Víchelo, miráchelo!



O meu perfil
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

GALICIA PAÍS DOS MORTOS
Despois de saber que na Ría de Arousa podémonos atopar coa Illa dos Mortos, unha especie de Ávalon da nosa prehistoria e como se achega a data de Defuntos, non estaría mal lembrar varias das varzóns polas cales vivimos no país dos mortos.

Dende a máis remota antigüidade Galicia, terra máis occidental de Europa foi considerada como unha Finis Terrae, é dicir, a fin da terra. O topónimo Fisterra e o santuario de Santo André de Teixido non son unha casualidade. Vivimos como galegos, pero que tamén morremos como o que somos, imos darlle unha voltiña a esa relación tan especial que temos os galegos coa morte e os mortos.

Será por que vivimos realmente no cabo do mundo? Se cadra iso vén sendo algo que nos condiciona á hora de entender a Morte coma unha dobre realidade, e falamos da Morte Moura e da da súa irmá a Morte Branca e convivimos con certa normalidade con moitas fórmulas e avisos da morte e mesmo con singulares comitivas de mortos como a Compaña. Máis alá dos magostos e das cabazas, que hai quen as bautizou como de Samaín e que axiña se asocian a fenómenos máis propios da globalización, en Galicia vivimos a morte dun xeito peculiar. É interesante coñecer todo isto como sinal da nosa identidade, da nosa forma de ser, buscando nas fontes das crenzas populares, lendas e acontecidos que se transmitiron dende tempos remotos de boca en boca. Ademais a nosa perspectiva do Alén ten tamén un fondo arraigo que podemos constatar na tradición oral.

Precisamente por iso e apelando ao noso rico patrimonio tradicional podemos lembrar o documental emitido pola Cadea TV da Voz de Galicia:



Por que camiñan os mortos cara ás costas Atlánticas? Ao responder a esta pregunta volvemos a nos atopar coa crenzas célticas das Illas dos Mortos como a que se encamiñou no seu leito de morte o rei Artur ou se queredes da Illa do Alén que buscaron monxes como o Santo Amaro.Lembramos tamén que o Camiño de Santiago remata en Fisterra e que é un camiño a facer en vida para non o facer de morto, porque en Galicia disque está o burato do inferno, un conto asturiano coñecido así nolo recorda:

" Un home foi ao Inferno buscar un procurador e, como non sabía saír dalí, empezou a rezar. De alí a pouco, nun burato moi alto, apareceu a faciana dun home queo chamaba. Era o Apóstolo Santiago que lle botou unha corda e , saíndo coa súa axuda, atopouse en Galicia."
Hai qeun defende que ese burato está no famoso Pico Sacro, pertiño de Compostela.

Desde tempos remotos pobos mediterráneos como os gregos, romanos e atlánticos como os celtas colocan a Galicia como país dos mortos. Vós que pensades?

LECTURA RECOMENDADA:
E namentres pensadespodedes ir lendo unha lectura que vén moi a conto: Un ollo de vidro. Memorias dun esquelete</i> de Castelao.

Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 29-10-2015 06:21
# Ligazón permanente a este artigo
ENTROIDO TRADICIONAL EN GALICIA
O Entroido é un dos festexos tradicionais que en Galicia teñen unha gran trasncendencia ao se considerar un dos dez máis orixinais do mundo.




Dúas son as claves polas que se considera tal cousa:

- A súa diversidade e especificidade polas súas peculiares máscaras: peliqueiros en Laza, felos de Maceda, cigarróns de Verín, pantallas de Xinzo, boteiros de Vilariño de Conso...



- A duración do seu calendario: en distintos puntos de Ourense comeza xa no San Antón laconeiro (17 de xaneiro) ou nas candelas (2 de febreiro). En Xinzo celébrase o máis longo da península.

