Unha folerpa con outras, ás veces calla e fai neve

Defensa do Ensino Público


De Viñetas

"A historia dunha lingua debería ser coma a dunha longa cadea, onde cada xeración fora un elo que lla transmitira á seguinte"

GALEFAS
aferrer@mundo-r.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Ningún país precisa o bilingüísmo
Ramón Lorenzo naceu no 1935 en Eirapedriña (Ames). Estudou Filosofía e Letras, os dous cursos comúns na Universidade de Santiago e a especialidade de Filoloxía Románica en Madrid. Obtivo o Premio Extraordinario de Licenciatura (1960) e o Premio Extraordinario pola súa tese, presentada na Universidade Complutense de Madrid (1966). En Madrid, onde se converteu nun dos membros do colectivo Brais Pinto xunto a Ferrín, Bautista Álvarez ou Herminio Barreiro, foi profesor axudante de Filoloxía Románica con Dámaso Alonso (1960-1961 e 1961-1962) e profesor encargado do curso de Dialectoloxía Italiana (1961-1962). Do 1962 ao 1968 foi lector de Español na Universidade de Coloña (Alemaña). No 1968 regresou a Santiago onde foi profesor interino ata 1973, ano en que gañou a Cátedra de Filoloxía Románica na Universidade de Valladolid. No 1977 regresou a Santiago como Catedrático de Gramática Histórica da Lingua Española e en 1981 pasou por concurso a ocupa-la Cátedra de Lingüística e Literatura Galegas. Actualmente é profesor emérito. Membro Numerario da Real Academia Galega (elixido no 1981, ingresou en 1999), membro do Instituto da Lingua Galega (desde 1971), das Redes Escarlata e director da revista Verba, Ramón Lorenzo tamén coordina desde 1995 a revista Dorna. Conferenciante, atirulista e autor de numerosos libros sobre ámbitos de filoloxía e a Literatura, Ramón Lorenzo é autor de poemarios como O que se foi perdendo (1959), un dos títulos máis celebrados da poesía galega dos anos cincuenta.



Non temos máis remedio, Ramón, que comezar polos últimos e ben próximos acontecementos en Galicia. A min, o malchamado bipartito, en liñas xerais, non me convenceu moito, no amplo do espectro, e en particular, na política lingüística. A súa morneza foi algo máis que estollo, abulia... Os sucursalistas ou legados do nacionalismo español que tanto se quere agochar aquí e en Madrid, en maior ou menor medida, dábanlle ao rabo para espavorecer as súas propias moscas; os de aquí, andaron como a velas vir; non si? Despois desta miña introdución, cal é a reflexión que poderías facer, para alá e para aquí da política lingüística?

Realmente foi unha desilusión total o resultado das eleccións, pois eu tiña esperanzas de que volvese gañar o bipartito. A xente non estaba moi contenta e notábase claramente que non había sintonía entre os dous
partidos. Eran dous gobernos paralelos e eu non entendo como non foron capaces de entenderse mellor, aínda sabendo as enormes diferenzas que hai entre eles. É un retroceso a volta da dereita, que cada vez se fai máis reaccionaria. Pero non lle botemos toda a culpa. A xente en Galicia é máis de dereitas e parece que o noso pobo non é capaz de saír do xugo que lle puxeron hai moitos séculos. Nós non podemos esperar nada favorable de partidos nacionalistas españois, que non cren na lingua nin a usan. Eu envexo os cataláns e os vascos. Alí teñen partidos nacionalistas propios que son de dereitas, coma CIU e PNV, e o propio PSC é máis catalán ca estatal. En Galicia debería haber tamén un partido nacionalista de dereitas, pero fracasou, e a esquerda nacionalista debería estar máis unida e non ser sectaria. Está claro que o PSOE ou o PP non van facer nada pola recuperación do galego, porque só lles interesa o castelán, e iso vémolo desde o inicio da democracia, pero eles non son os únicos que teñen a culpa. A culpa maioritariamente está no pobo galego, que non cre na súa propia lingua e prefire pasar ó castelán. Xa me dirás que se pode esperar dun pobo que renega da súa lingua, que non sente orgullo dela e se instala na lingua invasora.



