta, seremos nos quen de non deixar morrer unha lingua que aínda está viva e que nos abre a porta con outras culturas: Portugal, Brasil (país emerxente con maís de 300.000.000 habitantes), ....

Comentarios (0) - Categoría: Galego - Publicado o 17-10-2010 08:30
# Ligazón permanente a este artigo
Nomes e tipos de porco
Formas de chamarlle ó porco:


* "marrán" ou "marrau" (na forma varietal ourensá).

* "cocho", dito pola zona norte da provincia de Lugo.

* "quiro", "quino", "quiño": forma que se emprega para chamalos.

* "reco", "rengo", "renllo": usada pola zona oriental de Galiza.

* "bácoro", "bacoriño", "chino", "godallo", "rancho": outras formas, quizais menos usadas.

* corricho ou curricho

*raño"


Aparte disto, temos outro tipo de porcos:


"Porco bravo": xabarín.

"Porco mouro" : xabarín nas terras de Pontecaldelas e A Lama.

"Porco teixo": teixugo.

"Porco espiño": ourizo cacho.

Varrionda ou Verrionda: porca que se atopa en cío, máis comunmente coñecido como celo.

Verrón: porco semental. En Asturias tamén lles chaman así. Lembrades o grupo "Los Verrones"?: chamábanse asi precisamente polo verrón.

Ver maís
Comentarios (0) - Categoría: Refráns, palabras. Sementámol@s. - Publicado o 16-10-2010 17:33
# Ligazón permanente a este artigo
Refráns de cogumelos


Na Galiza hai comarcas nas que dende tempos ancestrais se consumíron cogomelos, non eran moitas as variedades que se consumían, pero algunhas eran moi apreciadas. De feito hai pobos onde se gardan os nomes vernáculos, propios de cada zona ou lugar, a si como ditos e cantares, que demostran que para eles os cogomelos eran un manxar.

Sobre o Lactarius deliciosus ( fungo da muña, latouro, e carneira) dise na conca do Sil, o seguinte devandito:

"Sombra de lateiro, fungos da muña non abeiro"

É un acerto, pois á sombra de todo piñeiro novo é fácil atopar devandito cogomelo. O curioso é que agora en galego "lateiro" case ninguén o usa. Cando se consomen os Lactarius deliciosus a micción adoita tomar unha cor avermellada, sinal de que os riles están ben.

Pero por Valdeorras, curándose en saúde e para que non te asustes ao ver os ouriños dise:

"Ollo á mexada, se fungos dá muña, van na empanada".

Outro dito, é:

Cásate con il, si che deixa ou anel.

Córtase o pé, e o corte debe ter a forma dun anel. Se o colocas polo corte sobre a man deixáseche o seu lactes, un anel marcado, e isto é sinal de que é un Lactarius deliciosus comestible.

A Macrolepiota Procera ( Choupin, Cogordo, Palote, Zarrota e ou fungo que máis nomes ten en galego, máis de cincuenta ) é o cogomelo máis popular e o máis buscado tanto en Valdeorras, Trives e O Bolo. Cando se atopa unha cántase.

"Choupín, choupiñeíro, dime ónde está ou teu compañeiro".

"Zarrota, zarroteira, dime ónde está a túa compañeira".

"Vos palotes do rebusco teñen dobre gusto".

Este devandito refírese que logo duns dias da vendima, dábase permiso a quen quixese, a rebuscar as uvas que quedaban nas viñas e se atopabas ademais das uvas "palotes" a satisfacción era dobre.

A Macrolepiota Venenata, coñecida por Santigoso, Solicin e Vales aínda que escasa, pois, non sae todos os, anos, xa polo ano 1953, dicían:

"Sete nun pé choupin malo é".

Cando se trata da Macrolepiota rhacodes, adóitase dicir:

"Choupin torgallo, a tixola con beluga e allo".

Que é unha das moitas formas de preparalos.

Un devandito popular galego e este se que demostra a cultura micologica que se tiña antigamente nesta zona, é:

"Orellos, cuncos e pantorras escaldas pra que non morras".

O nome popular en galego da Helvella Monachela, Helvella sulcata e a Helvella crispa son "orellos", a Sascosphaera coronaria, son os "cuncos", e as Morchelas, son as "pantorras". Isto quere dicir que xa de antigo sabían que a primeira auga destes cogomelos debíase tirar, xa que en cru, son tóxicas.

Un cogomelo que na Galiza micófaga comía e come en cru é a Fistulina hepatica, "figados" cazadores, pastores e o desaparecido carboeiro, cando tiñan sede, a mondaban e en anacos pequenos e ben masticados era un bo remedio.
Deste cogomelo tamén temos recollido un devandito galego:

"Cando as caracochas empezan a pingar vos figados podes atopar.

É certo cando os castiñeiros vellos dan as súas primeiras castañas é fácil atopar a Fistulina hepatica.

Di o campesiño galego, con moita razón:

"Cando fales dos cogumelos fala dous malos e non terás preitos cos aconsellados."

