Vicente Montoto, autoblografía


O mesmo mar
(A nevagación principia no capítulo I, ó que desde aquí chegas nun clic)

O meu perfil
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 ANTERIORES

IV
Jorge Petraglia


JORGE PETRAGLIA E DELIA GARCÉS


Pouco antes de rematar os dous anos de estudios na “Escuela de Teatro de Boyce Díaz Ulloque”, montamos “Julieta o la llave de los sueños”, (Juliette ou la clé des songes) de Georges Neveaux, que en versión cinematográfica protagonizou Gérard Philip. O texto era un xogo poético no que o soño primaba sobre a realidade. Estivemos facendo unha breve tempada nun pequeno teatro, o Candilejas, coido que da Calle Ribadavia, a máis longa do mundo segundo contan. Eu tería 16 anos e facía o neno, un personaxe escuro e cruel.

Foi daquelas que o director, Boyce Díaz Ulloque, chamoume aparte pra comunicarme algo importante. E fíxoo con tanto entusiasmo, facéndome ver que se trataba dunha ocasión de grande transcendencia para o meu futuro profesional, que eu saín da conversa tremendo coma un xunco. O prestixioso director Jorge Petraglia (1) quería contar comigo para un papel principal en “El octavo día”, de Alberto de Zavalía, na Compañía de Delia Garcés e Enrique Fava.

Os compañeiros e compañeiras, todos de bastante máis idade e coñecementos da realidade teatral ca min, compartiron con enorme alegría a nova. Eles sabían que era algo máis que traballar nun teatro da Calle Corrientes como o “Alvear”. Jorge Petraglia, creador con Leal Rey do Teatro Universitario de Arquitectura, tiña xa un gran prestixio como renovador da escena bonaerense. A montaxe, no ano 1956, pouco máis de dous anos despois da estrea en París, de “Esperando a Godot”, de Beckett, representou unha enorme convulsión fronte ó “costumbrismo” teatral imperante, que xerou acendidas controversias. Visto na perspectiva que dan os anos, e coñecedor da enerxía e intensidade da actividade teatral bonaerense que eu vivín nos anos posteriores, podo permitirme supoñer que aquel foi un momento clave para a entrada na modernidade escénica, na “avant-garde” teatral que se dicía daquelas.

A min o que máis me conmocionaba era a idea de compartir reparto cunha actriz, xa un mito do teatro arxentino, como Delia Garcés, que daquela tiña 40 anos, pero que semellaba unha mociña. Xustamente o seu papel, escrito polo seu home, Alberto de Zavalía, era o do personaxe que posuía o secreto da fonte da eterna xuventude. Lin non hai moito unha reseña onde Delia Garcés (García de apelido verdadeiro) gabábase, como filla de galegos, de ser “gallega pero de Galicia”.

Dos ensaios de “El octavo día” lembro o mimo, a tenrura coa que fun tratado por Petraglia, e por Leal Rey, seu compañeiro e constante colaborador como escenógrafo. (Aquelas estructuras tubulares de Leal Rey eran xa o que hoxe denominamos “espacio escénico”) O meu personaxe era un polisón chegado a América no barco dunha expedición de colonizadores españois. Tiña un papel clave na evolución da acción dramática. Boa parte do traballo comigo fíxoo o director a soas. Lembro aquel teatro enorme, baleiro, con todo o escenario pra min. Leal Rey, encantador e divertidísimo, unhas veces dábame letra desde as butacas, e moitas, co libreto na man, subía ó escenario e facía os personaxes que tiñan que darme a réplica. A seguridade e confianza que aquel traballo en paralelo ós ensaios co resto da compañía me aportaron foron decisivos naquela miña primeira experiencia profesional. Co tempo fun consciente de que aquilo foi un gran luxo, cando empecei a coñecer e valorar a enorme valía de Jorge Petraglia, unha das figuras sobranceiras do teatro arxentino.

A estrea de “El octavo día” tivo lugar no ano 1959, como xa dixen no Teatro Presidente Alvear, da Calle Corrientes de Buenos Aires. Ó día seguinte da estrea madruguei pra ler as críticas, e alí estaba escrito no xornal da mañá o meu nome cun breve pero amable comentario para “el joven actor que interpreta al polizón Gonzalo”.

