Vicente Montoto, autoblografía


O mesmo mar
(A nevagación principia no capítulo I, ó que desde aquí chegas nun clic)

O meu perfil
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 ANTERIORES

XIX
Santiago de Compostela
COMPOSTELA


Os meus amores andan sempre repartidos. A Arxentina e España; Bos Aires e Galicia; Ourense e Santiago de Compostela; o Miño e o Tambre; Untes e Coucieiro; feminino e masculino. E o Océano Atlántico, coas dúas beiras, que une novos e vellos mundos.

Compostela foise facendo miña, e foime facendo compostelán, pouco a pouco. Nos primeiros anos dos oitenta, eu repartía os días entre Santiago e Ourense. No 1987 fixei a miña residencia na capital de Galicia, no Carme de Abaixo, ata o 1995, que regresei á aldea, nesta ocasión lonxe do Río Miño, mais nas proximidades doutro río, o Tambre.

En Santiago espertei o agachado rockeiro que levaba dentro, nas noites daquela outra catedral chamada Discoteca Yohakin.

“Véxome na fotografía co cigarro nos dedos
e penso en Burt Lancaster.
Os cigarros que levan absorbido os meus pulmóns
E o meu padal,
os miles de cigarros por discotecas nas que bailamos
ata que o insomnio se nos debuxaba nos labios
cun sorriso impertinente.
Gin tocnics, vermout con vodca, lima con vermout, whisqui,
ron con xelo, sanfranciscos, vacasmoli.
Os Doors cabalgando non bafles
mestres Vicente Montoto suaba a súa suor de obreiro liberado
cun peto azul de mahón.”


Esta “foto” descubrina nunha “Bitácora Escarlata”, asinada por Elisa. Que tempos aqueles. ¿Quen será Elisa?

Naqueles anos de ir e vir, principiada a transición, fomos inventando un movemento que deu á luz dous ou tres números do “Aturuxo”, o boletín da Coordinadora de Colectivos Gais de Galicia. Alí estaban Quique, Magoya, Xose e uns cantos amigos e amigas máis de Santiago, Vigo, A Coruña, da Costa de Lugo. Como fitos daqueles anos quedan na nosa memoria a primeira manifestación do Orgullo en Vigo, seguida da multitudinaria festa en Castrelos. Ou a “acción” antidiscriminatoria contra a cafetería Manhatan da Coruña. Ata que os anos do “desencanto” foron facendo esmorecer aquelas ansias liberadoras, ás que tantas horas de debates lle dedicamos, rematadas á noitiña coas cuncas na compostelán Rúa do Franco.

Hai uns anos os membros do colectivo “Legais” de Vigo, continuador con outros grupos daquel movemento, déronme o premio que leva o seu nome, polo tratamento dado a homosexualidade na miña obra como autor e director teatral, que recibín e gardo con moita emoción.

(ir ó capítulo seguinte)
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 23-10-2007 00:44
# Ligazón permanente a este artigo
XVIII
Martim jogral, que defeita,
sempre convosco se deita
vossa mulher!

Vedes-me andar suspirando;
e vós deitado, gozando
vossa mulher!

Do meu mal não vos doeis;
morro eu e vós fodeis
vossa mulher!

João García de Guilhade
(1)

DE ESCARNIO E MALDICER


Con chamarlle a este capítulo falcatruadas e maldades inocentes podía chegar. Pero este toque medieval permíteme traer ó trobador e a ilustración portugueses con máis naturalidade, “y no tengo mas que decir” sobre o tema, como di aínda o outro de cando en vez.

Estou dubidando se encetar polo principio, é dicir por orde cronolóxica, ou se introducir o matiz diferenciador erudito entre escarnio e maldicer. O que podería pasar é que nalgún caso as lindes entre un e outro fosen tan confusas, que non sería quen de tomar a decisión máis axeitada. Poida que non exista a posibilidade obxectiva desa decisión, e me vise obrigado a desandar o andado, adoito co rigor que sei se espera de min. Se ves que a concordancia co “adoito” non é a máis aquelada, acéptanse suxestións.