Falar pouco, e mal, si de fungos tes que falar

Vale máis fungo perdido que comido


Fungo regalado con discreción riralo

Cogumelo murciado, xa rexeitado.

Ou que de cogumelos se farta, non lle ten medo a morte.

Ou fungo bo, pronto deixa se selo.

Se queres morrer, a cegas fungos coller.

Dun erro, faise un enterro.

Ou peor do erro e ou enterro.

Moito tes que saber para cogumelos comer.


Comer cogumelos con aprensión fanche dano aínda que sexan bóns.


Temos ditos en galego que están moi ben cando se refiren a algún cogomelo en particular, e a un momento do seu ciclo de vida. O máis normal é que cando se atopa unha Macrolepiota procera (choupin) dise:

"Choupin, choupiñeiro onde esta ou teo compañeiro"


Máis sobre refráns.

Comentarios (1) - Categoría: Refráns, palabras. Sementámol@s. - Publicado o 16-10-2010 13:19
# Ligazón permanente a este artigo
Tipos de castaña
Tipos de castaña:

Bolerca: a que abortou dentro do ourizo, que non medrou.
Brava: a do castiñeiro bravo, sen enxertar.
Bullada: a que xa pasou pola bulla.
Bullote: castaña asada no tixolo ou cacho.
Burgazo: castaña fresca cocida que se come con leite.
Crouco: a que é pequena.
Degaro: a castaña degraída. Tamén se chaman restrelos.
Degraída: cae do ourizo ó chan xa madura. Degaros.
Enxeridas: formadas por varias pezas.
Longal: tipo de castaña portuguesa.
Maia: a pilonga ou seca, e afumada.
Mamota: cocida coas dúas cascas, zoncho; é a castaña mal asada que non pela ben.
Pilonga: castaña seca.
Zoncho: a mamota. Os cativos enfíanas nun cordel a xeito de rosario para comelas.

No Caurel:

Abarqueira: a castaña baleira.
Bravas: hai anos que se dan e outros que non saen.
Picois: as que se desprezan cando se escollen ou que
parten ó debullalas para quitárlle-las tonas durante
o bandoxo.
Presa: froito dun castiñeiro bo para madeira e que rende moita cantidade de castañas. Dise que estas castañas non son as máis saborosas.
Raigonas: son as segundas en caer da árbore; as mellores para comer e as que mellor pelan.
Velliñas: é moi escura e debúllase mal.
Vérdeas: as máis saborosas e as que máis abundan, xunto
coas presas.

Outras clases de castaña:

Pagiana, Vilande, Buxeira, Agrelo, Loura, Garrida,
Papada, Cabezuda, Toubesa, Bravoleirado,Bicuda, Ousende, Oucieira.

BOLECOS: Castañas non comestibles, pequenas e aplastadas, que teñen case unicamente pel.

BARAIS: Duras pero que adoitan ser moi saborosas.
BRAVAS: Son os froitos dos castiñeiros sen enxertar.
TEMPERÁS: Redondas e pequenas, nacen antes cás outras.
RAÑUDAS: Alongadas e claras.

Máis sobre a castaña.


Ver máis no blogue do Refraneiro
Comentarios (2) - Categoría: Castaña - Publicado o 16-10-2010 11:28
# Ligazón permanente a este artigo
Vocabulario galego da Castaña
Arbus panis: os romanos chamabanlle ó castiñeiro árbore do pan, xa que nos tempos de malas colleitas facíase o pan con fariña de castaña.
Barexar: trasnada dos cativos que van roubar castañas ós vecinos para o magosto.
Bullote: torta de fariña de castaña consumida polos lexionarios romanos.
Cachela:plancha furada para asar as castañas
Cacho: tixolo.
Coco: verme da castaña.
Caldudas: potaxe de castañas secas cocidas.
Debullar: quitarlle as cascas á castaña cocida, fresca ou asada.
Enxerimento: superficie onde remata a castaña.
Mega:cesta para apañar castañas e outros froitos secos.
Moreas: xeito de xunta-los ourizos para golpealos e separa-la castaña do ourizo.
Petela: pinzas de madeira coas que se apañan as castañas do ourizo.
Picós: anacos das cascas procedentes da pisa ou do bandoxo empregados para ceba-los
porcos.
Rangalleira: Dise que o día do magosto o viño ?corre á rangalleira?.
Suchar: Chupar continuamente unha castaña pilonga ata que se consuma. Chuchar.
Taloura: vara longa coa que se abanea o castaño para que pinguen os ourizos; tamén é
bareiro.
Tixolo: tixola de ferro con buratos onde se asan as castañas. Cacho.
Tonas: cascas da castaña.
Trasmocho: castiñeiro que medra máis ó ancho que ó alto pola acción do home, que o poda
coma se fose un frutal. Deste xeito, obtéñense máis castañas, temos polas grandes para madeira
en poucos anos, e non desaparece a árbore.
Xemas: partes da castaña.

