Unha folerpa con outras, ás veces calla e fai neve

Defensa do Ensino Público


De Viñetas

"A historia dunha lingua debería ser coma a dunha longa cadea, onde cada xeración fora un elo que lla transmitira á seguinte"

GALEFAS
aferrer@mundo-r.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Roberto Varela. Novo Conselleiro de Cultura

Entrevista a Roberto Varela. Parte #1. from Balor on Vimeo.
Categoría: Opinión - Publicado o 19-04-2009 22:57
# Ligazón permanente a este artigo
A Caixa de Pandora. A imposición ?
Artigo de opinión, moi interesante, de Manolo Rivas, sacado do periódico O Pais, que nos conta como algunhas mentiras - como a da imposición do galego - duran no tempo e fan máis dano do que un pensa moitas veces, sobre todo cando están apoiadas polos grandes medios de comunicación.

"O proverbio di que se pilla antes a un mentireiro que a un coxo. Mais o que o proverbio non conta son as veces que na historia a xente confundiu o coxo co mentireiro e foi á súa caza, mentres o mentireiro aínda tiña tempo de rir do aleixado: "Que ben coxea ese cabrón!". Moitas teñen sido as trolas que colaron na Historia. Trolas que fixeron moito dano. Trolas que duraron anos e anos. Que acadaron o rango de grandes verdades instituídas até esvaeceren na nada. Trolas que marcaron a ferro a xeracións enteiras. E aínda a culpa sería do pobre coxo que, como Galileo, tratado de mentireiro durante séculos, ousara afirmar: "E pur si muove!"

O Galilei demostrara que a Terra viraba sobre si e arredor do Sol. Mais o pensamento túzaro da época non estaba para aturar semellante sutileza. Penso que ese sería un bo lema para o futuro do galego nestes tempos de tribulación, no que se anuncia a derrogación das leis que desenvolvían o mandato da Constitución para acadar unha real cooficialidade. É o intre de que todas as persoas e entidades conscientes da delicada situación na que se atopa o noso máis valioso patrimonio cultural, pronuncien en nome do galego: "Eppur si muove!" (Móvese!).

Por que chegamos a esta situación, impensábel aínda hai ben pouco? Porque se abriu, por oportunismo electoral, a caixa ou xerra de Pandora, a que gardaba as treboadas, tronos e lóstregos. E espallou-se, con total irresponsabilidade, unha consigna envelenada: a da presunta "imposición" lingüística (do galego sobre o castelán!). Hai trolas que, na lembranza, ficarán como trasnadas de campaña, como trapalladas. Mais hai trolas que se espallan como mecha, aniñan nos prexuízos e atoan o entendemento. Non só afecta ao futuro do idioma galego. Cando se produce o triunfo dunha falsidade é toda a sociedade democrática a que padece os efectos. A unha trola pode seguir outra até construír unha imaxe falsa da realidade. E iso só pode traer unha consecuencia: desleixo educativo, empobrecemento cultural e retroceso democrático e no benestar social. Como estamos a ver coa crise da economía global, unha sociedade aberta e próspera só pode cimentarse sobre a verdade das cousas.

Nestes últimos meses tenme cadrado falar con diferentes persoas totalmente convencidas de que nos centros de ensino de Galicia, mesmo na Coruña, onde moramos, os rapaces só poden estudar castelán na clase de lingua e literatura castelá. E aínda máis. ¡Había centros que se converteran nunha especie de campos de concentración onde os rapaces só podían expresarse en castelán nos recreos e aínda así eran vixiados! Quen me contaba iso eran persoas correntes. E non só no ensino público. Tamén nos concertados ou privados había a "imposición"! Preguntei se nos centros onde ían os seus fillos pasaba tal cousa. Responderon que non, por suposto. Preguntei entón o nome dalgún centro onde se dera ese estado de "imposición" totalitaria, que mesmo levaba á persecución dos nenos no tempo de lecer. Os institutos públicos? Os Xesuítas? A Grande Obra? A Compañía de María? Talvez nos colexios do Opus se estaba a impoñer o galego e nós sen sabelo. Non. As respostas eran sempre as mesmas. Dis que por aí... E o por aí sempre é outro sitio, a cada vez máis afastado. Primeiro, Corcoesto. Logo, Coirós. Logo, Irixoa. Logo... Talvez na Galitzia, en Polonia. É dicir, un lugar imaxinario. Na auténtica realidade, na realidade que estaba diante nosa, a gran maioría dos centros non acadaba os mínimos da cooficialidade bilingüe.

