Resposta de Isaac Díaz Pardo ao discurso pronunciado por Xesús Ferro Ruibal na Cea das Letras no Hotel Samil de Vigo o 10 de maio de 1997 na concesión por parte da Fundación Premios da Crítica de Galicia a don Isaac Díaz Pardo do título de Galego Egrexio


Amigos todos,

Agradezo aos membros da Fundación Premios da Critica esta distinción que me fan, moi especialmente a este amigo, o profesor Xesús Ferro Ruibal, polo esforzo que fixo para describir a vida e os méritos dun personaxe no que eu non logro reconocerme. Para min, que Ferro Ruibalùque sabe latínù falaba doutro home, pois máis que méritos considero que a miña vida é unha sucesión de fracasos por unhas circunstancias que me foron desbotando dunha banda pra outra e me obrigaron a facer cousas por riba da miña vontade. O feito de ter nacido na casa da Tumbona, que, no argot da prostitución, eran casas nas que se instruía ás putas, supoño, no tocante a administrar o negocio e saber cobrar polos servicios prestudos, pois estos servicios xa os traerían aprendidos por natureza. Certo que, cando eu nascin, a casa da Tumbona xa non cumpría tais funcións máis recordo oirlle a miña nai que máis dunha vez teñen chamado no petador xentes ben miseras da aldea acompañando a unha rapaciña para lle atopar un traballo de acordo coa súa condición de muller. Eu non renuncio a reconocer a sorte que me tocou na vida, mais penso que esta sorte de nascemento que me correspondeu non é como para andar presumindo do linaxe do meu berce; máis ben é para contabilízalo no haber co que se abren os fracasos dunha vida. Logo as circunstancias do ano 36 impedironme facer os estudos que a familia quería, facendo un monumental esforzo de acordo coa precariedade económica na que nos desenvolvíamos, e así tiven que seguir uns estudos baratiños como eran as belas artes. Ao pouco tempo decateime que non tiña vocación de artista e menos para aturar aqueles tempos da década dos 40, nos que tiñamos que servir á miseria da sociedade domiñante da que dependíamos, que pretendía utilizarnos para xustificar os seus fins, namentras as xentes importantes dos povos ibéricos atopábanse no exilio dando un exemplo de dignidade, e namentras outros xa non podían nin contalo. Isto era fracasar nun propósito. No ano 48 escapei para Galiza, preferindo vivir da industna, facendo acharros, ao mesmo tempo que podiase estudar as materias primas que diran orixen á cerámica de Sargadelos, que gardaba un especial significado na historia industrial da Galiza. Estas materias axiña demostraron as súas virtudes e, espontáneamente, diron lugar a unha industria de certa importancia, que empezou a ter eco na América de onde os amigos nos invitaban a facer alí unha reproducción. Mais polo ano 55 as materias primas de Sargadelos puxéronse baixo dominio alemán. Iniciábase entón a colonización da nosa terra que continúa hoxe. Esto representaba un novo fracaso e xustificou aceptar o ofrecimento da América, o