Vasoiras de xibarda


Cartafol literario de experiencias, teimas e inquedanzas
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
Contos do Valadouro. XP,IF,ML.
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

MEDEA NO CASTRODOURO (2º acto)
Teatro clásico no Alfoz do Castrodouro! Óptima novidade!
Ben sabemos –e témolo dito aquí- que O Valadouro é terra de teatro, mais queixarámonos do exceso de choqueiradas que chegaban aos nosos escenarios. Onte, por fin, o público valeco puido gozar da representación dunha obra clásica, Medea.
A soberbia interpretación de Carme Martínez encarnando á protagonista é algo que debemos salientar se desexamos facer crónica do intenso momento dramático vivido onte no cumio do Castrodouro. Mencionaremos –é de xustiza- o magnífico traballo do “mensaxeiro” Xosé Martínez, e por último, a mestría, a habelencia e a boa factura na adaptación do clásico, por parte do colosal Manuel Lourenzo, quen interpretou a Creonte, ensoñarándose das táboas diante dunha veciñanza que o ten por fillo predilecto do Val do Teatro.
Quen onte ascendimos á sala de conferencias da torre da homenaxe para gozar de Medea, puidemos experimentar varios deleites, mais o feito de escoitarmos a respiración dos actores grazas á súa proximidade, ou, percibirmos o alento dunha Medea grandiosa -e irada dende hai máis de vinte séculos- por ausencia de límites entre público e escenario, supón un gozo que poucos auditorios poden testemuñar, polo menos nunha bisbarra nada afeita á representación de traxedias gregas.
Un caldeiro, un cazo, dous tallos e un cesto con sabas compoñen o atrezzo desta adaptación lourenciana, porque o fundamental no teatro para don Manuel son os actores, e abofé que sabe formalos.
Tampouco o vestiario se amosou excesivo ou recargado, o básico é suficiente cando o reparto é de cualidade, e onte asistimos a unha exhibición de alta cualidade e sólida profesionalidade.
Celebramos que o simbólico vento de Elsinor chegase ao lendario Alfoz do Castrodouro, congratulámonos de que o teatro clásico teña renacido con éxito ás beiras do Douro; aledámonos disto no medio dun público que aplaudiu, parabenizou e mesmo despendurou carteis da obra para reclamar os autógrafos do cadro actoral.
Loor a Eurípides!
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-07-2015 12:39
# Ligazón permanente a este artigo
MEDEA NO CASTRODOURO (1º acto)
Non hai mellor escusa para reler Medea que aprestarse para gozar da súa representación. Tal acontecerá nuns días no castelo do Castrodouro, cando o Clube Teatral Elsinor poña en escena o clásico de Eurípides, baixo a dirección de Manuel Lourenzo.
Seica o propio director interpretará un papel na obra, seica tal papel é o de Creonte (rei de Corinto e pai da nova muller de Xasón), e que o reparto non será coral mais si de alta cualidade.
Por este motivo, tirei da miña biblioteca un vello volume da Colección Austral –conxunto bibliográfico do selo Espasa-Calpe-, se cadra sen uso dende aquel afastado Bacharelato con Grego e Latín como materias de estudo. Neste libro editado en 1983 figuran outras dúas obras de Eurípides, Orestes e Andrómaca.
A lectura de Medea non é apta para corazóns sensíbeis ou pouco afeitos aos dramas clásicos, mais a representación teatral é aconsellábel para toda persoa con sensibilidade, cultural ou da outra; por moitas razóns.
Sinalarei só unha das razóns fulcrais: Non é frecuente contar con compañías da categoría do Clube Teatral Elsinor en localidades pequenas. Ende ben, neste Valadouro azoutado polo Nordés como Elsinor era azoutada polo vento do Báltico, contamos cun veciño excepcional, o gran señor do teatro galego.
Por iso, o sábado 11 de xullo ás 20:00 horas, convén subir até o segundo andar do castelo de Kronborg; perdón! do Castrodouro… Pois que alí estará Medea.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 04-07-2015 17:26
# Ligazón permanente a este artigo
MONDOÑEDO LITERARIO (ou a oportunidade da redundancia)
Presentouse onte na moi poética, dramática e parnasiana (lembremos o título de “moi nobre, leal e fiel” outorgado por Afonso VII) cidade de Mondoñedo, unha publicación que loce na capa un adxectivo non por consabido menos merecido. Mondoñedo é literaria até a medula, madia leva! Por autores, por argumentos inspirados, por presenza nos textos, pola Escola Poética do Seminario, pola Escola Paisaxística Lucense, por don Álvaro, por don Manuel e por tantos autores que hoxe moran ou permanecen unidos afectivamente á eterna Vilamaior.
O Centro de Interpretación do Camiño Norte está a se converter nun presentadoiro de libros; insigne destino para un edificio de ignominioso uso no pasado (foi cuartel da Garda Civil) e maos recordos para moitos. Ao que entramos no edificio abrolla a primeira anécdota infausta.
Xosé Ruiz Leivas, escritor, presidente da Asociación de Amigos da Cidade de Mondoñedo e alma máter do periódico Mondoñedo, relátanos aquela xornada da súa mocidade na que foi sorprendido pola Garda Civil cantando A Rianxeira polas rúas da cidade cun fato de amigos. O bo de Pepe acabou detido e “confinado” na leñeira do cuartel, non sen recibir o bautismo da labazada represora; máis polo idioma empregado no canto ca por empregar a vía pública como auditorio.