O presunto estado de "imposición" funcionou e funciona como unha lenda urbana. Todo o mundo preocupado por unha "imposición" inexistente, mentres o que ocorre na realidade é un proceso cada vez máis acelerado que pode levar ao border line da extinción. O mundo do revés. O que ocorreu e está a ocorrer con este asunto lembroume a inesquecíbel lección de xornalismo que deu Le Monde cando publicou unha reportaxe no municipio de Francia onde a dereita bruta de Le Pen acadara maioría absoluta, que era na área próxima á fronteira con Alemaña. Un lugar moi tranquilo, mesmo bucólico. A maioría dos seus habitantes eran maiores, na vellez ou camiño dela. Os xornalistas foron preguntando o por qué apoiaran esa opción extrema e todos os entrevistados coincidían: para frear a inmigración. Mais ocorría unha cousa curiosa: nese municipio era no que menos inmigrantes había e os que había dedicábanse, precisamente, a coidar as persoas anciás en condicións salariais que os franceses de toda a vida non aceptarían nin a tiros. Así que a realidade era ben surrealista: vellos coidados por inmigrantes que daban o seu voto a unha formación política que quería botar fóra os emigrantes. Tíralle do aire!

Mais volvendo ao noso marabilloso caso, está claro que a lenda urbana da "imposición" funcionou porque a dereita mudou a súa posición histórica (a mantida dende 1983) e adoptou as teses extremistas, talvez para cegar o paso a Rosa Díez, que foi tan axiña upada como será desprezada cando xa non sexa útil. O outro factor foi que en medios importantes, e tradicionalmente prudentes, a verdadeira información foi substituída pola maquinaria pesada da propaganda. Tamén sumándose á lenda urbana da "imposición".

Hai algunhas lendas "urbanas" máis, derivadas do pensamento túzaro, que deforman por completo a realidade. Por exemplo, esa ladaíña de que a cultura galega é unha cultura subvencionada. Os máis afeitos a ese retrouso, por suposto, son os profesionais das subvencións, os expertos en chupar da teta. Fronte a esa lenda, cómpre dicir a verdade: non hai cultura menos subvencionada que a galega en toda a contorna do mundo occidental. Na lenda urbana dos túzaros, fálase de continuo de presuntos intelectuais e artistas que viven na gloria subvencionados e agradecidos. Eses seres, por suposto, non existen. Todos, que eu saiba, teñen que compatibilizar o seu mester con outro traballo para tirar adiante. Os que si existen son os ventrílocuos dos medios subvencionados. Ninguén cuestiona as subvencións directas a deportistas, mais non hai nada semellante no eido da cultura. Aquí o que cobrou subvención foi Julio Iglesias, que levou por un día máis que a cultura en todos os tempos, Bella Otero incluída. En serio. O que se destina ao libro e ás bibliotecas galegas segue a ser moi pouco en comparación co resto de España e Europa. E velaí temos o resultado: seis de cada dez galegos afirman que non len nunca (é dicir, nunca!) un libro. Haberá quen diga que os libros son malos. Mais é difícil saber se un libro é malo se non se abre nunca ningún (é dicir, ningún!).

Ben. Impúxose a mentira da "imposición". Hai que recoñecelo. O modelo de normalización por consenso foi derrotado. Foi derrotada a herdanza de Ramón Piñeiro e da moderación galeguista. Mentres prosegue a satanización do ex Goberno, co concurso entusiasta dos inevitábeis discípulos de Caín, cómpre lembrar que tanto a Consellería de Educación como a Secretaría de Política Lingüística tiñan por titulares persoas independentes nomeadas polo PSOE, con bo historial, máis que pousadas, moi moderadas, e que levaron a súa función con tanto tento que me fai lembrar aquel verso aforístico de Pereiro: "Escribir con delicadeza na caixa de Pandora".

Mais os que abriron a caixa de Pandora non che estaban para delicadezas.

Os novos mandatarios, a comezar por quen vai presidir a Xunta de Galicia, terán a responsabilidade de ler de novo, polo miúdo, a histórica Lei de Normalización Lingüística (Lei 3/1983), aprobada por unanimidade de todos os grupos, e o decreto que desenvolve o previsto por esa lei no eido do ensino. Esa lexislación acordouse no Parlamento galego, mais é moi importante que non se esqueza que o seu berce está na Constitución democrática, onde se estabelece a especial protección e cooficialidade dos idiomas galego, vasco e catalán nos ámbitos territoriais das nacionalidades históricas. Así o ratificou, xa en varias ocasións, o Tribunal Constitucional. Cómpre lembrar unha vez máis que a Lei de Normalización foi promulgada por un Goberno conservador, sendo presidente o señor Fernández Albor, e que na súa elaboración tivo ese papel nuclear Ramón Piñeiro, a quen o señor Núñez Feijóo sinala sempre como un referente polo seu galeguismo moderado. Desa madeira, a do galeguismo ilustrado e liberal, é tanto a lei como o decreto que a desenvolve no ensino: textos racionais, sensatos e acordes co seu tempo e coa xustiza.

