Warning: getimagesize() [function.getimagesize]: Filename cannot be empty in /var/www/vhosts/blogoteca.com/httpdocs/include/func-blog.php on line 249
<b>A VOZ DA ESQUERDA</b>


    A VOZ DA ESQUERDA


Voceiro de N.E.G.
(NOVA ESQUERDA GALEGA)
Nova Esquerda Galega (NEG) é unha organización que se define como alternativa, socialista, ecoloxista, galeguista, confederal, internacionalista, feminista, altermundista e que se esforza por impulsar as loitas contra toda forma de explotación, opresión e dominación sobre as persoas e a natureza. As mulleres e os homes de Nova Esquerda Galega (NEG) organizámonos politicamente para levar adiante a transformación revolucionaria da sociedade. Nova Esquerda Galega (NEG) procura a construción do socialismo sen renunciar a unha democracia avanzada e participativa, autoxestionaria, libre de explotación, alienación e opresión, onde todo o mundo poida participar dun xeito democrático e autónomo na elección dun novo futuro colectivo.

PULSA SOBRE A BANDEIRA DE NEG PARA SABER MÁIS SOBRE NOVA ESQUERDA GALEGA (NEG)


O meu perfil
aesquerdavigo@gmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

O legado filosófico de Bakunin
Mikhail Alexandrovich BakuninFonte: Reflexións desde Anarres | Nodo50

Tradución ao galego para A VOZ DA NOVA ESQUERDA: Alberte Cid García

http://info.nodo50.org/El-legado-filosofico-de-Bakunin.html

Este ano 2014 cúmprense 200 anos do nacemento de Mijaíl Aleksándrovich Bakunin, un bo motivo para falar unha vez máis do pensamento dun dos incuestionábeis pais do anarquismo moderno.
Máis aló da veneración que suscita ás veces por ser un dos principais representantes na historia das ideas libertarias, é importante preguntarse se este home é un pensador primordial para o pensamento contemporáneo.

Para considerar a resposta afirmativa, é importante revisar a súa obra (bastante caótica, todo hai que dicilo, comprensíbel nunha axitada e apaixonantes vida chea de conspiracións) e gozar dela desprendido de prexuízos (positivos ou negativos). Demasiado coñecida é tamén a súa ruptura con Marx, pero tamén inestimábel o seu xuízo «avant a lettre» respecto ao «socialismo de Estado» ou «autoritario» (a expresión de Bakunin sobre ese «comunismo de cuartel» en que ía desembocar o marxismo converteuse nunha triste realidade). O xigante ruso coñeceu moi ben o pensamento da súa época, pasando de Kant a Fichte, de aí a Hegel, e relacionándose con personalidades relevantes do momento. O seu pensamento ético e filosófico pasou por varias etapas, que poden reducirse a tres segundo algúns autores, pasando dun idealismo metafísico a un idealismo dialéctico para desembocar na que máis nos interesa e que pode considerarse o cumio do seu pensamento: a [etapa] materialista.

O materialismo ou o verdadeiro idealismo

Bakunin consideraba o desenvolvemento gradual do mundo material perfectamente concibíbel pola experiencia do home grazas á lóxica e a mente; na súa opinión, consistía nun movemento natural desde o simple ao composto, desde o inferior ao superior. En cambio, o sistema dos idealistas era para el o oposto, o completo investimento de calquera experiencia humana e do sentido común. Para o noso autor, a base do coñecemento e da condición necesaria para o entendemento entre os homes [e entre as mulleres, e entre ambos os dous] só podía estar na experiencia e na observación, na especulación científica máis sublime e complicada que se inicia na verdade máis simple e admitida. Os metafísicos seguirían un camiño moi diferente, non admitirían que o pensamento e a ciencia sexan manifestacións da vida natural e social e se obstinarían en levantar un ideal conforme ao seu propio pensamento e a súa imperfecta concepción da ciencia. Por metafísicos, Bakunin entendía aos hegelianos, aos positivistas e a todos os que converteran á ciencia nunha deusa; en xeral, a aqueles que levantaran un ideal de organización social no que querían encadrar custase o que custase ás xeracións futuras. Os idealistas, cegados pola pantasma divina, negaríanse a emprender un camiño desde o inferior ao superior, desde a materia até o ser pensante, e comezarían pola perfección absoluta até caer no mundo material ou imperfección absoluta. O misterio dese Ser Divino, eterno, perfecto, infinito, seduciu a grandes pensadores ao longo da historia, con belas e grandes palabras respecto diso, até co descubrimento de verdades importantes, pero sen que ningún deles fose capaz de resolver o incomprensíbel, o arcano. O misterio é obviamente inexplicábel, por mor do cal pode considerarse loxicamente absurdo (porque absurdo é o inefábel). O resumo da teoloxía é para o anarquista ruso a frase de Tertuliano, e de todos os sinceros crentes, "creo porque é absurdo", coa que cesaría toda discusión entre a sen razón da fe e a razón científica.
Os idealistas desprezan a lóxica e extraen a súa inspiración da experiencia da vida. Pero o poder e a opulencia da teoría idealista sería só aparente, xa que chocaría de contado cunha contradición lóxica. Esta contradición estriba principalmente en querer a Deus e á humanidade á vez. Por moito que conecten ambos os dous termos, por moito que representen á súa divindade movidos polo amor cara á liberdade humana, a simple existencia dun Deus (dun Señor) implica converter ao home no seu servinte. Para Bakunin, o idealismo relixioso ou filosófico (interpretación máis ou menos libre un do outro) era a bandeira da forza bruta, da explotación material desvergoñada. Pola contra, tal e como entendía o materialismo, este posibilitaba a igualdade económica e a xustiza social e constituía a máis alta expresión idealista, de liberdade e de fraternidade, das masas oprimidas. Por tanto, os auténticos idealistas non eran os da abstracción que poñían a súa atención no ceo, senón os da terra e a vida. O idealismo teórico ou divino, por moito espírito e boa vontade que lle mova, e por moito que se presente ao servizo da humanidade, supoñía a renuncia á lóxica, á razón e á ciencia. Bakunin considerou que o que movía aos idealistas era un poderoso motivo de índole moral, o pensar que as súas crenzas eran esenciais para a grandeza e dignidade do home; ao mesmo tempo, creron que o contrario, as teorías materialistas, reducían ao home ao nivel da besta. O noso autor sostiña o contrario, que ao partir do materialismo, da totalidade do mundo real, chégase loxicamente á verdadeira idealización, ao que consideraba a humanización ou completa emancipación da sociedade. Bakunin comezaría a súa obra Deus e o Estado formulando unha das grandes preguntas da filosofía: "Quen teñen razón, os idealistas ou os materialistas?" Aínda que o anarquista ruso continuaría tomando partido categoricamente polo materialismo, é dicer, afirmando que o mundo material precede ao do pensamento e os feitos estarían antes que as ideas, máis tarde trataría de suavizar tan tallante posición e mostraría a necesidade de analizar o mundo das ideas en aras dunha perfección moral e social. O determinismo que, teoricamente, suporían as condicións materiais de existencia pode ir paralelo á incidencia de aspectos ideolóxicos e culturais, tal e como sostiveron autores posteriores a Marx e Bakunin. A capacidade de perfeccionar ese medio e de fomentar tanto o desenvolvemento individual como os hábitos de cooperación poden ser o camiño para conquistar a auténtica liberdade. Unha liberdade que, recordando tamén a Bakunin, só adquire o seu verdadeiro significado para o home en sociedade.

O ateísmo e a liberdade humana

En 1864, Bakunin expresa a súa coñecida afirmación: "Deus existe; por conseguinte o home é o seu escravo. O home é libre; polo tanto non hai Deus. Escape quen poida a este dilema!". O anarquismo e o ateísmo de Bakunin prodúcense, con lóxica, de forma conxunta; trátase da renuncia a toda teoloxía relixiosa e política, á Igrexa e ao Estado, ambas as dúas institucións centralistas e transcendentes. Dá unha idea do adiantado deste pensador, cando en 1868, como parte do programa para a Liga para a Paz e a Liberdade, de cuxo comité directivo formaba parte, afirma a necesidade, xunto a un cambio radical no sistema económico, de excluír a relixión da educación e das institucións públicas. Nese momento, o seu punto de vista era similar ao de Marx: só uns cambios radicais na estrutura social, unha revolución, podería facer superar a relixión e toda crenza atávica que ataba de pés e mans ao ser humano. Bakunin mostrarase orgulloso de que a Internacional sexa atea e materialista, xa que só esa condición favorecerá a emancipación da clase traballadora. A evolución final cara ao ateísmo en Bakunin supón ao mesmo tempo apostar por unha sociedade sen clases e sen Estado. Tamén acabará vendo á relixión, xunto con Marx, como un reflexo ideal do real, un produto ideolóxico das condicións económicas reinantes no social. Neste punto, aprécianse as influencias do materialismo histórico en Bakunin, segundo o cal non son as ideas e as crenzas o motor da historia, senón os feitos económicos. Porén, Bakunin mostrarase moito máis flexíbel que Marx, xa que non verá nunca o materialismo histórico como unha férrea filosofía da historia e tampouco, necesariamente, un método infalíbel de interpretación histórica. A historia das relixións a terminará vendo Bakunin, na súa madurez intelectual, como o desenvolvemento da intelixencia e da conciencia colectiva dos homes; a influencia de Feuerbach quedará de manifesto cando afirme sen andrómenas que a crenza relixiosa supuxo o empobrecemento do home e a natureza para enriquecer a Deus e ao sobrenatural, aínda que fóra en orixe unha posíbel necesidade histórica, un erro no desenvolvemento da facultade humana. Do mesmo xeito que Proudhon, Bakunin acabará considerándose non só ateo, senón antiteísta, xa que se vincula a idea de Deus á da escravitude humana.
O anarquista ruso consideraba que, ao non poder atopalo no exterior, o home terminou por buscar a Deus no interior de si mesmo; o xeito de buscalo foi desprezando todas as cousas reais e viventes, e todos os mundos visíbeis e coñecidos. Tal e como o expresaba Bakunin, o home ao termo desta viaxe só se descobre a si mesmo, desposuído de todo contido e de todo movemento, convertido nunha abstracción, nun ser inmóbil e baleiro. Sería un non-ser absoluto, pero a fantasía relixiosa denominouno o ser supremo, Deus. O home conduciuse a esta abstracción debido á diferenza que estableceu, e incluso tamén conflito, entre corpo e alma (entendendo esta en realidade como o pensamento e a vontade). Bakunin, por suposto, entendía que o "alma" era só o produto ou expresión derradeira do organismo humano, algo que non comprendeu o home relixioso. Este, quería observar que o corpo obedecía sempre ás suxestións do pensamento e a vontade, polo que a súa facultade de abstracción converteunos no alma do universo enteiro (en Deus). Así, un Deus universal, externo e inmutábel, xerado pola imaxinación relixiosa e pola facultade abstractiva do home, instalouse por primeira vez na historia. No seguinte paso, o home foi sucesivamente incapaz de recoñecerse na súa propia creación e comezou a adorar a ese suposto Deus. Así, invertéronse os papeis, a cousa creada transformouse en creadora, e o home ocupou o seu lugar entre as demais criaturas miserábeis. Bakunin pensaba que o desenvolvemento posterior das teoloxía, unha vez que se instalou Deus, explícase como reflexo do desenvolvemento histórico da humanidade. Se a idea dun ser sobrenatural e supremo instálase na imaxinación humana, e toma posesión dela converténdose nunha convicción até o punto de parecerlle ao home máis real que as cosas produto da súa experiencia, tamén se converte en algo natural que esta idea sexa a base primordial de toda experiencia humana. Axiña, o "ser supremo" converteuse en dono absoluto, e o pensamento e a vontade pasaron a ser a fonte universal. Nada podía xa rivalizar con esta idea e todo se desvanecería perante a súa presenza (incluído o home), xa que a verdade con maiúsculas estaba en Deus. Malia todo, Bakunin quería observar a lóxica neste proceso, para comprender por que Deus se converteu nun ser supremo, omnipotente e absoluto; en caso contrario, Deus non podería existir de xeito ningún.

O home atribuíu a Deus todas as calidades, potencias e virtudes que acababa descubrindo en si mesmo. Como ese ser supremo é só unha abstracción, sen ningún contido real, só énchese e enriquécese coas realidades do mundo existente, aparecendo ante a imaxinación relixiosa como o gran señor e o gran mestre. Nunha definición nada delicada, Bakunin definía á divindade como o saqueador absoluto; o que definía á relixión era o antropomorfismo, e o ceo só supoñía un reflexo, invertido e engrandecido, da visión do crente. O cometido da relixión sería entón arrebatar ao mundo terreal as súas riquezas e forzas naturais para transferilas ao mundo celestial e transmutalas en tantos seres ou atributos divinos. Neste proceso transformador, troca tamén a natureza deses poderes e calidades, se falsifican e corrompen adquirindo unha dirección oposta á súa tendencia orixinal. A razón, o órgano que ten o ser humano para discernir o correcto, convértese en razón divina, deixa de ser intelixíbel e imponse aos crentes apelando ao absurdo. O respecto ao ceo e a divindade convértense en desprezo ao home e ao mundo terreal. O amor humano, a gran solidariedade universal que ten que vincular a todos os pobos do mundo, transfórmase en amor divino e caridade relixiosa, converténdose nunha tremenda aflicción para a humanidade. A xustiza, que debería ser a que garanta a igualdade, ao ser transportada en tempos da fantasía relixiosa cara a terreos celestiais, regresa á terra en forma de graza divina, a cal adoita ser cómplice do máis forte e asegura os privilexios. Por suposto, Bakunin non era simplista, falaba de certa necesidade histórica da relixión e non a consideraba un mal absoluto dentro da historia. sería un primeiro espertar da razón humana como sen razón divina, un primeiro escintileo da verdade humana a través do veo divino da falsidade. A relixión sería tamén o primeiro paso da humanidade para emerxer desde a bestialidade, aínda que deberá desprenderse dela para potenciar o humano e conquistar a razón e a liberdade. O cristianismo é considerado a relixión por excelencia, xa que mostra claramente a escravitude e degradación da humanidade en beneficio da divindade. Isto era o que Bakunin consideraba o principio supremo de toda relixión, e tamén de toda escola metafísica, deísta ou panteísta. Ademais, ao ser o home incapaz por si só de atopar o camiño cara á verdade e a xustiza, recíbese como unha revelación do máis aló e xérase unha clase intermediaria elixida e enviada supostamente pola graza divina. Prodúcese, polo tanto, tamén unha xerarquía terreal e os homes, ademais de escravos de Deus, pasan a ser escravos da Igrexa e do Estado. O epítome de toda esta visión é a Igrexa Católica Romana, a cal estendeuna e proclamado con vehemencia absoluta.