que dou lugar á creación doutra fábrica na República Argentina, nación que recobraba a democracia neses anos. Isto obrigoume durante trece anos a cruzar o Atlántico cada catro meses, coa única, pero valiosa compensación, de poder colabourar cos amigos exilados, Seoane, Dieste, Núñez Búa, Blanco Amor, Baltar, Lorenzo Varela, Cuadrado, Vilanova, Valenzuela, Neira Vilas, entre outros, e os emigrantes galegos, bos e xenerosos, que os acompañaban. Máis a democracia aquela quebrouse pronto porque os gobernantes empezaron a ter orgulo de administrar unha nación rica e soberana, ao que os norteamericanos dixéronlle que deso nada, que según a doctrina Monroe América era deles, o que me voltou a convertir nun emigrante fracasado. O exilio empezaba a cansar ou a perder sentido, namentras o réxime de Franco descompoñiase. Empezouse a ver que era necesario retornar. Pero sabiase ben que o réxime, sobre todo na Galiza, secuestrara a memoria histórica para se xustificar eles, polo que ao voltar compría crear institucións que tentasen recuperar esa memoria histórica. Esta idea nascía en conversas con todos esos amigos exilados. Con Luis Seoane fixemos un proxecto para crear esas institucións que foi o que dou lugar ao que se agrupa no castro de Samoedo e Sargadelos, arroupado por todos, os do exilio e os que, coincidentes nos plantexamentos, foran atrapados na berra. Máis ao pouco tempo, os anos non pasaron en balde,os meus amigos empezaron a morrer e prácticamente foron deixándome solo comprindo a función que eles se propuxeran e me deixaban encomendada, que tento cumprir, eso si, como un mandato, pero eu tamén atrapado polos anos non logro facer máis que templar gaitas e limpar merdas, e isto non deixa de ser en conxunto un derradeiro e definitivo fracaso, pois en xeral, digo e repito, en xeral, non se consegueron vocacións para recuperar a nosa memoria histórica, onde se gardan as claves do noso futuro, pois a maioría está ao seu, e a dicer amén a todo o que beneficie ao seu, tamén a facer cousas semellantes ao que significa "inventar a pólvora" no noso tempo. Un pensa que poden reconocernos véndonos como uns seres raros, que chocan co que se leva hoxe, que estaríamos millar nunha gaiola cun letreiro identificativo como nos museos antropolóxicos. Moitos dos meus amigos que me están escoitando poden pensar, e non sen razón, que acó estáse a corresponder co feito de que levamos un lote de anos facéndolles nas fábricas de Sargadelos estas botellas, que non lles custan moito. De calquer xeito debo agradecer a todos, aos de arriba e aos de abaixo, que converteran nun éxito tanto fracaso, e lamentar que se os que se exilaron e queimaron a súa vida por conquerir algo importante para Galiza, nono consegueron e se lles considera unha xeneración fracasada, ainda que non se diga, un ten dereito a pensar que este país é único, que esta terra é fermosisima, máis, como diría aquel outro íque carallada de xente!