Máis sobre a castaña.
Comentarios (0) - Categoría: Castaña - Publicado o 16-10-2010 11:25
# Ligazón permanente a este artigo
Lendas sobre a castaña
Din contos populares toscanos que o castiñeiro ten os mesmos poderes benéficos e máxicos co carballo. Aínda que a súa sombra da mala sorte. Ó cortares a árbore sae o demo que pode quitarlle a vida se non se lle entrega un fillo ou filla.

As castañas son consideradas coma froitos funerarios, cómense a vespera do Dia dos Defuntos ou deixánse para que os mortos as coman durante a noite.

Tamén temos moitas semellanzas coa tradición veneciana de comelas o día de San Martiño. As mulleres pobres acodían baixo das fiestras dos ricos a cantar unha longa canción chea de louvanzas e bos desexos, que remataba coa petición das castañas. Estas mulleres representaban ás ánimas do purgatorio.

É tamén coñecido o feito de que pisar unha castaña, ó ires polo monte, fai que a persoa non teña nunca amores. É posible que iso sexa pola súa forma de corazón.

Soñar con castañas crúas, é aviso de ter que facer algo urxente. De seren cocidas, é que a persoa é moi débil de carácter. Se son asadas, é un aviso de precaución.
Comentarios (0) - Categoría: Castaña - Publicado o 16-10-2010 11:12
# Ligazón permanente a este artigo
Poemas arredor da castaña
De Eduardo Pondal

"Castaños de Dormeá,
os do corpo ben comprido,
de graciosa estatura,
dobrados e ben seguidos:
¡ouh! Castaños somellantes
ós celtas nosos antigos;
a quen as edras demostran
amor, con abrazo amigo:
os arrebatados ventos
do mes bretumoso e frío
de Xaneiro, entre vós fungan
dando doentes suspiros:
e o musgo dos vosos gallos,
ermos e desgornecidos,
ó impulso das duras ráfagas
vai lonxe caer rompido" ...

Curros Enriquez

..."¿Queredes castañas
dos meus castiñeiros?...
Cantádeme un maio
Sin bruxas nin demos;
Un maio sin segas,
Usuras nin preitos,
Sin quintas nin portas,
Nin foros, nin cregos."


Comentarios (0) - Categoría: Castaña - Publicado o 16-10-2010 11:08
# Ligazón permanente a este artigo
Cantigas populares arredor da castaña
"As castañas son castañas, os ourizos son ourizos;
os ollos da tua cara, para min son dous feitizos"

"Canta a rula, canta a rula, canta a rula naquel souto;
Probiño daquel que espera polo que está na man doutro"

"Esta aldeíña de Cambre, moito viva que na honra,
de mañá, por entre o souto, en busca da boa sombra"

"¡Dáseme tanto por ti, como si nunca te vira!
¡encólgate nun castaño coas pernas para riba!"
.
"Acabáronse as castañas, secáronse os castiñeiro,
acabáronse as rapazas; quedan os mozos solteiros

"A aldea de Palavea, de lonxe parece vila,
ten corredoira na entrada, e un souto sen saída".

"Acabáronse as vendimas ahí veñen as esfolladas
para comer coas nenas catro castañas asadas"

"Has de cantar que che ei de dar zonchos, has de cantar que che ei de dar moitos;
has de cantar e has de cantar, has de cantar que chos hei de dar".

"Teño un castiñeiro alto, no tronco ten mil enredos,
tampouco os enamorados poden te-los ollos quedos".

"Ábreme a porta, Marica, que che quero dar castañas;
-Eu a porta non cha abro, que ben sei as tuas mañas".

"Despídete, castiñeiro, das derradeiras castañas,
como me despido eu de xogar coas rapazas".

"Vólve, Xuana, Vólve, Xuana, que has de atopar unha boa castaña;
vólve, mi niña, vólve a vir, moito no souto habemos de rir"

"Castañas asadas e viño con mel;
e a miña señora detrás do tonel"

"Non chas quero, non chas quero, castañas do teu magosto.
Non chas quero, non chas quero, que me cheiran a chamosco"

"A castaña no ourizo quixo rir e reventou:
caendo castiro abaixo, mira que golpe levou"

"Miña nai, doime a barriga, Miña filla, confesión.
As castañas que comiche ¿de qué castiñeiro son?"

"As castañas ben se comen, o viño vaise bebendo;
o cariño vai entrando e a honra vaise perdendo..."

"Pínguili, pínguili, taba pingando. Fúnguili, fúnguili, taba fungando. Si pínguili, pínguili non pingara; fúnguili fúnguili non fungara"

"Naquela banda do río, ten meu pai un castiñeiro;
bota castañas no outono, uvas no mes de xaneiro"

"Aquel vello castiñeiro, esquecendo a súa cañota,
ergue os brazos rexoubeiro;
ouce do vento e punteiro, e quere bailar a jota"
Comentarios (0) - Categoría: Castaña - Publicado o 16-10-2010 11:06
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Estadisticas y contadores web gratis
Contadores Gratis



Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0