Atópase moi vinculado á xénese de Mondoñedo Literario Xosé Ruiz Leivas, pois que foi el quen lle suxeriu ao autor a confección dun volume no que aparecesen fixados os literatos que deu a cidade. A idea primixenia era que ese libro fose publicado pola asociación anteriormente citada co apoio da Deputación de Lugo, mais a devandita institución pregou ser o selo editor en canto reparou na importancia do traballo, e tal aconteceu.
Este precedente foi descrito por Armando Requeixo, autor da obra e home de letras, quen non sen pouca emoción, gabou a cidade natal e máis o potencial literario e cultural nela manifestado en todos os tempos; do mesmo xeito suliñou a presenza dunha canteira poética que xa comeza a ofrecer froitos na vila da Paula.
Mais non abriu o evento literario o autor senón un antigo seu profesor en Lugo, Claudio Rodríguez Fer. Foi el o “culpábel” de que o noutrora estudante mindoniense se introducise na “capela afectiva da literatura”; con estas agarimosas palabras cualificou Requeixo o proselitismo exercido polo profesor universitario perante a súa incipiente paixón literaria.
Rodríguez Fer non deixou pasar a ocasión para comentar, por primeira vez en público, a xestación da súa coñecida composición A brétema, incluída no poemario Historia da lúa (1984) e traducida ao inglés por John Ruthenford.
O poema naceu tras unha viaxe do profesor a Mondoñedo co obxectivo de visitar á escritora Marina Mayoral, tras aquela experiencia mindoniense, a brétema transfigurouse en verso. A intervención de Rodríguez Fer rematou, como non, co recitado d'A brétema.
Recoñeceu con afecto Armando Requeixo que foi o seu profesor quen lle falou por vez primeira do xornalista Eduardo Lence-Santar, a quen o mozo mindoniense descoñecía malia compartir cidade de nación. Anos despois tense convertido Requeixo nun estudoso e divulgador das letras que xurdiron na terra do seu berce.
En definitiva, dende onte, temos nas mans unha obra necesaria na que poderemos atopar literatos, textos, publicacións exhumadas ou influencias foráneas nos creadores literarios do Val de Brea.
Loor a Mondoñedo! Loor ás letras! Parabéns lectores, estudosos e orgullosos do noso.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 03-07-2015 18:31
# Ligazón permanente a este artigo
CÁNDIDO COMO RECURSO LITERARIO?
Ao que atopei un personaxe chamado Cándido -nada alleo á homónima creación voltaireana- na obra Os dados de Deus, decidín remexer na miña biblioteca á procura dun volume que, de todos os xeitos, estaba propenso a ser lido este mesmo verán, Candido ou o optimismo, obra que Voltaire publicou en 1759.
Si, hai algo que une ambas as dúas obras, se cadra esa ironía vernizada de inxenuidade calculada e nada inocente, ese xeito de narrar desfeitas como quen conta sucedidos sen transcendencia algunha, esa protesta contra normalidades estabelecidas e aceptadas por sociedades adormecidas e adormentadas. E por riba de todo o chamamento á rebeldía, mais sen proferir proclamas revolucionarias.
O xornalista ourensán Arturo Lezcano publicou Os dados de Deus en 1994, teñamos presente este dato, máis adiante seranos preciso.
Non debemos esquecer a gran característica que lle achega unha singularidade especial a esta composición, trátase dunha obra de ciencia ficción! Ou polo menos así nolo promete unha introducción asinada por Antón Risco.
Eu, sen tentar discrepar, nin sequera ousalo, coido que tal taxonomía pode chegar a atraer lectores do xénero que busquen outra caste de ficción, mais, non serei eu quen diga que non existe ciencia ficción en galego. O título que nos ocupa é unha mostra de tal, unha obra que comparte o ADN literario do país, pois que Galiza e a súa realidade amósanse e pronúncianse en cada páxina e en cada parágrafo. Polo tanto, ciencia ficción si, e da nosa, co selo literario da indicación xeográfica protexida. Se cadra, inserirmos Os dados de Deus no xénero fantástico sen máis adminículos, faría xustiza a un libro que de seguro ha ser contemplado sen tardar pola historiografía literaria de noso, se non o é xa.
Encontrei nesta obra –confeccionada a base de relatos- un feito que me inquietou gratamente, e que pode chegar a emparentala cun grande da ciencia ficción como foi Jules Verne (prego encarecidamente que o lector pronuncie “Xul Vegne”): As profecías.
Ben, deixemos de exaxerar e falemos de coincidencias, mais… Estamos a falar dun libro publicado hai vinte e un anos, en cuxas páxinas atopamos referencias a “utopías” como a ”Cidade-Museo de Santiago”, máis adiante fálanos Lezcano de “Rañaceos que caen como unha presa de azucre”… Non estabamos a falar dun texto elaborada a comezos dos ’90? Empezo a a acreditar na etiqueta da ciencia ficción.