O noso idioma, segundo todas as máis serias enquisas e estudos dos sociolingüistas, perde falantes e gaña lectores, algo que se mella unha contradición nos termos. Non parece que teña moito sentido esta explicación, polo menos para min... Cal é a túa resposta a esta miña pregunta?

Hai que ter en conta que o galego, ata a entrada da democracia, falábase fundamentalmente nas aldeas e non se podía estudar. Por iso o número de lectores en galego estaba limitado a unha minoría ilustrada comprometida co idioma. Coa implantación, máis ben cativa, do galego no ensino, o número de persoas que puideron ler en galego aumentou e, de feito, os libros que máis se venden son os de literatura infantil e xuvenil. Pero tamén pasou algo que actuou decisivamente en contra do galego. Primeiro foi a eliminación das escolas rurais e a concentración en grupos escolares xa na época da ditadura. A iso sumouse a intensa castelanización a que estaban sometidos os rapaces nestes grupos escolares. Tamén temos a intensa despoboación das aldeas nos últimos tempos. Sumemos a iso que todo está en contra do galego: radios, televisións, prensa, partidos políticos estatais... Todo isto fixo que o número de galegofalantes fose a menos, pero lectores hai máis pola razón que dixen de que na escola e nos institutos teñen que ler libros en galego e porque tamén aumentou o número de persoas comprometidas coa lingua que, naturalmente, compran e len libros en galego.



Vaiamos logo disto, a cuestións filolóxicas, lingüísticas, semio-lóxicas, consonte todas as súas derivacións. O castelán, supoña-mos, é a orixe do español, pero en realidade non é, ó meu ver, unha evolución natural, senón que ten moito de apropiación, e disto que digo ten moito que ver a chamada "escola filolóxica española", que ti tan ben coñeces. O espolio transcende para alá da política lingüística, porque a colonización foi total, de tal xeito que distintos autores que ben pouco teñen que ver co castelán, aínda no reino dominante de Castela, son fagotizados polo español posterior. Como exemplo poñería tanto a Cervan-tes (polo miúdo), coma a Gonzalo de Berceo, e repararía un anaco en Mateo Alemán. Cal é a reflexión que che vén a propó-sito desta outra miña?

Eu non distingo entre castelán e español, porque o de español é un invento dos gramáticos e lingüistas españolistas. Temos unha lingua, o castelán, en principio limitada a Castela, que se foi estendendo polos territorios que conquistaron e que foi eliminando as características propias doutros dialectos coma o leonés e o aragonés. O castelán, lamentablemente, tamén penetrou noutras zonas con lingua propia, como é o caso de Galicia, pero debo facer algunhas precisións ó que me formulas. A "escola filolóxica española" non ten nada que ver con apropiacións, ten que ver cunha
ideoloxización político-lingüística. Sobre todo desde Menéndez Pidal, os santóns da filoloxía española fixéronse uns reaccionarios e uns nacionalistas agresivos. Para eles o "castelán" (ou "español", como din) debería ser a lingua predominante en todo o estado e, se puidesen, eliminarían o galego, o catalán e o éuscaro. Iso xa vén de vello, pois desde o século XVIII, nas escolas fíxose todo o posible para a castelanización. Referente ó que chamas "apropiación" debemos matizar algunhas cousas. O castelán o que fixo no contacto con outras linguas foi incorporar palabras específicas destas linguas dominadas para enriquece-lo léxico propio, como é o caso, por poñer un exemplo, de morriña, pero no tema dos escritores é diferente: Berceo escribía na súa lingua e Cervantes, aínda que tivese ascendentes galegos, non naceu en Galicia e tiña coma lingua o castelán. Hoxe, os escritores de Galicia ou de Cataluña que escriben en castelán, fano porque lles peta e porque desprezan a lingua propia. Por outra banda, nos séculos escuros, os galegos non se viron forzados a iso por unha imposición lingüística, foi porque se educaron fóra da súa terra ou por prestixio social ou por oportunismo. Arrimarse á lingua do poder sempre foi rendible para moitos escritores.