Non habería que fai a máis mínima concesión á teoloxía, se de verdade amamos a liberdade; para Bakunin, amar a Deus é renunciar á liberdade e á dignidade humana. Ademais, a relixión mostrouse historicamente, sempre, á beira da tiranía; mesmo, aqueles sacerdotes perseguidos que se enfrontaban ao poder establecido, non tardaban demasiado en impoñer unha nova obediencia e en establecer os fundamentos dunha nova tiranía. A relixión, como proclamadora do costume, da paciencia, a resignación e a submisión, é habitual aliada de todo Estado, ata aínda que os seus gobernantes aseguren non ser metafísicos, teólogos ou deístas, nin tampouco ser crentes. Bakunin cría firmemente que a influencia relixiosa era un obstáculo para a emancipación humana e social; as enerxías laborais e a razón, instrumentos esenciais para a liberación, son mitigados por causa da relixión. O traballo, no que había que envorcar todo esforzo liberador, convértese así nunha maldición ou nun castigo merecido, mentres o lecer queda reservado á divindade. Para o anarquista ruso, o xeito de combater a relixión, e preservar así a liberdade, sería mediante a razón, a ciencia e o socialismo. Por si soa, a propaganda do libre pensamento, aínda que moi útil, non poderá acabar coa superstición relixiosa; é necesario que as persoas adquiran unha existencia digna, para evitar que teñan a necesidade de entrar nunha igrexa (ou nunha taberna, coa cal Bakunin realizaba certa analoxía). A revolución social pode e debe outorgar esa existencia á humanidade. Tamén hai que recordar unha actitude encomiabelmente antiautoritaria, e tamén lúcidamente premonitoria, cando Bakunin négase a derrogar por decreto ningún os cultos públicos nin expulsar de ningún modo ao clero: "se se ordena por decreto a abolición dos cultos e a expulsión dos sacerdotes, xa podedes estar seguros de que incluso os campesiños menos relixiosos tomarán partido polo culto e polos sacerdotes, aínda que máis non sexa por espírito de contradición e porque en todo home existe un sentimento lexítimo, natural (base da liberdade), que se subleva contra toda medida imposta, aínda cando esta teña por fin a liberdade".

A unión dos mundos físico e social

Para Bakunin, a natureza é a suma de todas as cousas que teñen existencia real. No entanto, aclara ante tan aséptica definición, que o que caracteriza á natureza é a existencia de vida, a transformación e o movemento, polo que podemos mellorar a cuestión do seguinte modo: a natureza é a suma das transformacións efectivas das cousas que existen e que se producirán incesantemente dentro do seu seo. Todas as cousas existentes no mundo, á marxe da súa natureza, cantidade ou calidade, realizan de forma necesaria, unhas sobre outras, consciente ou inconscientemente, directa ou indirectamente, unha acción e reacción constante. Bakunin denominaba á combinación desta infinidade de accións e reaccións de diversos modos: vida, solidariedade, causalidade universal, natureza... Ata, chegaba a dicir que podemos poñerlle o nome de Deus ou de Absoluto, a condición de que non nos apartemos da definición anterior, que en ningún caso presupón ningunha predeterminación, preconcepción ou coñecemento previo. Así, tal como queríao ver o anarquista ruso, esa natureza ou solidariedade universal imponse á nosa mente como unha necesidade racional. A solidariedade universal non adquire o carácter dunha primeira causa absoluta, máis ben ao contrario, trátase da acción espontánea de causas particulares, cuxa totalidade podemos denominar causalidade universal. É unha constante creación, desde o punto de vista da partes, e desde o punto de vista do todo, coa constante transformación de todas as cousas existentes. Se a causalidade universal deu lugar aos mundos, coa súa estrutura mecánica, física, xeolóxica e xeográfica, do mesmo xeito produciu á humanidade e as sociedades, con todos os seus desenvolvementos pasados, presentes e futuros. Cada parte na natureza posúe as súas propias leis, coas súas peculiares transformacións e accións, as cales á súa vez están suxeitas a cambios baixo a influencia de novos condicións e determinantes. É o que Bakunin chamaba o "método lexislativo" na natureza, a constante repetición dos mesmos feitos a través da acción das mesmas cousas, unha orde na infinita diversidade de feitos e fenómenos.
Se concibimos deste xeito o universo, non semellan ter cabida as ideas a priori, nin as leis preconcibidas ou preordenadas. Vemos aquí un rexeitamento ao idealismo filosófico, cando Bakunin afirma que as ideas só existen sobre a terra en canto son producidas pola mente, incluíndo entre estas ideas a de Deus. As ideas agromarían moitos anos despois dos feitos naturais e das leis que os gobernan; se as ideas son certas, correspóndense con esas leis, e sen son falsas contradinas. É posíbel chegar a coñecer esas leis naturais na nosa mente, grazas a unha observación máis ou menos exacta das cousas, dos fenómenos e da sucesión dos feitos. Antes de aparecer o pensamento humano, esas leis existían só no estado de procesos reais ou naturais, que xa temos visto que están determinados pola indefinida concorrencia de condicións. Tal e como o contempla Bakunin, estas influencias e causas particulares repetidas con regularidade exclúen calquera idea mística ou metafísica dunha substancia, dunha causa final ou dunha creación producida e dirixida por unha providencia. Cando o ruso fala de "creación", refírese ao proxecto infinitamente complexo dun número ilimitábel de causas amplamente diversas, coñecidas ou non, cuxa combinación deu lugar a un feito determinado. A existencia dunha man creadora, dun agasallador, de Deus, suporía a negación das leis naturais, as cales aseguran a orde universal. Bakunin identificaba o natural co lóxico, polo que a intervención dun ser superior viría ser o mesmo que aceptar o ilóxico, o absurdo. Porén, suscítase a pregunta de como e por que existen as leis do mundo natural e social, xa que non foron produto dunha vontade creadora e gobernadora. Por suposto, non está en mans de ninguén resolver este problema. Entenderase agora perfectamente a coñecida frase de Bakunin: "Eu non poño a miña ignorancia nun altar para chamarlle Deus". Procurar unha primeira causa é absurdo, máxime cando o probábel é que non exista, só podemos falar dunha causalidade universal produto de múltiples causas particulares. A confianza na ciencia fai que podamos eludir as falacias e fantasías de metafísicos, e teólogos, preferimos asumir as nosas ignorancia a presentar hipótese inverificábeis como verdades absolutas. En calquera caso, a ciencia non substituirá un absurdo por outro, xamais extraerá consecuencias do que descoñece. Bakunin admitía os límites do coñecemento humano, unha especie de ciencia universal se antolla unha nova clase de ideal. O home, grazas á ciencia e á súa mente, aspira a sistematizar e clasificar todas esas características e combinacións de cousas, grazas á observación e a experimentación, e é o que podemos denominar "leis naturais". Como bo materialista, Bakunin recoñece a materia como o único ser real e universal, base de todas as cousas existentes; as leis xerais serían inmanentes a esa materia. Mesmo, a vontade, o sentimento e a intelixencia do home (o que podemos chamar o "mundo ideal"), tamén estarían suxeitas a estas leis, xa que tamén son funcións materiais. Presuponse a existencia de leis xerais, do mesmo xeito que de leis particulares (dentro das cales estaría o desenvolvemento ideal e social do ser humano), pero Bakunin advirte que non existen departamentos estancos na ciencia, todo está estreitamente relacionado na natureza. Do mesmo xeito, non hai que observar un carácter absoluto no que denominamos leis naturais, debido precisamente a que os fenómenos reprodúcense constantemente e á gran variedade de feitos concorrentes. Malia as súas evidentes limitacións, o home debe lanzarse a coñecer, sen caer en abstracción relixiosa ningunha, para tratar de comprender a natureza e outorgar sentido á vida. Deste xeito, négase así toda fatalidade e emprendemos o camiño da conquista da liberdade.

Conclusións

Desde o punto de vista filosófico, o pensamento bakuniano fúndase nun completo materialismo (que el chamou "o verdadeiro idealismo", afirmación da realidade no mundo terreo), no ateísmo (ou antiteísmo: para afirmar a liberdade terreal do home é necesario desterrar a mística lenda do libre albedrío metafísico, que acaba negando a auténtica liberdade, social e política, do home) e na unión dos mundos físico e social. Consideraba que a liberdade da vontade existe, aínda que considerándoa relativa e cualificada en última instancia e non incondicional, e definiu a liberdade como "o dominio sobre as cousas exteriores, baseado na observación respectuosa das leis da natureza". En cuestións éticas, para Bakunin a "moralidade anarquista" é a "moralidade verdadeiramente humana"; grazas á ciencia, o materialismo e o socialismo, é posíbel conquistar un moralidade elevada. Considerou que o concepto de divindade expropiaba a vida real e os máis altos valores humanos (xustiza, amor, razón...) en nome da nada converténdoos en insondábeis para os homes. Por outra banda, o Estado moderno, non moi diferente do Estado teolóxico, se lexitima nun suposto contrato libre e se arroga a capacidade de distinguir entre o ben e o mal, a moral redúcese finalmente a "razón de Estado". A diferenza entre Estados non é no fondo máis que un cambio de relixión e o novo Estado laico pregoará a fe do "patriotismo". Bakunin recoñecía os méritos do liberalismo na evolución do pensamento (ao restarlle atributos ao Estado), aínda que lembraba que finalmente requiría da protección do Estado para preservar os privilexios da burguesía. Pero a crítica aos liberais non é só esta, tamén negou o anarquista ruso o contractualismo e a existencia ontolóxica do individuo previa á da sociedade: para el, a liberdade humana é unha creación histórica e social, o home só pode ser autenticamente libre en sociedade mediante a reflexión e o recoñecemento nos demais (só a igualdade e cooperación fan verdadeiramente libre ao home).

P.-S.
Bibliografía:

* Ángel. J. Cappelletti, "La evolución del pensamiento ético y filosófico de Bakunin".
* B. Cano Ruiz, El pensamiento de Miguel Bakunin (Editores Mexicanos Unidos, México D.F., 1978).
* Mijail A. Bakunin, Escritos de filosofía política (Ediciones Altaya, Madrid 1994).
* Sam Dolgoff, La anarquía según Bakunin (Tusquets, Barcelona 1983).
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 11-03-2014 12:30
# Ligazón permanente a este artigo
O sorpasso de Caballero
Manuel BragadoManuel Bragado *
bretemas@gmail.com


Fonte: Faro de Vigo

http://www.farodevigo.es/opinion/2014/03/11/o-sorpasso-caballero/982489.html

Nas últimas semanas producíronse mudanzas profundas na política municipal viguesa. Tras case sete anos na Alcaldía, no terceiro ano do seu segundo mandato Abel Caballero decidiu mover peza e abandonar ao BNG como o seu socio estratéxico para aprobar o orzamento de 2014, ao tempo que avanzaba a un ritmo sorprendente esta negociación presupostaria co grupo municipal do Partido Popular, co que nunca mantivera colaboración deste carácter. Semella que esta mudanza de socios procurada polo alcalde ten que ver con outras noticias tan recentes e relevantes para a cidade como o anunciado desbloqueo por parte da Xerencia de Urbanismo dalgunha das pezas máis difíciles do Plan Xeral, en especial a do Barrio do Cura, pendente só da aprobación de Patrimonio da Xunta e do pleno da corporación, e a do edificio do colexio Cluny na Gran Vía, que podería ser derrubado para construír un xeriátrico privado; ou tamén coas expectativas abertas sobre outras pezas máis grandes do planeamento como a de Liñeiriños e o seu contestado proxecto de centro comercial e de lecer rexional de Porto Cabral. Mudanza de socios que se fai aínda máis evidente coa dispoñibilidade da Alcaldía de negociar coa Xunta de Galicia as achegas do concello de Vigo ao plan de transporte metropolitano, ás acometidas do hospital de Valadares ou a cesión dos terreos para a Cidade da Xustiza, tres temas que, xunto á política aeroportuaria e a fusión das caixas, durante anos constituíron o casus belli das relacións entre Caballero e Feijoo.

Enmarcado teoricamente na cultura da "Gran coalición", alicerzada no entorno da crise europea, o modelo de gobernabilidade acuñado por Angela Merkel, no que colaboran os dous partidos sistémicos, o conservador neoliberal e o socialdemócrata, o acordo orzamentario que en Vigo pretende acadar Abel Caballero co Partido Popular ten a intención de entrar pola porta grande do até agora entorno prohibido do electorado conservador; como xa conseguira durante varios mandatos Francisco Vázquez na Coruña con doses inxentes de coruñesismo conservador. Un acordo orzamentario que tamén beneficiaría ao equipo municipal de Chema Figueroa, cuestionado polos responsables composteláns da súa formación que con escaso disimulo filtraron estes días o nome de Javier Guerra como probable candidato popular á primeira cadeira da casa do concello. Un acordo, ademais, que constituiría un precedente para abandonar o modelo que durante as tres últimas décadas, desde o acordo orzamentario que en 1987 asinaron Manuel Soto e Camilo Nogueira, mantiveron en Vigo socialistas e nacionalistas de esquerda. Fórmula utilizada dende entón noutras cidades galegas, con acordos orzamentarios dentro ou fóra do goberno municipal, como na actualidade sucede en Ourense, Lugo e Pontevedra, que impide gobernar nelas aos conservadores, a pesar de ser nalgún caso o grupo máis votado.