Realmente, o autor descríbenos unha distopía a través da cal, efectúa unha crítica das problemáticas sociais galegas, e asemade do encaixe forzado da nosa particularidade no crebacabezas dos ámbitos circundantes. Atoparemos tamén, relampos de metaliteratura ben artellados que lle resultarán familiares ao lector afeito ou ao escritor.
Recomendo un dos relatos da colectánea: Santa Visión. Ah! Sabían vostedes que o apóstolo Santiago é de orixe extraterrestre? Lean Os dados de Deus.
Voltaire descóbresenos iconoclasta –aínda máis?- en Candido ou o optimismo, obra na que fai gala da súa sabia mordacidade e onde exhibe a súa mestría á hora de manexar o sarcasmo e a invectiva.
Nesta novela o ilustrado francés válese dun personaxe comodín para conducir –en todos os sensos- o personaxe principal. Cacambó é o criado de Cándido, mais vén sendo asemade o seu antagonista amigábel, a súa conciencia e o seu apoio para establecer, con lazos ben sólidos, a convención co lector. A convención autor-lector, xa sabemos, é a alma da literatura.
O sufrido Cacambó achégalle a Cándido toda a sabedoría que a súa mente non é quen de xerar, e achéganos a nós, todos os datos e aclaracións que o autor entrega alegremente ao éter literario.
A grande lección que Voltaire nos quere transmitir é a necesidade de análise desa confianza cega que moitos seres humanos depositan no coñecido adaxio: Deus escribe dereito con liñas tortas. Non é forzado atopar ou cando menos procurar unha asociación entre o título do que vimos de falar e máis a creación do pensador francés.
Non sei se todas as filias, mais si todas as fobias de don François-Marie (tal era o nome do alcumado Voltaire), abrollan neste conto filosófico, tal e como catalogan as sentinelas do canon o texto que nos ocupa.
“É a ese prezo que vós comedes azucre en Europa”, esta frase pronúnciaa un escravo tras narrar as penurias do seu inhumano traballo. Marabíllame a mensaxe, a denuncia e o afán de “internacionalización” do conflito que don François-Marie ensaia e pon en práctica no século XVIII, algo que atopamos actual e ben próximo; mais a institución que recibe máis broucazos, sen dúbida é a Igrexa Católica, nomeadamente algunhas ordes concretas.
E habemos bater con trazos metaliterarios para completar o festival de coincidencias? Xaora! E logo había don François-Marie esquecer a arte que con máis habelencia cultivou? Gocen da erudición do autor!
Xa ben mediada a novela aparece Martiño, outro personaxe auxiliador, tanto do protagonista coma do lector, quen colaborará na procura daquilo que outorga senso a este texto. E coido que non debo fedellar máis no argumento, pois que é o futuro lector quen debe gozar e xulgar de Cándido ou o optimismo, unha crítica filosófica xerada pola sarcástica factoría Voltaire.
Casualmente, os exemplares que manexei comparten selo editor, La Voz de Galicia. A obra do galego pertence á colección Biblioteca Galega 120 e a do francés á Biblioteca Galega de Clásicos Universais.
A novela de Voltaire foi vertida ao galego polo profesor Henrique Harguindey en 1999 para Edicións Xerais de Galicia, texto que reeditou La Voz de Galicia en 2005.

Imaxe: Capa dunha edición brasileira de Cándido ou o optimismo.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-06-2015 21:29
# Ligazón permanente a este artigo
O EVIDENCIALISMO E CID CABIDO
Alguén sabe que é un alcapudre? Que outros escritores son adeptos ao evidencialismo? Que é o evidencialismo? Este e outros misterios ficaron sen resolver tras a lectura de Grupo abeliano, a novela pola que Xosé Cid Cabido recibiu o premio Blanco Amor en 1999.
É preciso comezar definindo esta novela como diferente, mais tamén é de xustiza cualificala como boa, moi boa, fóra do común, que xa é moito. Quedoume a impresión de que o texto mellora cara ás derradeiras páxinas, tanto no estilo literario coma na acción, a lingua requíntase por momentos naqueles parágrafos nos que o remate xa se intúe pola escasa resistencia que ofrece a presiña de follas apreixadas entre a man e a contracapa. De todos os xeitos trátase dun texto curto.
Eu observei en Grupo abeliano –con medo a me equivocar- un manual de filosofía da reacción (no senso de resposta defensiva), un chamamento ao combate contra o poder estabelecido e o capital, unha revolución en estadio primitivo con dous obxectivos: Denuncia e proselitismo.
Os personaxes son meros instrumentos sen nome nin xorne, precisos soamente para que o desenvolvemento da trama avance; toda unha innovación literaria, que cando menos, foxe do acostumado, e iso xa lle achega unha diferenza que afasta esta novela doutros textos. Reitero, práctica ben necesaria e menos frecuente do desexábel.
Lembroume, o argumento desta narración, unha experiencia que lle escoitei contar nunha entrevista televisiva a un escritor do que non recordo o nome, consistía a aventura en cruzar Santiago de Chile en liña recta, sen se deter diante de eventuais obstáculos; os arroutados testáns actuaban en grupo.
Cid Cabido non eludiu os dialectalismos, factor que lle achega certa personalidade xeográfica á novela; se cadra recréase de máis –o personaxe narrador- en reflexións secundarias que poden chegar a desenfocar a atención do lector, en todo caso, peccata minuta.