Esa lexislación non foi froito dun delirio. Foi moito tempo meditada. Foi feita por xente que cría na democracia e na autonomía. E no futuro da lingua galega, compartido nun espazo de simpatía co castelán. Pódense derrogar esa lei e ese decreto, mais por que e para que? Neles toma forma, con precisión e xustiza, o espírito da Constitución e do Estatuto de Autonomía.

Ande, señor Feijóo, tape a caixa de Pandora, devólvalla a quen a abriu, e proceda polo ben da Galicia enteira, esquerda e dereita, galeguista ou non, a escribir con delicadeza."

Categoría: Opinión - Publicado o 29-03-2009 22:08
# Ligazón permanente a este artigo
Como naceu o Decreto
Alba Nogueira López naceu en Cee en 1968. É doutora en Dereito e profesora de Dereito Administrativo na Universidade de Santiago

"O Decreto do uso do galego no ensino foi promovido con valentía e flexibilidade negociadora por unha conselleira do PSOE. Para a súa redacción inspirouse nun Decreto balear cunha década de vixencia impulsado polo goberno do Partido Popular de Jaume Matas. Incorporou literalmente nun anexo as porcentaxes de uso do galego no ensino do Plan de Normalización da lingua galega que fora aprobado por unanimidade polo Parlamento de Galicia baixo a éxida de Fraga"


Ler máis
Categoría: Opinión - Publicado o 26-03-2009 22:57
# Ligazón permanente a este artigo
A lingua segundo Feijoo
De
Marcelino Fernández Mallo. Licenciado en Ciencias Económicas e Empresariais pola UNED e MBA polo IMD, Escola de Negocios de Lausanne.

Consultaría vostede, Sr. Feijóo,quero supoñer eu, os resultados do informe da RAG sobre o estado da lingua galega que se acaban de coñecer (como os tomou, por certo?). Escoitaría ou lería, outrosí, as esixencias desa plataforma en contra da fala galega que tanto axudaron no PP a crear e medrar. En fin, xa saberá vostede aquilo de "quen sementa ventos..."

Pois si, Sr. Feijóo, vostedes sementaron o vento da división do País en torno á lingua. Vostedes, ou sexa, o PP galego seguindo as instrucións dos seus xefes en Madrid, e mailo seu socio mediático seguindo as súas propias teimas antropolóxicas. Durante o último goberno Fraga do que vostede formaba parte (ó abeiro dun Audi estupendo, por certo), ese mesmo executivo propuxo o chamado Plan de Normalización Lingüística, o cal, entre outras 400 medidas, incorporaba os postulados sobre o ensino que despois tomaron forma do Decreto 124/2007. Lembrará vostede que aquel Plan, aínda vixente, non tivo a máis mínima resistencia por parte de ningunha asociación ou ente vivo coñecido. E recordará tamén que o seu partido asumiu con acordo e normalidade o contido de decreto sobre o ensino en galego ata uns días antes da súa presentación e tralas ordes emanadas dende a sede central do seu partido. A partir dese día, vostede e o seu partido transforman brutalmente o seu discurso e pasan á ofensiva contra a fala galega da man do seu socio mediático e desa plataforma de nome arteiro (persegue xustamente o contrario do que suxire o seu nome) que tanto axudaron a medrar.

Vostede haberá ser nuns días, aínda non sei a través de qué milagreiro conxuro cósmico, o presidente do meu País. Para a preocupación de moitos, está a demostrar vostede unha soberbia empanada mental na maioría dos asuntos que vai tocando. Entre eles, resulta se-la lingua onde a súa natureza de viraventos se amosa en maior plenitude. Estou tentando compoñe-lo seu ideario respecto do tratamento ó idioma e créame que atopo atrancos salientables. Repasemos as claves que, eito a eito, vai vostede verquendo ó respecto:

Primeira clave: o seu partido defendeu antes da campaña o ?bilingüismo harmónico?. Hai un problema gordo sobre isto, Sr. Feijóo. Como vostede sabe, Galicia non é bilingüe (xa nos gustaría) senón diglósica (velaquí máis detalles sobre esta afirmación). A única maneira de írmonos achegando ó bilingüismo é aplicando o Plan de Normalización Lingüística aprobado en 2004 polo goberno Fraga. Vaino aplicar vostede?