No entanto, creo que a razón principal da nova estratexia de Abel Caballero está en acadar nas eleccións municipais da primavera de 2015 o "sorpasso" con respecto ao Partido Popular, convertendo ao PSdeG-PSOE na forza máis votada en Vigo. Descartado o escenario dunha maioría absoluta, semella que a próxima será unha corporación máis fragmentada ca actual, na que poderían participar até cinco ou quizais seis grupos políticos, os tres existentes na actualidade, máis AGE, sen descartar a UPyD, Compromiso por Galicia ou algunha candidatura cidadá de novo cuño. - diante de semellante panorama, onde non será doado artellar maiorías, a alcaldía corresponderá a forza máis votada. De aí a importancia para Caballero de consolidar agora o seu proxecto de alcaldía transversal, capaz de seducir como as súas humanizacións a todos os sectores sociais e barrios. Máis aínda cando conta coa vantaxe engadida de que os seus rivais (socios) do PP non teñen unha candidatura clara e a oposición nacionalista e de esquerda, previsiblemente, quedará moi fragmentada e sen liderados consolidados.

Neste entorno municipal con claros tintes pre-electorais haberá que atender aos conflitos institucionais e veciñais abertos, algúns arrastrados de mandatos anteriores. Entre eles, e non o de menor importancia, o da posta en marcha da Área Metropolitana de Vigo, a principal carta coa que conta Núñez Feijoo (ademais da apertura do hospital de Valadares), á que Caballero non poderá poñerlle moito a proa. Outrosí sucede con cuestións, en aparencia menores, mais significativas para a política social e cultural, como a do servizo Sereos de axuda a persoas en risco de exclusión ou a construción da Biblioteca Pública do Estado e doutras infraestruturas culturais, que a alcaldía de Caballero non soubo solucionar até o momento. Queda un ano electoral por diante que aventuro moi movido.

_________________________________________________
* Manuel Bragado é licenciado en Ciencias da Educación pola Universidade de Santiago de Compostela e mestre de educación infantil e primaria en excedencia desde 1990. Foi presidente da asociación pedagóxica Nova Escola Galega (1986-88) e traballa en Edicións Xerais de Galicia dende o ano 1990, sendo dende 1994 o seu director xeral.
Ten colaborado en distintos medios como por exemplo La Región ou Atlántico Diario e na actualidade escribe un artigo semanal para Faro de Vigo.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 11-03-2014 10:32
# Ligazón permanente a este artigo
Equivoqueime
Lois Pérez LeiraPor: Lois Pérez Leira *


As vindeiras eleccións europeas semellan cada vez máis unha película surrealista, onde a esquerda multicolor do estado español, multiplícase nunha morea de opcións electorais. Algúns pensabamos que esta era unha boa oportunidade para recrear unha Fronte Popular como no 36, co fin de derrotarmos ao neofranquismo. Quizais de xeito moi iluso pensei que Izquierda Unida converteríase na columna vertebral desta fronte, que puidese producir a tan arelada creba democrática. Pero equivoqueime. Na táctica de IU séguese privilexiando a suma de votos e de representantes institucionais. Tamén pensei que Beiras e ANOVA terían un papel destacado nesta construción dunha Fronte Ampla sen exclusións e tamén me equivoquei. O carácter tan deliberativo e asembleario terminárono levando de furgón de cola dun proxecto pequeno e excluínte. A candidatura de Izquierda Unida terminou sendo unha alianza con CCOO e ?tapados? de IU, xerando moito malestar nalgúns sectores críticos destes sindicatos e da propia organización de Cayo Lara. A segunda aspirante a eurodeputada da devandita candidatura, Paloma López ?a representante de Toxo? está moi cuestionada por moitos sectores da esquerda crítica. A imposición dos primeiros candidatos foi tan categórica que os aspirantes do partido de Gaspar Llamazares de Izquierda Abierta, foron totalmente desprazado dos postos de saída.

Logo apareceu PODEMOS, que parecía que podía ser unha alternativa anti-sistema e volvinme a equivocar. Opino que é o primeiro «partido de deseño» que saíu a vender franquías. Dun día para outro deixou de dar un discurso anticapitalista, para salientar que se debía de deixar de falar de «esquerda» ou «dereita». Que o tema era «democracia» ou «ditadura». Que hai que gañar e para iso necesitáse un discurso para o 60% dos votantes...

Xa nin falar dos acordos de BILDU, BNG, ERC ... Hoxe caso cunha e mañá coa outra. Quizais non haxa voda e máis dun quede solteiro. Lonxe quedou a ilusionante experiencia de «Iniciativa Internacionalista ? A Solidariedade entre os pobos», que algúns impulsamos en Galicia.

Estes días foron aparecendo outras alternativas como A Agrupación Electoral Recortes Cero, o novo movemento cidadán que apoian personalidades do mundo da cultura, como o pintor Antonio López, o escritor Juan Goytisolo, o cantautor Luís Eduardo Aute ou o actor Héctor Alterio. Estes tamén se presentan co modelo PODEMOS, neste caso no canto de estar os trotskista de Izquierda Anticapitalista, están os da Unificación Comunista de España (UCE), lémbranse? Son os aliados de Rosa Diez, que chegaron de todo os recantos do Estado español para apoiar a Galicia Bilingüe en Compostela, contra o noso idioma? Con estes non me equivoquei...

Tamén están facendo as súas alianzas electorais outros colectivos como o xuíz Elpidio José Silva, candidaturas cidadás...

O panorama é traxicómico. Entrementres o PP-PSOE segue preparando as súas campañas, coa intención de seguir co bipartidismo e as políticas neoliberais.

Como diría Lenin, Que facer? Quizais non teñamos máis remedio que votar pola lista de ANOVA dentro de IU. Quizais dando un voto critico, de mala gana? Non porque concorde con Izquierda Unida, fundamentalmente porque Izquierda Unida non estivo ao nivel das necesidades políticas desta encrucillada histórica.

Gustaríame votar por unha fronte electoral e política con BILDU, BNG, Esquerda Unida, ERC, CUP, Izquierda Castellana, LA IZQUIERDA, as CUT-BAI de Andalucía ... porén, equivoqueime. Espero nas seguintes non equivocarme e que esa Fronte Popular coa que moitos soñamos se faga realidade. E antes que termine este comentario desta película, que ten seguramente varios finais, quería dicirlles que se as bases de ANOVA danlle o seu apoio, sería moi importante para Galicia que a nosa compañeira Lida Senra sexa nosa próxima Eurodeputada. Galicia esta vez, será máis escoitada que nunca.



* Lois Pérez Leira é director de cine, escritor e co-voceiro de Nova Esquerda Galega




Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 11-03-2014 08:21
# Ligazón permanente a este artigo
O naval onte, hoxe e perspectivas cara o futuro
O naval onte, hoxe e perspectivas cara o futuro
ACTO PÚBLICO

20 de marzo ás 19:30 horas na Casa da Cultura, Praza da Princesa, 2. Vigo


Inservirán:

? Manel López Carballal (Membro do Comité de Empresa no estaleiro H.J. Barreras)
? Arturo Abalo Lubiáns (Membro do Comité de Empresa no estaleiro Metalships)
? Roi Rodríguez Álvarez (Traballador do sector naval)

Organiza: ANOVA - VIGO
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 10-03-2014 14:05
# Ligazón permanente a este artigo
Venezuela: A dereita aprendeu a arte da insurrección
Raúl Zibechi
Por: Raúl Zibechi *
Tradución ao galego para A Voz da Nova Esquerda: Alberte Cid García

http://www.naiz.info/eu/iritzia/art

Fonte: Naiz.info

O xornalista Rafael Poch describe o despregue de forzas na praza Maidan de Kiev: «Nos seus momentos máis masivos congregou a unhas 70.000 persoas nesta cidade de catro millóns de habitantes. Entre eles hai unha minoría de varios miles, quizais catro ou cinco mil, equipados con cascos, barras, escudos e bates para enfrontarse á policía. E dentro dese colectivo hai un núcleo duro de quizais 1.000 ou 1.500 persoas puramente paramilitar, dispostos a morrer e matar, o que representa outra categoría. Este núcleo duro fixo uso de armas de fogo». (?La Vanguardia?, 25 de febreiro de 2014)

Esta disposición de forzas para o combate de rúas non é nova. Ao longo da historia foi utilizada por forzas disímiles, antagónicas, para conseguir obxectivos tamén opostos. O dispositivo que observamos en Ucraína repítese parcialmente en Venezuela, onde grupos armados acubíllanse en manifestacións máis ou menos importantes co obxectivo de derribar un goberno, xerando situacións de ingobernabilidade e caos até que conseguen o seu obxectivo.
A dereita sacou leccións da vasta experiencia insurreccional da clase obreira, principalmente europea, e dos levantamentos populares que se sucederon en América Latina desde o Caracazo de 1989. Un estudo comparativo entre ambos os dous momentos, debería dar conta das enormes diferenzas entre as insurreccións obreiras das primeiras décadas do século XX, dirixidas por partidos e solidamente organizadas, e os levantamentos dos sectores populares dos derradeiros anos dese mesmo século.

En todo caso, as dereitas foron capaces de crear un dispositivo «popular», como o que describe Rafael Poch, para desestabilizar gobernos populares, dando a impresión de que estamos ante mobilizacións lexítimas que terminan derribando gobernos ilexítimos, aínda que estes sexan elixidos e manteñan o apoio de sectores importantes da poboación. Neste punto, a confusión é unha arte tan decisiva como a arte da insurrección que outrora dominaron os revolucionarios.

É evidente que eses pequenos núcleos militantes, en ocasións de carácter abertamente fascistas, contan co apoio de poderosos grupos que os financian e adestran. O Goberno dos Estados Unidos, directa ou indirectamente a través de fundacións, parece estar xogando un papel decisivo no despregue destes dispositivos como o que triunfou, nunha primeira instancia, na praza de Kiev.

Porén, este modo de derribar gobernos só devén triunfante cando se enfronta a estados débiles ou debilitados por gobernos vacilantes, en sociedades divididas e enfrontadas. En xuño de 2013 houbo enormes manifestacións en máis de 300 cidades brasileiras, nas que houbo forte represión da Policía militar e violencia puntual de pequenos grupos de manifestantes. Con todo, pese aos millóns que ocuparon as rúas a estabilidade e a gobernabilidade nunca estiveron en xogo. No caso de Venezuela, o Estado mostra signos de debilidade malia o importante apoio que ten o Goberno de Nicolás Maduro.

Atopo tres razoes para apoiar esa afirmación. A primeira é que o país está dividido e que o apoio ao Goberno semella ir minguando desde os primeiros anos do proceso bolivariano. En certos momentos esa división tradúcese en polarización, sobre todo cando se enfrontan dificultades económicas. A dereita traballa cómoda fomentando a polarización, pero en non poucas ocasións o propio Goberno o potenciou con discursos que tenden a considerar como inimigos a todos os que presentan diferenzas co proceso.

A segunda cuestión é a complexa situación económica. En 2013 a inflación foi do 56%, algo que inevitabelmente xera malestar e disconformidade. Escasean algúns produtos básicos como fariña, leite, azucre, o que tende a converter o malestar en indignación. Logo de quince anos o proceso bolivariano non conseguiu resolver algunhas cuestións importantes. A dependencia das exportacións de petróleo, que xa era enorme cando Hugo Chávez chegou ao Goberno en 1999, seguiu medrando até un incríbel 96% das exportacións totais.
Por tanto, case todo se importa, a capacidade de producir alimentos segue sendo moi baixa e o mesmo sucede co groso dos produtos non alimenticios. Unha parte das empresas estatizadas non funcionan e naufragan entre a ineficiencia e a corrupción. A importante redución da pobreza e da desigualdade chocan con límites conxunturais porque os beneficiarios deben dedicar parte do seu tempo a conseguir alimentos cuxos prezos crecen máis aínda que a inflación media. Na medida que non se produciron cambios estructurais, eses avances dependen da reorientación da renda petroleira cara aos sectores populares.

A dependencia da renda petroleira é un factor decisivo á hora de comprender a fragilidad dos estados que, inevitablemente, vólvense rendistas coa conseguinte ausencia dunha cultura do traballo e a produción. No longo prazo este é o talón de Aquiles do proceso bolivariano, aínda que no curto prazo a agresión externa apoiada nas clases medias sexa a que está provocando os maiores problemas.

En terceiro lugar, a dirixencia poschavista enfronta maiores dificultades xa que aparecen fisuras dentro dun goberno con menor capacidade de liderado e maiores problemas a resolver. A cohesión das bases do proceso bolivariano está sendo posta en cuestión polas dificultades internas como a inflación e a escaseza, máis aínda que pola agresión da dereita, que adoita favorecer a unidade.

A cuarta dificultade é exterior ao proceso bolivariano e relaciónase co mal momento polo que pasa a integración rexional. O Mercosur está paralizado. A reunión do Consello vénse postergando desde decembro, con serias dificultades nas relacións entre Arxentina e Brasil e cuestionamentos permanentes dos socios menores como Paraguai e Uruguai. Tamén aquí ten o seu peso a hexemonía de extractivismo. Os catro países fundadores do Mercosur exportan os mesmos produtos aos mesmos mercados, en tanto o comercio intrazona é demasiado baixo como para converterse en motor da integración.

