PERFIL
fatocastelao@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 
 ANTERIORES

Homenaxe a Kontxa Murguia 2021
No pasado 13 de Marzo fixemos unha ofrenda floral na Kultur Etxea (Casa da Cultura) de Oiartzun pra lembrarmos a homenaxe que adoitamos fazer a Kontxa Murguía Egaña. Tinhamos pensado faze-lo antes, mais por mor da situazón sanitaria vímo-nos na obriga de posponhe-lo ata essa data. Dende que xurdiu o tema da pandemia o nosso coleitivo, que conta con membros de avanzada idade, ven de suspender os actos programados apostando polo trabalho nas redes sociais. Kontxa Murguía era a nai de Manuel M. Murguía e por tanto sogra de Rosalía de Castro. O acto desenvolveu-se no mesmo lugar onde se atopa a placa que foi colocada hai 20 anos na que foi a súa casa natal e que a día de hoxe alberga a Kultur Etxea da localidade. Basicamente consistiu numha ofrenda froral na intimidade á que asistiron dous membros históricos do Fato Cultural "Daniel Castelao": o historiador Xosé Estévez e Manoel Irixoa, ademais do nosso presidente Filipe Domínguez e Iosune Cousillas, Concelleira da cultura no municipio e de prosapia galega.
Comentarios (2) - Categoría: 08.- CONCHA MURGUIA - Publicado o 22-04-2021 13:56
# Ligazón permanente a este artigo
EMILIANO
(artigo de Satxa Balchada)


Coma moitos dos seus paisanos das rías galegas Emiliano Manduca Rosales Davila decide ir a procura dun mellor futuro laboral a Pasaia (Gipuzkoa). Nado en Marín (Pontevedra) e veciño de Bueu (Pontevedra), deixa na lar á muller e os fillos e recala en Euskadi para traballar de fogueiro nalgún dos bous pasaitarras, vila que está a medrar considerablemente debido a industria da pesca, e máis concretamente da captura do bacallau.

Alomenos dende 1934, segundo a data dunha carta que envía a súa dona Carmen, vive e traballa en Pasaia. Maís adiante, en 1936, a familia ao fin consegue reunirse e trasladan o seu domicilio a Herrera (Altza, Donostia, Gipuzkoa).

Durante aqueles anos de efervescencia política e social Emiliano non oculta a súa militancia no Partido Comunista de España (PCE). Afiliado ao sindicato da UXT da Industria Pesqueira La Unión, acada a presidencia do mesmo en 1935. Sen dúbida Emiliano eríxese entre os seus compañeiros nun referente na loita social. Grazas a isto aparece coma apoderado para as eleccións de febreiro de 1936 do avogado comunista Miguel Amilibia Machimbarrena que se apresenta coma deputado pola provincia. Eleccións que á postre vai gañar a Fronte Popular.

Ademais da participar activamente na política Emiliano aínda saca tempo para estudar e obtén a titulación de maquinista. O título ábrelle novas posibilidades laborais e froito do seu esforzo en marzal é contratado como maquinista por un armador bilbaotarra. A familia ao completo, muller e catro fillos, afíncase na capital viscaíña. Alí vailles coller o estoupido da guerra.

Emiliano non o pensa dúas veces e enrólase voluntario nas milicias que combaten aos alzados contra a República. O partido vaille asignar un posto de responsabilidade coma Alférez de Milicias. Mais deseggida gaña os galóns de Capitán de Milicias O sete de outubro dese ano José Antonio de Aguirre faise coas rendas do novo Gobierno Provisional de Euzkadi e comeza a xestarse o Euskadiko Gudarostea ou Exército de Euskadi. As milicias de partidos e sindicatos antifeixistas van ir encadrándose na nova organigrama militar e nacen os diferentes batallóns que van configurar o XIV Cuerpo de Ejército.

Nun primeiro intre o noso protagonista recala nun batallón de intendencia coa graduación de

capitán. A vida na retagarda resulta cómoda e para nada perigosa. Tamén bríndalle a oportunidade de visitar a miudo á familia. Mais a Emiliano seguramente férvelle o sangue por compartir trincheira cós seus camaradas. O seu desexo vai ver cumplida satisfación en abril de 1937.

Emiliano é designado coma capitán da 3ª Compañía do batallón Nº 35 Amuategui das X.S.U. (Xuventudes Socialistas Unificadas). Apreséntase ao comandante do batallón Martín Echeverría Arambarri (natural de Eibar, Gipuzkoa) no cuartel que o batallón ten no convento de Isasi en Eibar.