O reparto era extensísimo, e estou seguro que del formaban parte actores que xa tiñan ou ían ter un gran peso tanto na escena arxentina como na española. E digo actores, posto que o único personaxe feminino era o de Delia Garcés. Pero os meus esforzos por recuperar os seus nomes foron ata este momento inútiles. Quen sabe se antes de rematar esta longa autoblografía, que non fixo máis que empezar, non aparece alguén que poida responder a esa miña curiosidade.

(ir ó capítulo seguinte)


((1)) Joerge Petraglia, director e actor arxentino (1927-2004) Ver: http://www.clarin.com/diario/2004/03/16/c-00501.htm ^
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 31-08-2007 03:04
# Ligazón permanente a este artigo
III
Orestes perseguido polas furias, cadro de William Adolphe Bouguereau
O VELENO DE ORESTES

Xa tiña unha parte deste capítulo comezada, e gracias ós condes de FENOSA, que un día si e outro tamén déixannos sen corrente eléctrica na aldea, aquí estamos, volvendo a empezar, pois desapareceu todo o feito. Pásame por non ir gardando as cousas. En fin, pásame tamén porque temos as empresas eléctricas que temos, e que certamente non no-las merecemos.

Onte foi un día intenso en emocións. En pleno agosto, un agosto que ninguén diría que o é salvo o calendario, chuvioso e frío. Un día no que incomprensiblemente morre un rapaz que xogaba ó fútbol no Sevilla. E, igual que me pasa cada fin de semana na que os informativos dinnos que un, dous, tres rapaces novos perden a vida nas estradas, sinto un tremor irreprimible. E a noite dese mesmo día foi de lúa chea, chea de conmocións persoais, das que non vou falar aquí, que un intenta agachar inutilmente baixo a caparazón dos anos.

Volvendo ó obxecto desta autoblografía, andabamos por Garín, municipalidade bonaerense, onde rematei a escola primaria e inventei o teatro con pano que se abría e pechaba. Ó principio ía a escola a pé, que quedaba a mais ou menos unha hora, pois tardei en ter unha bicicleta pra desprazarme. Algunha vez tamén o facía no “Furia”, un vello cabalo percherón que mercaran os pais pra arar a finca.

Na escola de Untes, antes de comezar a clase, tiñamos que cantar o “Cara al Sol” co brazo extendido. En Garín, despois de formar militarmente, se mal non me lembro entrabamos ás clases cantando a “Marcha de San Lorenzo”: “Febo asoma ya sus rayos, que iluminan el histórico convento, son las huestes que prepara San Martín para luchar en San Lorenzo....” Aínda que o heróe da canción non era o libertador, senón un soldado que lle fixo de escudo e recibiu as balas do inimigo. “Cabral, soldado heroico, cubriéndose de gloria, cual precio a la victoria, su vinda rinde, haciéndose inmortal”.
Nos actos de final de curso de Garín completei o meu dominio da escena, xa que sempre gañaba o concurso de redaccións, que tiña que ler subido ó palco.

Co remate dos meus estudios primarios tivemos un novo traslado de domicilio, esta vez de regreso ó gran Buenos Aires, a San Fernando, próximo ó Delta do Tigre, un conxunto de illas onde morre o Río Paraná e nace o Río de la Plata, que parece un mar con cor de terra. Era unha casa unifamiliar, de ladrillo asentado en barro, de planta baixa con algo de horta e xardín, que meus pais mercaron coa venda da anterior. Era raro o ano que non se alagase o barrio polas riadas, transformando as rúas en regatos.

Meu pai, que traballaba nun hotel, conseguiume un emprego no almacén dunha editorial próxima á Plaza de Mayo, por medio do dono, que vivía alí, no hotel. Así principiou a miña independencia económica, cando eu andaría polos 15 anos, que algún tempo despois se consolidaría alugando un cuarto no barrio de San Telmo, da capital federal arxentina.