A escolla podía ser tamén entre “pavadas” e parvadas. Isto permitiría unha distribución xeográfica, sendo “pavadas” as bobadas, imbecilidades, necidades, sandeces e estupideces de orixe bonaerense, e parvadas as bobadas, imbecilidades, necidades, sandeces e estupideces referidas ó resto do mundo. Claro que “pavada”, que ven de pavo, tamén pode entenderse relacionada coa idade chamada do pavo xustamente, que se corresponde a ese período rioplatense (por non reiterar o de bonaerense), e que coincide, ano arriba, ano abaixo, coa miña estancia na Arxentina.

Ben, imos aló.

Pra min, como pra o 99,9 por cen das xentes do teatro, a función é sagrada. Pero somos pobres seres humanos, e as veces cometemos sacrilexio. Nunha das representacións de “El octavo día”, o meu primeiro traballo profesional hai case cincuenta anos, apareceu durante a actuación o fotógrafo, co reportaxe que fixera, e coa emoción de verme nas fotos esquecín que tiña que entrar en escena. Os altofalantes daqueles interminables corredores dos camerinos do Teatro Alvear de Buenos Aires berraban o meu nome. Saín disparado, e entrei no escenario sen mirar, descubrindo que non era a miña escena, xa que estaba só Enrique Fava, o bispo. Axeonlleime pra facer que rezaba e gañar tempo ata situarme. Pouco a pouco, o resto de personaxes da escena miña volveron a ocupar o seu sitio, xa que nos longos segundos que durou a espera desapareceran. O espectáculo continuou, e a vergoña que pasei pola miña irresponsabilidade serviume de lección pró futuro.

Alá polo 1963, Jorge Petraglia, do que xa teño falado antes, decidiu repoñer “Esperando a Godot”, que estreara catro anos antes con gran repercusión no ambiente teatral arxentino. Perdera o meu contacto (daquela eu non tiña nin móbil, nin correo electrónico, como é de imaxinar, nin sequera teléfono particular) e preguntou por min ó “amigo”, tamén actor, que deixara o posto en ARGENTORES que eu ocupei gracias á súa recomendación. Petraglia quería que eu fixese o rapaz do texto de Becket. E o “amigo”, posiblemente soñando con ese papel, mentiulle sobre o coñecemento de onde me podía atopar. Eu fun ver a función, e ben que sentín e sentirei toda a vida non estar enriba daquel escenario. Só me queda o consolo de que o “amigo” tampouco estaba.

Eu sei que “fumar pode matar” desde antes de que o puxesen nos paquetes de tabaco en letras grandes. Explícome. Era o ano 1986, nunha función de “A noite vai coma un río” de Álvaro Cunqueiro co CDG. María Barcala, a Dona Inés, preguntaba ó Correo, que era eu, se había carta. E o Correo respondíalle: “Queiman as cartas os soldados, arrouban nas valixas por si veñen letras con noticias de tesouros. ¡Ai, demo de guerra! O home non sabe da muller, o pai do fillo, non hai romerías e a xente dorme no chan, co medo por almofada, e pérdese a ciencia de facer as camas. Os ducados veciños volvéronse tolos, andan os reis polos camiños, e nin se sementa pan....” E a esas alturas do poético texto de Cunqueiro descubro no chan de falso mármore o meu paquete de “Ducados” que me caera da carteira do Correo. Naqueles segundos ata o final da escena, cando puiden recoller aquel obxecto, descubrín, como xa dixen, que fumar pode matar. Se daquelas ata hoxe non deixei o vicio, é sinal de que o vicio gañoume a partida. Ninguén, nin sequera eu, é perfecto.

En “Cea para dous”, da que falarei máis adiante, traio pra esta sección “de escarnio e maldicer” unha situación apropiada. Na publicidade deste espectáculo figura Roberto Salgueiro como director, aínda que non fose así. El estivo de axudante de dirección meu, pero uns días antes da estrea deume o ultimatum de que ou figuraba el como director ou deixaba os ensaios. Sería o seu primeiro (e non lembro agora se último) traballo profesional como director.