O batallón toma o seu nome do dirixente socialista eibartarra Aquilino Amuategui Acha. Por esta razón a meirande parte dos seus efectivos son naturais da vila armeira, combatentes fogueados nos enfrontamentos ocorridos durante o verán. O Amuategui leva acantoado dende a súa formación na Fronte de Gipuzkoa, sector de Eibar. De feito ocupa a liña comprendida entre o monte Akondia e o cruce de Maltzaga (Vargas, 2015).

Apenas leva unhas semanas na fronte, o día 19, e parte da súa compañía é seleccionada para efectuar un ataque sobre as liñas inimigas. A 2º compañía e a primeira sección da 3ª colabora xunto có batallón Nº 48 UGT Nº 8 Jean Jaures. Ás 4 da madrugada os milicianos do Amuategui asaltan o monte Garagoitxi mentres os da UXT caen sobre o Akondia: La cota se tomó a base de bombas de mano, aniquilando a la guarnición de zapadores y algunos requetés (Vargas, 2015). Lamentablemente os camaradas do Jean Jaures non conseguen facerse có obxectivo marcado e ao amencer o Amuategui recibe ordes de retirarse. Ao día seguinte as forzas sublevadas dan inicio a que será coñecida coma batalla dos Intxortas (20-24/04/37). A maniobra de envolvemento efectuada sobre os cumes dos Intxortas e a seria ameaza sobre o sector de Elorrio que conleva esta operación; pon en serios apretos a supervivencia do sector de Eibar e polo tanto ao Amuategui que defende as posicións do citado sector. De feito o Amuategui abandoa a zona na xornada do 24 de abril. Eibar finalmente caerá nas mans dos facciosos o 26 de abril, o mesmo día que Gernika arde polos catro costados. Precisamente o batallón no camiño de regreso a Bilbo para reorganizarse e coller folgos, pasa pola vila en chamas. De seguro o aterrecedor espectáculo quedou grabado nas retinas de Emiliano.

O batallón aínda continúa combatendo ao longo dom mes de maio en Zugastieta (Muxika, Bizkaia),

Etxano-Amorebieta (Bizkaia), Peña Lemoa,...Mais nesta última batalla Emiliano Manduca Rosales Davila xa non serve nas ringleiras do Amuategui. Emiliano deixa de aparecer nas nóminas do Amuategui correspondentes á primeira quincena de xuño de 1937. Segundo comunica á muller nunha das varias cartas que lle envía dende a fronte de guerra. Carta, por outra banda, sen datar mais que supoñemos de xuño que hai uns catro días que trocou de batallón e agora pertence á 4ª compañía do batallón Nº 28 UGT Nº 13 Baracaldo-Martínez Aragón. Descoñecemos con que responsabilidades accede ao novo destino posto que as nóminas do citado batallón só chegan ata o mes de maio, cando Emiliano aínda combate nas ringleiras do Amuategui.

O seu novo batallón o día 3 de xuño de 1937 vai participar no asalto a Peña Lemoa defendido polos requetés do Tercio de San Ignacio (Diego, 2018). A arremetida exténdese durante unha hora á conclusión da cal as tropas vascas conquistan o macizo biscaíño. A pesares do cuantioso das baixas que sofre a brigada, Emilano consegue sobrevivir á batalla. O día 6 de xuño escribe unha carta dende Usánsolo (Galdakao, Bizkaia) para desacougar á muller. É a derradeira carta que Carmén vai recibir do seu esposo.

Para o día 12, a xornada do rompemento do coñecido como Cinturón de Hierro de Bilbao, Emiliano acode cós seus camaradas a reforzar a liña que comprende o tramo entre Urrusti e Berreaga (Miñambres, 2012). O Baracaldo-Martínez Aragón vese na obriga de retirarse das súas posicións ás 19 hrs (Vargas, 2015) acosado polo costado dereito de onde se ten retirado hai máis de dúas horas o batallón Nº 59 Rebelión de la Sal. Ao día seguinte o btallón aínda é quen de prantar cara nas inmediacións da poboación de Zamudio e segundo vai pasando o tempo fan o propio no mesmo casco urbán da vila.

