Warning: getimagesize() [function.getimagesize]: Filename cannot be empty in /var/www/vhosts/blogoteca.com/httpdocs/include/func-blog.php on line 249
<b>Podemos, si, pero queremos? </b> - <b>A VOZ DA ESQUERDA</b>


    A VOZ DA ESQUERDA


Voceiro de N.E.G.
(NOVA ESQUERDA GALEGA)
Nova Esquerda Galega (NEG) é unha organización que se define como alternativa, socialista, ecoloxista, galeguista, confederal, internacionalista, feminista, altermundista e que se esforza por impulsar as loitas contra toda forma de explotación, opresión e dominación sobre as persoas e a natureza. As mulleres e os homes de Nova Esquerda Galega (NEG) organizámonos politicamente para levar adiante a transformación revolucionaria da sociedade. Nova Esquerda Galega (NEG) procura a construción do socialismo sen renunciar a unha democracia avanzada e participativa, autoxestionaria, libre de explotación, alienación e opresión, onde todo o mundo poida participar dun xeito democrático e autónomo na elección dun novo futuro colectivo.

PULSA SOBRE A BANDEIRA DE NEG PARA SABER MÁIS SOBRE NOVA ESQUERDA GALEGA (NEG)


O meu perfil
aesquerdavigo@gmail.com
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

Podemos, si, pero queremos?
Santiago Alba RicoSantiago Alba Rico* | Cuarto Poder

(Tradución ao galego para A Voz da Nova Esquerda: Alicia G. Cameselle)

http://www.cuartopoder.es/tribuna/podemos-si-pero-queremos/5435

A iniciativa Podemos, cuxo mascarón de proa é Pablo Iglesias, xerou unha enorme resposta e tamén un vivo debate dentro da esquerda. Moitas das críticas a esta iniciativa son razoábeis aínda que, ao meu xuízo, parten dunha análise erróneo da realidade.


Se houbese unha firme conciencia de clase (e no caso de que puidésemos definir ben os dous termos) e un potente movemento de masas, se houbese un partido capaz de catalizar todo o malestar social xerado pola crise, se cando menos a xente tivese moi claro o horizonte de ruptura co capitalismo que esixen as circunstancias, Podemos sería un atentado á unidade e un obstáculo para o triunfo revolucionario. Pero o que hai é, dun lado, un bipartidismo de esquerda incapaz de chegar á maioría social, nin sobre o terreo nin a través de eleccións, e por outro unha maioría social que, sen as ideas claras, cada vez está máis farta e cada vez mobilízase máis. Son estes dous datos (a división e a impotencia da esquerda e a falta de claridade do malestar social) as que xustifican, si non reclaman, unha iniciativa como Podemos. Os perigos, nunha e outra dirección, son evidentes e algunhas críticas sinálanas certeiramente: un é o de contribuír a fraccionar aínda máis a esquerda; o outro o de facer demasiadas concesións ao «sentido común» xeral (que é un precipitado mixto de consumismo, conservadurismo e razoábel moralidade abstracta). Se a esquerda fose hoxe realmente unha alternativa de goberno, Podemos sería un insulto. Se a maioría social tivese unha conciencia transparente dos perigos que nos ameazan, Podemos sería superfluo. Do que se trata é de comprender que nos achamos nunha encrucillada na que o bipartidismo de esquerda non pode conquistar nin o poder nin a rúa e no que o malestar da xente, que está xa nas prazas, podería transformarse non nun motor de cambio senón en gasolina para o fascismo.