Chama a atención que mentres a OEA (sempre orientada cara aos intereses de Washington) mostrouse disposta a intervir na situación venezolana, a Unasur e o Mercosur non tomaron iniciativas até o momento. As declaracións e xestións están sendo de carácter bilateral, cun rechamante silencio por parte de Brasil, que conta coa máis experimentada diplomacia da rexión. En tanto, as tranquilizadas relacións entre Venezuela e Colombia volveron deteriorarse ao denunciar o goberno de Maduro a inxerencia do expresidente Alvaro Uribe na situación interna venezolana.

Sobre este escenario actúan pequenos grupos da oposición que contan co activismo dos estudantes universitarios para crear un clima de caos. Todo indica que no curto prazo o goberno está sendo capaz de frear a escalada desestabilizadora con convocatorias como a Conferencia Nacional pola Paz. Pero se non se resolven os tres problemas de fondo mencionados (a polarización interna, a extrema dependencia do petróleo xunto á pobre xestión económica, e o debilitamento do liderado bolivariano), situacións como as que se desencadearon desde o 12 de febreiro volverán repetirse. E cada vez serán máis ameazadoras.

* Raúl Zibechi é un escritor e pensador-activista uruguaio, dedicado ao traballo con movementos sociais.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 10-03-2014 12:22
# Ligazón permanente a este artigo
Sobre a extrema dereita en Europa
Por: Agustín Unzurrunzaga *

Fonte: Galde.
Tradución ao galego para A Voz da Nova Esquerda:
Miguel A. Ríos González

http://www.pensamientocritico.org/aguunz0214.htm


Nas eleccións xerais celebradas en Noruega o 9 de setembro de 2013, o Partido do Progreso, de extrema dereita, neopopulista, islamófobo, obtivo, co 16,3% dos votos, 29 escanos e formará goberno co Partido Conservador para desaloxar aos socialdemócratas. Foi a terceira forza máis votada, por detrás dos socialdemócratas e os conservadores.

O 29 de setembro de 2013, nas eleccións xerais celebradas en Austria, o FPÖ de Heinz Christian Strache, partido de extrema dereita, neopopulista, islamófobo, obtiña o 21,4% dos votos, e quedaba como terceira forza no conxunto do país, por detrás dos socialdemócratas e os conservadores. No Estado de Estiria foi o partido máis votado.

O 6 de outubro de 2013, a Fronte Nacional de Francia obtiña a vitoria na primeira quenda das eleccións parciais en Brignoles, no sudoeste de Francia, co 40,4% dos votos emitidos. Catro meses antes, nas eleccións parciais de Lot-et-Garone para substituír ao dimitido ministro do Goberno de Hollande Jerome Cahuzac, a UMP e o FN quedaron practicamente empatados para a segunda volta, e quedou en evidencia que o FN recollía votos tanto da dereita democrática como da esquerda.

Un par de días despois, a revista Le Nouvel Observateur publicaba o resultado dunha sondaxe feita por IFOP, segundo a cal, se as eleccións europeas se celebrasen nese momento, o FN sería a primeira forza de Francia (24%), por riba da UMP (22%) e do Partido Socialista (19%). E máis aló de que é unha sondaxe, de que faltan bastantes meses para as eleccións europeas, e máis aínda para as municipais, non quedaba máis remedio que tomarse o aviso en serio.

Nas mesmas datas, Marine Le Pen anunciaba publicamente que o seu partido denunciaría e se querelaría contra quen o cualificase como un partido de extrema dereita, pois esa cualificación lles amalgamaba co Jobbik de Hungría e Alba Dourada [ou Amencer Dourado] de Grecia, partidos ambos os dous de corte neonazi e cos que o FN non quería saber nada nin tiña parecido ningún. Ese cualificativo, segundo a líder do FN, buscaba, simplemente, o seu desprestixio.

O exemplo da Fronte Nacional de Francia móstranos ben algúns dos problemas que se nos presentan á hora de analizar que é iso que denominamos extrema dereita en Europa, se temos que seguir ou non utilizando esa denominación para cualificar a algúns partidos, que perfís teñen, que ideas defenden, e por que están gañando apoios no electorado popular, entre os traballadores, entre as mulleres, ou entre algunhas minorías.

Extremas dereitas. Afinidades e diferenzas

É a Fronte Nacional un partido de extrema dereita? O son o Jobbik e Aurora Dourada, aínda que Marine Le Pen non os queira cerca? Son de extrema dereita o Partido do Progreso noruegués, o Partido do Pobo dinamarqués, o PVV de Holanda, o Vlamss Belang de Bélxica, a UDC de Suíza, os Verdadeiros Finlandeses, o FPÖ de Austria, o UKIP de Gran Bretaña, cos que Marine Le Pen si quere facer acordos e alianzas? Que teñen de común e que teñen de diferente?

A extrema dereita europea é plural, moi plural, tanto como outros espazos políticos. Como salienta un grupo de investigadores franceses en resposta á posición de Marine Le Pen, ?A extrema dereita é un singular ilusorio, como o é, doutra banda, para calquera outra tendencia do campo político: hai extremas dereitas. En particular, logo de 1918 creouse unha división entre unha extrema dereita reaccionaria e unha extrema dereita radical, revolucionaria, que desexaba a urxencia dun «home novo»? (Le Monde, 7-10-2013. O escrito, "O FN un nacional populismo", estaba asinado por Nicolás Lebourg, Joël Gombin, Stéphane François, Alexandre Dezé, Jean-Yves Camus e Gaël Brustier)

O groso dos partidos citados máis arriba non son neofascistas nin neonazis, pero é acertado incluílos no espazo da extrema dereita. Son partidos reaccionarios, neopopulistas, partidarios da prioridade ou a preferencia nacional, en xeral islamófobos, antiinmigración, organicistas, contrarios á idea de igualdade das persoas ante a lei e á igualdade no plano dos dereitos políticos. Xuntan diferenza e desigualdade e propugnan a desigualdade do diferente. Vense como salvadores dun ?pobo san? abandonado por unhas elites malvadas e corruptas. Rexeitan a orde xeopolítica actual e dun xeito moi expreso a Unión Europea e o que representa.

En consecuencia, sería mellor, por unha banda, falar de extremas dereitas. E, por outro, non tender a reducir ou identificar ese espazo cun dos seus compoñentes, coa súa expresión máis radical, a neofascista, a que aspira ou di aspirar a construír unha sociedade totalitaria, unha sociedade nova e un «home novo».

E iso por varias razóns. Unha, porque non convén confundir a parte co todo, aínda que sexa a parte que máis remove os nosas malas lembranzas. Dous, por aternos á verdade. Tres, porque sen ter en conta o que de verdade ocorre, nunca seremos capaces de combater adecuadamente contra as ideas e propostas políticas que se xeran nese campo. Catro, porque sen ver e analizar adecuadamente as súas propostas, non seremos capaces de combater a súa demagoxia e o seu desprezo polos alicerces sobre os que se asenta a democracia, a igualdade das persoas ante a lei, a igualdade no plano dos dereitos políticos e a consideración de que todas as persoas que vivimos nesta sociedade debemos ser iguais en dignidade e dereitos. Cinco, porque sempre é máis fácil ollar ao pasado e asimilalo ao presente, que reflexionar sobre a natureza real dos populismos que se estenden por Europa, e sobre as razóns polas que obteñen os apoios populares, os votos obreiros que nalgúns casos as propias esquerdas non o fan.

Na extrema dereita europea hai neofascismo e hai neonazismo. Pero xunto a eles hai neopopulismo, partidos e organizacións que se colocan nun terreo parcialmente diferente, e que hoxe marcan a pauta e a orientación dominante, e cos que é mellor non facer un exercicio de reductio ad hitlerum. Como salienta Aitor Hernandez-Carr, a nova extrema dereita non pretende instaurar unha ditadura carismática ao estilo dos réximes fascistas do periodo de entreguerras (...) Nese aspecto, e noutros, a nova extrema dereita debe ser considerada como algo «diferente» do fascismo e os seus representantes políticos (...) Porén sería un erro concluír que esa familia de partidos é inofensiva para a democracia. O perigo desas formacións atópase en que o sistema acepte e adopte as súas propostas discriminatorias e excluíntes (Aitor Hernandez-Carr, "O rexurdir da extrema dereita en Europa", no fascismo clásico, 1919-1945, e os seus epígonos, baixo a coordinación de Joan Antón Mellón)

Subliñadas as diferenzas, convén que salientemos o común. Os partidos de extrema dereita que actualmente seguen pola senda do neopulismo teñen unha historia e, nalgúns casos, unha historia que lles achega ao neofascismo. E, aínda que se empeñan en mellorar a súa imaxe, algunhas pantasmas do pasado seguen saíndo das tripas dos seus militantes. É o que, ultimamente, estalle a saír con certa frecuencia á fronte Nacional de Francia, sobre todo coas cousas que insiren nas redes sociais algúns dos seus militantes. Que unha candidata ás eleccións municipais diga que a Ministra de Xustiza de Francia, que é negra, é como unha mona que se pendura das ramas das árbores, non vai coa «desdiabolización» e o cambio de imaxe do partido.

Indo máis aló, un elemento central, común a todo ese campo, é a idea de preferencia nacional, a petición ao Estado de que lexisle para os autóctonos e expresamente discrimine, ben sexa no emprego, no acceso ás prestacións sociais, no acceso á vivenda pública, na fiscalidade, ás persoas de orixe estranxeira que viven na mesma sociedade. O investigador Jean-Yves Camus di que: De todas as nocións que designamos como formando parte do núcleo duro, ideolóxico, común a todas ou a case todas as formacións de extrema dereita, ademais do nacionalismo e do populismo, que son compartidos por partidos pertencentes a familias non dereitistas, parécenos que unha está no corazón do suxeito: a institucionalización por lei, de prácticas discriminatorias contra grupos étnicos, raciais ou relixiosos, en razón da súa diferenza (Jean-Yves Camus, "L'éxtreme droite, une famille ideologique complexe et diversifiée").

A extrema dereita neopopulista é unha realidade no groso da Unión Europea. Vén recollendo un voto de protesta, diverso, e popular en contía moi apreciábel, o que hai unhas décadas recollían algúns partidos de esquerda. Nos últimos anos, e nalgúns países, as cousas apuntan a que poden exceder ese limiar. Empezan a formar parte de Gobernos, como en Noruega e en Suíza e, noutros casos, foron soporte parlamentario de gobernos conservadores, como en Dinamarca e en Holanda. Coa súa actividade política inflúen de xeito moi directo, e en sentido forte, en aspectos concretos da política, como a políticas que teñen que ver coa inmigración, a seguridade, as penitenciarías e outras. E van ampliando as zonas grises e as pasarelas e pontes cos partidos da dereita tradicional democrática, e tamén coa esquerda, os nacionalismos e o ecoloxismo, que en máis dunha ocasión terían que prestar máis atención ao que din e como o din. Nos últimos anos, é crecente a presenza de mulleres, nuns partidos que foron tradicionalmente moi masculinos, como votantes, militantes e dirixentes. E tamén é crecente o seu achegamento a grupos que até agora estaban afastados, como o das persoas homosexuais.

Non son un produto da crise actual, aínda que esta actúe como catalizador nalgunhas cuestións. Tampouco o Partido Nacional Fascista italiano e o Partido Nazi foron un produto da crise do 29. Xa era fortes anos antes de que esa crise estoupase. Os seus enganches van máis aló.

Aquí non temos ese tipo de partidos. Pero nun mundo como o actual, as ideas e propostas que eles producen, tamén circulan por aquí, sobre todo, aínda que non só, no que ten que ver coas políticas de inmigración. Os estereotipos, os prexuízos, os rumores e as propostas que lles acompañan teñen unha presenza social indubidábel. O último barómetro de Ikuspegi dános pistas interesantes, e preocupantes, nese sentido. Nalgúns casos, son determinados líderes políticos, en xeral do Partido Popular, quen se fan eco delas.

A esquerda ten que tomarse en serio o estudo e a análise das propostas que veñen deste campo. Fuxir do reduccionismo e ter moi en conta o que di Jean-Yves Camus: A dereita europea, con todos os seus compoñentes, aplicou con éxito o modelo gramsciano de conquista da hexemonía cultural como condición para a toma do poder político. A esquerda, por contra, continuou considerando á dereita como unha simple transposición no terreo político dos intereses económicos. O que, desde o meu punto de vista é un erro. Tomemos o tempo necesario para ler aos autores de dereita. Quen coñece, por exemplo, na esquerda, a Gianfranco Miglio, que formou o pensamento da Liga Norte? Quen le seriamente Zur Zeit, o semanario austriaco de Andreas Molzer? É indispensábel un traballo de elaboración teórica, que pasa pola reactivación das relacións entre os intelectuais e investigadores e os partidos, que moitas veces non funcionan máis que como aparellos.

* Agustín Unzurrunzaga é membro de SOS Racismo
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 10-03-2014 11:48
# Ligazón permanente a este artigo
Para frear a ofensiva da dereita: Rectificar e avanzar cara á revolución económica.
Luchando, creando PODER POPULAR
Por un grupo de militantes de Marea Socialista *
(Tradución ao galego para A Voz da Nova Esquerda:
Adela A. Alonso)

O 12 de febreiro iniciouse a parte violenta da ofensiva da dereita. Até agora dominaba a presión económica do desabastecemento, usura nos prezos e manipulación da crise económica, que ten fortes trazos de guerra económica. Súmase agora a violencia, xunto á presión política e ideolóxica.

Un sector desta dereita cuxa faciana visíbel son Leopoldo López e María Corina Machado tomou a rúa de xeito violento para completar un xogo de tesoiras e profundar o desgaste do goberno de Nicolás Maduro e que procura recuperar para a burguesía local e internacional o control do país.

Pero non temos que confundirnos, «negociadora» ou «violenta» a dereita política e a burguesía teñen un plan único de goberno. Ese plan fíxose público por medio do Comunicado de 47 economistas da oposición a fins de xaneiro pasado e que ten tres puntos centrais:

* Liberación do dólar.
* Endebedamento internacional cos centros do poder financeiro como o FMI ou outros.
* E aplicar contrarreformas para desmontar as conquistas políticas, sociais e económicas do pobo venezolano coa escusa do déficit fiscal.