Un día, paseando pola cidade, pasei fronte a un local que anunciaba o inicio dun curso de arte dramática. Entrei, pedín información, e matriculeime. Era a “Escuela de Arte Dramático de Boyce Díaz Ulloque”. Alí aproximeime a un mundo enteiramente descoñecido e fascinante. Diaz Ulloque, que daba interpretación, era un mestre que hai pouco souben fuchicando en internet que tamén era español. Como dixen antes, na Arxentina a orixe dos que alí viviamos non tiña relevancia. Eramos todos arxentinos. Eu aínda, a pesar dos moitos anos pasados, sigo sentíndome bonaerense e español. A muller do director da escola, Mercedes Sombra, gran actriz e espléndida pedagoga, dábanos teatro grego e latino, sobre os que era unha autoridade. Eran tan estimulantes as súas clases que, aproveitando o meu traballo na distribuidora de libros, deborei, non sen dificultade, desde os “Sete contra Tebas” ata o resto dos grandes textos tráxicos. Tiñamos a distribución da colección Austral case completa. Expresión corporal e foniatría corrían a cargo de dous mestres da Europa do leste que pola fala non debían levar moito tempo alí. O de expresión corporal era un mimo extraordinario e tremendamente divertido. O de foniatría poida que fose ruso, xa que nos aprendeu, pra as prácticas, unha canción no seu idioma, que eu aínda lembro e canto de cando en vez nalgún camerino, pra desgracia dos compañeiros e compañeiras que me escoitan resignados, pois o certo é que o o canto non é o meu, pero é unha axuda útil para o quecemento e a articulación vocal.

E un día, chegou Orestes. Tocoume un exercicio de interpretación no que tiven que preparar o monólogo de Orestes. “Oh tierra de mis antepasados...” Subín á pequena tarima, que tiña a altura dun chanzo, pero así e todo producía certo vertixe. Posiblemente un vertixe semellante o de Orestes, de volta na súa patria pra vingar a morte do seu pai. Peguei as costas contra un panel, que convertín nas murallas de Micenas, e dixen o texto. Ó remate, logo dun estraño silencio, os compañeiros e compañeiras romperon nun sonoro aplauso. Nunca acontecera tal cousa nos moitos meses que levabamos na escola. Aínda que non lembro cal puido ser a miña reacción, seguramente que de infinita vergoña, si sei que os efectos foron devastadores. O veleno do teatro fixo os seus efectos, e xa ningún antídoto, por poderosos que estes foran, como a inestabilidade laboral, a miseria en moitas ocasións, as dificultades e atrancos múltiples, foron capaces ata hoxe de contrarrestar esas consecuencias.

(ir ó capítulo seguinte)
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 29-08-2007 21:23
# Ligazón permanente a este artigo
II, segunda parte
Evita Perón, musa dos descamisados
CANDO INVENTEI O TEATRO

(segunda parte)


No ano 1955, un golpe militar derrocou a Perón. Unha imaxe que gardo na retina, nítida como unha foto en branco e negro, é a daquela muller que organizaba o “Cuadro Peronista”, berrando, polo medio da rúa valeira do noso barrio, que había que saír a defender a Perón. Non saíu ninguén, nin sequera os nenos e nenas que formabamos coas nosas camisetas o EVITA e PERÓN.

Naquel mesmo barrio asistín a unha representación de “Branca neves e os sete ananiños”, que montaron os mozos e mozas da parroquia, nun espacio da igrexa. Os sete ananos eran soamente un, moi alto, que levaba un letreiro que dicía que el facía polos sete. E non había pano. Tampouco tiñan pano os artistas dun circo que se instalou nun “potrero” preto de onde viviamos, que uns días facían uns tristes números circenses, e outros representacións teatrais.

E sabíao gracias á radio, que retransmitía obras en directo desde os teatros da Calle Corrientes, polo que contaba o locutor, que había panos que se abrían e pechaban, que subían e baixaban.