Unha das características do bipartidismo de esquerda é que alberga, desconectados e chegando a rifar [entre eles], a miles e miles de militantes comprometidos e lúcidos cuxa reunión e integración é imposíbel. En efecto, unha das consecuencias dese modelo de militancia, no marco do réxime de bipartidismo hexemónico asfixiante, cos seus talóns de aceiro mediáticos e as súas leis electorais tramposas, é que non pode acumular forzas senón só dispersalas, esparexelas cuanticamente. A outra consecuencia é que tende por iso mesmo, en virtude da súa coraxe introspectiva, a elaborar estratexias e análises a partir da militancia mesma, esquecendo a fonte e o destinatario de todo cambio social, así como da propia actividade militante: a sociedade real construída noutra parte, por outras forzas, unha sociedade cansa composta non de militantes senón de parados, traballadores precarios, amas de casa en dificultades, reféns consumidores, ... que teñen pouco tempo para militar, pero que poderían razoar mellor do que o fan (e que, ademais de votar, falan, intercámbianse información e «militan», ao seu xeito, en asociacións de pais, parques, barbarías e asembleas de veciños). En xeral (e esta é unha discusión política non conxuntural para outro debate) eu creo que, nin nesta nin en ningunha outra sociedade posíbel, pódese esixir aos cidadáns que interveñan en todo momento; do que se trata é de contar cos mecanismos institucionais que nos permitan intervir en calquera momento. Agora ben, nas circunstancias concretas polas que estamos atravesando, este principio paréceme aínda máis evidente: non podemos cometer o erro de elaborar discursos e prácticas para militantes cando precisamente ese modelo de militancia revelou nas últimas décadas -ao mesmo tempo que o seu heroísmo e o seu valor- os seus límites políticos. O malestar social existente é o malestar social que realmente existe, crecido ás costas da conciencia política, no hedonismo de masas, na xelatina dunha democracia abstracta, á calor dunha crise que seguimos tratando de crer conxuntural e meteorolóxica. Podemos invocar o nome do pobo unha e outra vez esquecéndonos del; podemos seguir militando á marxe dos riscos do «sentido común», sobrevivindo nas celas subterráneas nas que nos atopabamos cando estalou o 15M; podemos seguir pensando nunha revolución sen sociedade ou para unha sociedade que xa construiremos ortopedicamente (con consignas e policía revolucionaria) cando trunfe a nosa partícula. Pero esta estratexia ponnos claramente fóra de xogo, e fóra de xogo non podemos senón alimentar nosa introspección xeroglífica, afastándonos cada vez máis da realidade.


Tamén podemos preguntarnos que facer con este malestar social. Fronte a esta pregunta hai dúas posibles respostas. Unha é tomar o malestar social como unha «oportunidade», en sentido puramente partidista, o que nos convertería en oportunistas. Cando menos desde a saída da dirección de IU de Julio Anguita, esta foi a estratexia da esquerda institucional. Algunha críticas dan por feito que Podemos inscríbese nesta mesma lóxica oportunista; hai unha especie de condena preventiva cuxo fundamento suspicaz podemos compartir, pero que ten tamén unha perigosa dimensión casándrica cuxa potencia performativa -a gravidade terrestre do pesimismo- incide pouco na realidade pero moito, e para mal, nos ámbitos militantes. Se Podemos é unha resposta oportunista e militante á efervescencia do malestar social, retirareilles o meu apoio en canto esa deriva se faga evidente. Entre tanto, se apoio a iniciativa é porque creo que o malestar social non é unha «oportunidade» senón unha urxencia: a urxencia dunha intervención que sexa ao mesmo tempo extensiva na súa ambición e autopedagóxica na súa práctica; é dicir, que integre a aceptación dos límites do malestar social (os seus partes necrosadas e «alienadas») xunto á necesidade de desprazar eses límites desde dentro. Podemos quere interpelar a toda a esquerda, a militante e a non militante, a partidista e a líquida, mesmo á esquerda que aínda non sabe que o é (penso na miña sogra, que durante anos votou ao PP sen convicción e que votaría a unha candidatura de Pablo Iglesias), pero non para pedirlle un voto nin para pedirlle que milite, senón a modo de vector auto-educativo e auto-organizado dun malestar social que ten que atopar a medio prazo o seu vehículo e o seu discurso se é que quere -todo o que non sexa iso é hoxe apocalipse- tomar o poder. O erro da maior parte das críticas alcumemos, case sempre razoábeis, é que se trata de críticas militantes e para militantes.