“O incerto señor don Hamlet” (CDG, 1991) tamén deu materia. Ricard Salvat, director do espectáculo, deixou prá eternidade a frase “tu ocúpate de lo tuyo que de lo mío me ocupo yo”, en resposta a un comentario da miña amiga Susana Dans, que durante un descanso subiu ó galiñeiro do Teatro Principal de Santiago, onde ensaiabamos (no teatro, non no galiñeiro), e informou a Salvat que dende alí non se vía todo o escenario. Era todo un personaxe o catalán. A min convidoume un día a comer (facíao con máis xente do elenco nunha especie de campaña de gañar adeptos), e cando me sento á mesa comenta que non sabía por que me ía pagar el o menú. A resposta lóxica pola miña parte sería abandonar o restaurante ou cambiar de mesa. Pero non. Sentei, comín, bebín, e ó remate despedinme amablemente. Coido que foi o máis cruel castigo posible, obrigalo a pagar a súa propia invitación.

No 1998, no centenario do desastre da guerra de Cuba, Fraga ordenou que se fixese no CDG a Valle Inclán en castelán. (Xa antes mandara representar unha peza dun amigo seu, pra poder darlle unha medalla). O enorme dramaturgo Don Ramón María volvería estar no centro dunha enorme polémica. Nos tempos do poeta Manuel Antonio houbo outras tamén soadas, coma no incendiario Manifesto "Máis alá" de 1922. Mesmo na fundación, nun café de Madrid, da UPG, o intento de negar a galeguidade do autor das Comedias Bárbaras, levou a que xente como o pintor Xaime Quessada deixasen o proxecto antes de que vira a luz. Eu, estando radicalmente en contra de que o CDG aceptase as condicións dos herdeiros do autor, non me neguei a ser incorporado ó reparto. Facer a Valle era moi apetecible. Soamente esixín pra dar o si un tratamento económico axeitado. Non houbo acordo. Eu sería unha peza máis do reparto feito con criterios de maquiavelismo político, sabíao. Elo permitíume disfrutar na maratón de lectura no Casino de interpretar ó Cego (que era o personaxe que se me propoñía no CDG), e en galego, que collía unha dimensión nova que o mesmo Valle Inclán houbese aplaudido. Aínda hoxe moitos amigos non entenden o fondo daquela polémica. Eu sempre a tiven clara, o CDG nunca debeu dimitir da súa función, había outras fórmulas que non se quixeron explorar pra celebrar a Valle sen desastre.

Eu son bastante maniático coa puntualidade, e moito máis un día de función. Nunha representación de “Xelmirez ou a gloria de Compostela” (CDG, 1999) cheguei a tempo, pero moi xusto. O Director do CDG recibiume con acenos nervioso á entrada da Igrexa da Universidade onde se escenificaba a obra de Cortezón. En principio pensei que a cousa viña de saber que eu sempre chego con moito adianto as funcións, preocupado de que me tivese pasado algo. Pero que desencanto, non. Era que esa noite asistía á representación o daquelas presidente da Xunta Manuel Fraga.

Non hai moito, no outono do ano 2006, traballei en “O regreso ó deserto”, de Koltès, baixo a dirección de Cristina Domínguez. Nunha coreografía de transición entre escenas un grupo de actores tiñamos que saír dun gran caixón e dirixirnos en diversas direccións. Meu amigo Manolo Areoso saía da miña dereita pra ir cara a esquerda do escenario, e eu tiña que ir de fronte cara a boca da escena. El teimou, durante boa parte dos ensaios, en pasar por diante miña, con risco de ter un accidente, sen facer caso ás miñas recomendacións reiteradas un día si e outro tamén. Eu estes temas prefiro resolvelos á miña maneira en lugar de recorrer á autoridade da directora ou da coreógrafa. Un día decidín, logo dun minucioso cálculo matemático, adiantar o pé dereito uns poucos centímetros. Tropezou co meu pé, aínda que non chegou a caer, pero o susto levouno, e desde aquela santo remedio.