Todo isto na procura de recuperar o control de PDVSA. Quéreno todo; non só unha parte dos dólares da Renda Petroleira.

Máis aló de que a dereita teña dúas tácticas. Estamos en presenza do esquema clásico das contrarrevolucións. O cal consiste en presionar ao goberno para que aplique medidas antipopulares, perda completamente a súa base social, e profunde o seu desgaste fronte ao pobo bolivariano. E entón, quede exposto a unha saída, xa sexa esta violenta ou branda. O goberno do presidente Maduro está cometendo un erro grave ao crer que hai unha dereita «violenta» e outra «pacífica» coa que se pode negociar e que sería supostamente respectuosa da Constitución. Como na vella combinación da ?zanahoria e o garrote? estes sectores converxen entre si nun obxectivo común: derrotar ao Proceso Bolivariano.

Pero o erro principal do goberno consiste na súa oscilación vacilante que o leva a aplicar as medidas que a dereita esixe. Co anuncio do SICAD 2 sistema similar ao que rexeu até o 2010 abriríase paso á liberación dunha parte substancial da Renda Petroleira e o camiño a que a alta inflación que hoxe vivimos se convertera en hiperinflación e tendería a profundarse o desabastecemento. Este anuncio do novo Dólar-Permuta só logrará aumentar o malestar social que hoxe se sente no país. E profundará a desorientación e a anoxo (ou «arrechera», como dirían os venezolanos) do pobo que vive do seu traballo.

Dende Marea Socialista declaramos decididamente o noso compromiso na defensa do Proceso revolucionario Bolivariano contra calquera intento de golpe, aínda que estea disfrazado con mobilizacións de simpatizantes da dereita na rúa. Pero Alertamos que de continuarmos por este camiño de adaptación ás esixencias dos capitalistas entrariamos nunha situación de retroceso e descontrol irrecuperábel.

Por iso chamamos ao goberno do presidente Maduro a rectificar e aplicar medidas realmente anticapitalistas para garantir o abastecemento, frear o aumento descontrolado de prezos e poñer en marcha unha nova fase do proceso bolivariano. Propoñemos, ademais, estas medidas na urxencia política e económica:

1) Poñer fin á impunidade da dereita. Por iso apoiamos a orde de captura contra Leopoldo López como responsábel intelectual dos feitos violentos do 12 de febreiro. Pero reclamamos a detención de Henrique Capriles e todos os responsábeis dos 11 asasinatos do 15 de abril do 2013.

2) Chamamos a alentar e apoiar a mobilización e a loita dos sectores do pobo bolivariano e máis aló, que están defendendo as súas conquistas. Os que loitan por salarios, pola defensa dos seus postos de traballo, como os automotrices, polos seus contratos colectivos, como os eléctricos e moitos outros. Chamamos a alentar e non criminalizar a protesta lexítima do pobo que vive do seu traballo. Hai que enfrontar decididamente a contrarrevolución pero respectando e impulsando a loita do pobo traballador, campesiño, popular e orientala cara á pelexa por medidas anticapitalistas.

3) Insistimos e propoñemos a incorporación real e efectiva á toma de decisións do goberno por parte das organizacións sociais e políticas do pobo revolucionario, dos seus sindicatos de base, os seus consellos de traballadores, os seus movementos sociais e populares, para garantir que se goberne ao servizo do pobo traballador e a favor dos intereses da revolución.

4) Reclamamos apoiar aos medios comunitarios e alternativos como rede nacional de comunicación dos que loitan contra a dereita e en defensa das conquistas da revolución. Esiximos abrir inmediatamente os medios públicos aos debates e opinións de todos os que defendemos o Proceso Bolivariano.

5) Chamamos a abrir os cuarteis da nosa Forza Armada Nacional Bolivariana ao debate público e conxunto co pobo revolucionario e as súas organizacións.

Ao mesmo tempo propoñemos:

1) Nin un dólar máis á burguesía. Que o estado monopolice baixo control social e de anticorrupción todo o comercio exterior e sexa o único importador dos bens esenciais do noso pobo.

2) Centralización nacional con control social, de todos os dólares do país. Xa sexan os que ingresan polo petróleo como os que están depositados nos fondos do exterior.

3) Intervención e control estatal e social e dos traballadores bancarios, de todo o sistema bancario privado que opera no país, para financiar o funcionamento económico. Control centralizado dos todos os fondos que manexa a banca pública.

4) Urxente recuperación da produción estatal de alimentos e de produtos de consumo básico. Expropiación baixo control obreiro e popular daquelas grandes empresas incursas nas grandes operacións de acaparamento e especulación ou contrabando de extracción.

5) Pedir aos pobos e reclamar aos gobernos de América Latina o apoio solidario en alimentos e medicinas para afrontar a urxencia.

Aínda estamos a tempo de cambiar o rumbo de conciliación coa burguesía e de impulsar medidas anticapitalistas decididas coa participación democrática do pobo que vive do seu traballo. Mañá pode ser demasiado tarde.

Nin Burocracia Nin Capital, Socialismo e máis Revolución!


Caracas 13 de febreiro de 2014

* Marea Socialista de Venezuela é unha Corrente de militantes do PSUV.


Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 10-03-2014 08:42
# Ligazón permanente a este artigo
Entrevista a Daniel Bensaïd realizada por Jorge Sanmartino
Daniel Bensaïd
Entrevista ao intelectual Daniel Bensaïd realizada por Jorge Sanmartino
Daniel Bensaïd faleceu no ano 2010

?A hipótese dun «leninismo libertario» segue a ser un desafío do noso tempo?.
Jorge Sanmartino

FONTE: Democracia Socialista

Tradución ao galego para A VOZ DA NOVA ESQUERDA: Xoel V. S. López Calderón


http://www.democraciasocialista.org



Jorge Sanmartino: Na conferencia que deches en Buenos Aires, na sé de CLACSO [Consello Latinoamericano de Ciencias Sociais], mencionaches que a globalización non elimina os paradigmas cos cales pensamos a política pero si sacode todo o sistema de conceptos da modernidade aberta no século XVII. En que medida estes conceptos foron reformulados, ou mellor dito, que debemos reformular e que consecuencias ten para a loita de clases socialista?

Daniel Bensaïd: Só quería destacar a amplitude do cambio de época. Desde a caída do Muro de Berlín e a desintegración da URSS, os historiadores falan moito do ?curto século XX?, coma se simplemente volveuse a pechar un paréntese aberto pola Primeira Guerra Mundial e a Revolución Rusa e acabado co que eles consideran ?o fin do comunismo?. Esta periodización permite tratar a Marx e á súa herdanza como un can morto, presentando o retorno aos filósofos liberais do século XVII -Hobbes, Locke- ou a Tocqueville e aos ?pais fundadores? de Estados Unidos como a última palabra da filosofía política. É notorio ademais que os ?90 estiveron marcados no debate intelectual, cando menos en Europa, pola volta de torca desta filosofía que intenta reducir a política a unha moral de xestión rexeitando a carga conflictiva da cuestión social. Alain Badiou subliñouno moito en «Podemos pensar a política?» (1985) e na súa «Metapolítica» (1998), así como fixo Jacques Rancière na súa obra «Ao costado do político».

En realidade o problema é moito máis profundo. O que trastorna a globalización é o conxunto do paradigma político da modernidade tal como se constituíu e se sistematizou, da Revolución Inglesa de Cromwell á Revolución Francesa: os conceptos de soberanía, territorio, fronteira, pobo, nación, dereito internacional interestatal e guerras nacionais se articularon para proporcionar o marco do pensamento político. Hai unha ilustración moi interesante disto no curso de Foucault sobre Seguridade, territorio e poboación, que se refire xustamente a este período. O importante é que as políticas -revolucionarias- de subversión da orde establecida utilizaron practicamente o mesmo dispositivo conceptual dándolle a volta: cidadanía pero social, soberanía pero popular, liberación do territorio, socialismo estatal ou nacional, ... É totalmente banal nas relacións de subalternidade, tal como Gramsci entendeunas ben. Pero é tamén o que determinou as grandes hipóteses estratéxicas resultantes das experiencias das revolucións rusa, chinesa, vietnamitas, así como das derrotas das revolucións alemá e española dos anos 20 e 30. A folga xeral insurreccional -hipótese de Outubro- ten por desafío a toma da sé dun poder oficial centralizado: a capital, ?cabeza? da nación, transformada en Comuna. Non só a de París en 1871, senón tamén a de Petrogrado en 1917, Hamburgo en 1923, Barcelona en 1937, ... A ?guerra popular prolongada? ten por desafío a liberación dun territorio como desenlace dun dobre poder institucionalizado territorialmente. Trátase obviamente de ?modelos? límite ou de ideais-tipo cuxa realidade presenta sempre variantes híbridas, e é por iso que prefiro o termo máis flexíbel -por estar suxeito á proba da práctica- de hipóteses estratéxicas.

Agora ben; desde o inicio do contraataque e a contrarreforma liberal -os anos de Thatcher e Reagan-, o debate estratéxico parece caer ao seu grao cero -o que eu chamo un eclipse da razón estratéxica- en favor, por unha banda, das retóricas estoicas da resistencia: ?manterse?, non ceder, seguir sendo fiel, ante o inaceptábel, mesmo se non se cre máis noutro mundo posíbel. E doutra banda, en favor do que eu chamo unha teoloxía do milagre circunstancial: Badiou e, baixo formas máis moderadas, Holloway ou Negri. É xustamente porque as categorías nas cales se teorizaron as últimas experiencias revolucionarias, sen ser completamente obsoletas, e sobre todo sen ser substituídas, tórnanse insuficientes para pensar o presente da política. Non tomarei máis que dous exemplos.

Toda estratexia implica cuestións de espazo e de tempo, e de relación entre ambos os dous -o que resumía ben a fórmula de Mao: ceder espazo para gañar tempo-. Desde hai dous séculos, as clases antagónicas enfróntanse principalmente, non exclusiva pero si principalmente, nun espazo estratéxico común que é o espazo nacional delimitado polas súas fronteiras e centralizado por un Estado. Por suposto, vivimos desde hai tempo unha pluralidade de espazos: fogar, barrio ou vila, rexión, nación, continente e mundo. Pero entre estes espazos había até certo punto un [aspecto] dominante: o nacional. Contrariamente ao que tenden a dicer Negri e Hardt, ese espazo non desapareceu. Pero si por unha banda se insire cada vez máis estreitamente en espazos continentais ou mundiais, á vez que se disgrega polas chamadas políticas de descentralización. Ademais os distintos estratos sociais da poboación tenden a evolucionar en espazos de representación e representacións do espazo diferentes: se as elites europeas que seguen o curso da Bolsa de Tokio e Nova York e circulan habitualmente polos aeroportos internacionais teñen unha experiencia vivida do espazo europeo ou mundial, é probábel que mozos relegados nos guetos de suburbio e xurdidos dunha recente inmigración vivan noutra dimensión de espazo.

En particular, non é seguro -dada a crise do sistema escolar e a precariedade masiva- que eles conciban o espazo nacional como unha referencia concreta ou que o espazo europeo sexa algo máis que un espazo monetario: o seu espazo vivido está máis probabelmente encadrado entre o horizonte limitado do barrio ou a cidade e o espazo imaxinario do país de orixe -que a maioría non coñeceu e ao que non volverán- ou dun espazo tamén imaxinario dunha comunidade relixiosa. Definir un espazo estratéxico común, no cal o nivel nacional segue sendo probabelmente o elo decisivo, supón entón unha especie de escala móbil dos espazos estratéxicos que artellan estreitamente as accións a nivel local, nacional e internacional, máis aínda do que os artellaba a teoría da revolución permanente, aínda sendo pioneira na materia.

Por iso, sendo máis ou menos asimilado ao pensamento revolucionario os conceptos de non contemporaneidade, contratempo ou discordancia do tempo, paréceme hoxe igualmente necesario pensar a produción e a discordancia dos espazos. Os traballos de Lefebvre ou David Harvey poden axudarnos a iso.

O segundo exemplo a debater, aínda que habería outros, sería o do ?suxeito revolucionario?. Non pretendo aquí -intenteino noutros lugares- tratar sobre a pluralidade e a unidade estratéxica dos movementos sociais, senón máis ben da representación en termos de suxeito, categoría tamén involucrada no que eu chamo o paradigma político da modernidade xurdido, entre outras cousas, co ego cartesiano. Esta categoría é en certa medida solidaria da psicoloxía clásica e do seu vínculo coa política: a cidadanía, a conciencia cívica, a opinión do elector, ... En realidade os grandes suxeitos do cambio revolucionario -sobre todo as tres P maiúsculas: Pobo, Proletariado e Partido- foron pantasmas como grandes suxeitos colectivos, en consecuencia cunha discutíbel dialéctica do en si e o para si, do consciente e o inconsciente. O problema hoxe debería suscitarse doutro xeito: como dunha multiplicidade de protagonistas que poden reunirse por un interese negativo común -de resistencia á mercantilización e privatización do mundo-, facer unha forza estratéxica de transformación sen recorrer a esta dubidosa metafísica do suxeito. Porén, aclaro que para min a loita de clases non é unha forma de conflito entre outras, senón o vector que pode atravesar os outros antagonismos e superar os límites de clan, capela, raza, ... Abordei estes temas en Cambiar o Mundo, editado en español.

Todo isto para dicer que o novo ciclo, aínda balbucíante, iniciado desde hai unha quincena de anos, non reclama un retorno ás filosofías políticas pre (ou contra) revolucionarias -incluso a volta ás Luces, cando se opón o seu humanismo abstracto á Revolución Francesa e ao Terror, pode volverse reaccionaria-, senón un afondamento e ampliación do legado de Marx, cuxa actualidade é a do propio Capital, á proba da globalización capitalista. Como dicía Derrida: non hai futuro sen Marx; con, contra, ou máis aló, pero non sen el! Isto non significa unha peregrinación relixiosa ás fontes dun marxismo orixinal, senón que non se pensará o presente sen pasar por alí; tan certo é -como repetía Deleuze- que ?se reinicia sempre polo medio?.