Esta necesidade de situarse entre o oportunismo e a militancia xustificarían, ao meu xuízo, algúns aspectos da iniciativa que gústanme moi pouco. Un é a cuestión do liderado. Precisamente o 15M -recordaba Taibo-, co seu zapa anti-réxime, xurdiu contra un formato político no que o liderado vertical ocupa un papel central. Pero precisamente ese rexeitamento de principio, coa súa lavadura inicial, freou os procesos de auto-organización das mobilizacións, que se mostraron máis fortes e incisivas, de modo paradoxal, alí onde non se aplicaba de xeito estrito ese principio: é o caso, por exemplo, da PAH e Ada Colau. Aquí hai tamén unha discusión non conxuntural sobre a superación antropolóxica do liderado (podemos pensar nunha ética sen exemplos nin heroes?) e outra relativa ás circunstancias concretas restrictivas en que nos movemos. A sociedade realmente existente (e realmente insurxente) está forxada no consumismo, o hedonismo de masas e a democracia abstracta, tres vértebras intimamente asociadas a un espazo público secuestrado polo mercado e os seus medios de comunicación. Non estou seguro de que ?o exemplo público? sexa antropoloxicamente superábel, pero o que é incuestionábel é o papel central, de lexitimación e de manipulación, que xoga nas sociedades capitalistas de mercado. Levo anos dedicado case exclusivamente a escribir libros e artigos sobre o carácter ontoloxicamente determinante de certos formatos mediáticos e mercantís (o que chamei o ?gag visual?) e se de algo estou convencido, mentres apoio alcumemos, é de que este modelo de liderado non vai levarnos á sociedade que eu quero. Pero é que nestes momentos o que non quero é o que eu quero. Quero un pouco menos. Querer máis é renunciar a todo. Moito me temo que o rexeitamento abstracto do liderado é típico de xente como eu: intelectuais individualistas que moitas veces pretenden converterse en líderes do non-liderado; é dicir, en líderes ineficaces. A alternativa realmente existente (nun marco, insisto, no que a urxencia é o dato máis relevante) non é a que opón liderado a non liderado senón a que opón distintos tipos de liderado, distintos tanto na expresión como na ancoraxe. Evo Morales ou Berlusconi? Ada Colau ou Beppe Grillo? Pablo Iglesias ou Belén Esteban? Nelson Mandela ou Cristiano Ronaldo? Todo proxecto público é un monstro mergullado no mal porque a visibilidade mesma está en mans de forzas que domina o inimigo. Pero dito isto, non parece que nos quede outra alternativa que apostar pola pequena marxe de autonomía da visibilidade, porque o contrario de visibilidade é escuridade e levamos décadas movéndonos na escuridade. Nestas condicións, ademais, o contrario de visibilidade é así mesmo «pureza», pero por iso mesmo a pureza conduce fatalmente ás tebras. Como antropólogo do capitalismo, choco con esta contradición case insuperábel: a visibilidade é corrupción, a invisibilidade é morte. Temos que xogárnola, porque a pureza é tan elitista como a riqueza, pero socialmente impotente.


A cuestión do liderado é inseparábel, xa que logo, da segunda cuestión que non me gusta: a do pragmatismo mediático. É Pablo Iglesias a boa elección e a boa estratexia? Os perigos son dous. O primeiro ten que ver co poder corruptor dos medios, cuxos formatos permiten moi poucas marxes pedagóxicas (pero si quizais algunhas). O segundo ten que ver coa intelixencia; é dicir, co exceso de intelixencia. A combinación de medios corruptores e excesiva intelixencia é unha ameaza para calquera proxecto político de esquerdas. A intelixencia é un instrumento, pero é sobre todo unha tentación. E esa tentación, inscrita en corpos fráxiles e xogos de poder complexos, convértese en case irresistíbel en contacto coa visibilidade mediática. En Podemos hai moita e moi refinada intelixencia (Pablo Iglesias, pero tamén Monedero ou Errejón) e ás veces un desexaría que houbese menos, e máis feminina, aínda a risco de debilitar os instrumentos. Pero se é necesario facer estas críticas e advertir dos fundados perigos, non estamos en condicións -paréceme- de rexeitar eses instrumentos privilexiados. Vexamos; e toquemos e empuxemos. Haberá que frear ese exceso de intelixencia colectivizándola e feminizándola, elevándoa cara abaixo, alzándoa ao nivel da intelixencia media e invisíbel que debe en todo caso controlar o proxecto. Os líderes políticos son en xeral monicreques, bonecos de ventrílocuo da multinacionais ou partidos financiados por multinacionais. É imposibel fabricar un monicreque de colectivos, un boneco de luva movida non por élites senón por enxames cidadáns? A experiencia de América Latina nos últimos anos, cos seus límites, retrocesos e imperfeccións, demostra que non é imposible. Na división de traballo da construción política, a «personalidade» non é unha vantaxe senón un traballo, e non todo o mundo serve para ese traballo, como non todo o mundo serve -ou non da mesma xeito- para escribir, compoñer unha canción, montar un vídeo ou mediar nun conflito. Alégrome de non ser Pablo Iglesias pero alégrome de que exista.