E foi así que inventei o teatro. Explícome. Xa instalados na casiña construída polos meus pais cos aforros daqueles primeiros anos, e co producto da venta do pouco capital que lles quedaba en Untes, nun terreo mercado na provincia de Buenos Aires, púxenme mans a obra. Cuns anacos de tea vermella, e uns cordeis, despois de complexas probas, conseguín fabricar un sistema que me permitía abrir e pechar o pano, sostido o invento nun marco de madeira. Recortei en cartón uns bonecos, que eran os artistas. Os meus primeiros espectadores foron os meus irmáns. Magdalena tería sete anos, e Paco seis. El aínda lembra hoxe aquel teatriño de verdade, con pano e todo.

E non sei se incluso non me estaba xa aproximando daquelas ó método, a Estanislavsky. Resulta que caeu nas miñas mans un libro sobre a vida e milagres dos pastoriños de Fátima. Contaba dos seus sacrificios e sufrimentos voluntarios, e eu quixen experimentar o que se sentía nese estado de santidade. Os cardos que inzaban nos campos veciños, xa secos logo do verán, déronme a idea. En pantalóns curtos atravesei por entre os cardais máis mestos, recibindo as picaduras das afiadas agullas nas pernas espidas. Con aquela experiencia chegoume dabondo. Non para adentrarme no método, do que eu tería noticia algo máis tarde, senón na vida dos santos. Non recunquei.

Ó principio deste, digamos, capítulo II, eu falaba da acollida que tivemos á nosa chegada á Arxentina. Unha acollida que sei non foi moi distinta á recibida por centos de milleiros de españois, de miles de galegos, nos moitos países de América Latina que deron traballo a tantos exiliados e inmigrantes. Hoxe son homes, mulleres e nenos que procedentes deses países chegan a España, escapando da fame e da miseria, como nós o fixemos antes. E non podo entender nin aceptar as actitudes xenófobas que, mesmo en Galicia, un pode percibir. Non me resultaría doado continuar sen denunciar a desmemoria, a miseria moral, a repugnancia ideolóxica que esas actitudes racistas me producen. Quede constancia delo.

(ir ó capítulo seguinte)

UVEGÁ TEATRO
Comentarios (2) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-08-2007 13:40
# Ligazón permanente a este artigo
II, primeira parte
Cara al sol.... etc.
CANDO INVENTEI O TEATRO
(primeira parte)


Na primavera do 1943, a eso das cinco da mañá do día 13 de abril (tempos de fame negra), nacín eu en Untes, unha parroquia de Ourense que co tempo tería grande sona, gracias ós peixes e anguías que servía, e aínda serve, o meu parente lonxano Lolo. Puxéronme o nome do meu avó paterno, ó que alcumaban “o tío Reza”. Meu pai, o Isaac, viña de facer a mili cando me fabricou, pero por esas cousas da vida, pois eran tempos horribilis, volvérono chamar a filas sen tempo pra casar. Pero tan pronto o licenciaron, ou nun permiso, non o sei, cumpriu coa Xulia coma un home, e casou. Por iso son oitomesino.

Miña madriña a Tía Peregrina, e meu padriño o Tío Euloxio, irmán da miña nai, dicíanme que a miña verdadeira nai foi a súa vaca “Marela”, que me alimentou naqueles difíciles tempos. Eu, polo que me contaron, xa era de bo dente antes de aprender a andar. Levábanme os meus pais con eles cando ían cavar as viñas, deitado debaixo dunha cepa, xunto á cesta do almorzo, e algunha vez pilláronme roendo nun anaco de touciño. Debo lembrar que Untes está no comezo do Ribeiro, onde o viño era e é o principal producto agrario. Coa miña primeira aparición na escena da vida, a miña querida prima Virxinia, filla dos meus tíos-padriños, sendo unha adolescente, aínda lembra con emoción que tivo por primeira vez nos brazos un bebé.

Falando da fame, lembro a heroicidade dos meus pais pra resistir. O Isaac atendía os eidos polo día, e pola noite saía nunha pequena barca que tiña a medias con outro a pescar, anguías coas nasas, e peixes nas redes. E a Xulia, coa cesta na cabeza, ía de madrugada, a pé, a vender os froitos do Miño e da horta á praza de abastos de Ourense. Oito quilómetros de ida e outros tantos de volta. E de cando en vez, tamén a pé, cruzando montes e regatos, a Xulia convertíase en estraperlista, traendo xabrón e café de Portugal.