Quixeron darlle alicerce histórico ao español co chamado Código Emilinianense e alá foron uns cantos lingüistas españois encabezados por El-Rei de España. De español ou castelán hai ben pouco nese código. Podes emitir a túa opinión a propósito disto?

É certo que se celebrou por todo o alto o suposto milenario do castelán cos grandes fastos de San Millán de la Cogolla, pero as Glosas non son do séc. X e todo apunta a que son do XI. Ademais, só conteñen palabras soltas e unha pequena frase nun idioma primitivo que aínda non é castelán, así como palabras en éuscaro.



O reaccionarismo español establecido en Galicia, en distintas organizacións máis/menos escuras, inventou unha Galicia bilingüe fóra do monolingüismo que nos é propio, aínda que advirtamos aquí a presenza doutra lingua, que é, sen dúbida, o español. Entendo o bilingüismo como unha falacia perversa, que o único que pretende é a desaparición e polo tanto a morte do idioma que lle é propio á nación galega, porque forzarmos a diglosia é levarnos, sen máis, á extinción definitiva. Cal é a túa opinión?

Tes razón. Ningún país necesita o bilingüismo e o normal é que se teña unha lingua única, que é a propia e non a invasora. A situación de Galicia é anormal e resulta inaudito que xurdan inventos coma o de Galicia Bilingüe que falan da persecución que se fai do castelán. Aquí cóntase o mundo ó revés e parece que nos queren facer parvos, porque o que temos na nosa terra é unha terrible presión do castelán sobre o galego. O que desexan xentes coma as que están nese movemento é a desaparición da nosa lingua e para iso teñen o apoio de todo o nacionalismo español, especialmente da dereita reaccionaria, e contan con algunhas radios e xornais que distorsionan a realidade. Mesmo hai socialistas galegos que empezan a falar de liberdade na escolla da lingua.



A literatura, en liñas xerais, vén da literatura, creo que niso estamos de acordo. Houbo e tivo Galicia etapas douradas, séculos de esplendor; sen embargo, agora hai quen sostén que cualitativa e cualificativamente, estamos a vivir como un século de ouro... A ti que che parece?

Nas últimas décadas sempre se dixo que estabamos na mellor época da literatura galega. Todo é relativo, pero o feito é que actualmente se escribe moita literatura en galego e moitos autores teñen unha gran categoría. Polo tanto concordo coa afirmación de que a nosa literatura pasa por unha etapa excelente.

Como académico, estás satisfeito do labor que está a facer a Academia, ou pola contra observas eivas, envurullos e actitudes pouco claras e dinamizadoras da lingua e da cultura galega en xeral?

A Academia fai bastantes cousas dentro das súas posibilidades, que son limitadas. Aínda así debe seguir avanzando e a min gustaríame que se implicase un pouco na defensa da lingua contra os ataques ós que se ve sometida nestes momentos e tamén que fose menos presidencialista.



Como docente polo ensino en galego en calquera que sexa a disciplina, a materia?

Iso está ben claro. A lingua do ensino en Galicia, tanto na escola, coma nos Institutos ou na Universidade, debería ser o galego e nunca o castelán. Este debería estudarse coma unha lingua estranxeira máis, pero non gozar dun predominio absoluto como ocorre agora.



Tes centos de publicacións, case todas de ámbito filolóxico, porén, a narrativa, poesía, etc., a pesar de teres publicado ?O que se foi perdendo?, amais dalgúns poemas en diferentes revistas literarias, e un libro premiado de narracións e aínda inédito dende o ano 1956, ?Esa loita?, non te tenta a idea de escribir unha novela que aínda non escribiches e que che gustaría escribir?

Eu cando empecei a estudar Filosofía e Letras pensaba na Literatura e, de feito, nos primeiros anos escribín bastante poesía e seguina escribindo, aínda que sempre con menor intensidade. Tamén me gustaba a narración e moitas veces teño pensado en escribir relatos e mesmo novelas, porque pola cabeza sempre me andaron argumentos que darían para máis dunha, pero a vida fixo que me centrase no campo da filoloxía e da investigación, que me absorberon os miolos e acabaron con todos aqueles proxectos da mocidade.