A terceira cuestión que me inquieta é o marco electoral no que xorde a proposta. Trátase de presentarse ás eleccións? Si trátase diso, retírome. Pero non é ese o obxectivo -atrévome a dicir- dos que apoiamos con máis ou menos reservas o proxecto. O obxectivo é, paréceme, acabar co capitalismo, que é a causa da crise, da destrución do planeta, dos retrocesos democráticos e mesmo dos obstáculos subxectivos. Pero para acabar co capitalismo fai falta tomar o poder e fai falta tomalo nas condicións que nos impón o presente e que citei máis arriba: as dun bipartidismo de esquerdas incapaz de representar o malestar social existente e o dun malestar social existente que (no caso de que fose ao mesmo tempo posíbel e desexábel seguilas) é incapaz de representarse vías non institucionais (ou mesmo non sistémicas) de transformación do sistema. A iniciativa Podemos inscríbese neste dobre realismo: o dunha esquerda limitada polo seu oportunismo ou a súa pureza e o dun malestar social que se mobiliza con forza na rúa, pero que procura unha xestión institucional que derrote e substitúa á de ?os que non lles representan?. Si non nos damos présa, o perigo, insisto, é que esa procura acabe nun neofascismo ou destropopulismo imparábeis (como xa anuncia o caso do UKIP inglés ou da Fronte Nacional en Francia).


Por que presentarse ás eleccións europeas? Porque non significan nada. Pero non é iso unha contradición? Como tomar o poder a través de eleccións que non significan nada? Bo, porque non se trata de tomar o poder mañá senón pasadomañá (pero non a semana que vén). E para iso hoxe temos que chamar ao bipartidismo de esquerda a pactar coa sociedade realmente existente, temos que arrastrar desde fóra a oportunistas e puros, non para que se unan entre si senón para que se unan aos non-políticos e aos non-militantes. Unha convocatoria electoral europea, que non suscita rivalidades partidistas decisivas nin activa cotas de poder moi altas, semella unha boa ocasión para esta negociación profunda e transversal. Tamén porque a Unión Europea e as súas institucións vanse converter cada vez máis en centro simbólico -xa o é económico- das futuras batallas políticas entre as élites do capitalismo continental.


Pero como non se trata de gañar as eleccións senón de tomar o poder para acabar co capitalismo e restablecer a democracia e iso no contexto europeo dunha perda crecente de dereitos económicos, sociais e políticos e de perda -tamén- de confianza nas institucións e nos procedementos de xestión, o programa que de forma colectiva elabore Podemos (que, lembro, non é un partido) con vistas a unha eventual coalición electoral, aberta a todos, debe incluír propostas institucionais e económicas, ecolóxicas e democráticas, e tamén sen dúbida a discusión sobre a saída do euro antes de que o destropopulismo se apropie dunha causa que pode ser moi mobilizadora nos peores termos, os dun nacionalismo excluínte e antidemocrático. En todo caso, a dificultade non será o programa -hai anos que na esquerda todos temos máis ou menos o mesmo- senón o suxeito: quen, como e desde onde se defenda. Se non o intentamos, non podemos.
(*) Santiago Alba Rico. Filósofo e columnista. É un dos asinantes do manifesto Mover ficha.
Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 23-01-2014 10:27
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
1 Comentario(s)
1 como lle dais pábulo a un quint#blgtk08#a-columnista da OTAN e a Shaira
Comentario por alfonso (29-01-2014 15:35)
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0