Segunda clave: durante a campaña, botou vostede sapos e cóbregas contra a ?imposición lingüística?. E ten vostede razón, Sr. Feijóo, Galicia leva séculos sufrindo a absoluta imposición? do castelán. Curiosamente, vostede, o seu partido e o seu socio mediático, transmitiron á sociedade a infamia de que o galego se estaba a impoñer. Unha infamia, Sr. Feijóo, sábeo vostede perfectamente. E senón, déame unha soa persoa en Galicia obrigada a falar galego en contra da súa vontade (nin sequera se impuxo para atende-lo cidadán en galego!). Eu e calquera podemos facerlle unha interminable listaxe de galego-falantes obrigados a emprega-lo castelán en centos de eidos e contornas diferentes.
Terceira clave: trala vitoria electoral, declarou a súa decisión de promove-lo galego ?respectando a sagrada liberdade lingüística?. Sr. Feijóo, a única maneira de garanti-la liberdade lingüística é asegurando un trato equitativo ó galego, é dicir, favorecendo o emprego do galego en tódolos ámbitos onde o castelán ten unha situación de superioridade. Nesas condicións, un cidadán de Galicia poderá decidir libremente o idioma a utilizar. Pero mentres o castelán domine a práctica totalidade das relacións cotiás dos galegos, xa me dirá vostede que liberdade lingüística se pode acadar.

Cuarta clave: vostede afirmou ?se me falan en castelán, contestarei en castelán; se me falan en galego, fareino en galego.? Si, claro, pero ¿e cando inicie vostede, Sr. Feijóo? Porque vostede vai principiar na maioría das ocasións. Por exemplo, cando conceda unha entrevista nun medio escrito, ¿qué idioma pensa utilizar?

Quinta clave: manifestou vostede que outra das súas ?ideas? era a de levar ás aulas a ?cordialidade que impera na rúa?. Pero Sr. Feijóo, ¿de que cordialidade fala vostede? O castelán está a esmaga-lo galego. A lingua forte está a esnaquiza-la lingua feble. E agora por riba, vostede pretende quitarlle a tirafonda a David e entregarlla a Goliat. Déixese de frases e confronte a realidade. E esa realidade obrígao a garanti-lo galego como lingua vehicular do ensino. Nesta ligazón atopará boas razóns. A razón principal queda resumida nestoutra frase que pode, se quere, engadir á súa antoloxía de frases presidenciais: ?o goberno galego ten a obriga de garanti-la plena competencia dos nenos e mozos galegos nas dúas linguas oficiais do País.? A competencia en castelán está garantida. É a súa obriga que tamén o estea en galego.

Sexta e última clave
: tamén afirmou que será vostede ?o primeiro defensor do galego?. Pois se quere se-lo primeiro defensor do galego, empece por mellora-lo seu uso. Leva oito anos de vida política en Galicia e nin sequera se molestou en aprender a colocar ben os pronomes. E se quere se-lo primeiro defensor do galego, fáleo fóra dos micrófonos, fáleo cos seus amigos, cos seus compañeiros de partido, coa súa familia, cos empresarios, cos xornalistas (tamén co seu socio mediático e con esa plataforma que tanto axudaron a medrar)?

Sr. Feijóo, o que me parece é que a vostede fáltanlle lecturas. Nunha entrevista de hai pouco, preguntáronlle por escritores galegos. Mencionou vostede a Valle-Inclán e Torrente. Xa, home, e de literatura galega? Citou vostede a Rosalía. Seguramente, se lle preguntasen por un escritor de literatura castelá non citaría a Cervantes. Voulle propoñer, se vostede ten intención de ler algo en galego, Cunqueiro, Méndez Ferrín, Otero Pedrayo, Vicente Risco, Xohana Torres, Carlos Casares, María Xosé Queizán, Darío Xoán Cabana, Marina Mayoral? Pódolle dar cen nomes dunha sentada de enormes escritores en galego. Porque o galego, Sr. Feijóo, é unha lingua rica e culta, malia o cal nunca se separou do pobo.

Vostedes, falemos claro, queren acabar con ela. Van vostedes de exterminadores da cultura e da lingua galegas como medio máis directo para asegurarse o dominio eterno do País. Non se pode dicir que o estean a facer mal. Nas súas distintas formas e versións ?Partido Popular, Alianza Popular ou ditadura franquista? conseguiron extermina-los ríos, os bosques, a arquitectura popular, moitas das tradición (agás as gastronómicas), o litoral, a agricultura? Así é, non o están a facer vostedes nada mal.