Como dixen, era para compartir esto onte.. pero aquí ven:
uns anaquiños dun dos textos que trae o libro "Tempos Serodios", de Emilio Arauxo.
Como dicía onte, este libro veume á cabeza lendo a máis que recomendable web de Contos de Xallas

"""""Ía a Conchiña cos porcos, a min contoume todo, ía con aquel rabaño de porquiños botándolles gran, ela contoume a vida daquelas ilustres donas, viñan de boa casta, a Conchiña agora vive alá cara a Coruña e reza tódolos días un Pai Noso por aquelas mulleres, mandábana cos porcos á feira, andando, todo o día de Deus andando, si ho, eran fodidos, raza do demo, a Conchiña ainda acordou ó marqués, ilustrísimo carballero, ¿e de onde viría aquela tropa, xa marcharon todos para a casa de Deus, dicían, iso contábao miña nai, ¿e á miña nai quen llo contaría?, dicían por toda esa herdade que viñera un personaxe montado nun cabalo asoballando na xente : ¡esto es mío!, ¡esto es mío! , e fíxose dono de todo, acababan cos pobres, o que queren é venga a nós e fódase quen se foda, tiñan todo murado, a mesma garda civil percorría os eidos do pazo, vixiando, e se te descoidabas quentábanche o lombo, seica foran da parroquia aquelas terras e viñera un tipo berrando: ¡esto es mío!, ¡esto es mío! , e rodeou todo e quedouse con todo, eramos coma bichos, desde as capas de abaixo ata o curuto, o mundo é unha trola máis grande ca un castiñeiro escacharofado, semellamos toupas cegas, parece que non saímos da cova que cavaron os nosos devanceiros, non sei cales son os motivos que levaron a algún á extrema sabedoría, contaban os vellos que chegara a cabalo aquel cara de carallo e dixera: ¡esto es mío!, ¡esto es mío! , e colleu os mellores eidos, queredes amangar todo para vós cabróns, se o levara o renubeiro ó mal fillo do demo, era nobreza, eran mandóns, que había que renderlles respecto porque se cría que eran nacidos doutra creación e son igual cós outros, saen pola perrecha coma todos, hai que face-las mesmas dilixencias para Pedro como para Xan, pois todo aquilo fora roubado, o fulano colleu todo e ninguén lle tocou, na legalidade non se fai un rico, sempre é por vías de rapina, legalmente non, que o diga Deus e a súa nai (...) pola vendima viñan moitas vendimadoras, mesmo viñan da montaña, para gañar algo, e as marquesas mandábanas cantar para que non comesen nas uvas, se rabearan, me cago na vírxena, se son eu, abaixo con todo, nin para elas nin para min, vendimialle o carallo ó demo, debía virlles un pedrazo e non deixar nada, mais as vendimadoras se eran vinte cantaban dez, e namentres, as outras comían, ían á rolda, cantaban por metadee fodíanas, unhas comendo e outras cantando: as mozas de Mondoñedo din que non beben viño e debaixo do mandil levan o xarro escondido, obrigábanas a cantar, se non cantaban xa dicían: estan comendo, as marquesas tiñan maquinaria para o viño, naqueles tempos de María Castaña, tiñan a hostia en verso, vendimaban despois da xente da contorna, porque así ía o viño máis maduro, sempre eran as derradeiras en vendimar, a bodega estaba noutra leira, do outro lado, no medio das árbores, para que lle dese ben a sombra, aquela casa fervía de criados, a cociñeira era un milagre, o Deus dela era face-lo ben, eu por algunha muller daría o mundo e mexaría en min, o home do monte andaba sempre peneco, era un borrachiño, coma se o parise a nai na pipa do viño, mandábano para o monte coas vacas soas e claro as marquesas rifábanlle moito e saíalles el: cale, calen, que vostedes son señoritas pola roupa nada mais, agarraba cada chispa que tremía a Virxe, vostedes son señoritas pola roupa, coma que non tiñan educación, cantóullelo así, ráscalle a cona marela (...) e aí remata a historia daquelas ilustrísimas señoras, como di a Conchiña: pobriñas, tan ricas e non han ter quen lles rece un Pai Noso, ¿e que será da Conchiña?, que a respecto coma á miña nai, como se lle mamara na teta, é aguda coma un raio, ela cosía, ela traballaba na casa e nos eidos, ela ía cos porcos e viña feita un Cireneo, sempre me gustou arrimarme á idade, dabámoslle unha volta ó mundo, ela ten unha memoria que envolve o universo e eu unha lingua que fura o inferno, eu se non falo rebento, hostiá, facíase unha película de rebimbia o carallo, ó mundo hai que darlle corda se non é un aborrecemento, o mundo é un bolo, que veña o demo e o esmigue, se me deixase predica-lo cura un día na misa botaba toda a zarapallada abaixo, eu piso co talón."""""

Unha vez máis, anímome a escribir un novo artigo baixo a "inspiración" de O Refraneiro e o texto que escribiu baixo o nome de a morte a todos iguala

Desta vez van tres contos... recollinos no seu día noutra web, sacados de libros, revistas, e tamén do que a miña memoria se dignou a manter.. e agora copiareinos aquí (e se cadra, mais adiante, traerei algún mais.. pois aquela páxina ándavos un pouco perdidiña....)

O primeiro deles veredes que ten MOITO que ver co que escribiron no blog veciño. É un conto que sempre me chamou moitísimo a atención, pola "herexía" que veía nel (especialmente nunha das frases, que destaco en negriña).. e sempre me abraiou (e me encantou, todo hai que dicilo ;) ). Co tempo descubrín que esta actitude ante a vida, a relixión, deus o demo, e todas estas "cousas".. non é algo pouco común na tradición oral galega.