(ir ó capítulo seguinte)


((1)) Trobador galego-portugués de Barcelos, século XII-XIII ^

Comentarios (2) - Categoría: Xeral - Publicado o 19-10-2007 02:15
# Ligazón permanente a este artigo
XVII
Fernado Pessoa
PUNTO E SEGUIDO



Non sei como, e sen GPS, chegamos aquí. A miña intención véñoa expresando reiteradamente; falar do material vital acumulado, pra dar sentido e contido a un oficio feito de experiencias e soños, técnica e paixón. Máis adiante, pois ameazo anunciando que esta autoblografía non fixo máis que empezar, falarei de cousas técnicas (algúns chámanlle teóricas), a partir dalgunhas propostas concretas.

Deixei a miña militancia política coa disolución de Esquerda de Galicia, despois do fracaso electoral do 2001. Pero non diminuíu por elo o meu interese polo que pasa ó meu redor, ou nas institucións. Eu tiven e teño o privilexio de, como actor, autor e director teatral, poder expresar e comunicar a miña visión do mundo. E mantiven e manteño o meu compromiso sindical e profesional, tanto en CC.OO. como na Asociación de Actores e Actrices de Galicia.

Como mostra, dicir que nestes mesmos días, mentres vou debullando estes apuntes aquí, andamos a voltas coa negociación do primeiro Convenio Colectivo dos actores e actrices de teatro de Galicia, e preparando pró próximo 29 a homenaxe que imos render ó recentemente falecido Manolo Amor, que fora o primeiro Secretario Xeral do Sindicato Nacional das CC.OO. de Galicia.

Dende hai anos funme especializando na dirección artística de actos masivos cos que me sinto especialmente identificado. “Voces Ceibes”, “Manuela e Miguel”, “Santiago Álvarez”, “Memoria Histórica”, “Anxo Guerreiro” e mesmo a apertura de varios congresos do sindicato. Só unha anécdota, que coido expresiva de como un certo coñecemento do uso do escenario depara sorpresas que confirman como a acumulación de vivencias e percepcións das que veño falando aquí representan unha ferramenta necesaria pró meu traballo. Eu pedín ó equipo de producción da Homenaxe a Voces Ceibes, no que por certo participou Raimon, unha saba branca pintada a brocha gorda cunha franxa diagonal azul. Algunha xente da organización intentou disuadirme da idea, pois non vían axeitada a presencia dunha bandeira tan mal pintada. Impuxen, como director artístico do acto o meu criterio, e a saba pintada a brochazos subiu ó ceo do enorme escenario do Auditorio de Galicia de Santiago. Fíxose o escuro na sala, e un canón de luz iluminou unicamente, alá no alto, a saba pintada. E sen máis, produciuse unha ovación espontánea e unánime no teatro ateigado de xente. Eu era consciente do simbólica que era aquela presencia, pero confeso que a ovación sorprendeume a min mesmo. Cunha bandeira comprada no Corte Inglés nunca tería pasado.

E o meu activismo político e sindical deume tamén a ocasión de coñecer outras paisaxes, outras xentes e outras culturas. Por exemplo, certas zonas da URSS, aínda en tempos de Franco e con pasaporte falso. Na visita a Unión Soviética tivemos de traductor a un ruso especialista en García Lorca (recitaba os seus versos de memoria), e opositor ó réxime daquelas imperante. El sabía que os comunistas españois tiñamos posicións coas que el se sentía identificado, e encontradas co PCUS, o que nos permitiu coñecer moitos datos en directo.

Tamén unha visita a Praga resultou ilustrativa. A dirixente do partido checo que nos acompañaba levounos de visita a ducias de igrexas desa fantástica cidade. Ela, que nos dixo ser unha fervente católica, persignábase con auga das pías e facía as xenuflexións de regulamento en todos e cada un dos templos.

A mediados dos 70, nos inicios da perestroika, fixen unha visita á RDA. No Berlín Este, aparte do muro, que aínda non caera, puiden ver con emoción o Berliner Ensemble fundado por Bertolt Brecht, aínda que non visitar, xa que estaba pechado por obras. E inesquecible foi a visita a un campo de concentración nazi próximo a Berlín, do que nunca poderei borrar as imaxes daquel horror da miña memoria.