Máis: "Teño unhas preguntas para vostede Sr. Feijoo"
Categoría: Opinión - Publicado o 23-03-2009 22:32
# Ligazón permanente a este artigo
Ningún país precisa o bilingüísmo
Ramón Lorenzo naceu no 1935 en Eirapedriña (Ames). Estudou Filosofía e Letras, os dous cursos comúns na Universidade de Santiago e a especialidade de Filoloxía Románica en Madrid. Obtivo o Premio Extraordinario de Licenciatura (1960) e o Premio Extraordinario pola súa tese, presentada na Universidade Complutense de Madrid (1966). En Madrid, onde se converteu nun dos membros do colectivo Brais Pinto xunto a Ferrín, Bautista Álvarez ou Herminio Barreiro, foi profesor axudante de Filoloxía Románica con Dámaso Alonso (1960-1961 e 1961-1962) e profesor encargado do curso de Dialectoloxía Italiana (1961-1962). Do 1962 ao 1968 foi lector de Español na Universidade de Coloña (Alemaña). No 1968 regresou a Santiago onde foi profesor interino ata 1973, ano en que gañou a Cátedra de Filoloxía Románica na Universidade de Valladolid. No 1977 regresou a Santiago como Catedrático de Gramática Histórica da Lingua Española e en 1981 pasou por concurso a ocupa-la Cátedra de Lingüística e Literatura Galegas. Actualmente é profesor emérito. Membro Numerario da Real Academia Galega (elixido no 1981, ingresou en 1999), membro do Instituto da Lingua Galega (desde 1971), das Redes Escarlata e director da revista Verba, Ramón Lorenzo tamén coordina desde 1995 a revista Dorna. Conferenciante, atirulista e autor de numerosos libros sobre ámbitos de filoloxía e a Literatura, Ramón Lorenzo é autor de poemarios como O que se foi perdendo (1959), un dos títulos máis celebrados da poesía galega dos anos cincuenta.



Non temos máis remedio, Ramón, que comezar polos últimos e ben próximos acontecementos en Galicia. A min, o malchamado bipartito, en liñas xerais, non me convenceu moito, no amplo do espectro, e en particular, na política lingüística. A súa morneza foi algo máis que estollo, abulia... Os sucursalistas ou legados do nacionalismo español que tanto se quere agochar aquí e en Madrid, en maior ou menor medida, dábanlle ao rabo para espavorecer as súas propias moscas; os de aquí, andaron como a velas vir; non si? Despois desta miña introdución, cal é a reflexión que poderías facer, para alá e para aquí da política lingüística?

Realmente foi unha desilusión total o resultado das eleccións, pois eu tiña esperanzas de que volvese gañar o bipartito. A xente non estaba moi contenta e notábase claramente que non había sintonía entre os dous
partidos. Eran dous gobernos paralelos e eu non entendo como non foron capaces de entenderse mellor, aínda sabendo as enormes diferenzas que hai entre eles. É un retroceso a volta da dereita, que cada vez se fai máis reaccionaria. Pero non lle botemos toda a culpa. A xente en Galicia é máis de dereitas e parece que o noso pobo non é capaz de saír do xugo que lle puxeron hai moitos séculos. Nós non podemos esperar nada favorable de partidos nacionalistas españois, que non cren na lingua nin a usan. Eu envexo os cataláns e os vascos. Alí teñen partidos nacionalistas propios que son de dereitas, coma CIU e PNV, e o propio PSC é máis catalán ca estatal. En Galicia debería haber tamén un partido nacionalista de dereitas, pero fracasou, e a esquerda nacionalista debería estar máis unida e non ser sectaria. Está claro que o PSOE ou o PP non van facer nada pola recuperación do galego, porque só lles interesa o castelán, e iso vémolo desde o inicio da democracia, pero eles non son os únicos que teñen a culpa. A culpa maioritariamente está no pobo galego, que non cre na súa propia lingua e prefire pasar ó castelán. Xa me dirás que se pode esperar dun pobo que renega da súa lingua, que non sente orgullo dela e se instala na lingua invasora.



O noso idioma, segundo todas as máis serias enquisas e estudos dos sociolingüistas, perde falantes e gaña lectores, algo que se mella unha contradición nos termos. Non parece que teña moito sentido esta explicación, polo menos para min... Cal é a túa resposta a esta miña pregunta?