Eu manteño, Ramón, que a esquerda, cando é certa, e polo tanto real é a sinonimia da cultura, porque esta actitude-palabra, para a dereita non é máis que un fetiche de sarao, unha coña que non lles interesa se non é máis que para aparentar, para facerse ver... Coincidimos nalgures?

Habería que matizar esta afirmación. En principio ser de dereitas ou de esquerdas non debería ser sinónimo de cultura ou incultura. De feito, en moitas literaturas hai e houbo grandes escritores de ambas as tendencias. Lembremos como mostra en Alemaña a Heinrich Böll fronte a Günter Grass, con ideas totalmente contrapostas, pero os dous grandes escritores; ou na literatura española casos coma os de Cela, que foi un delator, ou Vargas Llosa, que é un facha nacionalista e mesmo se atreve a falar da discriminación do castelán en Galicia, pero que escribiron novelas moi importantes. En Galicia pódense citar figuras imprescindibles coma Otero Pedrayo ou Cunqueiro, que non eran de esquerdas. Dito isto, e falando de Galicia, está claro que nos nosos días a cultura ten máis a ver coa esquerda e que a maior parte dos escritores e os lectores comprometidos son de esquerdas.



Cuestións puramente políticas. Somos unha nación sen Estado, non si? Que posibilidades temos de supervivencia?

É difícil manterse coma unha nación dentro doutro estado, pero eu non perdo as esperanzas de que haxa unha reacción en Galicia e de que poidamos chegar a ser unha nación con estado propio.



O Estado é esgazador, e mesmo esmaga a cultura de calquera outra nación integrada á forza no seu organigrama. Fálase moito dos nacionalismos periféricos, para referirnos a nós, e iso é o manifesto non tan agachado do nacionalismo español hexemónico, totalitario e negador das outras nacións que ata hoxe conforman o Estado-nación que é España. Cal é a túa reflexión?

Na meseta hai un nacionalismo español esaxerado que dispón de todos os medios para expresarse. A min ponme furioso cando din que o malo é o nacionalismo periférico, que é algo decimonónico e que se cura viaxando, pois que viaxen a ver se aprenden algo porque o nacionalismo españolista é infame e agresivo. Para eles a cultura española é a que se fai exclusivamente en castelán e ignoran o que se escribe en galego ou nas outras linguas do Estado. Nós temos que defender o que nos é propio e revelarnos.



Cando se fala da lírica medieval galego-portuguesa, non deberíamos falar tan só da lírica medieval galega?

Tendo en conta que tamén hai moitos trobadores portugueses pódese aceptar esa designación. Eu prefiro falar de lírica medieval galega.



Paréceche ben, Ramón, que falemos agora de credos?

Supoño que te refires á miña postura relixiosa. Desde os 15 anos renunciei á relixión. Non me interesa ningunha e menos unha tan reaccionaria coma a católica.



Así, cal é o teu posicionamento, o teu pensamento?

Eu son un nacionalista de esquerdas e republicano que soña cunha Galicia liberada e co galego como lingua exclusiva da nosa nación.



O tempo, Ramón... Cal é a imaxe que ti, con palabras, poderías pintar, debuxar, transmitir...?

Nunca reflexionei sobre o concepto do tempo. Só vexo como me foxe e como teño que deixar sen facer moreas de cousas que me gustaría
realizar.



Somos libres ou unha adxectivación absurda da liberdade?

Libres non somos. Tentamos selo, pero a nosa liberdade vese limitada por diversas circunstancias e non sempre podemos dicir publicamente o que quixeramos.



Nacionalismo e marxismo. Cal é o lugar de encontro ou a diverxencia?