JS: Como deberiamos pensar unha ?escala móbil de espazos estratéxicos? e que asociación pode facerse co concepto da reformulación espazo-temporal estudada por David Harvey?

DB: Xa fixen referencia á utilidade que poden ter a este respecto os traballos de Harvey. Pero penso que se trata de sacar as consecuencias políticas. Tomarei un exemplo desta escala móbil un pouco misteriosa se un queda nas xeralidades, no caso de Francia e Europa. Creo, a diferenza de Negri, como dixen na pregunta anterior, que o elo nacional segue sendo importante xa que o Estado-nación debilítase pero non desapareceu. Segue estructurando as relacións de forzas sociais: o mercado laboral segue segmentado nacionalmente e non ten a fluidez da circulación das mercancías e capitais. Estas relacións de forza están en parte incluídas en relacións xurídicas -dereitos sociais, sistemas de protección social, código laboral- determinadas polas historias nacionais e as loitas sociais correspondentes.

Por outra banda, incluso se unha parte crecente do dereito é producida a nivel europeo, son aínda os Estados os que deben decidir, por unanimidade na maioría de cuestións ou por maioría cualificada. Asemade máis do 90% do dereito internacional segue sendo un dereito de tratados, ou sexa un dereito interestatal, en ausencia de poder constituinte ou lexislativo supranacional. Así, se o referendo sobre o Tratado Constitucional Europeo -en efecto, é un tratado ratificábel polos Estados- tivese lugar por maioría nun espazo europeo común, é probábel que o Si ao Tratado liberal gañase e fose lei para todos os países membros, mesmo aqueles como Francia ou Holanda onde o Non era maioritario. En cambio a vitoria do Non en Francia e Holanda revela -máis que provoca- unha crise do proxecto liberal da construción europea, modifica a relación de forza, deslexitima as políticas liberais e pode servir de panca ou de alento á loita en países veciños cuxa poboación percibía o Tratado sen entusiasmo como unha fatalidade á cal resignarse.

O nivel nación segue sendo entón importante, sobre todo como punto de apoio para a defensa de conquistas sociais, e non é inevitabelmente ?nacionalista? ou ?chauvinista? como parecía crer Negri. Ao contrario: en Francia, o ?Non de esquerda? superou ao ?Non de dereita? opoñéndose a el, en particular, sobre a cuestión da inmigración, a solidariedade cos indocumentados, contra a guerra en Irak e opoñendo un proxecto de Europa social e democrática á Europa liberal. Pero ao mesmo tempo, cando se trata de formular, máis aló da ?defensa das conquistas sociais?, propostas transicionais de contraofensiva -sobre os servizos públicos, a moeda común, as políticas orzamentarias, a harmonización dos dereitos sociais, as políticas ecolóxicas, ...- é preciso tomar a iniciativa cando menos a nivel europeo, xa que é a este nivel que hoxe se pode iniciar eficazmente unha reactivación económica e social, un ordenamento ecolóxico do territorio, unha rede de transportes públicos, unha política de enerxía, etc. Á vez, hai que opoñer á descentralización liberal competitiva nas rexións -que transfiren as cargas orzamentarias en materia de educación ou equipamentos sociais ás provincias-, unha descentralización autoxestionaria e democrática. O mesmo sobre cuestións como as políticas de saúde, os acordos sobre medio ambiente e incluso os temas militares.

Efectivamente, a discordancia dos espazos non se refire a unha escala política senón á disociación de distintas funcións espaciais. Retomemos o espazo da Unión Europea. Existe un espazo institucional -Comisión de Bruxelas e Parlamento de Estrasburgo-, un espazo xudicial e policial -chamado de Schengen-, un e ata varios espazos militares -a OTAN e tamén os pactos intra europeos-, un espazo xurídico -o Tribunal de Luxemburgo-, sen falar das ?cooperacións reforzadas? que asocian un número variábel de países socios en función dos temas en cuestión. Estes distintos espazos non se superpoñen. En cada caso cobren conxuntos territoriais diferentes e asocian socios estatais diferentes. Por iso creo, aínda que o nivel dos Estados nacionais segue sendo determinante na cadea de poderes, que debemos afacernos a unha clase de ximnasia estratéxica para intervir simultaneamente a estes distintos niveis e establecer as alianzas estratéxicas correspondentes desde o punto de vista dos oprimidos.

JS: Nos últimos anos han ter unha importante repercusión dous espazos teóricos moi diferentes. Un refírese ao que se denomina xenericamente o autonomismo, que fixo fincapé na idea da ?dispersión do poder?, o anti-poder e a celebración idealizada da espontaneidade desorganizada e horizontal. O outro, revaloriza a acción política como momento do acontecemento continxente. O posmarxismo en particular estrutura a súa teoría mediante espazos articulatorios discursivos constitutivos de hexemonías, pero rexeitan algún ancoraxe social para as súas prácticas articulatorias. Que espazos quedan entre o territorio espontáneo e anti-estatal do autonomismo, e a política sen ancoraxes sociais ou condicionantes estructurais, expresados tanto no acontecemento inesperado e a-condicionado de Badiou, como no anteriormente mencionado ?pluralismo continxente? de Laclau?

DB: Con frecuencia escribín, sobre todo en polémicas acerca dos libros de Negri e Holloway, que nesas retóricas do antipoder -ou de cambiar o mundo sen tomar o poder- hai máis ben o sinal dunha dificultade ou unha impotencia que dun comezo de solución. A «dispersión dos poderes» ten unha parte, pero só unha parte de verdade, na medida en que a fórmula abarca unha multiplicación das formas, lugares e relacións de poder. Pero nesta dispersión todos os poderes non son equivalentes: o poder do Estado e o poder da propiedade non se disolven nas redes -ou rizomas- de poderes, e seguen sendo os desafíos estratéxicos centrais. Ademais, mentres que estes discursos sobre a espontaneidade, a acción descentralizada e unha ?lóxica das afinidades? oposta á ?lóxica da hexemonía? -tema dun recente libro de Richard Day publicado en Canadá-, a sociedade líquida contra a sociedade sólida, ..., pretenden superar as trampas da hexemonía do capital sobre as formas de oposición dos dominados, en realidade os movementos flexíbeis en rede non fan máis que reflectir de novo a organización flexíbel e reticular do capital globalizado.

Máis aló da túa pregunta sobre Badiou -publiquei nun recente número de Contretemps unha nota crítica cara a el sobre este tema -, creo que dous tipos de problemáticas filosóficas expresaron valentemente, desde os anos 80, unha negativa a capitular e a someterse ao clima -liberal- do momento. Por unha banda, un imperativo categórico de resistencia (en Francia, autores inspirados por Foucault como Françoise Proust e eu mesmo se se observan os títulos dalgúns dos meus libros: Eloxio da resistencia ao clima do momento, Teoremas da Resistencia, Resistencias. Ensaio de topoloxía xeral). Doutra banda, unha aposta sobre o acontecemento non condicionado, xurdido da nada, á luz de milagres, que me parece presente en Badiou incluso se el intenta atenuar esa observación. Ademais moitos textos de Negri ou Badiou teñen un ton claramente teolóxico. O importante é que se o acontecemento xorde da nada, se nada o anuncia nin o prepara, se non hai máis que subxectividades post e non-pre-acontecementos, entón todo pensamento e organización estratéxica resultan imposíbeis. Non queda máis que -a fidelidade ao acontecemento- unha vez producido este.

JS: No teu libro Marx Intempestivo reconsiderás os temas fundamentais que Lenin abordase sobre as crises nacionais, as oportunidades decisivas e en fin rescatas a política como arte fronte ao determinismo social ou a filosofía da historia. En que medida ese fincapé imprescindíbel para revalorizar a vixencia da acción política revolucionaria non debilita a política en tanto espazos de poder cotiáns? Explícome: a moda das políticas continxentes, atemporais, imprevistas, descoidan até extinguir as disputas de poder que todo acto cotián da loita de clases atravesa. Rancière, por exemplo, rexeitando a idea de que ?todo é política?, considera que a dominación do capital na vida cotiá entra na esfera das normas de goberno, pero non da política propiamente dita. No campo do marxismo, non temos o perigo de despolitizar as forzas e dispositivos de poder permanentes, resaltando sobre todo os momentos decisivos e as conxunturas revolucionarias? Logo de todo, só unha acumulación de forzas sociais e políticas de longo prazo, a educación política e a constitución de hexemonía segundo Gramsci poden resolver favorabelmente unha crise revolucionaria intempestiva. Como conxugar a acumulación paciente de campos políticos de forza coa irrupción violenta da crise revolucionaria?

DB: A túa pregunta é enorme e suscita moitos -demasiados- problemas ao mesmo tempo.

1. A fórmula de Benjamin segundo a cal ?desde agora a política precede á historia? está, na súa brevidade, chea de consecuencias maiores. Elimina en efecto unha concepción determinista da historia, ou unha forma secularizada de predestinación cara a un paraíso reencontrado. Se a política precede á historia, o resultado da loita nunca está dito de antemán. O presente non é un simple elo da cadea temporal que emanaría necesariamente do pasado e prepararía un futuro igualmente necesario: é un momento, plenamente político, de decisión entre varios posíbeis. De aí a importancia do acontecemento. Pero este non é un milagre caído do ceo (do ?Baleiro?, segundo Zizek ou Badiou): inscríbese nun campo de posibilidades historicamente determinadas. Por iso o concepto de crise, a diferenza do ?Baleiro?, é un concepto estratéxico esencial que artella o necesario e o continxente, as condicións históricas e o acontecemento impredicíbel, ... Como o destacaba pertinentemente Gramsci: non se pode prever máis que a loita e non o seu desenlace.

2. De alí despréndese a resposta sobre a relación ou vínculo entre o movemento e o fin, entre a loita diaria e o obxectivo estratéxico da loita polo poder. Cando Rancière e Badiou falan de escaseza da política, en oposición a ?a policía? da xestión ordinaria -Rancière- ou á institución que sexa -Badiou, así como opón a verdade, que é precisamente da orde da revelación circunstancial, ao coñecemento-, reducen a política a momentos excepcionais, iluminacións intermitentes, que volven dificilmente concibíbel a acción permanente cotiá, a acumulación de forzas, a acción sobre as relacións de forzas, en resumo a articulación entre estratexia e táctica. Proba disto é por exemplo, en Badiou, a oposición de principio a toda participación electoral, mentres que aínda que é certo que o terreo electoral é tramposo non por iso é menos constitutivo das relacións de forzas de conxunto.

Marx ás veces coquetea, ao seu estilo e nun contexto moi diferente, con esta concepción intermitente da política reservada a momentos de ascenso do movemento social ou de crise aberta (1848-1852, 1864-1872). Por iso é que nos períodos de refluxo, disolve as organizacións que se volveron niños de intrigas mesquiñas: a Liga dos Comunistas e logo a Primeira Internacional. Pódese dicer que o seu pensamento, extraordinario na súa potencia crítica da orde existente, permanece en estado embrionario -en relación ao estado nacente do movemento obreiro na súa época- a nivel estratéxico: O 18 Brumario, os textos sobre A Comuna... A ?revolución na revolución? é Lenin, pensador da continuidade política e organizativa entre o movemento e o obxectivo final. Sobre este punto, remítoche ao meu artigo sobre a política como arte estratéxica en Cambiar o Mundo. É el quen sistematiza os conceptos de crise revolucionaria, dobre poder e o partido como operador estratéxico. Os debates da Terceira Internacional sobre a fronte única e as reivindicacións transitorias -e o aporte decisivo de Trotsky sobre estes temas- e a problemática da hexemonía en Gramsci inscríbense directamente neste legado.

3. Pregúntasme ?como combinar a acumulación paciente de forzas políticas coa irrupción violenta da crise revolucionaria?. É o noso problema. Non hai receitas nin ?manuais de uso?. Sería necesario aquí facer intervir a socioloxía das organizacións. Toda organización xera as súas rutinas e os seus conservadurismos, as súas formas máis ou menos desenvolvidas de burocratización. Podemos atopar formas de resistilo, pero non escapamos totalmente xa que son efectos do fetichismo, a alleación e a división do traballo que caracterizan ás sociedades nas cales loitamos. E lóitase sempre en concreto, e en parte nas condicións dos sectores dominantes. Por iso a pregunta ?como de nada facer todo? é tamén unha pregunta de risco. O discurso revolucionario máis intransixente non garante nada sobre o comportamento, ante situacións críticas, de quen o sosteñen. Como proba están as divisións do Partido Bolchevique e os seus cadros máis combativos no momento da decisión de Outubro.

4. Ao mesmo tempo, sen a experiencia colectiva acumulada nin a educación dunha rede de cadros,..., o Lenin das Teses de Abril e a insurrección non puidese soster a decisión contra a inercia e a rutina dos ?cadros? formados na acción clandestina. A crise é un cambio de ritmo brutal. Por iso falo do partido como dunha ?caixa de velocidades?.

JS: O neoliberalismo coa súa globalización planetaria parécese moito ao que Marx describiu no Manifesto Comunista. Nestas novas circunstancias quizais as condicións da loita revolucionaria sexan distintas que no pasado. Ti dixeches que o pensamento estratéxico desapareceu da axenda no movemento da esquerda. En que condicións deberiamos pensar hoxe a revolución? Sobre que bases podemos pensar a idea de ruptura, da creba, que sexa capaz de aprender das experiencias do pasado e conservar a idea de pluralidade como esencia da capacidade revolucionaria da clase traballadora? Penso sobre todo ?nos perigos profesionais do poder?, no hiper-politicismo autoritario do stalinismo, que instrumentou desde os soviets mesmo a ideoloxía socialista en función dos seus intereses de casta. En resumo, como conxugar a loita de poder e a aspiración libertaria que Lenin expresase en textos como O Estado e a Revolución? Á vez, como pensar a política revolucionaria cando a globalización reconstrúe terreos mundializados de acción política?