Hai que ter en conta que o galego, ata a entrada da democracia, falábase fundamentalmente nas aldeas e non se podía estudar. Por iso o número de lectores en galego estaba limitado a unha minoría ilustrada comprometida co idioma. Coa implantación, máis ben cativa, do galego no ensino, o número de persoas que puideron ler en galego aumentou e, de feito, os libros que máis se venden son os de literatura infantil e xuvenil. Pero tamén pasou algo que actuou decisivamente en contra do galego. Primeiro foi a eliminación das escolas rurais e a concentración en grupos escolares xa na época da ditadura. A iso sumouse a intensa castelanización a que estaban sometidos os rapaces nestes grupos escolares. Tamén temos a intensa despoboación das aldeas nos últimos tempos. Sumemos a iso que todo está en contra do galego: radios, televisións, prensa, partidos políticos estatais... Todo isto fixo que o número de galegofalantes fose a menos, pero lectores hai máis pola razón que dixen de que na escola e nos institutos teñen que ler libros en galego e porque tamén aumentou o número de persoas comprometidas coa lingua que, naturalmente, compran e len libros en galego.



Vaiamos logo disto, a cuestións filolóxicas, lingüísticas, semio-lóxicas, consonte todas as súas derivacións. O castelán, supoña-mos, é a orixe do español, pero en realidade non é, ó meu ver, unha evolución natural, senón que ten moito de apropiación, e disto que digo ten moito que ver a chamada "escola filolóxica española", que ti tan ben coñeces. O espolio transcende para alá da política lingüística, porque a colonización foi total, de tal xeito que distintos autores que ben pouco teñen que ver co castelán, aínda no reino dominante de Castela, son fagotizados polo español posterior. Como exemplo poñería tanto a Cervan-tes (polo miúdo), coma a Gonzalo de Berceo, e repararía un anaco en Mateo Alemán. Cal é a reflexión que che vén a propó-sito desta outra miña?

Eu non distingo entre castelán e español, porque o de español é un invento dos gramáticos e lingüistas españolistas. Temos unha lingua, o castelán, en principio limitada a Castela, que se foi estendendo polos territorios que conquistaron e que foi eliminando as características propias doutros dialectos coma o leonés e o aragonés. O castelán, lamentablemente, tamén penetrou noutras zonas con lingua propia, como é o caso de Galicia, pero debo facer algunhas precisións ó que me formulas. A "escola filolóxica española" non ten nada que ver con apropiacións, ten que ver cunha
ideoloxización político-lingüística. Sobre todo desde Menéndez Pidal, os santóns da filoloxía española fixéronse uns reaccionarios e uns nacionalistas agresivos. Para eles o "castelán" (ou "español", como din) debería ser a lingua predominante en todo o estado e, se puidesen, eliminarían o galego, o catalán e o éuscaro. Iso xa vén de vello, pois desde o século XVIII, nas escolas fíxose todo o posible para a castelanización. Referente ó que chamas "apropiación" debemos matizar algunhas cousas. O castelán o que fixo no contacto con outras linguas foi incorporar palabras específicas destas linguas dominadas para enriquece-lo léxico propio, como é o caso, por poñer un exemplo, de morriña, pero no tema dos escritores é diferente: Berceo escribía na súa lingua e Cervantes, aínda que tivese ascendentes galegos, non naceu en Galicia e tiña coma lingua o castelán. Hoxe, os escritores de Galicia ou de Cataluña que escriben en castelán, fano porque lles peta e porque desprezan a lingua propia. Por outra banda, nos séculos escuros, os galegos non se viron forzados a iso por unha imposición lingüística, foi porque se educaron fóra da súa terra ou por prestixio social ou por oportunismo. Arrimarse á lingua do poder sempre foi rendible para moitos escritores.



Quixeron darlle alicerce histórico ao español co chamado Código Emilinianense e alá foron uns cantos lingüistas españois encabezados por El-Rei de España. De español ou castelán hai ben pouco nese código. Podes emitir a túa opinión a propósito disto?

É certo que se celebrou por todo o alto o suposto milenario do castelán cos grandes fastos de San Millán de la Cogolla, pero as Glosas non son do séc. X e todo apunta a que son do XI. Ademais, só conteñen palabras soltas e unha pequena frase nun idioma primitivo que aínda non é castelán, así como palabras en éuscaro.