Reparemos na súa orixe e significado
A palabra Entroido do latín introitus indícanos que é a celebración dunha entrada, é dicir, da preparación do comezo da primavera, un ciclo agrario e rural moi antigo e diverso que grazas á Igrexa foise comprimindo e conservando no calendario de festexos tradicionais nunha datas previas á Coresma (ciclo de corenta días de xexún previos á celebración da morte e resurrección de Cristo)que denominaron carnaval, ou o que é o mesmo "adeus á carne".

O calendario máis estenso sería:
Domingo fareleiro
Domingo oleiro
Xoves de compadres
Domingo corredoiro
Xoves de comadres
Domingo de entroido
Luns de entroido
Martes de entroido
Mércores de cinza
Domingo de piñata.



Podes consultar o seu léxico aquí.

E para saber máis

Finalmente destacar que ao ter afinidade cultural co Norte de Portugal, como vimos destacando, atopamos as mesmas tradicións ao outro lado da fronteira. Vexamos un exemplo, moi semellante aos boteiros de Vilariño de Conso, os Caretos de Podence:

Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 12-02-2015 07:04
# Ligazón permanente a este artigo
REFRANEIRO DO DOUS DE FEBREIRO
Decidimos dedicarlle ao día 2 de febreiro o Día escolar do refraneiro:

Non hai refrán vello que non sexa verdadeiro

É unha das ferramentas da nosa tradición oral para transmitir consellos a través dunha frase curta, un pareado rimado.

Cando a Candelaria chora,
a mitá do inverno está fora;
se chora ou ri,
a mitá do inverno está por vir,
e se chora ou fai vento,
aínda o inverno está dentro.


O dous de febreiro súbete ó outeiro;
se ves negrexar ponte a cantar;
se ves branquexar bótate a chorar.

"En febreiro, sete capas e un sombreiro".

Din que casan os paxaros na Candelaria o 2 de febreiro

O día de San Brais ten dúas horas máis

Pero hai refráns que están cargados de prexuízos e que debemos saber ler con sentido crítico:


Febreiro e as mulleres,
no día teñen sete pareceres
Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 02-02-2015 21:16
# Ligazón permanente a este artigo
LEMBRANDO AS TRECE LÚAS POR FESTEXAR
Lembrade... comezabamos o curso preguntándonos se vivíamos como galegos. Por iso decidimos tomarnos tempo e, ao longo do curso, día a día, ir sabendo máis e máis de como somos os galegos, que significa ser galego. Agora chega o Nadal e xa empezan a bombardeanos coa publicidade como todos os anos:



E entre anuncios que reclaman a nosa atención debemos saber achegarmos de verdade ao significado deste ciclo de Trece noites coas trece lúas,.
Comecemos polo que celebramos no día 24 de Nadal, é dicir, o nacemento e utilicemos este vídeo e unha fermosa cantiga tradicional adaptada recentemente polo grupo Berroguetto:



Este é o texto do nadal tradicional:

Cara Belén camiña unha Niña ocupada
fermosa canda ela San Xosé a acompaña.

Chegaron a Belén e pediron pousada,
responderon desde dentro con voz alborotada
-Quen chama a miña porta, quen a miña porta chama?
-Somos Xosé e María que pedimos pousada
- Se traen cartos que entren e se non que se vaian.
- Cartos non traerei máis que real de prata
-Iso é poucos cartos, pídano noutra parte.

San Xosé se apenaba, María o consolaba.
Non te apenes Xosé, non te apenes por nada,
que máis cartos ti queres que Isto que me acompaña?


Unha figura tradicional das nosas montañas é o Apalpador:



Un ciclo, o de Nadal, que remata o 6 de xaneiro coas danzas de Reis coma estas:







Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 18-12-2014 08:19
# Ligazón permanente a este artigo
orixes e símbolos da festa do maio
A CULTURA NEOLÍTICA PUXO EN MARCHA A FESTA DO MAIO

Buscamos argumentos para xustificar esta idea:





Pero tamén hai maios humanos case todos perdidos que lembran Curros e Cunqueiro:



Titemos conclusións das súas coplas
Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 30-04-2014 11:12
# Ligazón permanente a este artigo
NADAL: TEMPO DAS TRECE LÚAS
Lembrade... comezabamos o curso preguntándonos se vivíamos como galegos. Por iso decidimos tomarnos tempo e, ao longo do curso, día a día, ir sabendo máis e máis de como somos os galegos, que significa ser galego. Agora chega o Nadal e xa empezan a bombardeanos coa publicidade como todos os anos:




E entre anuncios que reclaman a nosa atención debemos saber achegarmos de verdade ao significado deste ciclo de Trece noites coas trece lúas,.
Comecemos polo que celebramos no día 24 de Nadal, é dicir, o nacemento e utilicemos este vídeo e unha fermosa cantiga tradicional adaptada recentemente polo grupo Berroguetto:



Este é o texto do nadal tradicional:

Cara Belén camiña unha Niña ocupada
fermosa canda ela San Xosé a acompaña.

Chegaron a Belén e pediron pousada,
responderon desde dentro con voz alborotada
-Quen chama a miña porta, quen a miña porta chama?
-Somos Xosé e María que pedimos pousada
- Se traen cartos que entren e se non que se vaian.
- Cartos non traerei máis que real de prata
-Iso é poucos cartos, pídano noutra parte.

San Xosé se apenaba, María o consolaba.
Non te apenes Xosé, non te apenes por nada,
que máis cartos ti queres que Isto que me acompaña?


Outra das particularidades do noso Nadal é a figura do Apalpador:












Un ciclo, o de Nadal, que remata o 6 de xaneiro coas danzas de Reis coma estas:


Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 15-12-2013 23:13
# Ligazón permanente a este artigo
Galicia celebra o mes dos mortos
GALICIA é o país dos mortos... preparando a entrada no mes de Defuntos deixamos uns enlaces a vieiros da escola, a cultura galega .

Na rede hai abertos debates sobre a denominación destes días, por exemplo, en Bretemas onde hai testemuñas moi interesantes como unha que fala do que se facía tradicionalmente na Illa de Arousa, lugar especialmente interesante no relacionado co culto aos mortos, parece ser que os rapaces ese día van pedir polos defuntiños. Noutro blog, ladrándolle á lúa, dáse esta opinión:

A pesar do que moitos pensan, o Samaín é unha festa que sempre se celebrou en Galicia aínda que non en todas partes con esta denominación. Para moitos será máis coñecida como o día das cabazas ou das caveiras. Parece ser que esta tradición foi espallada polos celtas, que celebraban a chegada do inverno e con el, o nacemento dun novo ano. Samaín vén a significar en gaélico "fin do verán".
Desde sempre, nas vilas e aldeas de Galicia, os rapaces deixaban nas encrucilladas as cabazas ou calacús cunha candea acesa no seu interior para asustar os camiñantes.
Hai outros como Méndez Ferrín que non aceptan esta orixe e sosteñen que se trata dunha manifestación do imperialismo estadounidense que impuxo o Halloween en todo o mundo, fronte aos que aceptan que efectivamente esta manifestación do día 1 de novembro veu dos EE.UU., pero nunha viaxe de volta, pois serían os emigrantes irlandeses os que levaran esa tradición a América durante o século XIX e principios do XX. Sexa como for, cada día se recupera en máis lugares a celebración do Samaín.

Desde o San Narciso pensamos que sendo sensibles coas nosas tradicións debemos ser fieis en primeiro lugar ás denominacións propias como a de Tempo de Santos ou Defuntos. Logo cremos que debería estar tan presente ou máis que a palabra cabaza outras denominacións como calacús, sendo esta denominación a referida a unha cabaza de grandes dimensións e máis propia das hortas de Galicia que a laranxa valenciana que compramos no super.

E xa postos a reivindicar produtos da terra botamos de menos a posta en valor da castaña neste tempo de magostos onde a castaña é símbolo do morto. Antigamente botábanse dende os campanarios das igrexas mamucas(castañas cocidas)ou tamén bullós ( asadas) para que os rapaces e maiores, que as apañaban, rezasen un noso pai pola salvación da ánima que representaba aquela castaña. Tamén era habitual realizar un magosto ao pé dos cemiterios onde antes se facía comida(comer cos defuntiños) cando non se deixaba (aínda se deixa) un prato na mesa baleiro e a mesa sen recoller tal día como hoxe para os defuntos da casa, comíase bacallau e de postre, sempre castañas.