Pinceladas culturalistas salfiren habilmente o texto –Munch é un amigo da casa en Grupo abeliano- e mesmo quixen ver certa tentación preciosista nalgúns parágrafos nos que paga a pena deterse.
Voltando ao evidencialismo, no volume que eu manexo –unha edición da Biblioteca Galega 120 de La Voz de Galicia do ano 2002- figura un breve currículo literario do autor onde se sinala “…É o creador da tendencia literaria chamada evidencialismo, que se propón amosar, nomear, subliñar e remexer aquilo que se mantén oculto, ben sexa na tona ou na cerna das cousas”.
Velaí o evidencialismo. Agora temos que procurar datos verbo dos alcapudres.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 09-06-2015 16:06
# Ligazón permanente a este artigo
MEDRE O MAR! (Medre!)
Con este saúdo comezou a presentación de Contos do mar de Irlanda antonte no Centro Social “Xebra!” de Burela. Tal fórmula tivo que ser respostada polo público en varias ocasións, porque Xurxo Souto é músico-escritor-reivindicador..., e por riba de todo un catalizador cultural; un deses axentes culturais imprescindíbeis no país, non só polas actividades que vén artellando dende sempre senón polo optimismo que transmite. En escoitándoo uns minutos experimentáse unha sensación que induce a ventar outro futuro para a nosa cultura. Chégase neses momentos á consideración de que a galeguidade, non está en perigo de extinción, senón que acabou inzando noutras terras e identidades.
Que o escritor comece tocando a buguina ao estilo peixeiro, que discurse o tempo todo en pé ou que incite o público a cantar, tampouco é o frecuente, mais antonte no “Xebra!” aconteceu tal, e o respectábel gozou, aprendeu, riu, cantou e mercou libros.
O Xurxo precisa poucos elementos para oficiar unha presentación, chégalle con ter perto o seu acordeón e prover os presentes dun folleto que trae preparado coas letras das cantigas que xurdirán no evento; interacción en estado puro!
Asegura o autor que este libro foi concibido como unha protesta –e escenifícao arrebolando un volume contra o chan- por toda esa riqueza cultural vinculada ao mar que non se transmite nos centros do ensino, que permanece oculta ou case vetada nun país, que nin é mediterráneo, nin é latino, nin está no sur de Europa, senón no centro do Atlántico.
“Para cosmopolitas os galegos”, afirma Xurxo unha e outra vez, tentando rachar esa teoría da repunancia que nos aboca a considerar local ou cativa a traxectoria vital do pobo galego e impélenos a procurar a homologación como cidadáns do mundo na artificial e ficticia identidade deseñada polas instancias estatais.
As disertacións de Xurxo Souto zumegan galeguismo si, mais un galeguismo forxado na épica dos nosos navegantes en Terranova, Belfast, Trintxerpe, Capetown… E chegamos á conclusión de que os pailáns non somos nós, senón os reducionistas, os que se negan a observar, para non ter que recoñecer a autenticidade dun pobo que xa entrou na historia universal por vía marítima.
Sabiamos que existía unha mitoloxía peláxica, mais sabiamos que existe unha descoñecida talasonimia galega no ámbito atlántico?
O folleto das cantigas inclúe un detalle cartográfico dese Atlántico que fala galego e que se denomina en galego; e é que unha presentación dun libro de Xurxo Souto non só é diferente, é unha experiencia, unha vivencia que nos vai animar a ler Contos do mar de Irlanda e a abandonar complexos de inferioridade que nos inculcaron activa ou inconscientemente, por desleixo ou á mantenta. Os de fóra e os de dentro.
Quen isto escribe ten asistido a presentacións amenizadas con actuacións teatrais, con contacontos e mesmo con petiscos e beberaxe, mais que o evento remate co autor acompañado doutros músicos –entre eles o acordeonista burelao Manolo Maseda- a ritmo de rock bravú, é unha novidade.
Chega o momento de asinar exemplares e o Xurxo non chora tempo nin paroladas cos lectores, un regálalle unha pulseira republicana e anóalla mentres asina; outro pídelle que celebre unha presentación co gallo dunha recollida de alimentos, Xurxo afirma que irá apoiar o proxecto e de paso presentar Contos do mar de Irlanda. Porque o Xurxo é así. Gaiteiro!
Este enciclopedista oceánico debuxa conservas de peixe con lemas nas dedicatorias dos libros, non é unha extravagancia, é unha reivindicación, a mostra de que os galegos temos algo que non teñen os demais; posuímos xeografías acuñadas polos nosos na lingua de noso, pois que o Grande Sole ten deixado de ser un gran linguado francés para se converter nun grande astro rei, por obra e graza da cosmogonía idiomática galega.
Faloume Xurxo Souto –sen se desviar da temática da obra que viña de presentar- da relación entre os primeiros proxectos teatrais de Manuel Lourenzo e o mar de Irlanda, haina! E para coñecela debemos ler Contos do mar de Irlanda, obra editada por Xerais da que se están a distribuír os exemplares da terceira edición (impresa en decembro do ano pasado), cómpre salientar que a primeira foi publicada xustamente hai un ano, xa que logo, éxito rotundo deste libro que é estudo histórico, crónica europea, ensaio interdisciplinar, e por riba de todo testemuño dunha atlántica paixón.