Eu, que como direi logo, inventei o teatro, asistín a varios outros inventos. Un deles foi o da luz eléctrica. Lémbroo ben, pois cando o meu avó me mandou que lle alumease na adega, como so tiñamos unha bombilla cun largo fío pra toda a casa, collina pola rosca e descubrín que non so alumeaba, senón que daba un bo calambrazo. A pesar diso, creo que non soltei o fío e cumprín o recado. Tamén asistín o invento do cine. E dicir que antes do teatro eu xa andaba interesado no audiovisual. No curral dun veciño montaron o proxector e unha saba colgada dun balcón. Houbo que agardar que escurecese. Aquelo era máxico, pero tiña un inconvinte. Cada vez que a locomotora fumeante viña cara a min, eu tiña que apartar a cabeza pra deixala pasar. A radio, outro fabuloso invento, coñecino na tenda, que tamén era taberna.

Eran tempos de descubrimentos varios. A cartilla de racionamento, coa que eu ía busca-lo pan a Santa Cruz, unha parroquia próxima. O “suicidio” dun tío meu, irmán do meu pai, na vía do tren Ourense-Vigo, no que nunca crin, pero tampouco fun quen de saber nada moi concreto, salvo percibir o secreto co que se gardaba ese feito terrible. E xa feito un home de cinco anos, a aparición nun berce da miña irmá Magdalena, que me quería tanto que cada vez que eu ía ver pola fiestra como xogaban os rapaces no Camiño Real, botábase a chorar desconsolada e insoportablemente. E un ano máis tarde, cando xa comezara na escola unitaria onde cantabamos o "Cara al sol" cos brazos estirados coma os romanos, o berce ocupouno o meu irmán Paco. Miña querida Mada segue en Buenos Aires, onde faleceu hai pouco a nosa nai (o noso pai morreu moi novo, ós 43 anos) e meu amado irmán Paco veuse hai xa uns anos e instalouse nas Canarias.

Tempos de fame e descubrimentos. Tendo eu 7 anos un barco que saíu de Barcelona levounos ós cinco á Arxentina, e foi escapando da fame que descubrín o mar. Un dos meus grandes descubrimentos, o mar. E descubrín tamén que Buenos Aires non estaba tra-las montañas de Piñor, da outra beira do Miño, como eu imaxinaba desde a miña aldea de Untes, senón algo máis lonxe, a vinteún días por un camiño de auga. Corría o ano 1950.

Instalámonos na casa duns familiares, nun barrio do chamado Gran Buenos Aires. Nin na veciñanza, nin na escola, nin entre os rapaces cos que fun facendo amizade, me sentín en ningún momento estranxeiro. A integración foi inmediata, e os rudimentos de castelán que nos ensinara D. Carlos, na escola unitaria de Untes, foron de moita utilidade. Eu era un máis. Unha veciña, que imaxino era unha activista política, convidoume a formar parte do “Cuadro Peronista”. Lembrei o do “Cuadro Peronista” lendo un comentario dunha moza á miña primeira entrega desta autoblografia, no que fala do medo escénico.

¿Que era o “Cuadro”? Un grupo de cinco nenos, cada un cunha camiseta e unha letra do nome PERON, e cinco nenas co nome EVITA, postos mirando ó publico, cun abandeirado no centro. Cantabamos o himno peronista, que tanto lle gusta a miña amiga a gran actriz de Cangas do Morrazo Mónica Camaño, que di: “Lo muchacho peronista, todosunido triunfaremo, y como siempre daremo, un grito de corasón, viva Perón viva Perón. Por ese gran argentino, que se supo conquistar, a la gran masa del pueblo, combatiendo al capital....” Non lembro a cantos teatros me levaron, uns cantos, e todos impresionantes desde o escenario. Tampouco lembro que tipo de actos eran, supoño que político-propagandistas. Pero lendo o comentario desta moza da que falo antes, penso que debeu ser unha axuda pra superar o medo escénico, aínda que eu non soubese daquelas que ese medo existía.