O Exército Vasco reprégase cara as alturas de Santo Domingo e Artxanda, moi preto de Bilbo, sentindo na caluga o alento do adversario. Improvísanse neste sálvese quen poida febles liñas de defensa coa finaldade de permitir a evacuación do maior número posible de tropas. A resistencia en Santo Domingo e Artxanda exténdese dende o 14 de xuño ata o 17. As 18:30 hrs o costado esquerdo cede ao empuxe inimigo e vai precipitar a aída total das defensas vascas (Vargas, 2015). O Baracaldo-Martínez Aragón evacúa ao seu cuartel en Portugalete. Nembargantes neste punto

pérdese a pista a Emiliano Manduca Rosales Davila. Entre a voráxine de sudor e pólvora entre 12 e o 17 de xuño Emiliano perde a vida nalgún punto descoñecido entre o Cinturón de Ferro e Bilbao.

A súa dona Carmen tal vez recibise algún tipo de notificación da desparición de Emiliano. De feito nunca se lle comunica oficialmente o seu falecemento en acción bélica. Perante o silencio epistolar de Emiliano Carmen decide emprender unha peregrinaxe institucional na procura dalgunha nova do seu marido. En ningún dos lugares que chega a visitar saben dar conta do paradoiro de Emiliano. Nin tampouco asegurar que se ache morto. O seu nome vai engrosar a extensa listaxe de combatentes desaparecidos.

Tempo despois Carmen sabe a través duns compañeiros de armas de Emiliano que éste falece a causa do impacto dunha granada de morteiro que o deixa completamente destrozado. Segundo parece o seu corpo e os de outros máis foron conducidos a unha foxa común preto do lugar da morte para ser soterrados. Carmen nunca puido recuperar os restos de Emiliano. Nunca soubo onde fora soterrado en data incerta o seu marido. E esta pesadume acompañouna o resto da súa vida.

Fontes

Euskadiko Artxibo Historikoa – Archivo Histórico de Euskadi (EAH).

Beldarrain, Pablo. Historia Crítica de la Guerra en Euskadi (1936-37), Intxorta 1937 Kultur Elkartea,2012.

Diego, Mikel, Lemoatx, Historia de una batalla, en Lemoatx 1937. La Última Victoria del Ejército Vasco, Lemoa, 2018.

Miñambres Amezaga, Aitor. El Cinturón de Hierro-Bilbao`ko ”Burdin-Esia”. Historias de los Vascos, Blogs Deia, 2012.

Vargas Alonso, Francisco Manuel, Milicianos. Las Bases Sociales del Frente Popular en Euskadi y la Defensa de la República, Tesis doctoral, Universidad del País Vasco, 2015.

BATALLÓN 28 BARACALDO MARTÍNEZ ARAGÓN Batallón 28 Martínez Aragón, en https://errepublikaplaza.wordpress.com/.

Agradecer a José Ramón Seijas, neto de Emiliano, pola información facilitada e o aceso a

documentos, cartas e fotografías. E tamén ao investigador marinense Celso Milleiro por facer de “celestina”. Unha aperta para os dous.

Sergio Balchada
Comentarios (1) - Categoría: 04.- GALIZA EN EUSKAL HERRIA - Publicado o 10-03-2021 19:32
# Ligazón permanente a este artigo
Justo Rodríguez Rivas
...que después de un minucioso estudio de su actuación en la guarnición de Bilbao, a propuesta del comandante de asalto, Aizpuru, fue por mi puesto en libertad e incorporado a su puesto en la jefatura de Asalto de Bilbao (Echeverría, S. D.).

O daquela Gobernador Civil de Biskaia, o pontevedrés José Echeverría Novoa, non se fía nun primeiro intre do seu paisano Justo Rodríguez Rivas. O Tenente de Asalto de Verín (Ourense) é retido nunha cela en agarda da súa sorte. Quizáis os eu pasado no Exército de África pese como unha lousa nestes cruciais intres sobre as súas costas. Nembargantes algunhas fontes contradín ao pontevedrés e afirman o convencido republicanismo de Justo Rodríguez (Ruiz, 2019).