DB: Tamén é unha pregunta enorme e múltiple.

1. Eu non dixen que o pensamento estratéxico ?desapareceu? da orde do día: falei dunha ?eclipse? da razón estratéxica desde, digamos, os anos 80. Como superalo? Para iso será necesario acumular novas experiencias fundantes. Ningunha resposta xurdirá do cerebro fértil dalgún xenio. Basta pensar no tempo que fixo falta e nas experiencias acumuladas -1848, A Comuna, 1905, 1917, a Revolución Alemá de 1918-1923, a República dos Consellos de Baviera, ...- para que tome forma a problemática estratéxica da Terceira Internacional. Agora ben; non estamos máis que ao comezo dun novo ciclo nun novo contexto. Xa se ve, baixo o efecto das situacións en Venezuela e Bolivia, o balance -negativo- do goberno de Lula e a explosión de 2001 en Arxentina, que o debate reavívase.

2. A retórica un pouco oca de Holloway, por exemplo, parece xa en parte moi fixa e envellecida. En todo caso, non permite sequera entrar na discusión concreta das situacións presentes. O xiro de ?a outra campaña? zapatista, calquera sexa o seu resultado inmediato, é outro indicio desta reactivación das cuestións políticas de orientación, tanto a nivel nacional -que facer en Bolivia ou Venezuela no contexto concreto das relacións de forza mundiais-, como que alternativa continental ao ALCA,...

3. Ti planteas máis amplamente a cuestión da propia idea de revolución. A verba evoca unha historia longa e complexa. En parte inscríbese no paradigma político da modernidade que eu citaba: concepción dinámica da aceleración, a nova semántica dos tempos analizada por Koselleck e o vínculo coa idea de progreso. Entón vólvese problemático cando o paradigma mesmo é quebrantado. Por iso paréceme útil distinguir diferentes contidos evocados polo concepto de revolución.

4. O máis xeral é a aspiración milenaria a outro mundo -mellor- posíbel e un levantamento contra a inxustiza e a desigualdade. O obxectivo revolucionario é a expresión, no marco da modernidade, desta gran esperanza de longa data. Está cargada dun contido máis concreto durante o século XIX co nacemento dos movementos socialistas, como o proba sobre todo a distinción establecida por Marx, desde Sobre a cuestión xudía (1844), entre ?a liberación soamente política? ou cívica (a revolución política) e ?a liberación humana? (ou social), así como os revolucionarios franceses da época opoñían o tema da República Social ao da mera República, que pode ser unha República reaccionaria ou colonialista. Este contido programático da revolución social se cristaliza, a través das diferenzas entre correntes libertarias, socialistas ou comunistas, en torno á cuestión da propiedade e a apropiación social -cooperativa, autoxestionaria, nacionalizada- como alternativa ao despotismo do mercado e a propiedade privada. Este tema segue sendo máis actual que nunca e incluso abarca desde a problemática das empresas e servizos públicos até as cuestións cruciais dos bens comúns da humanidade e a propiedade intelectual. Na miña opinión, é o punto clave e o contido que caracteriza a unha política revolucionaria hoxe e que dá sentido á palabra revolución, mentres que os nosos adversarios queren facelo un sinónimo de violencia. A terceira dimensión máis especificamente estratéxica, das formas de loitas polo poder, da palabra revolución hoxe está escurecida tanto polos avatares do século XX como polas consecuencias da globalización. Sobre este punto hai que observar ?o movemento real de abolición da orde existente?, as novas formas que xorden da loita dos oprimidos, ... Ninguén imaxinara a Comuna antes da Comuna, os Soviets antes dos Soviets, os Consellos Obreiros de Turín ou as Milicias de Cataluña antes da súa aparición. Esta é precisamente a forza de innovación do acontecemento á cal os revolucionarios deben seguir estando atentos e abertos. Por outra banda, aínda que non é este o lugar para abordalo demasiado superficialmente, habería un debate específico importante sobre a violencia revolucionaria e a violencia social á luz das probas do último século.

5. Con respecto á burocratización, xa mencionei anteriormente a cuestión dos ?perigos profesionais do poder?. Hoxe temos a vantaxe de saber que existen e de coñecer mellor os seus mecanismos para tamén intentar evitalos mellor. Para nós as relacións entre movementos sociais independentes dos partidos e Estados, e organizacións políticas, quedan máis claras. Son as cuestións de democracia sindical e tamén democracia no seo dos partidos. De aquí en diante consideramos o pluralismo político como un principio, conclusión á que Trotsky mesmo en verdade non chegou máis que na Revolución Traizoada. Máis en xeral, a cultura democrática progresou e apoderouse dos novos medios de comunicación que permiten, en particular, crebar o monopolio dos [vellos] aparellos centralizados -políticos ou sindicais- sobre a información. A diversidade dos movementos sociais e o impacto do feminismo sobre o conxunto da sociedade e a cultura xogan ao noso favor. Iso non significa que non siga habendo unha tensión inevitábel entre as lóxicas de poder e as esixencias da autoemancipación, entre o colectivo e o individuo, entre a norma maioritaria e o dereito das minorías, entre o socialismo pola base e un grado necesario de centralización e síntese. É dicer, a hipótese dun ?leninismo libertario? segue sendo un desafío do noso tempo.

Abril 2006

http://www.democraciasocialista.org

* Daniel Bensaïd foi un filósofo e militante trotskista francés.

* Jorge Sanmartino é un sociólogo, docente e editor, integrante del EDI (Economistas de Esquerda).
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-03-2014 13:20
# Ligazón permanente a este artigo
Centos de intelectuais e activistas sociais impulsan a nova Agrupación Electoral Recortes Cero
http://www.deverdaddigital.com/articulo/17552/cientos-de-intelectuales-y-activistas-sociales-impulsan-la-nueva-agrupacion-electoral-recortes-cero/

O acto de presentación pública da Agrupación electoral RECORTES CERO terá lugar o vindeiro domingo, día 9 de marzo, ás 11 da mañá no Ateneo de Madrid. Para máis información: www.recortescero.es

Personalidades como os pintores Antonio López e Rafael Gordillo, escritores como Juan Goytisolo, Luís Antonio de Villena, Juan Madrid ou Martín Casariego, autores, directores de teatro e de cine como José Sanchís Sinisterra, Daniel Calparsoro, Jorge Eines ou Salvador Távora, cantantes como Luís Eduardo Aute ou Juan Pena ?O Lebrijano?, xunto con centos de catedráticos, científicos, economistas, avogados, médicos e outros profesionais, activistas de plataformas sociais, sindicalistas, autónomos, empresarios, xubilados, traballadores e cidadáns publican hoxe no diario El País, a dobre páxina, un Manifesto no que fan pública a súa decisión de promover a nova Agrupación Electoral RECORTES CERO ( www.recortescero.es ).

Nel afirman que as próximas eleccións europeas son ?unha oportunidade para iniciar un cambio de rumbo? na que os cidadáns tomen a iniciativa e o protagonismo para ?darlle a volta a unha situación? na que ?mentres aumentan as desigualdades e o empobrecemento para a maioría, bancos e grandes fortunas multiplican os seus beneficios e a economía española véndese a prezo de saldo?.

Os asinantes do Manifesto apoian unha política de redistribución da riqueza con medidas como ?blindar as pensións na Constitución; que ninguén gañe por baixo de 1.000 euros mensuais (pero tampouco ninguén máis de 10.000); a creación dunha banca pública coas caixas e bancos rescatados ou unha moratoria no pagamento da débeda pública?.

Reclaman tamén unha ampliación da democracia onde ?os cargos electos estean suxeitos á vontade dos seus electores e se endurezan as penas para os corruptos?. A nova agrupación electoral RECORTES CERO estase organizando desde abaixo en Asembleas de Electores de barrios, pobos ou centros de traballo e estudo. Asembleas que teñen ?toda a capacidade de decisión para elaborar o programa ou elixir aos candidatos? e ante as que ?os cargos electos renden contas da súa xestión, podendo ser revogados se incumpren os seus compromisos?.

O Manifesto chama a defender a soberanía nacional para poder aplicar unha ?política ao servizo dos intereses do país e dos seus cidadáns? que estea ?libre de imposicións alleas dictadas desde Washington e Berlín?. E á ?unidade nunha Fronte Ampla do 90% do pobo?. Porque, como explican no manifesto, o seu non é un programa ?só para a esquerda, senón para o 90%, porque somos a maioría: traballadores, novos, pensionistas, estudantes, parados, autónomos, amas de casa, pequenos e medianos empresarios, profesionais, ... os que temos o interese común de darlle a volta a esta situación e a necesidade de unirnos para facelo?.

Tras finalizar cun chamamento aos cidadáns para que participen e apoien este programa, a dobre páxina publicada hoxe anuncia o acto de presentación pública da Agrupación electoral RECORTES CERO que terá lugar o vindeiro domingo, día 9 de marzo, ás 11 da mañá no Ateneo de Madrid, coa asistencia de decenas de membros do grupo promotor.

Para máis información:

www.recortescero.es

en Facebook:
https://www.facebook.com/recortes.cero

en Twitter:
@RecortesCero

Para contactar por correo:
recortescero@recortescero.es
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-03-2014 09:31
# Ligazón permanente a este artigo
AS CRISES CAPITALISTAS
Juan Ignacio Ramos
Por: Juan Ignacio Ramos Gómez *

Tradución ao galego para A Voz da Nova Esquerda:
Alberte Cid García

?Ningunha formación social desaparece antes de que se desenvolvan todas as forzas produtivas que caben dentro dela, e xamais aparecerán novas e máis altas relacións de produción antes de que as condicións materiais para a súa existencia maduren no seo da propia sociedade antiga? Karl Marx. (Prefacio á Contribución da economía política)

Todos os periodos de auxe e depresión do sistema capitalista mostran trazos comúns e aspectos diferentes. No entanto, cando abordamos a análise da crise do capitalismo interésanos coñecer cales son as súas causas esenciais, a súa mecánica interna, tendo en conta ademais que Marx non deixou acabado en ningún traballo unha sistematización teórica das crises. Este feito recoñecíbel non impide entender con todo, que toda a obra de Marx esta percorrida pola idea de que as crises son inseparábeis do modo de produción capitalista.

Para os teóricos da economía burguesa inchados polo método do empirismo e a súa formación filosófica positivista, o proceso de produción e acumulación capitalista é ilimitado. A súa concepción do desenvolvemento histórico descarta que o capitalismo sexa unha formación social transitoria. Como sempre ocorre, calquera clase dominante dunha sociedade baseada na opresión de clase considera a súa posición no desenvolvemento da civilización humana como o último chanzo do progreso. Ocorreu cos patricios na sociedade escravista, ocorreu coa nobreza na sociedade da servidume feudal e, como non podía ser menos, ocorre coa burguesía na sociedade capitalista. Esta forma de razoar é un reflexo das condicións de existencia destes señores pois, tal como Marx afirmou, "en última instancia o ser social determina a conciencia".

En xeral todas as escolas da economía política burguesa consideran que cando a crise estoupa, tan só é necesario atopar aqueles factores cos que lograr o restablecemento do equilibrio entre a produción e a demanda, para resolver o problema. Noutras palabras, os teóricos burgueses consideran resolúbel o fenómeno das crises, que representan como accidentes puntuais nun proceso de ascenso continuado de produción e creación de civilización.

Para a economía marxista, que se basea no materialismo dialéctico, o punto de partida para abordar o problema das crises capitalistas é xustamente o contrario. O sistema capitalista ten un carácter transitorio, non é eterno, como formación socioeconómica nin modo de produción ningún. Por esa razón é necesario establecer as relacións que existen entre o desenvolvemento do capitalismo coas súas crises, que aparecen ciclicamente e son consubstanciais a el, e os propios límites obxectivos do capitalismo.

A anarquía da produción capitalista.

Marx, no Capital, demostrou as leis que explican o funcionamento da produción, a distribución e o consumo de mercancías e que caracterizan o sistema capitalista. Para Marx o motor do sistema capitalista é a loita polo máximo beneficio, o que supón unha diferenza fundamental con outros modos de produción anterior. Ademais lonxe do cadro idílico que os economistas burgueses pretenden transmitir sobre o funcionamento lóxico e ordenado do capitalismo, Marx salientou o seu carácter anárquico. A produción capitalista non esta fundamentada en ningún plan económico, senón nas forzas cegas do mercado, e este feito é o que fai que a acumulación capitalista sempre choque contra límites.

Se consideramos os países avanzados durante os últimos vinte anos, o crecemento económico e a aplicación de novas tecnoloxías da información crearon as condicións para que os "teóricos" da burguesía desenvolvesen "novos paradigmas" económicos. O ciclo virtuoso da nova economía parecía non ter fin. As accións disparábanse, as empresas de Internet crecían sen freo, as industrias tecnolóxicas especialmente as ligadas coas telecomunicacións e a telefonía móbil conseguían beneficios históricos, a bolsa crebaba todos os límites, e o consumo atopara un novo El Dorado. Todos os feitos aparentemente desmentían a teoría marxista da crise de sobreproducción, e con todo, para mal da burguesía e os seus avogados no mundo culto e refinado do pensamento económico, esta chegou e afectou ao corazón do Imperio, aos EEUU. Actualmente a crise de sobreproducción e os seus efectos recesivos, afectan ao conxunto da economía mundial. EEUU, América Latina, Xapón, África, están inmersos de cheo na recesión, incluso Europa esta vivindo as primeiras rabexadas da caída económica.