Soe a buguina e medre o mar!
Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 08-06-2015 14:37
# Ligazón permanente a este artigo
SILLITOE E OS MOZOS IRADOS
Chamáronlle a Xeración dos Mozos Irados (Angry Young Men) a un grupo de escritores británicos que colleitaron sona nos anos ’50 do século XX. Alan Sillitoe foi un deles, xunto a nomes como Harold Pinter ou Kingsley Amis. Un bo exemplo da literatura producida por este fato de desencantados é a novela que veño de ler, trátase de Saturday night and sunday morning na súa versión castelá. Sábado por la noche y domingo por la mañana, é unha tradución realizada por Daniel Laks e editada por Plaza & Janés Editores en 1989.
O texto orixinal foi rematado definitivamente nunha estadía de Sillitoe na illa de Mallorca e publicouse no ano 1959 en Inglaterra.
Non ousarei afirmar que se trata dunha má novela, nin sequera dunha mediocre noveliña mais tampouco ilusionarei a ningún lector con este texto que hoxe ben seguro sería alcumado como literatura de consumo, malia a mensaxe que zumegan unhas páxinas cargadas de xenreira orixinada pola posguerra da II Gran Guerra e o pavor a un novo estourido bélico en calquera momento.
A redacción é por veces pastosa e confusa, mais, ben sabemos que toda tradución é unha traizón, e polo tanto, non lle boto culpa ningunha ao autor primixenio, quen de seguro empregou moita máis arte na creación desta obra do que a min me chegou.
Hoxe, diriamos sen reparos que é unha novela antisistema, antimilitarista e contraria ao sentimento patriótico ou mesmo un berro nihilista. Non tal, coido que os personaxes que inspiraron a Alan Sillitoe non posuían a fondura suficiente para chegaren ás devanditas conclusións. Alcol, sexo clandestino e uns poucos xilins son as aspiracións dos seres que poboan a narración. De onde vén o ambiente escéptico ou mesmo rebezo que o personaxe principal nos mostra decote? Da maldita guerra e as súas consecuencias. Non hai guerra na novela, nin disparos nin trincheiras mais están os fillos da decepción, as crianzas do terror nos refuxios antiáreos xa adultas, homes e mulleres que non dan esquecido o bruído da fame e as partidas gañadas á morte sen máis premio ca un aprazamento.
Como se neutraliza esa nenez infanticida? Apagando a máquina de pensar e gozando sen máis pretensións. Mañá non existe, sabiámolo, mais cando o Exército dese país que teima en ser o teu trata de levarte á morte cada poucos lustros, deixas de cavilar no senso da existencia.
A narración discursiva coa que nos atopamos frecuentemente cara ao final da novela revélanos a intención clara de don Alan, de quen supuñemos que utilizou esta trama para lanzarnos unhas cantas proclamas ácratas, inseridas habilmente neste texto iconoclasta que hoxe en día –crise, mudanza de ciclo político…- volta ter certa vixencia.
Arthur, o protagonista, non é un heroe, nin sequera un ser benévolo; é pola contra, unha vítima das súas frustracións de homiño novo e humilde saciando carencias, acompañándose de mulleres bebedoras e amigos bébedos nunha peregrinación tabernaria que mantén activa a pseudofelicidade dos habitantes de Nottingham.
“Nunca deixarei que ninguén me explote porque vallo tanto coma calquera; se ben cando se trata do maldito voto que me conceden, moitas veces teño gana de lles dicir onde o poden meter, xa que non gañarei moito usándoo. Mais se dixesen: Mira, Arthur, aquí tes cincuenta quilos de dinamita e un detonador flamante, agora fai voar a fábrica, aí si o faría, porque sería algo que pagaría a pena. Acción.”
Cando Arthur me transmitiu a súa sabenza nun parágrafo das primeiras páxinas supuxen que este mentiroso compulsivo aínda podía outorgarlle algún capítulo glorioso á novela; enganoume, ou se cadra fun un inxenuo, coma a mociña que semella ir encarreiralo nas derradeiras páxinas.
Moi recoméndábel para que goste deses finais que merecen unha segunda parte.
Estamos diante unha obra cuns personaxes excelentemente construidos, cunhas descricións milimétricas de ámbitos e estancias, e cun densenvolvemento da acción un chisco caótico, elemento que adoitamos atopar en moitas novelas ao uso e que xorde –ben sei- da propia xénese do texto como colectánea de relatos con vocación folletinesca. Perdoábel, mais corrixíbel.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 03-06-2015 11:22
# Ligazón permanente a este artigo
O TEATRO QUE NACEU ÁS BEIRAS DO DOURO
No ano 1972 a censura non permitiu levar aos escenarios a obra Erros e ferros de Pedro Madruga, do dramaturgo valadourés Manuel Lourenzo; daquela, a compañía refuxiouse –do mesmo xeito mais con mellor fortuna que Pardo de Cela 489 antes- no Castrodouro, e a obra acabou representándose no patio de armas do Castelo. Curiosamente, cando foron demandar permiso ao Concello de Alfoz, a única dúbida -disfrazada de recomendación- foi:
-Non falaredes mal do Mariscal?
E foi alí, diante a torre da homenaxe do Castelo do Castrodouro onde as pantasmas medievais tornaron ao presente, grazas á censura do réxime ditatorial.