O reaccionarismo español establecido en Galicia, en distintas organizacións máis/menos escuras, inventou unha Galicia bilingüe fóra do monolingüismo que nos é propio, aínda que advirtamos aquí a presenza doutra lingua, que é, sen dúbida, o español. Entendo o bilingüismo como unha falacia perversa, que o único que pretende é a desaparición e polo tanto a morte do idioma que lle é propio á nación galega, porque forzarmos a diglosia é levarnos, sen máis, á extinción definitiva. Cal é a túa opinión?

Tes razón. Ningún país necesita o bilingüismo e o normal é que se teña unha lingua única, que é a propia e non a invasora. A situación de Galicia é anormal e resulta inaudito que xurdan inventos coma o de Galicia Bilingüe que falan da persecución que se fai do castelán. Aquí cóntase o mundo ó revés e parece que nos queren facer parvos, porque o que temos na nosa terra é unha terrible presión do castelán sobre o galego. O que desexan xentes coma as que están nese movemento é a desaparición da nosa lingua e para iso teñen o apoio de todo o nacionalismo español, especialmente da dereita reaccionaria, e contan con algunhas radios e xornais que distorsionan a realidade. Mesmo hai socialistas galegos que empezan a falar de liberdade na escolla da lingua.



A literatura, en liñas xerais, vén da literatura, creo que niso estamos de acordo. Houbo e tivo Galicia etapas douradas, séculos de esplendor; sen embargo, agora hai quen sostén que cualitativa e cualificativamente, estamos a vivir como un século de ouro... A ti que che parece?

Nas últimas décadas sempre se dixo que estabamos na mellor época da literatura galega. Todo é relativo, pero o feito é que actualmente se escribe moita literatura en galego e moitos autores teñen unha gran categoría. Polo tanto concordo coa afirmación de que a nosa literatura pasa por unha etapa excelente.

Como académico, estás satisfeito do labor que está a facer a Academia, ou pola contra observas eivas, envurullos e actitudes pouco claras e dinamizadoras da lingua e da cultura galega en xeral?

A Academia fai bastantes cousas dentro das súas posibilidades, que son limitadas. Aínda así debe seguir avanzando e a min gustaríame que se implicase un pouco na defensa da lingua contra os ataques ós que se ve sometida nestes momentos e tamén que fose menos presidencialista.



Como docente polo ensino en galego en calquera que sexa a disciplina, a materia?

Iso está ben claro. A lingua do ensino en Galicia, tanto na escola, coma nos Institutos ou na Universidade, debería ser o galego e nunca o castelán. Este debería estudarse coma unha lingua estranxeira máis, pero non gozar dun predominio absoluto como ocorre agora.



Tes centos de publicacións, case todas de ámbito filolóxico, porén, a narrativa, poesía, etc., a pesar de teres publicado ?O que se foi perdendo?, amais dalgúns poemas en diferentes revistas literarias, e un libro premiado de narracións e aínda inédito dende o ano 1956, ?Esa loita?, non te tenta a idea de escribir unha novela que aínda non escribiches e que che gustaría escribir?

Eu cando empecei a estudar Filosofía e Letras pensaba na Literatura e, de feito, nos primeiros anos escribín bastante poesía e seguina escribindo, aínda que sempre con menor intensidade. Tamén me gustaba a narración e moitas veces teño pensado en escribir relatos e mesmo novelas, porque pola cabeza sempre me andaron argumentos que darían para máis dunha, pero a vida fixo que me centrase no campo da filoloxía e da investigación, que me absorberon os miolos e acabaron con todos aqueles proxectos da mocidade.



Eu manteño, Ramón, que a esquerda, cando é certa, e polo tanto real é a sinonimia da cultura, porque esta actitude-palabra, para a dereita non é máis que un fetiche de sarao, unha coña que non lles interesa se non é máis que para aparentar, para facerse ver... Coincidimos nalgures?

Habería que matizar esta afirmación. En principio ser de dereitas ou de esquerdas non debería ser sinónimo de cultura ou incultura. De feito, en moitas literaturas hai e houbo grandes escritores de ambas as tendencias. Lembremos como mostra en Alemaña a Heinrich Böll fronte a Günter Grass, con ideas totalmente contrapostas, pero os dous grandes escritores; ou na literatura española casos coma os de Cela, que foi un delator, ou Vargas Llosa, que é un facha nacionalista e mesmo se atreve a falar da discriminación do castelán en Galicia, pero que escribiron novelas moi importantes. En Galicia pódense citar figuras imprescindibles coma Otero Pedrayo ou Cunqueiro, que non eran de esquerdas. Dito isto, e falando de Galicia, está claro que nos nosos días a cultura ten máis a ver coa esquerda e que a maior parte dos escritores e os lectores comprometidos son de esquerdas.