(publico esta primeira parte do capítulo II, que.... continuará)

(ir ó capítulo seguinte)





Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 25-08-2007 22:59
# Ligazón permanente a este artigo
I
Vicente Montoto, actor, autor e director
DE OFICIOS, MITOS E FAMAS



Cando escoito a algúns rapaces e rapazas dicir que de maior queren ser “famosos”, quedo abraiado. Que xa non queiran ser bombeiros, policías, médicos ou mestres e soñen con ser informáticos, astronautas, xornalistas ou incluso actores, podo entendelo. Pero que teñan como modelo eses seres sen oficio coñecido (e posiblemente sen beneficio declarado en facenda) que enchen tantas horas de televisión-lixo, tantas páxinas de revistas prescindibles incluso nas perruquerías e nas salas de espera dos dentistas, asusta.
O máis próximo que lembro á miña aspiración pola fama, foi que no meu primeiro traballo profesional como actor, o meu nome chegase a figurar, hai case medio século, cando adolescente, no inmenso cartelón anunciador do espectáculo pró que fun contratado, que cubría a fachada do Teatro Alvear da Calle Corrientes de Buenos Aires. Foi unha decepeción, pero que non minguóu en min a decisión de completar a miña formación actoral compatibilizada co traballo nos máis diversos mesteres pra pagar as clases e permitirme a plena independencia familiar.
Coido que pronto entendín que a miña vocación polo oficio que ven enchendo de senso e paixón ata estes días, xa próximos á xubilación, a miña existencia, non tiña nada que ver coa fama, e tampouco coa fortuna, coa acumulación de riqueza.
Por suposto, certos personaxes, xa míticos, conmóvenme cando abro os seus libros, coñezo a súa historia, vexo as súas películas ou asisto a un espectáculo no que participan. E se as circunstancias me permiten velos de preto, en carne e óso, gozo inmensamente esa proximidade. O primeiro deslumbramento produciumo Josefin Baker, a Venus negra, actuando nun teatro da Avenida de Mayo de Buenos Aires. Tamén emotivo foi verme na presencia de Manuel Mugica Láinez, o autor de “Bomarzo”, no seu despacho de director do diario arxentino La Nación, a quen, coa ousadía que dan os poucos anos, fun a ofrecerlle os meus servicios pra enviar crónicas desde Galicia e saín cunha carta de recomendación que o escritor me ofreceu ó saber que viña facer o servicio militar, pra un xeneral español amigo seu. Ou o encontro coa inmensa Dolores Ibarruri, “Pasionaria”, en Roma, pouco antes da homenaxe no seu oitenta cumpreanos. E que dicir daquel gozo desmedido de estar a uns metros de Nicolás Guillén recitando os seus poemas, que inmediatamente cantaba Ana Belén, nunha daquelas impresionantes festas do PCE na Casa de Campo de Madrid. Ou a coincidencia con Alain Delon na sala de embarque e logo no avión, agachado tras unhas impenetrables lentes negras. Roco, o personaxe da película de Luchino Visconti, interpretado polo actor francés, foi o nome do meu tan querido can, que cando o vin na gaiola da Protectora de Animais e veu directo cara a min, descubrín que tiña os ollos de Delon.
Non teño ningún medo de caer na nostalxia a hora de impoñerme o compromiso de falar de min neste exercicio que quere ser o de deixar algunhas notas sobre a práctica dun oficio tan antigo, e con tanto futuro, como é o da interpretación. O mesmo soporte escollido pra facelo, un BLOG, que precisou que inventase un nome novo como é a autoblografía, non parece invitar a quedar na contemplación paralizante do pasado. Pero anticipo, nesta presentación de intencións, que non sei, nin me preocupa demasiado, o que vai resultar ó seu remate. De momento, autoimpóñome o compromiso de ir debullando experiencias profesionais e vitais con periodicidade.
A escolla desta ferramenta ten unha vantaxe: que non hai volta atrás, unha vez publicado en internet. E outra, que este blog non é un espacio pechado, e o lector ou lectora poden aportar os seus comentarios, críticas e achegas sen atrancos.

(ir ó capítulo seguinte)

UVEGÁ TEATRO
Comentarios (10) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-08-2007 16:19
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Hoteles Sierra Nevada