O Valadouro e a dramaturxia manteñen un varudo vínculo dende hai moito tempo, e a relación, endebén, non arrefeceu senón que foi anovada pouco e pouco por unha xente que devece polo pano ergueito.
O xénero dramático goza dunha tradición local que xa nos anos ’60 deu lugar a que o crego da parroquia de Mor auspiciase unha representación no Salón de José Ramón, na Seara. O bo facer dos actores –todos homes como na Antiga Grecia- e máis o éxito das funcións favoreceron a itinerancia da improvisada compañía por outras parroquias do val.
Non podemos obviar que a vila de Ferreira é o berce de tres persoeiros ben unidos ao teatro galego, tales son Manuel Lourenzo, Xesús Pisón e Isaac Ferreira, nin que a súa presenza facilita a celebración de eventos, representacións ou mesmo colaboracións cos proxectos dramáticos locais, ou, que a toponimia, a xeografía, os mitos e mesmo algúns habitantes reais do Valadouro, acaban poboando as súas creacións.
Nas bibliotecas de Alfoz e Ferreira é doado atopar unha colección de xoias, os números todos da Revista de Teatro Casahamlet, grazas ás sucesivas doazóns destes tres próceres das letras que malia moraren na Coruña, continúan a cultivar o seu valequismo sen descanso. Cómpre salientar que a alma máter desta publicación é o rigoroso e metódico Isaac Ferreira, de quen aprendeu quen isto escribe a levar decote unha libreta, e deste xeito recoller in situ os tesouros da tradición oral que aínda se escoitan polas parroquias do val.
Outro agasallo que o respectábel non esquece é a representación de Dourada Babel a cargo do alumnado da Escola de Teatro Casahamlet (sociedade na que participou Manuel Lourenzo até hai uns meses) no verán de 2013. Foi o propio autor e director quen abriu o acto no escenario da Casa da Cultura de Ferreira, arroupado por veciños e amigos, os cales gábanse de ter como veciño a un Premio Nacional de Literatura Dramática (galardón de ámbito estatal obtido en 1997) e asemade un Premio Nacional da Cultura Galega (galardón de ámbito nacional acadado en 2008). Na actualidade, o egrexio dramaturgo centra a súa actividade no Clube Teatral Elsinor.
Cómpre lembrar que no Valadouro mentres non houbo casas da cultura, o teatro representábase onde se podía. En Ferreira eu teño visto obras na praza, tamén no local da Asociación Amado Lar e mesmo recordo unha representación no pavillón polideportivo, tratábase de Ei Feldmühle! Fantasía do Valadouro con vampiros, de Xesús Pisón. Decote, espazos ateigados. Porque o Douro e o theatrón, xa dixemos que dan bo xuntoiro.
Na actualidade, nas terras do Douro existen nada máis e nada menos que tres grupos de teatro: O Grupo Teatral Raiolas (leva máis dunha década nos escenarios), o Grupo de Teatro Xuvenil A Maseira e o Grupo Humorístico Trípode. Lembro o extinto grupo da Asociación Cultural Amado Lar actuando na Semana do Teatro de Ferreira; hoxe en día, o evento continúa a se celebrar e o presente ano chegará á trixésima edición, mais o grupo vinculado á devandita asociación hai anos que desapareceu. Celébrase no Alfoz do Castrodouro dende hai uns poucos anos o Mes do Teatro, en novembro, cita xa consolidada e afortalada pola presenza dos actores e actrices locais.
Non podemos esquecer que grazas a esta dinámica teatreira xurdiu –ou deuse a coñecer- un magnífico actor da parroquia de Mor, trátase de Antonio Jesús Lorenzo “Cachín”, quen comezou en Raiolas e agora forma parte de Trípode, mesmo ten ofrecido espectáculos en solitario como improvisador. En definitiva, un actor do método, do método Douro.
Coido que podemos nomear como continuador deste fenómeno ao novísimo Alberto Níñez, un mozote da parroquia de Moucide, actor dende neno nos grupos locais e mesmo contacontos para adultos… Sendo el un aruxo que logo non se vía sobre as táboas!
E se nomeamos os grandes actores locais tampouco podemos esquecer o dramaturgo que xurdiu do val, José Vázquez Peinó, autor e actor, mentor de novos talentos e fundador ou alentador dos grupos todos que na actualidade existen a ambas as beiras do Douro. O Peinó é un auténtico dinamizador cultural, non en van, o Mes do Teatro do Alfoz, é un invento seu.
Esta presenza do teatro na vida dos valecos favorece que ao longo do ano cheguen ao público unha boa cantidade de representacións; e así, novos e vellos, cultos e ignaros, espectadores interesados ou ocasionais, van ao teatro.
Grazas a esta frecuencia escénica, puiden ser espectador nos últimos tempos de dúas obras que lembro pola calidade do cadro actoral e pola riqueza do seu argumento, Os vellos non deben de namorarse, interpretada polo grupo de teatro do Colectivo Cultural Ollomao, de Barreiros, e máis 2155, unha sublime profecía futurista de Xoán G. Laxe, interpretada polo grupo lugués Nova Escena Teatro.