Os marxistas situamos as causas das crises capitalistas no propio corazón do sistema, na contradición derivada do carácter social que a produción adquire baixo o capitalismo e o carácter individual da apropiación. Baixo o capitalismo o desenvolvemento das forzas produtivas e a división internacional do traballo transformou completamente o carácter da produción. Esta realízase como produción en masa, onde a participación de millóns de traballadores é imprescindíbel para asegurar o funcionamento cotián do sistema.

Como resultado lóxico da concorrencia capitalista, entre os donos de capital desátase unha feroz competencia por conseguir unha taxa de beneficios maior, feito que terá implicacións moi serias no funcionamento xeral do sistema. Normalmente os capitais afluirán a aquelas ramas da produción que ofrecen máis marxe de ganancia, aínda que iso implique un elevado desembolso de capital fixo. É o que ocorreu na segunda metade dos anos 90 en EEUU, onde os investimentos en tecnoloxía da información (ordenadores, chips, redes, telefonía móbil) medraron extraordinariamente até alcanzar nese periodo o 80% do investimento de capital total en EEUU. Mentres as vendas compensen o desembolso do investimento, esta será rendíbel pois os beneficios están asegurados. Porén, nun momento dado, estes investimentos que loxicamente transfórmanse en bens de consumo, chegan a un límite. Moitos capitalistas investiron os seus capitais nestes sectores punta co obxectivo de conseguir beneficios rápidos e maiores que noutras ramas da produción, pero ao final prodúcese un sobre-investimento de capital, é dicer os investimentos non se amortizan tan rapidamente e incluso non compensan porque o mercado esta saturado de mercancías. Esta é actualmente a situación cos ordenadores e toda a industria de telecomunicacións. A consecuencia deste sobre-investimento constante en bens de capital co obxectivo de obter máis beneficios, consecuencia lóxica da produción capitalista, é a sobreproducción e a sobrecapacidade produtiva instalada. En definitiva existe demasiada abundancia de todo, abundancia que o mercado non pode absorber. A partir dese momento comeza a espiral de caída na taxa de beneficios, desinversións, despedimentos masivos, peche de fábricas, en definitiva destrución de forzas produtivas. Como Marx salientou, as crises son a proba da rebelión das forzas produtivas contra a camisa de forza das relacións de propiedade capitalista.

A crise de sobreproducción.

Marx afirmou invariabelmente que as crises periódicas de sobreproducción son o reflexo dos límites do proceso de acumulación e que as razóns destes límites non hai que buscalas en causas externas ao proceso produtivo, nin en factores parciais, senón que forman parte inseparábel da dinámica interna da produción capitalista e a materialización da plusvalía.

O capitalismo tomado como sistema socioeconómico está condenado. Do mesmo xeito que os modos de produción que lle precederon, o choque entre o avance das forzas produtivas e a camisa de forza das relacións de propiedade e o estado nacional provocan crise tras crise, creando as condicións materiais para a súa derrube. Porén Marx negou que o capitalismo morrese de morte natural, pois a clase dominante buscaría saídas á crise orgánica do seu sistema aínda que iso supuxese esmagar aos traballadores fisicamente e poñer á civilización ao bordo da destrución. Os avogados do capital pronto esquecen que no século pasado dúas guerras mundiais e réximes monstruosos como o de Hitler, Mussolini ou Franco foron a resposta do capital á ameaza da revolución mentres no mundo, e especialmente no continente europeo, o sangue inocente de millóns de traballadores e mozos vertíase para manter á boia o sistema.

En realidade, a violencia e a destrución son signos xenéticos desta sociedade; por iso o capitalismo non é reformábel. A crise do capitalismo e o avance das forzas produtivas crearon condicións maduras para a transformación da sociedade e o desenvolvemento doutro xeito de produción superior, baseado na socialización dos medios de produción e a planificación democrática da economía. Porén, para alcanzar esa situación, como Marx e os grandes teóricos do marxismo non se cansaron de sinalar, é necesario o derrocamento revolucionario da burguesía e, para iso, a acción consciente da clase obreira é imprescindíbel. É dicer: o factor subxectivo, a existencia dunha dirección revolucionaria das masas oprimidas, é unha condición indispensábel para liquidar a orde capitalista.

A polémica das crises na esquerda marxista.

Se a análise anterior sempre foi o punto de partida dos marxistas revolucionarios, a cuestión das crises e a súa casuística provocou polémicas intensas no seo do movemento marxista.

Rosa Luxemburgo, que dedicou unha parte moi importante da súa produción teórica á análise das crises e a súa metodoloxía, mantivo unha ardua discusión respecto diso con Lenin e Trotsky e outros dirixentes do Partido Bolchevique. Na súa obra A acumulación do capital, Rosa Luxemburgo interrógase sobre a dinámica interna das crises de sobreproducción. Para ela o factor que explicaba a resolución destas crises era o feito de que o capitalismo non existía de forma pura, é dicer: a sociedade capitalista dividida en asalariados e donos de medios de produción coexistía con outras formas económicas non capitalistas que eran dominantes nas colonias e aínda sobrevivían naqueles países onde o capitalismo estaba amplamente desenvolvido. Destas zonas e países proviña a demanda necesaria para resolver as dificultades que se presentaban á acumulación, pero ao mesmo tempo creaban as condicións para a crise do sistema e o seu colapso.

"Deste xeito, mediante o intercambio con sociedades e países non capitalistas", escribía Rosa Luxemburgo, "o capitalismo vai estendéndose máis e máis, acumulando capitais a custa súa, ao mesmo tempo que os corroe e desprázaos para suplantalos. Pero cantos máis países capitalistas se lanzan a esta caza de zonas de acumulación e canto máis van escaseando as zonas non capitalistas susceptíbeis de ser conquistadas polos movementos de expansión do capital, máis aguda e rabiosa faise a concorrencia entre os capitais, transformando esta cruzada de expansión na escena mundial en toda unha cadea de catástrofes económicas e políticas, crises mundiais, guerras e revolucións.

"Deste xeito o capital vai preparando a súa bancarrota por dous camiños. Dunha parte, porque ao expansionarse a custa de todas as formas non capitalistas de produción, camiña cara ao momento en que toda a Humanidade comporase exclusivamente de capitalistas e obreiros, facendo imposíbel, xa que logo, toda nova expansión e, como consecuencia diso, toda acumulación. Deste xeito, na medida en que esta tendencia imponse, o capitalismo vai agudizando os antagonismos de clase e a anarquía política e económica internacional en tales termos que moito antes que se chegue ás derradeiras consecuencias do desenvolvemento económico, é dicer, moito antes de que se impoña no mundo o réxime absoluto e uniforme da produción capitalista, sobrevirá a rebelión do proletariado internacional, que acabase necesariamente co réxime capitalista" (Rosa Luxemburgo, A acumulación de capital, Editorial Grijalbo, México 1966, páxina 380).

A rebelión do proletariado mundial produciuse coas convulsiones do I Guerra Mundial, onde as contradicións inter-imperialistas, a loita encarnizada polos mercados e o reparto colonial xogaron o papel decisivo. Porén, nesta interpretación das crises e as súas causas, Rosa Luxemburgo comete varios erros.

En primeiro lugar, a concorrencia dos capitais no mercado mundial, e máis especificamente nos países coloniais, non se debe á imposibilidade de realizar a plusvalía nas metrópoles imperialistas, senón á procura de taxas de ganancias máis elevadas. En segundo lugar, o capitalismo desenvólvese, tal como Marx explicou no Manifesto Comunista, integrando ao conxunto do planeta nun único mercado mundial mediante a produción e comercialización de mercancías. É falso que, na medida en que a humanidade vaise polarizando entre asalariados e capitalistas, o proceso de acumulación véxase totalmente imposibilitado, como a experiencia demostrou; do mesmo xeito que é falsa a idea de que o final do reparto colonial e o desenvolvemento das formas de produción capitalistas como dominantes nestes países fan imposíbel toda nova expansión. Unha crítica razoada das posicións de Rosa Luxemburgo, así como unha formulación moito máis sólida e convincente das causas das crises, atoparémola nos traballos económicos de Lenin e Trotsky, especialmente no imperialismo, fase superior do capitalismo, así como nos polémicos textos que sobre esta materia escribiu Trotsky nos anos vinte e que abordaremos en próximos artigos.

As causas motrices da crise.

A loita polas colonias segue sendo unha parte da política do capitalismo imperialista. Por completamente que sexa dividido o mundo, o proceso nunca termina, senón que coloca unha e outra vez na orde do día a cuestión da nova división do mundo de acordo coas novas relacións entre as forzas imperialistas.

A curva de desenvolvemento económico tende, a través de todas as súas oscilacións cara abaixo, e non cara arriba. Porén, quere dicer isto que o fin da burguesía chegará automática e mecanicamente? De modo ningún. A burguesía é unha clase viva que agromou sobre determinadas bases económico-produtivas. Esta clase non é un produto pasivo do desenvolvemento económico, senón unha forza histórica, activa e enérxica. Esta clase sobreviviu, ou sexa que se converteu no máis terríbel freo da evolución histórica, o cal non quere dicer que esta clase estea disposta a cometer un suicidio histórico nin que se dispoña a dicer: "Tendo recoñecido a teoría científica que eu son reaccionaria, abandono a escena." Evidentemente isto é imposíbel! Por outra banda non é suficiente que o Partido Comunista recoñeza á clase burguesa como condenada e case suprimida para considerar segura a vitoria do proletariado. Non. Aínda hai que vencer e tirar abaixo a burguesía! (León Trotsky, Unha escola de estratexia revolucionaria Edicións do Século, Buenos Aires 1973)

No artigo anterior salientabamos as polémicas que se desenvolveron no movemento marxista á hora de caracterizar as causas motrices das crises. Como explicabamos, a loita polo mercado colonial xoga un papel de primeira orde na exacerbación das contradicións inter-imperialistas pero afirmar, como facía Rosa Luxemburgo, que o fin do reparto colonial traería a imposibilidade de materializar a plusvalía e supoñería o muro contra o que chocaría a acumulación, representaba un esquematización equivocada da teoría económica do marxismo. En calquera caso a valía das achegas desta gran revolucionaria radicaba no estímulo que proxectaba sobre o debate teórico na esquerda marxista, tan rico naqueles tempos e que foi extirpado policialmente polo stalinismo.

Lenin dedicou unha gran atención a estes problemas. O seu libro O desenvolvemento do capitalismo en Rusia foi unha gran achega á polémica que durante moito tempo desenvolveron os marxistas rusos contra os populistas, os cales negaban a posibilidade do desenvolvemento do capitalismo en Rusia por mor da estrutura semi-feudal da propiedade agraria, o peso da economía campesiña no conxunto de Rusia e a pauperización das masas campesiñas. Nun famoso artigo titulado Sobre a caracterización do romanticismo económico, Lenin contesta o punto de vista dos populistas rusos e aborda outras relacionadas coas crises: "Cando os populistas afirman que o mercado estranxeiro é a saída á ?dificultade? con que tropeza o capitalismo para a realización do produto, non fan máis que encubrir con esta frase o triste feito de que o ?mercado estranxeiro? é a saída á ?dificultade? con que eles tropezan para non comprender a teoría." (...) "Non só os produtos que existen baixo a forma de medios de consumo, senón tamén aqueles que existen baixo a forma de medios de produción, todos eles realízanse sempre entre ?dificultades?, a través de constantes oscilacións, cada vez máis fortes a medida que se desenvolve o capitalismo, entre unha furiosa concorrencia que obriga a todo empresario a aspirar a unha extensión ilimitada da produción, pasando as fronteiras do propio estado e lanzándose á procura de novos mercados a países non absorbidos aínda polo sistema de circulación capitalista de mercancías. E así chegamos ao problema de porque o mercado estranxeiro é necesario para un país capitalista. Non é, nin moito menos, porque o produto non poida realizarse de ningún xeito dentro da orde capitalista. Pensar isto sería disparatado. O mercado externo é necesario porque a produción capitalista implica a tendencia á extensión ilimitada, por oposición a todos os antigos sistemas de produción, circunscritos aos límites da aldea, da herdade, da tribo, do territorio ou do estado. Mentres que en todos os antigos sistemas económicos a produción renovábase sempre do mesmo xeito e na mesma escala en que viña desenvolvéndose antes, baixo o réxime capitalista esta renovación é imposíbel e a extensión ilimitada, o perenne avance convértese en lei da produción".

As teorías sub-consumistas.

Neste mesmo texto, Lenin critica as teorías sub-consumistas como unha explicación das crises, ideas que os populistas tomaron de Sismondi: "A análise científica da acumulación veu minar todos os argumentos desta teoría, demostrando que é precisamente nos periodos que preceden ás crises cando aumenta o consumo dos obreiros; que o consumo insuficiente (co que se pretende explicar a crise) existiu baixo os máis diversos sistemas económicos, mentres que as crises son características dun sistema soamente, do capitalismo. Esta teoría explica as crises mediante outra contradición, a saber, a contradición entre o carácter social da produción (socializada polo capitalismo), e o carácter privado individual da apropiación. (...) A primeira teoría a explican [as crises] partindo da contradición existente entre a produción e o consumo da clase obreira; a segunda baséase na contradición entre o carácter social da produción e o carácter privado da apropiación. A primeira atopa, pois, as raíces do fenómeno fóra da produción (...) a segunda busca estas raíces precisamente nas condicións da produción. (...) Pero é que a segunda teoría nega a existencia dunha contradición entre a produción e o consumo, a existencia dun déficit de consumo? Evidentemente non. Recoñece plenamente este feito pero asígnalle o lugar secundario que lle corresponde, como un feito que só se refire a un sector de toda a produción capitalista." (...)



Fonte: Extractos capitulo VII de ?Principios de Economía Marxista?. Autor: J.I.Ramos. (Fundación Federico Engels).

* Juan Ignacio Ramos Gómez é Presidente da Fundación Federico Engels e dirixente da Corrente Marxista Revolucionaria (CMR) - EL MILITANTE.
Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-03-2014 09:12
# Ligazón permanente a este artigo
[1] 2 [3] [4]
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0