Diverxencias hainas, pero tamén hai coincidencias. Marx e Engels consideraban que a loita do proletariado contra a burguesía era unha loita nacional, que o proletariado debería conquistar o poder político, elevarse a condición de clase nacional e constituírse en nación; ademais, estaban en contra da explotación dunha nación por outra e en contra do imperalismo. Pero tamén é certo que o marxismo ten un carácter internacional. O nacionalismo non sempre é igual. Hai un nacionalismo expansivo e demoledor, como era o de Hitler ou é o que temos no Estado español, no que desde Madrid se busca unha unidade nacional que se chama España e se nega toda posibilidade de autodeterminación a algunhas das nacións que a compoñen. Hai outro que busca a liberación das nacións con lingua propia que están sometidas a outras, como é o caso de Galicia, aínda que na nosa terra tamén hai nacionalistas que procuran, ou procuraron, un federalismo e non a independencia. Unha diferencia entre marxismo e nacionalismo está en que este non proclama unha loita de clases, pero en Galicia isto non impide que haxa moitos marxistas que tamén son
nacionalistas ou galeguistas.


Panem et circenses? Aínda se leva, utilízase?

Claro que se leva. Lembra a campaña demagóxica do PP nas pasadas eleccións. En vez de falar da situación económica e axudar a resolvela, falaban do coche e dos mobles de Touriño e atacaban o noso idioma. E a xente, que anda na inopia, deixouse intoxicar.



Que libro dos que liches xamais se che arredará da memoria?

Podería citar moreas deles porque son moitos os libros que me quedaron na memoria, pero xa que me pides unha toma de postura citarei dous: a ?Crónica Troiana? galega, polo moito traballo que me deu editala, e ?Aires da miña terra? de Curros, que foi o primeiro libro que lin en galego e o que me fixo ver a existencia da nosa literatura.
Categoría: Opinión - Publicado o 17-03-2009 23:14
# Ligazón permanente a este artigo
Unha boa nova para GB


Categoría: Galego - Publicado o 17-03-2009 21:56
# Ligazón permanente a este artigo
Fala como en Valladolid
Categoría: Galego - Publicado o 17-03-2009 15:45
# Ligazón permanente a este artigo
Que é a poesía?

Atopei fai algún tempo esta definición que me pareceu preciosa. Coñecedes algunha outra mellor? Seguro que as hai. Compártela?.

A poesía é ...

A poesía é a voz do amor,
dos ósos e do sangue.
O canto do tempo que flúe
no río máxico da memoría ...

Con primaveras que cobren
as dores da alma.
Non somos nada sen tenrura,
sen a palabra que tece a vida:
pasión, soidade, morte e dozura.
Categoría: Xeral - Publicado o 16-03-2009 23:17
# Ligazón permanente a este artigo
Saber Galego suma, non resta
Ana Iglesias,
Vigo 1973, é filóloga especializada en sociolingüística. Como profesional, participou na elaboración do Plan Xeral de Normalización e é autora de varios libros e traballos sobre as actitudes sociais fronte o galego. Nesta entrevista aborda os prexuízos sobre o idioma e defende a necesidade do decreto do galego no ensino.


--------------------------------------------------

A cuestión da lingua ocupa parte do discurso de Núñez Feixóo, até que punto recolle un sentir cidadá?

Eu non o percibo, non vexo rexeitamento nas familias. É certo que se aplicaron algunhas medidas inspiradas no Plan Xeral de Normalización, isto é moi importante, pero non observei oposición na educación. Teño un coñecemento moi próximo porque a miña condición de coordinadora de normalización do meu centro mantenme en contacto co resto dos colexios. Por iso sei que só houbo unha queixa por escrito nun colexio e dúas nas galescolas.

Hai grupos que se senten ameazados polo galego?

As reticencias proveñen dos contornos castelán falantes que tradicionalmente non se vían obrigados a aprender galego e agora si porque se introduce no ensino e porque é máis necesario que antes ao ocupar parte do espazo do castelán. É a expresión do ?privilexio? dos que non tiñan que molestarse en coñecelo que vén acompañado dun discurso sobre unha ?imposición?.

Feixóo vai garantir o dereito dos pais a elixiren lingua?

Iso é inviábel; nin sequera chegaría cos profesores que hai. Non se pode dicir que se ama o galego e consentir a súa desaparición. Ademais, a segregación incumpre a lei de normalización, que no artigo 14.3 afirma que a educación debe proporcionarlles aos rapaces a capacidade de seren bilingües e multilingües. Feixóo non pode demostrar ignorar unha lei que foi aprobada por unanimidade.