Nembargantes o xoven verinés é un heroe de guerra. Nado en Verín en 1901, axiña en 1920 alístase no Regimiento de Infantería Isabel La Católica Nº 54 con base en A Coruña. En 1925 pasa a formar parte do Grupo de Fuerzas Regulares Indígenas de Alhucemas con cuartel en Segangán (Nador, Marruecos) onde fica ata marzal de 1928. O seu seguinte destino atópase en Bilbo no Regimiento de Infantería Garellano Nº 43 (Logo en tempos da República transformado no Batallón de Montaña Nº 4). Merecedor de diversas mencións e condecoracións, é en 1925 cando obtén a Cruz do Mérito Militar con distintivo rojo sencillo. Justo Rodriguez aínda tería tempo de gañar unha cruz ao mérito máis en 1929 (AGMS, S1, L R2225).
Cando Alfonso XIII visita Bilbo en agosto de 1928, acode aos por aquel entón novos cuarteis de Garellano e leva unha grata sorpresa ao ver formado coa tropa a un suboficial en cuia casaca penden un bo número de medallas.

Durante la revista, S. M. se fijó en un suboficial que ostentaba en su pecho la medalla de Sufrimientos por la Patria, la del Mérito Militar y otras varias y honrosas condecoraciones ganadas en los campos de batalla de África.
(…). El citado suboficial se llama don Justo Rodriguez Rivas, es natural de Galicia. Todos sus ascensos, desde soldado de primera clase hasta suboficial, los ha ganado por méritos de guerra, algunos de ellos contraídos en el grupo de Regulares de Alhucemas número 5... (El Noticiario Bilbaíno 15/08/1928).


En 1934 licénciase có grao de alférez aínda que ao ano seguinte alcanzará por antigüidade os galóns de tenente. Con esta graduación ingresará no Cuerpo de Asalto.

Finalmente o Gobernador Civil atende ás argumentacións do comandante de Asalto Gabriel Aizpuru Maristany que media a favor do seu subordinado. Froito destas xestións é a posta en liberdade do tenente galego. Deseguida Echeverría Novoa vaille confiar o mando dunha pequena tropa que debe partir cara a Donostia. Solicítanse voluntarios para integrala que deben presentarse no instituto que hai fronte a Correos (Azurki, 2011). Finalmente166 homes parten o 21 de xullo de 1936.

Xa en camiño reciben orde de desviarse a Arrasate. Segundo parece o destacamento local da Garda Civil permanece sublevado e négase a abandonar o cuartel. Justo Rodríguez aproxímase ao edificio e parlamenta có oficial ao mando e consegue que depoñan a súa actitude e mesmo convenceo para que o acompañen a Donostia acomodados sobre o teito dos autobuses (Balbuena, 1998). Nesta vila coinciden coa columna que saiu essa mesma mañá de Donostia comandada polo militar Augusto Pérez Garmendia. Alí tamén reciben a nova de que os militares dosnostiarras acaban de sublevarse e combátese nas rúas da capital. Ambalas dúas columnas fusiónanse e deciden marchar cara a capital gipuscoana. A súa chegada resulta providencial para os partidarios da República e os rebeldes vense na obriga de repregarse aos cuarteis de Loyola. Os que non o logran encastélanse en diversos inmóbeis da cidade destacando entre todos o hotel María Cristina. Sufocados o día 23 os derradeiros conatos de resistencia dos sublevados. Pero deixemos ao propio Justo que nos relate os aconteceres daqueles combates.Justo Rodriguez Rivas da conta en radio Bilbao do desenrolo dos combates do día 22, sen dúbida os de maior severidade. O xornal El Pueblo Vasco correspondente ao día 24 de xullo reproduce as verbas do tenente:

El Teniente Rodríguez habla desde San Sebastián.
A las ocho y cuarto pone hilo directo con San Sebastián Radio Bilbao y en aquel micrófono hace uso de la palabra el teniente de Asalto don Justo Rodríguez Rivas, adicto al régimen y jefe de las fuerzas leales que salieron de Bilbao para San Sebastián.
Así se anuncia.
El teniente dice:
Ciudadanos de Santander, Guipúzcoa y Vizcaya.
El martes, día 21, el Excmo. señor gobernador civil de Vizcaya me confió el mando de una columna organizada por fuerzas de orden público y del Frente Popular, para ayudar al sometimiento de los todos (sic) rebeldes que existían en San Sebastián.
Esta columna fue reforzándose en los pueblos de Vizcaya y Guipúzcoa, hasta conseguir trescientos hombres armados de tanques, morteros y distintos efectivos para atender las distintas operaciones que se les habían confiado.
A las doce del mediodía de ayer llegamos a las puertas de San Sebastián y, después de organizar la marcha hacia la Diputación después de sostener algunos tiroteos en el camino con los rebeldes hicimos acto de presencia ante la primera autoridad de la provincia a las dos cuarenta y cinco , y colaboramos con el resto de las fuerzas para sofocar el movimiento de los rebeldes.
Para satisfacción de los vizcaínos y como prueba de cómo ha cumplido la columna, he de comunicar que el pueblo de San Sebastián vitorea por donde pasan las fuerzas de la columna a la República y al Frente Popular.
Viva la República.