É de xustiza sinalar que o circuíto “Proxecto Teatral Educativo Buxiganga” da Deputación de Lugo, foi determinante á hora de facilitar a presenza de grupos de teatro amador nas pequenas localidades, aínda que nos concellos do val non fose preciso grazas ao autofornecemento dramático.
Onte mesmo, Día das Letras Galegas, na Casa da Cultura do Alfoz do Castrodouro o Grupo Teatral Raiolas congregou o seu fiel e entregado público coa representación de Madia leva!, unha oportuna obra sobre a problemática dos médicos que non empregan a lingua galega nas súas consultas e as negativas consecuencias do seu desleixamento. Como dicía o lembrado Galeano: “Moita xente pequena, en lugares pequenos, facendo cousas pequenas, pode cambiar o mundo”.
E despois de tanto encomio é o momento de inserir unha crítica, benévola e construtiva: No canto de facer que proliferen tantas comedias e argumentos á procura da gargallada no respectábel… Por que non un chisco de reflexión? Que tal unhas pinceladas de teatro combativo?
Só insinúo que ás veces é positivo –e preciso!- darlle ao veo da máquina de pensar, só iso.
Propoño un brinde popular no cumio da Frouseira por mil dezasetes de maio máis cos escenarios do Valadouro plenos de letras galegas!

Imaxe: Xesús Pisón, dramaturgo.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 18-05-2015 12:24
# Ligazón permanente a este artigo
1989, O ANO QUE CELSO EMILIO APADRIÑOU UNHA GALEGUIZACIÓN
O Día das Letras Galegas de 1989 foille adicado a Celso Emilio Ferreiro; na noite daquel lonxincuo 17 de maio, a segunda canle da TVE emitiu un documental sobre o poeta de Celanova. E grazas a aquela emisión, escoitei recitar –por primeira vez- Longa Noite de Pedra… Curiosamente, o verán pasado, nun curso de reciclaxe laboral tiven que desenvolver un exercicio que consistía na declamación dun poema; a miña elección, como non, foi Longa Noite de Pedra, e lembrei –coido que mesmo imitei- aquela voz televisiva que me emocionou un afastado 17 de maio de 1989.
Grazas a aquela reportaxe descubrín a Celso Emilio, souben do seu poema senlleiro e tiven coñecemento da existencia do día da nosa literatura. Cómpre sinalar que naquela altura eu moraba fóra da Galiza e as estadías na Terra non excederan os trinta días.
Nos anos seguintes, ao se aproximar o 17 de maio, trataba de me informar sobre os actos de conmemoración e celebración na Galiza. Naquela época, case a única maneira de coñecer tales fastos representábana os xornais galegos que se podían adquirir na Puerta del Sol ou na Gran Vía; eu adoitaba mercar El Correo Gallego, e pouco despois O Correo Galego, antecesor do que máis tarde foi Galicia Hoxe, cabeceira da que só sobrevive a edición dixital.
Aquel 17 de maio de 1989 a literatura galega chegou a todos os currunchos do Estado a través dos televisores, mágoa que no sucesivo non se convertese en costume aquela pinga de normalidade; mágoa non só por nós, senón polos millóns de habitantes dunha realidade administrativa tan variada como artificial; mágoa polas persoas que permanecen alleas e ignorantes ás diversas identidades culturais que moran –con incomodidade, con resignación ou con indiferenza- no crebacabezas da Hespaña, como adoitaba escribir Castelao coa esperanza depositada nunha xenerosidade ofrecida e xamais correspondida.
Deste xeito descubrín a grande efeméride literaria da Galiza. Dous anos despois foi don Álvaro o autor homenaxeado, non lembro reportaxe ningunha nas televisións de ámbito estatal, mais recordo, con carraxe, unha referencia nos informativos de Telecinco, onde o escritor e xornalista canario Juantxo Armas Marcelo advertía do perigo desta caste de celebracións, polos sentementos que podía chegar a espertar o feito de honrarmos o propio… Outra volta a España da podremia e a cativeza cos seus complexos identitarios e as súas teimas imperialistas de fidalgo famento.
A miña saudade medrara ben aquel 17 de maio de 1991. Mentres estudaba para os exames do meu primeiro curso universitario, cavilaba en que na cidade de Mondoñedo estarían a conmemorar o día nacional das letras, a lembrar a Cunqueiro e a espallar prosa e verso en galego, a lingua do “País dos dez mil ríos e dos mil vales”.
Representan os dezasetes de maio unha boa ocasión para incorporármonos á lectura en galego, mais non durante un día, nin durante o mes que xa denominamos das letras, non; é un bo día para renacer, conscientemente, con orgullo, á identidade de noso, á única lingua que mora na nosa psique, pois as outras, as aprendidas, moran na memoria, mais non na psicoloxía. Debido a este fenómeno damos por feito que podemos traducir directamente a outras linguas expresións como “cubrir o papel”, cando é algo exclusivo da nosa, xa que no resto dos idiomas significaría porlle algo enriba. Isto ocasiónao un determinado proceso mental: Só pensamos na lingua que nos outorgou o pobo, malia que non nola falasen no fogar. A sintaxe é psicoloxía.
Falemos no que pensamos, non só por patriotismo, tamén para evitar ridículas meteduras de zoco.
Como di a xornalista Débora Campos: “Falo galego porque o galego fala de min”. Por certo, Débora mora en Bos Aires, onde naceu.