O PADRIÑO

Un día saíu un home, que tiña un fillo pequeno, a buscar padriño pra bautizalo. Indo polo camiño, encontróu con un home que lle preguntóu pra ónde iba, e dixolle que iba buscar padriño para o neno, e dixolle:
-E, ¿tú quén eres?
-Eu son o demo - díxolle o home que encontrara.
- Pois tú non me sirves, que enredas moito no mundo.
Seguíu o camiño, e, máis adiante, encontróu outro, e se saludaron da misma maneira, e il díxolle que era Dios.
- Pois tú tampouco me sirves, porque a unhos daslles todo, i a outros nada - decía o que iba buscar.
Máis adiante, encontróu outro home, e volvéronse saludar como antes, e díxolle que era a morte.
-Tú eres o único que me sirves, porque non escolles a nadia -dixolle el.



O seguinte dalle título á cabeceira deste artigo:

OS AVISOS DA MORTE

Un rapaz encontróuse coa morte unha vez, e fixéronse mui amigos. Entonces o rapaz díxolle á morte que, xa que eran amigos, que lle iba pedir un favor: que se podía avisar antes de ir por el, que así posía divertirse mellor. A morte prometéulle ao rapaz que así o faría.
Despedíronse, e pasaron muitos anos sin que o rapaz recibira ningún aviso da morte. Pero un día presentóuse a morte diante do rapaz, que aora xa iba indo vello, e díxolle que viña por el. O home, todo asustado, díxolle que iso non era o convenido, que quedara de avisalo con tempo, e que éstas non eran palabras. A morte contestóulle:
-¿Blanqueóuche o pelo?
- Blanqueóu - contestóu o home.
- ¿Caéronche os dentes?
- Caeron.
¿Cansáronseche as pernas?
-Cansaron.
¿Perdiches as forzas?
-Perdín.
- E logo, ¿qué máis avisos querías?


Creo que foi a Quico Cadaval a quen lle escoitei un conto que me lembra moito ao que vos copiarei a continuación, xa para rematar. Falaba dun home a quen a Morte avisaba de que tal día iría a buscalo, e tal día, aconsellado pola súa muller, o home pelaba a cabeza, e marchaba á taberna, a agocharse no fondo da barra... A Morte, amolada por non ter atopado ao home co que tiña que marchar ese día, aparece pola taberna, decidida a non marchar coas mans baldeiras, e decide levarse...ao pelado do fondo da barra.

Así que.. cando a un lle toca, tocoulle e non hai qué facer.. ¿ou non é así?: Na historia coa que digo que rematarei a entrega de hoxe, o afillado da morte, do primeiro conto, co que comecei; tenta rachar con esta lei non escrita ¿conseguiráo? .. a resposta, despois da publicidade ;P

---- pasádevos pola web de O Refraneiro ;) ---
----E tamén por esta bitácora, que veño de descubrir..---
----http://www.blogoteca.com/contosdexallas---


O AFILLADO DA MORTE

(...)

E fixeron o trato e bautizouse o fillo.

Cando foi grandecho chamounos a Morte para lle dicir:

- Eu prometinche de que ías ser moi rico.

- Prometeu mais, como vai ser?

.Pois vaste facer médico sen estudios. Cando saibas dun doente, vaste pe del. Se me ves de par da súa cabeza xa dis que non ten remedio: doulle para morrer. Se estou aos pes da cama, daquela é que aínda non é a certa daslle uns groliños de auga morna, uns lostregazos con ortigas, o que ti queiras, e xa verás cantos cartiños ganas.

E foise o rapaz e fixo canto o seu padriño lle dixera.

Un dia chamárono para asistir a un home rico que non quería morrer e deixá-los bens deste mundo, e ofrecéronlle moitos cartos. Daquela foi cabo del e cando chegou viu ao padriño ao pe do seu cabezal e fixo un mal aceno. Os da casa ofrecéroníle máis diñeiro. Era case unha fortuna e el non tiña nada que facer mais, eran tantos os cartos que o atentaban que se puxo a cavilar como faría. De súpeto, cando viu xa ao home no pasamento, foise e mandou:

-¡Sacalo da cama!

E ao deitalo de novo púxolle os pes para onde tiña a cabeza.

O padriño acenou moi feo e o home salvouse mais disque o afillado morreu alí mesmo de pe, que a Morte tiña que levar unha alma e levouna.

1 [2]