El afirma que vai promover o idioma.

Se pretende facer iso, por que non adía a derrogación do decreto até saber se funciona? Este é o segundo curso de aplicación e non sabemos se é útil porque avalialo require máis tempo. Vemos que queixas apenas hai e que o movemento que sostén a oposición ao decreto é Galicia Bilingüe, unha organización completamente minoritaria, como se comprobou na manifestación do oito de febreiro. Pretender que o galego levou á vitoria do PP e a derrota do PSOE e o BNG denota un simplismo total. Desde a democracia o galego coñeceu un aumento cualitativo porque alcanzou espazos impensábeis, mais recuou cuantitativamente no número de falantes. Iso detectouno Fraga e impulsou o Plan Xeral de Normalización, que está redactado por técnicos independentes e aprobado por unanimidade no Parlamento.

Galicia Bilingüe reclama, porén, liberdade para os pais elixiren.

O que vemos é que a pesar de que as maiores reticencias ao galego veñen por prexuízos, algo cambiou a forma de loitar contra o galego nunha parte da sociedade. Antes eran argumentos illados e agora están estruturados, é dicir, hai unha ideoloxía, aínda que sexa moi minoritaria. Aprópianse de termos abstractos e incuestionábeis como igualdade e liberdade e manipúlanse. Ser libre é escoller en igualdade de oportunidades. A escola ten que darlles aos alumnos competencia nas dúas linguas para exerce esa liberdade de elección.

Mais hai que sostén que prefire o castelán porque é máis útil.

O argumento da utilidade... iso lévanos ao inglés e á desaparición de todos os outros idiomas, que son a expresión das diferentes culturas, é dicir, condúcenos ao empobrecemento. Agora ben, se queren que desapareza o galego, que o digan e, senón, que fagan algo para impedilo, que asuman as consecuencias de ter esta lingua.

No plano particular, que leva a un pai non querer que o fillo aprenda galego?

Pensa que o espazo que ocupa o galego quítallo ao castelán, pero as linguas non funcionan así. Saber dous idiomas abre as portas a aprender outras linguas. Saber galego suma, non resta.

E por que non llo explicaron aos pais?

Foi un fallo da política lingüística. En realidade, das medidas previstas no Plan Xeral que inspirou o decreto, só se aplicou a da formación dos novos ensinantes, pero non houbo campañas nos centros nin na sociedade, non houbo anuncios de televisión, non se explicaron os fundamentos pedagóxicos, que os hai e están baseados en como funcionan as linguas.

Cales son eses fundamentos?


A escola ten que compensar os desequilibrios da sociedade, as lagoas de coñecemento que non lle proporciona, como as matemáticas ou a lingua. O castelán xa ocupa moito espazo social nos medios de comunicación, nos videoxogos, en internet, nos libros...

E porque hai resistencia?

Porque pesan os prexuízos. Remóntanse aos séculos escuros.

Haberá que modificalos.

A administración ten moita responsabilidade. Os prexuízos cámbianse modificando os estereotipos nos que se asentan. A nivel particular, tamén hai escusas que serven de coartada, como a falta de competencia, cando sabemos que para empezar a falar unha lingua ao principio hai que falala mal. Hai moitas estratexias de autoxustificación. Tamén pesa a cuestión do comportamento que se ten, unha vez superados os prexuízos propios. Antes o que falaba galego adaptábase ao que falaba castelán e agora vemos que un pouco segue a ser igual.

Mesmo nacen sectores sociais nos que se emprega o castelán sen acento galego.

Penso que ese prexuízo está en vías de superación, senón, iríamos aviados. Ademais, que pretenden?: dicir ejque como en Madrid?

Copiada de "A Nosa Terra"
Categoría: Opinión - Publicado o 15-03-2009 21:42
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Estadisticas y contadores web gratis
Estadisticas Gratis


Este blogue forma parte da Rede de Blogueiras/os en defensa do Galego
Chuzame! chúzame -





Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0