A columna bilbaotarra aínda fica na Bella Easo e bota un cabo nos combates que pretenden reducir aos atrincheirados nos cuarteis de Loyola e os montes que o circundan todavía nas mans dos sublevados, así coma tamén o cemiterio de Polloe, o manicomio de Uba e o convento das Hermanitas de los Pobres.

O día 26 de xullo as forzas gubernamentais asaltan simultáneamente os altos de Polloe e de Ametzagaña. Na refrega do cemiterio o tenente de asalto Justo Rodríguez Rivas é ferido de gravidade no ventre. Luís Arbella tamén atópase no mesmo fatídico lugar onde o galego é ferido mortalmente, isto é o que nos relata:

Estábamos nosotros allí en posiciones (no cemiterio de Polloe), y un buen día sacaron ellos una bandera blanca para parlamentar. Íbamos a ir: Entre ellos Antxon Andonegui, yo y algunos más y los militares no dejaron, porque tenían que ser ellos los que tenían que ir a parlamentar. Y efectivamente salió (¿Cómo se llamaba aquel el Teniente de Asalto? ¿cómo?). No me acuerdo. Bueno salieron tres y cuando estuvieron a huevo, como generalmente se dice, ellos tiraron y nos mataron a alguien. Iban a parlamentar y los mataron en el camino. Esto es un hecho que mucha gente no lo sabe. ¡Para que veáis como eran estos tipos! (Estévez -Otaegui, 1985).

O Tenente de Asalto de Verín non falece alí mesmo como cre Luís Arbella. Rápidamente é trasladado ao hospital de San Ignacio onde falece poucas horas despois (Talón, 1978).

O seu cadáver é trasladado a Bilbao. Na capital biscaíña vai recibir unha conmovedora homenaxe das autoridades civís e militares así cómo dos bilbotarras no improvisado velatorio instalado ao efecto no edificio do Goberno Civil.
Sobre ás 11:30 hrs do día 28 a comitiva fúnebre percorre as principais rúas da cidade para logo conducilo ao cemiterio de Derio onde será soterrado.

El acto de la conducción constituyó una imponente manifestación de duelo, de la que participaron varios millares de personas (El Liberal, 29/07/36).

Ese mesmo serán regresa a Bilbo a columna entre o alborozo dos veciños do botxo. Recibidos por José Echeverría Novoa sucédense discursos e parabéns louvando a barvura destes homes. O cabo de Asalto Ramón Fernández Vela non esquece ao seu comandante. Para honrar a súa memoria solicita ás autoridades que en nome da columna sexas depositados uns ramos de flores en la tumba del heroico teniente de Asalto don Justo Rodríguez (El Liberal, 30/07/36).

Artigo de Serxio Balchada Outeiral. Satxa.



Fontes

• Archivo General Militar de Segovia.
• Fundación Sancho el Sabio.
Xornais
• El Liberal.
• El Noticiario Bilbaíno.
• El Pueblo Vasco.
Bibliografía
• Azurki, Aitor. Maizales Bajo la Lluvia. Testimonios de los Últimos Gudaris y Milicianos de la Guerra Civil en Euskadi. Irún, 2011.
• Balbuena, Mateo. El Viejo In Util. Galdakao, 1998.
• Echeverría Novoa, José. Memorias. Inéditas.
• Estévez, Xosé; Otaegui, Marta. Protagonistas de la Historia Vasca (1923-1950). Ciclo de mesas abiertas 21-31 de mayo de 1984. San Sebastián, 1985.
• Jiménez de Aberasturi Corta, Luis Mª. Crónica de la Guerra en el Norte (1936-1937). San Sebastián, 2003.
• Muñoz Echabeguiren, Fermín. San Sebastián. Los Años Trágicos. 1934-1936-1939. Donostia, 2006.
• Ruiz, Llano, Germán, Militares y Guerra Civil en el País Vasco. Leales, Sublevados y Geográficos, Bilbao, 2019.
• Tabernilla, Guillermo; Lezamiz, Julen. Cecilia G. De Guilarte, Reporter de la CNT. Bilbao, 2007.
Comentarios (0) - Categoría: 04.- GALIZA EN EUSKAL HERRIA - Publicado o 03-02-2021 23:18
# Ligazón permanente a este artigo
O derradeiro Berro de Daniel Losada Seoane