E unhas veces por actividades políticas ou sindicais, e a maior parte das veces como viaxeiro, visitei en varias ocasións Francia e Bélxica, e especialmente Portugal e Italia, o que me axudou a aproximarme ós seus idiomas. Aínda que máis non fora, que o é, o feito de poder degustar no orixinal a Genet, Beckett ou Ionesco, traducir uns monólogos de Franca Rame e Dario Fo, ou ler un texto de José Saramago ou un verso de Fernando Pessoa, xa abonda como premio.

“Sorriso audível das folhas
Não és mais que a brisa ali
Se eu te olho e tu me olhas,
Quem primeiro é que sorri?
O primeiro a sorrir ri.

Ri e olha de repente
Para fins de não olhar
Para onde nas folhas sente
O som do vento a passar
Tudo é vento e disfarçar.

Mas o olhar, de estar olhando
Onde não olha, voltou
E estamos os dois falando
O que se não conversou
Isto acaba ou começou?”


(ir ó capítulo seguinte)




Comentarios (2) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-10-2007 04:44
# Ligazón permanente a este artigo
XVI
NON, GRACIAS
¿”GRAZAS”? NON, GRACIAS



Alá polo 1969-70, no xornal da Sociedade “A nosa Galiza”, de Xenebra, eu dicía nun artigo que, mentres non existise unha norma do galego, cada quen podería escribir como mellor entendese, mais cando esa normativización se dese, respectariámola. Eu mantiven ese compromiso ata onte. É dicir, ata a aprobación pola RAG (Real Academia Galega) dunhas modificacións normativas que a min me produciron escándalo, aínda que non chegaran a producir alerta social nin alerta intelectual. E esta ausencia de alerta é o que máis me preocupa.

O galego que eu mamei nunha aldea de Ourense nunca me impediu comunicarme con xentes das aldeas do resto de Galicia. As variacións dialectais (o idioma galego como tantos outros posúe tamén esas variación) dannos información ós falantes da diversidade de procedencias. E con ese material traballan os lingüistas, os normativizadores, pra propor unha normativa común a todos, en función dos mapas que a investigación científica aporta. ¿U-los mapas que avalían estas modificacións da RAG do ano 2003? Uns anos antes esas mesmas modificacións foran desbotadas pola Academia. ¿Que razóns novas atoparon os académicos pra este cambio de postura?

Eu vivo e convivo na actualidade nunha aldea interior da provincia da Coruña, e tanto aquí, como en Untes, oínlle dicir á xente, “que eles non saben falar”, por exemplo a miña veciña de 90 anos, a señora Dina, que non sabe falar máis co galego e que, como herdeira dunha cultura lingüística moi anterior a súa mesma xeración, chama “castañas” ás patacas. E ese non saber falar refírese ó galego que escoitan na televisión fundamentalmente. Con este novo paso normativo, cheo de caprichos, de intereses partidarios, vaise afondar aínda máis a distancia entre os galegofalantes e a fala oficializada. E afastará ás novas xeracións de dar continuidade a un instrumento de comunicación e relación, como é a fala, no canto de axudar a superar as eivas de falla de autoestima do galego en relación co seu idioma.

Eu considero que os señores académicos, e non é grande ousadía dicilo, cometeron unha irresponsabilidade.

Henrique Monteagudo, prestixioso lingüista, nunha información sobre as modificacións da normativa incorporadas, que asina desde o Consello da Cultura Galega, di que “non hai que esquecer que en materia de lingua os falantes son os soberanos”. Sendo esto moi certo, nos tempos que corren, co poder terrorífico da televisión, e agora con internet, o perigo reside en que esa soberanía remate exercéndose coa renuncia a dar continuidade á fala herdada. De que esto está a suceder recoñécese a tódolos niveis.