Logo, estamos ou non estamos no país dos mortos?

Tras ler os textos e opinións resposta:

1- Que denominación cres que debemos utilizar para as celebracións tradicionais galegas destes días? Razoa a resposta con dous argumentos.

2- Que é un calacú? Que é unha mamuca?

3- O costume de tallar cabazas é tradicional en Galicia ou veu de fóra?

4- Galicia celebra o Samaín ou o Halloween? razóa a resposta.

5- Que outros costumes tradicionais son propias do mes de Novembro no noso país?
Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 29-10-2013 22:21
# Ligazón permanente a este artigo
FÓRONSE AS NOITES DO NADAL
Na cultura tradicional galega hai diversos
ciclos claramente caracterizados que responden ao sincretismo( é dicir a fusión) de manifestacións populares pagás ou/e cristiás, unhas moi antigas, outras máis recentes. Hoxe son costumes ben a piques de perderse, ou ben nun proceso de franca revitalización. Falamos do ciclo de Entroido, os Maios, San Xoán ou do Ciclo de Nadal.

O Nadal é un ciclo que podemos resumir en 13 noites que serían como xa dixemos e que van dende o 24 de decembro ata o 6 de xaneiro:

Unha característica común e moi estendida en toda Galicia é o canto de panxoliñas ou vilancicos sobre o nacemento e primeiros feitos do Neno Xesús e que tamén se chaman aguinaldos (porque estes cantos realizados normalmente de casa en casa pola parroquia remataban pedindo un donativo como doces ou algún tipo de alimento denominado "aguinaldo"). Estes cantos, segundo o día que se realicen poden recibir o nome de Nadais (noite 24, Manueles (noite do 31 de decembro para o 1 de xaneiro) Reis(días anteriores e o día propio do 6 de xaneiro.

24 Nadal: É unha das principais noites do ciclo, Noiteboa como precedente do 25, día de Nadal e onde se aglutinan máis e diversas manifestacións propias destas datas.

Do 24 de decembro:
- Canto de Nadais
- Colares de castañas que os rapaces levanban colgado e do que ían comendo como se fosen caramelos.
- Misa do galo
- Dar as Pascuas
- O Tizón de Nadal
- O Apalpador un curioso personaxe que a algúns lembra a figura de Papá Noel polo dos agasallos.




Do 25 ao 30 de decembro:
- Rondas (habituais para pedir o aguinaldo de cara a acumular doazóns para ao rematar o ciclo facer unha merendola)

- O 28 de decembro:
-Día dos Santos Inocentes (realízanse bromas de todo tipo).
-Celebración dos bispiños

-Noite do 31 de decembro ao 1 de xaneiro: Trátase doutra das noites máis sinaladas do ano, a Noitevella, unha noite data a cantos, ceas e bromas:
- Aninovos ou Manueles
- San Silvestre
- As pedras do sal
- Lumes e fogueiras

Do 3 ao 5 de xaneiro:
- As Xaneiras
- Cantos e danzas de Reis ou profanos, como os do Cebreiro que xa adiantan formas típicas doutro ciclo como é a das máscaras.

6 de xaneiro:
- Reis litúrxicos

Para rematar imos facer dúas reflexións sobre o idioma de moitos destes cantos de Nadal. O idioma da igrexa inicialmente era o latín e logo utilizou na prédica da misa o castelán, por iso moitos destes Nadais que falan de temas relixiosos e que preparaban moitas veces os propios párrocos cos veciños da parroquia estaban e cantábanos en castelán, aínda que por veces usasen o galego para as coplas do aguinaldo. Pola contra en moitas catedrais da Península como Toledo ou Sevilla, ademais das galegas, houbo unha tradición dende o século XVI pola que os vilancicos facíanse con textos parcial ou totalmente porque se vía gran parecido entre o mundo pastoril dos galileos e o dos galegos (fixádevos na curiosa semellanza tamén dos nomes que algo debeu axudar á hora de establecer dita comparación).
Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 07-01-2013 08:35
# Ligazón permanente a este artigo
GALICIA NO NADAL