Artigo de Serxio Balchada


Non acompaña a sorte a Daniel Losada Seoane, anarquista galego nado en Carballo, Quiroga (Lugo) capitán do batallón Nº 27 Castilla. Batallón adscrito oficialmente ás XSU (Xuventudes Socialistas Unificadas) pero onde combaten un bo número de cenetistas.

Losada foi un dos tantos combatentes do Exército de Euskadi que se concentran en Santoña. Por aqueles días cunha fea ferida nun brazo que leva en cabestrillo. Ao igual que o resto de milicianos e gudaris péchano no penal de El Dueso. A vida non semellaba ser moi dura. Deixando a un lado a falta de espacio para durmir nas celas, a estadía na temporada na que os italianos son os depositarios da seguridade dos prisioneiros é dentro do que cabe agradable. As tornas cambian cando se produce o relevo por gardas españois e é neste intre cando a sorte de Losada sofre unha viraxe de fatais consecuencias.

Os relatos que aportan luz sobre o seu final e que tamén fan referencia a como pasou ás horas inmediatas ao desenlace difiren uns dos outros como é habitual. Non obstante trataremos de explicar que lle aconteceu a Daniel Losada.

Segundo parece a ferida que lle producirá un anaco de metralla nun dos seus brazos vai empeorando paseniñamente debido a que non lle aplican no penal os coidados médicos pertinentes;. Ten febre alta e o brazo vai sendo invadido pola gangrena o que lle produce intensas dores. Losada ten a teima de que vai morrer debido a esa ferida e entón confesa a un compañeiro de cela que vai por fin aos seus sufrimento dunha vez por todas.

Coma cada mañá arredor dunha centena de prisioneiros forman no patio da cárcere. Os militares obríganos a cantar o Cara el sol co brazo alzado. De seguido izan a enseña rojigualda e os cautivos deben berrar a viva voz a consabida consigna do inimigo: ¡Arriba España! cando o oficial de turno o indica. A mañá do 24 de novembro Daniel Losada abandoa á formación e adiantase aos compañeiros: ¡Viva la República! ¡Gora Euzkadi Azkatuta!.

O oficial e mais os gardas non dan crédito. As respiracións semellan conterse. No patio todos os presentes fican abraiados. O oficial toma un fusil dun soldado e apunta cara o resto da formación de presos. Daniel Losada é illado do resto da colonia penitenciaria. Ese mesmo serán en xuizo

simarísimo é condeado á pena capital.

Á mañá seguinte forman os mesmos prisoneiros do día anterior. Poden observar a súa fronte con claridade a Losada de pe contra un dos muros do patio maniatado e cos ollos vendados. Diante do capitán anarquista o piquete de execución está xa formado. A cerimonia que se celebra a cotío da comezo coa entoación do himno da Falanxe, ízase a bandeira e no intre no que se dan os berros de rigor o piquete dispara sobre o prisioneiro. Daniel Losada aínda ten arrestos para protagonizar un novo acto de rebeldía. Coa bandeira ondeando no alto do mástil soan os primeiros acordes da Marcha de Granaderos o anarquista berra: ¡Viva la república! ¡Viva la Libertad!. A detonación do piquete silencia o seu peito.

Fontes e Bibliografía

• Centro Documental de la memoria Histórica (CDMH)

• De Garate, Rafael. Diario de un Condenado a Muerte. Bayonne, 1974.

• Estornés Lasa, José. Un Gudari Navarro en los Frentes de Euzkadi, Asturias, Cataluña. San Sebastián, 1979.

• Portugal Arteaga, Xavier. Pasaia 1931-1939. La Memoria de los Vencidos. Pasaia, 2007.

• Vargas Alonso, F. Manuel. Milicianos. Las Bases Sociales del Frente Popular de Euskadi y Defensa de la República. Tesis doctoral, 2016.
Comentarios (0) - Categoría: 04.- GALIZA EN EUSKAL HERRIA - Publicado o 04-01-2021 17:33
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
VISITANTE NUMERO




Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0