“Mantense Galicia como "voz lexítima galega, denominación oficial do país e forma maioritaria na expresión oral e escrita moderna". Galiza considérase tamén unha forma lexitimamente galega, amplamente documentada na época medieval, que foi recuperada no galego contemporáneo”. (Normativa da concordia)

¿Alguén tiña dúbidas que a palabra Galiza estaba documentada na época medieval, o mesmo que Gallaecia na época prerrománica? En canto a súa recuperación, na que tivo unha enorme influencia Castelao, debera en todo caso argumentarse que no galego contemporáneo foi utilizada como marca diferencial por unha corrente ideolóxica que a levou mesmo á “pegatina” GZ prós coches, sen que chegase a arraigar nos falantes, excepto nunha minoría moi politizada. Con elo aportaríase algo de rigor.

E parte de esa iconografía partidista son outras palabras recollidas nesa normativa da concordia ¿?: libraría, consellaría, amábel, posiblel, grazas (e outras en zo-za no canto de io-ia e os seus plurais), até, estudar, produto, seita.... E outras procuradas no medievo como vogal ou reitor.

Ó “para”, que segundo as miñas noticias foi unha concesión feita no pasado, agora engádese o “ao” como prioritario, por mencionar dúas palabras que aparecen con abundancia en textos teatrais e audiovisuais. A pronuncia “a-o” da contracción ó, e “pa-ra”, no canto de pra, xera unha fenda distorsionadora pró receptor, pois son formas alleas á fala. ¿Por que razón insistir en facilitar esa distancia entre falante e norma? E outro tanto co novo “até”. Obriga a un artificio, en especial cando vai seguido de artigo, absolutamente insoportable.

Da “inocencia” destes cambios dá boa conta a esquizofrenia gobernamental galega co actual bipartito. Uns gobernan Galiza e outros Galicia. Uns teñen Consellarías e outros Consellerías. A “lexitimidade” que os concordantes outorgan a estas novidades leva, prá miña estupefacción, mesmo a modificar “de facto” o Estatuto de Autonomía de Galicia. Así, a visualización dos "dous gobernos" é grotesca, e pode ter consecuencias políticas que non desexo.

¿E que títulos teño eu pra inmiscirme en decisións académicas? Ningún. Soamente o meu exercicio dunha cidadanía activa. E a experiencia no eido da interpretación, no uso do idioma falado e escrito como ferramenta de traballo.

“...coidamos pertinente que a RAG, consciente da súa responsabilidade, reflexione sobre a conveniencia e sobre os posibles efectos secundarios dos cambios inducidos polas súas orientacións; e que, nunha situación de anormalidade sociolingüística, a Academia debe estar igualmente atenta ós cambios provenientes doutras instancias sociais, mesmo porque existe de feito o risco de que individuos ou grupos illados se vallan da súa posición social para impoñer modelos particulares a contrafío do sentimento lingüístico común.” Do discurso de ingreso como nova académica da RAG de Dona Rosario Álvarez Blanco, lido o 6 de xuño de 2003. Descoñezo se a nova académica estaba entre os membros da RAG que o 12 de xullo do 2003 se opuxeron a este xeito de concordia, xunto a Don Xesús Alonso Montero.

“ A polémica xerada en torno á aprobación desta nova norma legal (reitero: medio e non fin para o BNG, conquista táctica)”. (Bieito Lobeira e o Decreto do galego no ensino, no xornal dixital do partido deste parlamentario). Moito me temo que ese mesmo tacticismo é o que estivo presente na aprobación das modificacións da normativa. A iconografía diferenciadora, por enriba do amor ó noso idioma e ós que fixeron posible que este perdurase por enriba de poderosos atrancos seculares, están no celme desta actuación da RAG. Fronte á imposición de “modelos particulares a contrafío do sentimento lingüístico común”, os falantes exerceremos a nosa “soberanía”.

Como xa dixen, queda roto o meu compromiso con esta normativa e cos seus normativizadores.

(ir ó capítulo seguinte)
Comentarios (2) - Categoría: Xeral - Publicado o 05-10-2007 00:15
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
Hoteles Sierra Nevada