Cuestións puramente políticas. Somos unha nación sen Estado, non si? Que posibilidades temos de supervivencia?

É difícil manterse coma unha nación dentro doutro estado, pero eu non perdo as esperanzas de que haxa unha reacción en Galicia e de que poidamos chegar a ser unha nación con estado propio.



O Estado é esgazador, e mesmo esmaga a cultura de calquera outra nación integrada á forza no seu organigrama. Fálase moito dos nacionalismos periféricos, para referirnos a nós, e iso é o manifesto non tan agachado do nacionalismo español hexemónico, totalitario e negador das outras nacións que ata hoxe conforman o Estado-nación que é España. Cal é a túa reflexión?

Na meseta hai un nacionalismo español esaxerado que dispón de todos os medios para expresarse. A min ponme furioso cando din que o malo é o nacionalismo periférico, que é algo decimonónico e que se cura viaxando, pois que viaxen a ver se aprenden algo porque o nacionalismo españolista é infame e agresivo. Para eles a cultura española é a que se fai exclusivamente en castelán e ignoran o que se escribe en galego ou nas outras linguas do Estado. Nós temos que defender o que nos é propio e revelarnos.



Cando se fala da lírica medieval galego-portuguesa, non deberíamos falar tan só da lírica medieval galega?

Tendo en conta que tamén hai moitos trobadores portugueses pódese aceptar esa designación. Eu prefiro falar de lírica medieval galega.



Paréceche ben, Ramón, que falemos agora de credos?

Supoño que te refires á miña postura relixiosa. Desde os 15 anos renunciei á relixión. Non me interesa ningunha e menos unha tan reaccionaria coma a católica.



Así, cal é o teu posicionamento, o teu pensamento?

Eu son un nacionalista de esquerdas e republicano que soña cunha Galicia liberada e co galego como lingua exclusiva da nosa nación.



O tempo, Ramón... Cal é a imaxe que ti, con palabras, poderías pintar, debuxar, transmitir...?

Nunca reflexionei sobre o concepto do tempo. Só vexo como me foxe e como teño que deixar sen facer moreas de cousas que me gustaría
realizar.



Somos libres ou unha adxectivación absurda da liberdade?

Libres non somos. Tentamos selo, pero a nosa liberdade vese limitada por diversas circunstancias e non sempre podemos dicir publicamente o que quixeramos.



Nacionalismo e marxismo. Cal é o lugar de encontro ou a diverxencia?

Diverxencias hainas, pero tamén hai coincidencias. Marx e Engels consideraban que a loita do proletariado contra a burguesía era unha loita nacional, que o proletariado debería conquistar o poder político, elevarse a condición de clase nacional e constituírse en nación; ademais, estaban en contra da explotación dunha nación por outra e en contra do imperalismo. Pero tamén é certo que o marxismo ten un carácter internacional. O nacionalismo non sempre é igual. Hai un nacionalismo expansivo e demoledor, como era o de Hitler ou é o que temos no Estado español, no que desde Madrid se busca unha unidade nacional que se chama España e se nega toda posibilidade de autodeterminación a algunhas das nacións que a compoñen. Hai outro que busca a liberación das nacións con lingua propia que están sometidas a outras, como é o caso de Galicia, aínda que na nosa terra tamén hai nacionalistas que procuran, ou procuraron, un federalismo e non a independencia. Unha diferencia entre marxismo e nacionalismo está en que este non proclama unha loita de clases, pero en Galicia isto non impide que haxa moitos marxistas que tamén son
nacionalistas ou galeguistas.


Panem et circenses? Aínda se leva, utilízase?

Claro que se leva. Lembra a campaña demagóxica do PP nas pasadas eleccións. En vez de falar da situación económica e axudar a resolvela, falaban do coche e dos mobles de Touriño e atacaban o noso idioma. E a xente, que anda na inopia, deixouse intoxicar.



Que libro dos que liches xamais se che arredará da memoria?

Podería citar moreas deles porque son moitos os libros que me quedaron na memoria, pero xa que me pides unha toma de postura citarei dous: a ?Crónica Troiana? galega, polo moito traballo que me deu editala, e ?Aires da miña terra? de Curros, que foi o primeiro libro que lin en galego e o que me fixo ver a existencia da nosa literatura.
Categoría: Opinión - Publicado o 17-03-2009 23:14
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Estadisticas y contadores web gratis
Estadisticas Gratis


Este blogue forma parte da Rede de Blogueiras/os en defensa do Galego
Chuzame! chúzame -





Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0