Lembrade que comezamos o curso preguntándonos como é iso de seremos galegos e aquilo de vivimos como galegos? Despois do ciclo de defuntos e a morte imos coas celebracións do solsticio de inverno que logo co Cristianismo foron xa denominadas as de Nadal. Comezamos o ciclo coa teima da publicidade deste ano:



Imos logo entrar no ciclo das 13 noites de Nadal do 24 de decembro ao 6 de xaneiro;



E entre outras figuras da nosa tradición peculiar o Apalpador:


Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 20-12-2012 07:04
# Ligazón permanente a este artigo
REMATA O MES DE DEFUNTOS
A mal chamada Santa Compaña pasa por ser un dos máis estendidos exemplos da nosa mitoloxía relacionada coa morte. Esta procesión de mortos onde hai un vivo e pode ser aviso da morte ten un fondo arraigo entre os galegos como podemos comprobar no seguinte vídeo:



No tocante ao LÉXICO DE DEFUNTOS imos enumerar aquí os que vimos usando ao longo deste mes que comeza co día 1 de Todos os Santos e 2, o dos Defuntos o día dos magostos que pola zona adoita coincidir co 11 día de San Martiño e remata co 30, día de Santo André, que tamén dixemos que ten unha íntima relación cos camiños dos mortos cara o Alén:

MES DE DEFUNTOS (Léxico da morte)
Mes de Santos ou Defuntos ou San Martiño
Outono (auctum + annum “ano medrado, maduro…)
Día de Todos os Santos 1 de novembro.
Día de Defuntos 2 de novembro.
Día de San Martiño 11 de novembro. “ polo san Martiño...trompos ao camiño”
Día de Santo André 30 de novembro.
Festa do Samaín, 1 de novembro
Caveira (cráneo) / cabaza (calacú)
Candea, vela, cirio
Medo, susto , arrepío, calafrío.
Morrer, finar, falecer
Defunto, morto, finado e cadáver ( carne + dada + aos vermes)
Mortalla
Sudario
Enterro
Caixa, ataúde, féretro, cadaleito
Tumba, cova, terra
Inhumar (ósos) / incinerar (cinzas)
Esqueleto / corpo
Lápida,epitafio
tanatorio
velorio
Cemiterio, camposanto
Ánima, alma, espírito, pantasma
Morte Moura, Morte Branca
Agoiros ou avisos de Morte
Paxaro da Morte, avelaiona (corvo, pega, moucho, curuxa...cabra do aire)
avelaiñas (bolboretas da noite brancas e negras)
A Compaña, Estadea (cruz) procesión, acompañamento
Igrexa, parroquia, adro
Ánima en pena, peto de ánimas e cruceiros
Circo ou círculo no chan
Purgatorio
Magosto
As castañas símbolo dos ánimas
campá
Asombramento nos castiñeiros
Urco
Peregrina
Afogada
Bergantín pantasma
O barqueiro e o Río do Esquecemento.
Deceso, óbito, .... necrolóxica
Funeral, fúnebre “funus”

Rito/ culto aos mortos
Santuario ofrecidos romaría
Morte, pasamento (pasar) soño eterno
Camiño dos mortos, Santiago, Teixido...
Galicia País dos mortos
Cidades asolagadas en lagoas.
Inferno, Averno, mundo dos mortos
Ruín Hábito (rachar o hábito)
Lume, lapas, laparadas
Illa dos mortos, illa do Alén
Alén: Máis Alá, Outro Mundo

Hai tamén moitos ditos e refráns
Comentarios (0) - Categoría: CULTURA TRADICIONAL - Publicado o 30-11-2012 06:20
# Ligazón permanente a este artigo
1 [2]
© by Abertal