Feliz, consciente, concienciado, desacomplexado e insubmiso DÍA DAS LETRAS GALEGAS!
Pensemos para falar, leamos para pensar, falemos para sermos, nós.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-05-2015 19:16
# Ligazón permanente a este artigo
HAI DEZ ANOS ESPERTOU A LITERATURA NO VALADOURO
Nos derradeiros meses de 2004 presentábase en Ferreira O crime de Santa Cruz do Valadouro, obra de pescuda e divulgación dun acontecemento que xa forma parte da historia e a lenda das terras do Douro. Trátase dun feito real mais a imaxinación dos nosos devanceiros foi creando, mesmo, diálogos extremos coma o que ten recollido o dramaturgo Xesús Pisón: -E mátasme meu primo?
Preguntoume ben veces un meu amigo bretoñés, se aínda se percibía no Valadouro malquerenza cara a xente de Bretoña, pois que súa nai tiña sufrido noutrora o desprezo das bañistas valecas nas praias de Foz. Eu sempre respostaba que as xeracións actuais esqueceran tal e que ademais, na noite deleteria de 1888, tanto vítimas coma verdugos eran bretoñeses de nación, malia exerceren os seus oficios na parroquia valadouresa de Santa Cruz.
O autor deste ensaio é o xornalista Miguel Vila, cubano de nacemento, galego de patria e valeco de corazón. O crime de Santa Cruz do Valadouro foi publicado por Ediciós do Castro no 2004, e desafortunadamente xa non se ve polos trinques dos comercios libreiros do Valadouro.
Hai dez anos, Contos do Valadouro consolidábase como o grande arquivo da literatura oral da bisbarra do Douro. Ediciós do Castro lanzaba unha edición ampliada con novos contos, partindo dos xa publicados nas dúas edicións primixenias de Edicións A Nosa Terra a finais dos ’90.
Curiosamente, este libro non gozou de presentación, os seus autores –os coñecidos Isaac Ferreira, Manuel Lourenzo e Xesús Pisón- atarefados en mil e un proxectos teatrais foron deixando pasar o tempo e contentáronse con aquel evento de 1998 no que o traballo se deu a coñecer no Pub Atalaia de Ferreira; alí merquei o meu volume daquela histórica primeira edición de Contos do Valadouro.
Como anécdota contaremos que as primeiras remesas da edición de 2005 traían un defecto na capa, a resina empregada para esmaltar o cartón saía do prelo con engurras. Varios deses exemplares chegaron ás librarías do val mais tal incidencia foi detectada e comunicada decontado a Ediciós do Castro por Isaac Ferreira. Na actualidade, a editorial puxo en circulación unha boa cantidade de volumes que permaneceron gardados nos seus almacéns durantes case unha década, polo cal, outra volta pode adquirirse o libro no Valadouro.
Coido que unha boa parte das persoas que hoxe escriben no Valadouro teñen recibido o influxo desta obra que alén do puramente literario, situou a bisbarra do Douro no mapa das identidades.
E no mesmo ano 2005, o docente xubilado Pedro Rubal Pardeiro publicaba a súa primeira obra, un ensaio titulado De Maquiavelo a Wallraff. Dos víctimas de la hipocresía ajena. No devandito estudo, as tramas do posnazismo e o xornalismo de pescuda amósanse ao lector diseccionados pola ollada precisa e fiucega do profesor Rubal, quen fiel á disciplina que aprendeu a varias xeracións de estudantes, aplica o filtro da filosofía a todo feito histórico ou social.
A presentación deste libro autoeditado e impreso en Mondoñedo no histórico prelo Sucesores de Mancebo, tivo lugar no Salón de Conferencias do castelo do Castrodouro. É posíbel que aínda existan exemplares á venda na focega Libraría Bahía.
Estas tres obras, totalmente diferentes, encetaron unha época na que con máis esporadicidade da desexada polos letraferidos, O Valadouro foi escenario de varios nacementos literarios. A época, endebén, continúa viva; apoiada pola dinámica cultural –non exclusixamente literaria- xurdida hai uns poucos anos grazas á presenza de varios grupos de teatro locais, a creación do mes do teatro en Alfoz, o xurdimento do Seminario de Estudos do Valadouro, o traballo divulgador da Liga Céltiga Galaica…
Velaí a boa nova: A cultura está a vivir unha época dourada nas ribeiras do Douro, mais o ermo fertilizouno a irrupción literaria de hai dez anos.
Naquel 2005, cumpríronse cincuenta anos da publicación de Cóxegas, o poemario de Celestino Cabarcos Suárez; falouse daquela nos ámbitos culturais e societarios –Miguel Vila quentara o ambiente cun artigo incendiario-, de celebrar tal efeméride coa publicación dunha edición facsimilar. O proxecto nunca viu a luz, mais, non é preciso agardar ao centenario para retomar a idea e pór en circulación unha obra que marcou un fito na literatura valeca; pois, como xa temos comentado nestas páxinas, dende a publicación de Cóxegas en 1955, para un valeco unha cóxega é un poema.

Imaxe: Isaac Ferreira e Manuel Lourenzo, coautores xunto a Xesús Pisón de Contos do Valadouro.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-05-2015 18:25
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal