Vasoiras de xibarda


Cartafol literario de experiencias, teimas e inquedanzas
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
Contos do Valadouro. XP,IF,ML.
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

O AGGIORNAMENTO DA TRADICIÓN ORAL
Se cadra, xa nunca poderemos falar dunha literatura de tradición oral no estrito senso do sintagma. A tecnoloxía de hoxe en día facilita que as lendas urbanas circulen vertixinosamente até afluír en computadores e teléfonos móbiles, ao contrario daqueles tempos orixinarios nos que o conto ía flutuando de boca a orella durante séculos sen máis soporte que a voz humana, e ocasionalmente algunhas copliñas distribuídas en letra impresa.
Esa é grande mudanza de hoxe en día, mais a tradición oral non morreu nin morrerá endexamais. Desaparecerán as lareiras todas, as xuntanzas de anciáns supersticiosos, os eventos organizados por nostálxicos do tempo das conversas… Mais os contos continuarán a advertir, a amedrentar ou a crear mitos, tan infundados como emparentados coa condición humana.
Comenta Antonio Reigosa (auténtico prócer da literatura oral na Galiza) nas súas amenas disertacións, que na actualidade, os bazares chineses (ou sinxelamente a presenza destes comerciantes de orixe asiática nas nosas rúas) son orixe de lendas urbanas cun denominador común e emparentado coas lendas doutrora, a desconfianza cara aos foráneos.
Isto non é novo, as comunidades extranxeiras ou con trazos distintos á maioría, sempre constituíron o albo de receos e temores; xa que logo, tornáronse en inspiradores –involuntarios- das lendas con mensaxe admonitoria. O refraneiro galego non é alleo a este fenómeno.
Eu mesmo fun testemuña auditiva do xurdimento dunha lenda actual; vinculada aos comerciantes chineses e aínda en fase embrionaria.
Aconteceu o ano pasado. Estando traballando temporalmente en Mondoñedo, asistín ao desacougo provocado entre os tendeiros locais pola presenza de varios chineses interesándose por locais en alugamento e datos demográficos da vila.
A anguriada propietaria dun bazar do país relatou a azueira que lle chegara por vía oral verbo dos negocios desta temíbel competencia:
-Seica nunha árbore de Nadal mercada nos chineses apareceu un billete de 500 euros.
O conto, lenda ou relato fabuloso, garda os factores básicos da lenda tradicional. Por unha banda descríbese un feito que ao primeiro pode semellar atractivo (as riquezas que custodian e prometen os encantos, as ninfas…) e asemade encerra un perigo, pois que do mesmo xeito que o adquirente achou cartos de contrabando, podería ter introducido no seu fogar calquera outra mercadoría clandestina (a morte ou desaparición misteriosa da vítima provocada polos enganos dos encantos ou erros cometidos no proceso de consecución da fortuna). A mensaxe subliminar que agocha a lenda trata de advertir do risco que corren os seareiros desa caste de comercios, supostamente rexentados por clans paralegais (a natureza sobrenatural do encanto é distinta da natureza humana da vítima); os productos mercados a baixísmo prezo poden saír caros máis tarde (non se deben tomar atallos para chegar á riqueza decontado, pois o seu gozo –de conquerilo- sempre será breve, como acontece co ouro obtido nalgunhas lendas tradicionais).
É dicir, debemos evitar certas tendas que atoparemos transitando pola rúa malia que posúan engados difíciles de rexeitar, do mesmo xeito que hai cen anos debíamos evitar certas pontes e fontes onde as anas louras e outras criaturas de cabelos dourados nos tentaban con fortunas que poderían resultar ben caras.
E por suposto, maniféstase o factor indicado ao comezo, a condición foránea duns comerciantes cos que non se comparte nacionalidade, etnia, lingua, cultura nin costumes. Lembremos os baluros da Terra Chá e a literatura creada en torno a eles.
Coido que ningún bazar chinés se chegou a instalar en Mondoñedo, mais a tentativa deu orixe a unha lenda; proba de que a tradición oral está viva, malia que non reparemos nela cando a recibimos sen vernizar pola mitoloxía e somente tinguida das actuais inquedanzas e conxunturas sociais, económicas ou políticas.
Do mesmo xeito, as aparicións “fantasmais” máis comúns na segunda metade do século XX xa non eran as protagonizadas por espectros retornados do outro mundo, senón por futuristas naves procedentes do espazo exterior.
Xa non recibimos nin transmitimos estas narracións ao redor do lume do lar, nin en pausadas xuntanzas veciñais na cafetaría do barrio; hoxe, unha boa parte destes “contos de vellos” circulará polas redes sociais e a mensaxaría telefónica, mais conservando a mesma estrutura e perpetuando idénticos medos e cautelas.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-10-2015 19:04
# Ligazón permanente a este artigo
OS LIBROS PORFILLADOS
Tamén poderiamos chamarlles libros resucitados; son, sinxelamente libros usados e desbotados que acabaron nos circuítos comerciais dos mercados ambulantes, outorgándolles deste xeito a oportunidade de se converter nun obxecto con novas e múltiples vidas; pois cómpre lembrar que un mesmo volume pode ser lido por varias persoas, pode chegar a ser o centro de atención nun clube de lectura, pode supor un agasallo (tamén un libro usado, por que non?), ou pode chegar a significar algo importante para o novo adquirente.
Nos mercados vilegos semanais é frecuente encontrarse con postos de libros vellos, ou mellor dito, libros dos que algúen se desfixo, xa que é posíbel dar con volumes ben coidados ou mesmo novos do trinque; en ocasións trátase de restos de librarías que botaron o pecho.
Na Mariña adoitan ser xitanos procedentes de Asturias quen rexentan estas librarías ambulantes; realmente humildes postos de longas mesas ateigadas de literatura, onde o transeúnte poderá escoller entre edicións ad hoc para o acompañamento de xornais, volumes editados polo Círculo de Lectores ou os alaranxados libros da Colección RTV, aquel histórico proxecto da Editorial Salvat. E cheguei a descubrir libros cruñados por bibliotecas públicas! Desprecatamento ben reprobábel.
É doado dar con títulos que marcaron a historia da literatura, encontrarse de fronte con ese libro que andas buscando e que as librarías convencionais eliminaron dos seus andeis por presións da política editorial imperante, ou achar volumes dos que non tiñas noción algunha.
Outra grande vantaxe destes postos de libros feirantes é o prezo, ás veces irrisorio. Ademais, tratar con estes corteses e solícitos libreiros xitanos anima a mercar e fomentar este fermoso comercio dos libros remanecidos.
Hai uns días visitei unha destas tendas sen andar á procura de nada concreto, só da emoción de remexer na morea de literatura orfa e desexosa dunha ollada lectora. O feirante non tería máis de dezaseis anos, era atento e cordial, aínda que se lle coñecía a falta de experiencia á hora de pregoar a mercadoría ou insistir no necesario remexido e debrocado dos volumes á venda. Secasí, tras demandarlle un prezo axustado polos varios exemplares que viña de adoptar, o mozo libreiro regaloume un.
Nesta larada de libros desamparados chegaron á miña biblioteca Moll Flanders, de Daniel Defoe; El sabueso de los Baskerville, de Arthur Conan Doyle; Diario de un emigrante, de Miguel Delibes; En el balneario, de Hermann Hesse ou El rey Lear, de William Shakespeare; e mais unha rareza da que non ouvira falar: Los emigrantes, de J.B. Filgueira; por certo, autor galego que abre a súa obra cun verso de Rosalía de Castro.
Se teño que sinalar unha eiva desta caste de postos é a case nula presenza de literatura en galego (carencia que presumo motivada pola orixe foránea destes libreiros ambulantes), con todo teño atopado algún título na nosa lingua.
Mentres remexía estoutro día entre os centos de libros de saldo, escoitei os comentos dunha muller que viña de se atopar cun volume en inglés, e lembro que foi nun destes postos de xitanos asturianos onde adquirín o meu primeiro libro en llingua asturiana, trátase de El nome de Roselina, de Carmen Gómez Ojea, un texto destinado ao público xuvenil.
Non se trata dun mercado de antigüidades malia que poida aparecer algunha, xa que teño visto exemplares de fasquía vetusta, mais non é o produto principal.
Quen padecemos unha bibliofilia lindeira no fetichismo, gustamos de facernos con exemplares inscritos cos nomes dos antigos donos, libros con notas manuscritas no medio das páxinas e outras marabillas que proporcionan un confesábel pracer ao bibliómano. Desta volta, trouxen para a casa un volume perfectamente forrado, e noutro atopeime coa filiación incompleta dunha antiga propietaria… En cantas poboacións existe unha rúa Campomanes?
Un dos primeiros libros da miña infancia, Corazón, de Edmundo de Amicis, xurdiu dun destes “rastros”; Doña Bárbara, de Rómulo Gallegos, apareceu nun mercado semanal ao que non adoitan chegar libreiros ambulantes; e teño pendentes de lectura xoias da feira como El padrino, de Mario Puzo ou La naranja mecánica, de Anthony Burgess.
Abenzoados libreiros nómades!
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-10-2015 18:25
# Ligazón permanente a este artigo
"SEMPRE EN IBIZA" PASANDO POR FOZ
Son poetas porque non serven para outra cousa, ou polo menos así se presentaron antonte en Foz; chámanse Lucía e María; Aldaolado para o seu público e mais para a súa “querida pública” (sic).
A súa mensaxe principal é que a poesía non é aburrida, e abofé que conseguen esconxurar tal crenza nos corenta e cinco minutos que o auditorio permanece “Sempre en Ibiza”.
O espectáculo comeza pondo voz e música a un texto de Castelao, a seguir todo será colleita da casa agás algúns temas musicais na busca do sorriso e con afán pedagóxico. E os risos abrollan, mais non é un espectáculo humorístico aínda que o humor fai acto de presenza ben veces. A función é un recital (non ao uso) poético musical; con sátira, con mensaxe, con didactismo e mesmo con demanda de participación e agasallo para os ousados.
Hai que agradecer á Asociación A Pomba do Arco a iniciativa e mais a escolla de Aldaolado para encetar a Festa da Palabra, un evento que ben podería subtitularse Ruada das Letras.
A sala de exposicións do Centro de Interpretación da Mariña (CENIMA) supuxo un escenario fermoso para un serán poético alumeado por unha vidreira cara ao ceo, desde a que vimos anoitecer mentres un reloxo adormecido custodiaba a estancia e provocaba os primeiros comentos ocorrentes das artistas.
Ninguén debe confundir a estas rapazas nin os seus espectáculos con humoristas cuspindo chistes encadeados ou monólogos de inspiración televisiva. Estamos diante dúas poetas que practican unha literatura itinerante e musicada; e a ninguén debe estrañar que as súas creacións estean tamén en letra impresa. Cómpre desterrar definitivamente os estigmas que perseguen a actores e profesionais das artes escénicas en xeral; o feito de que haxa persoas que traballan no tempo de lecer dos demais non significa que se trate de individuos pándegos as vinte e catro horas do día nin alérxicos á seriedade. Na mesma sala de exposicións que serviu de escenario, o improvisado trinque dunha libraría local facilitaba a adquisición de volumes da autoría de María Lado e Lucía Aldao.
O pasado día 23 Aldaolado traballou para un público (e para unha pública) sedento de espectáculos con calidade e de literatura compartida, de poesía emancipada da lectura soidosa e tamén, dunhas letras aborixes que non dan chegado á sociedade.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 25-09-2015 19:21
# Ligazón permanente a este artigo
UNHA CRIATURA DA ESCRITA NOITÉBREGA
Cando un remata de ler Drácula, ten a sensación (nomeadamente se está afeito á narrativa de diversos xéneros e tendencias) de que sobra a metade do texto.
A primeira sorpresa é que Xerais publicou Drácula nunha colección de literatura xuvenil… Segundo o meu criterio, o devandito texto navega entre a novela fantástica e a de aventuras, aínda así, non a considero acaída para un público mozo, o cal imaxino arribado a este título cunhas altas expectativas de lategazo emocional que se verán defraudadas, amais dos riscos presentes nun texto reiterativo e cuns personaxes planos, favorecedores da confusión para un lector pouco adoito.
Trátase dunha novela –reputados autores considérana un conto- alongada artificialmente, froito dunha boa idea que non acabou de callar no papel. Semella que se trata dun texto elaborado en dúas partes con ánimos ben distintos por parte do autor, pois que partimos duns primeiros capítulos vibrantes e aditivos que perden o seu atractivo a medida que a novela avanza e supera o ecuador. Mesmo, o remate semella improvisado, ou se cadra artellado con desgana, de certo co único obxectivo de porlle o loureiro a unha narración que xa se tiña voltado reiterativa e fatigante.
Esta obra marcou a moitos autores, creou unha escola fantástica (non só na literatura) e influíu en dramaturgos galegos contemporáneos, mais, en ocasións son máis produtivas as influencias ca sublimes as fontes primixenias.
Coido que convén sinalar, en exculpación de Bram Stoker, que ler esta novela logo de ter padecido ou se ter deleitado con centos de versións cinematográficas, bandas deseñadas e produtos televisivos, orixina a sensación de déjà vu, e tal cousa non beneficia ren a unha novela que sofre inconsistencia aguda.
Cheguei a Drácula animado polas reiteradas referencias proferidas por autores amigos, mais demandarei contas polo involuntario consello.
Confeso que antes de ter nas mans tal obra, engaiolárame unha frase presente no texto que xa coñecía e que chegara a escoitar nun escenario teatral:
“Escoite. As criaturas da noite. É fermoso”; (cito de memoria). Resultou, que iso era o mellor da novela.
Dunha volta, referín nunha reunión de amigos o pesadume posterior á adquisición e lectura dun libro que non pagaba a pena co seguinte comento: “Que dez euros máis perdidos”. Unha amiga matizou: O peor é o tempo perdido.
Grande acerto! Esta mesma sensación asáltame agora, ás poucas horas de ter rematado esta obra de don Abraham. Endebén, xa está de novo na biblioteca municipal ao dispor doutros lectores, feito que me satisface tamén por non ter desembolsado un céntimo a cambio dunha novela con máis sona da que merece.
Por outra banda, a tradución ao galego levada a cabo pola desaparecida escritora Xela Arias non é das máis afortunadas… Enriba de mel filloas.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-09-2015 19:34
# Ligazón permanente a este artigo
UNIVERSO "GABO"
A primeira obra de Gabriel García Márquez que chegou ás miñas mans foi El coronel no tiene quen le escriba, coido que eu era inexperto de máis para estimar tal alfaia e non recordo ter ficado abraiado como fiquei anos despois con El otoño del patriarca.
Antes de chegar a esta obra, responsábel da miña definitiva inclinación polo sabio de Aracataca, aínda me detivera na lectura de Memoria de mis putas tristes. Ben, don Gabriel continuaba a ser vítima da miña inexperiencia lectora e literaria, pois que a convulsión non se daba producido.
Pasaron os anos, experimentei outras lecturas e recibín varias visitas das musas -algunhas ben afortunadas-, e dei –na miña biblioteca particular- cun volume azul da Editorial Bruguera; alí estaba El otoño del patriarca.
Aquela xenial bategada de LITERATURA penetrou na miña sensibilidade de tal xeito, que a miña querenza por “Gabo” converteuse xa, nunha filia. Abofé, o lector viña de abandonar a súa inmaturidade!
Ao pouco tempo remexín entre os meus libros á busca de Crónica de una muerte anunciada -téñolle cariño a esa obra por un recordo infantil, a lembranza dun anuncio televisivo no que se mencionaba o devandito título- e devorei aquela xenialidade como quen acode a unha aula maxistral, coa sensación de estar perante unha vivencia única e irrepetíbel.
Fun reservando o encontro con Cien años de soledad para o ano en curso… E a cambra da LITERATURA outra volta percorreu o meu corpo… Saben cal é o consolo cando remato un libro de don Gabriel? Que aínda me restan ben obras súas por descubrir.
Páxina a páxina a apoteose da metáfora sinala o vieiro cara ao paroxismo do requintamento.
O aglaio continúa, e tamén unha sensación de ter coñecido unha cúspide insuperábel; pode haber algo mellor despois de Gabo?
Escoitei dunha volta nun obradoiro de escrita que na literatura ten que haber conflito… Mais lendo a García Márquez achamos que non é preciso tal recurso, malia que o teña empregado; a grandeza da literatura deste autor é a capacidade de crear atmosferas.
Cando lemos a Gabriel García Márquez non estamos a agardar una conclusión reveladora nin o achado dunha resolución, só gozamos dos universos envolvedores que el creou para nós.
Por que os mundos fantásticos do colombiano se asemellan tanto aos de Cunqueiro e outros galegos é un misterio que deu en resolver o tenro recurso sanguíneo de dona Tranquilina Iguarán Cotes, aquela avoa descendente de galegos que iniciou a don Gabriel nas artes de falar da morte como quen fala do tempo cun transeúnte.
Cómpre lembrar sen restarlle mérito a dona Tranquilina, que os estudosos non cesan de asociar a mestría de Gabo co maxistral don Álvaro… Parece ser que ambos os dous chegaron a compartir mesa en Barcelona dunha volta (xunto con outros literatos) e o encontro tivo máis de prosaica realidade ca de maxia; ningún dos popes deu mostras de desexar intimar; con todo, o colombiano ten afirmado que a literatura do galego era merecente do premio Nobel. Poucas grazas.
Sexa como for, e fontes e inspiracións á parte, don Gabriel é moi grande, pois que todos os autores continúan camiños abertos por precursores, mais a orixinalidade e o azo propio non se aprenden, como moito, evitan erros contemplados.
Lendo Cien años de soledad tiven a tentación de arquivar parágrafos enteiros na libreta de apuntamentos, para recreación propia e degustación lenta da arte literaria, mais a tentación logo xorde en cada páxina… E desistín –por agora- para non duplicar o tempo de lectura.
Para min, este autor, significa pracer, deleite lector, sublimación da arte literaria.
Falemos un pouco de realismo máxico. Só un pouco. Fixen coincidir a lectura de Cien años de soledad coa de Drácula, a obra máis coñecida de Bram Stoker, non por ningún motivo concreto, só porque eran dúas lecturas asignadas a este ano. Puiden percibir grazas a isto, a diferenza entre o realismo máxico como corrente e a presenza do sobrenatural na narración.
O autor que cultiva o realismo máxico establece unha complicidade tácita co lector; describe os feitos fantásticos coa normalidade do cotián, achegándolle un ton rutineiro (cómpre facelo coa mestría duns poucos dotados) que desarma o sobrenatural para volvelo non inofensivo mais si consabido.
Cando un autor emprega o sobrenatural (lendas, supersticións, temores atávicos…) como eixo central da trama ou outórgalle unha presenza con visibilidade evidente, non estamos ante un texto que debamos inserir no realismo máxico. Drácula é unha historia inspirada polo mito do vampirismo (entre moitas outras cousas, non caiamos no erro da cinematografía simplista); e aínda tratando outras temáticas nada fantásticas, o foco do argumento alumea permanentemente sobre o extraordinario; estamos perante o xénero fantástico, e morra o conto.
Por outra banda, os ritmos narrativo dunha e outra novela nada teñen que ver. Don Gabriel non precisa introducir a inquedanza nas súas novelas para manter a atención, non lle fai falla porque a atmosfera na que captura o lector é suficientemente atractiva para obrigalo a rematar o libro, mais nunca desexa este lector rematar para coñecer un desenredo argumental.
E xa no catálogo de curiosidades, comentaremos que resultou reveladora a referencia ao personaxe de Francisco el Hombre, un improvisador (reminiscencias do xograr medieval) que tiña gañado un duelo dialéctico co mesmo demo; idéntico episodio (con outro “payador”) é descrito na novela Doña Bárbara, de Rómulo Gallegos.
Non quero rematar sen contar unha experiencia persoal vivida durante a lectura de Cien años de soledad; unha noite, imbuido no universo “Gabo”, soñei con alacráns, criaturas con abondosa presenza na novela.
Non todos os textos conciben soños… A mestría coñécese.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 11-09-2015 11:16
# Ligazón permanente a este artigo
AQUEL PRIMITIVO AZO LITERARIO DO VALADOURO
Non pretenden constituír estes parágrafos máis ca uns brevísimos apuntamentos históricos arredor da memoria literaria local, arquivo etéreo para o que me proporcionaron datos anovados recentemente.
Cando se escriba unha Historia da Literatura Valeca, algúns dos nomes e feitos que hoxe achego, deberán figurar nela; con tipografía grande ou pequena, con máis ou menos transcendencia, mais é preciso mencionalos; xa que os que hoxe fedellamos na literatura, considerámolos o principio da contemporaneidade, pois supuxeron primixenia referencia literaria para esa xeración que actualmente xa está a transmitir coñecementos a netos e bisnetos.
“Don Pacomio é poeta”. Con esta frase explicaban aos nenos os adultos de Ferreira do Valadouro as visitas dun home de longas guedellas que esporadicamente chegaba á vila, provocando expectación e admiración masivas. Os nenos que lembran as incursións de don Pacomio, na actualidade contan máis de setenta anos.
Cando eses nenos se fixeron mozos coñeceron a Lobeira de Santa Cruz, quen moraba moi perto dos restos da torre de Cendemil; o tal Lobeira autodenominábase “Poeta erótico político”; gustaba da poesía de Noriega Varela mais non da de Cunqueiro. Afirma quen isto me contou, que estas devocións literarias atopábanse vinculadas á capacidade de comprensión de Lobeira e mais ao desigual grao de complexidade dos dous mindonienses.
Souben, grazas ao coloquio desenvolvido na primeira Ponte Literaria, que no Castrodouro, mesmo existiu algo semellante a unha escola fistora.
Temos falado nestas páxinas de Indalecio do Castro, auténtico vate local que compoñía coplas onde se describían sucedidos e anécdotas locais ou hábitos e xornes dos veciños. Teño ouvido que nunha ocasión, Indalecio espallou uns papeliños con coplas arredor da igrexa, feito que orixinou unha visita da Garda Civil, con rolda de preguntas á veciñanza sobre a procedencia de tan perigosa chuvia poética.
Pois si, resulta que Indalecio (falecido na década dos ’90 do pasado século), non era o único fistor do Castrodouro, parece ser que os fogares establecidos aos pés da lendaria torre da homenaxe, víronse noutrora afectados por un hálito de inspiración coplística.
Restará algún documento gráfico daquela poesía popular local?
Teño noticia dun vadío a quen todos chamaban “O Poeta”, tratábase de Eugenio Díaz Martínez “El aventurero”; home errabundo e mendicante amentado por dous alcumes, o escollido e mais o popular. Disque polos anos ’40 andaba a divulgar versos do seguinte teor: “En Moucide hay una chica que parece un tiburón /es la hija de Mariano porque si /porque es hija de un cabrón”.
Temos falado cumpridamente de Celestino Cabarcos e da súa obra Cóxegas, tamén temos referido aquela obra de teatro representada nos anos ’50 por veciños de Mor, mais nunca temos falado da poesía que xurdía da devoción relixiosa; referímonos aos versos de inspiración mariana do mes de maio e outras manifestacións cristiás en desuso.
Chamábaselle “ler o verso”. As nenas, debían aprender unha composición poética e recitala de memoria na igrexa un día determinado. A tensión e mais un auditorio tan axexante como exixente, supoñían unha proba de lume para aquelas mociñas que experimentaban a súa primeira intervención pública.
É aquí onde temos que nomear á mestra Rita Andrade Abella para gabar o seu labor pedagóxico e poético á fronte daquelas nenas declamadoras.
Dona Rita era de Mor, concretamente do barrio de Correlos; exerceu o seu maxisterio (tanto en escolas coma na propia casa) con nenos e con adultos. Faleceu en 1969, deixando unha interesante biblioteca ben fornecida de literatura infantil e manuais pedagóxicos, tristemente hoxe desaparecida.
Esta mestra escribía versos e adaptaba outros para que as nenas os recitasen nos oficios relixiosos. Estamos a falar xa que logo, dun labor poético-pedagóxico. Quen sabe cantas daquelas nenas aprenderon a amar a poesía naquelas actividades…
Louvor e gloria a todos eles, pois que foron a semente da húmida tinta de hogano.

Imaxe: A mestra Rita Andrade
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 05-09-2015 12:04
# Ligazón permanente a este artigo
O TEATRO DE OTERO PEDRAYO NO CASTELO DO CASTRODOURO
Aquel sábado 29 de agosto, durante unha hora, as pantasmas do pazo de Trasalba deixáronse intuír no segundo andar do castelo do Castrodouro.
Un feixiño de obras dramáticas do patriarca das letras galegas foron levadas á escena polo Clube Teatral Elsinor baixo o título A técnica do taratantaleo.
Con Manuel Lourenzo como actor protagonista e Xosé Martínez como indispensábel secundario, o público gozou ao longo de tres cuartos de hora da Transición e ocaso no mundo de Otero Pedrayo, tal é o subtítulo que loce esta obra de obras baixo a maxistral adaptación de Manuel Lourenzo.
Don Manuel, o Manolo de Vilaúde, fíxose co escenario e co público nunha función na que interpretou unha manchea de papeis (ollo! Cada función é diferente), na que danzou e na que fitou os ollos do público a menos dun metro de distancia.
Grandioso é un pobre adxectivo para cualificar o traballo de Manuel Lourenzo n’A técnica do Taratantaleo; unha adaptación libre, persoal e intransferíbel, na que percibimos en cada escena a pegada do noso patriarca das táboas.
Permítanme unha vaidade. Quen isto narra foi cear cos actores tras recollermos os tarecos do escenario; preguntou e interrogou sobre pormenores e interioridades desta obra, doutras obras, doutras materias, doutras literaturas… Permítanme a discreción –vaidosa-, e a intriga –vaidosa- de postergar detalles e anécdotas para máis adiante.
Sabia elección a de traer o Clube Teatral Elsinor dúas veces durante o verán; o Concello de Alfoz optou por un grupo que é todo un símbolo de calidade e mestría no ámbito coruñés, mágoa que na Mariña non sexa frecuente gozar das súas representacións, aínda que, cómpre lembrar que polas San Lucas estarán en Mondoñedo. Oxalá estas illadas convocatorias se convirtan en costume.
Non podo deixar de nomear as engaioladaras e brevísimas execucións musicais de Xosé Martínez durante a función; o “Jose” é un actor serodio descuberto por Manuel Lourenzo, que aos poucos foi penetrando no eido escénico… Mais como xa sabemos, don Manuel é mestre de actores, e iso coñécese cando o “Jose” sae ao escenario.
“O taratantaleo é un verme que non morre endexamais”. Non deixemos que o bo teatro morra a mans das vulgaridades paifocas que moitos concellos contratan pensando nun público que dá por suposto que o riso é o único obxectivo do teatro, por culpa duns grupos que consideran que o riso é o mellor premio para un actor.
Clube Teatral Elsinor, do melloriño desta terra.

Imaxe: O actor Xosé Martínez.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-09-2015 12:26
# Ligazón permanente a este artigo
OS MONSTROS INZAN A SEGUNDA PONTE LITERARIA
Quen ía pensar que os monstros visitarían a Ponte Vella de Frexulfe o pasado día 26? Ese mércores celebrouse a segunda Ponte Literaria, con Xesús Pisón como lector principal; foi no coloquio onde xurdiu a monstruosidade, literaria si, mais monstruosidade ao cabo.
O primeiro texto lido por Pisón intitulábase Peza de Frankenstein; dende logo ben interesante, mais a intensidade dramática chegou coa seguinte lectura, onde o autor recibiu o auxilio de Manuel Lourenzo para pór voz a un dos personaxe do diálogo. María e Flora é un texto onde os camiños da vida acaban cruzándose e batendo cos camiños físicos e lendarios.
Houbo aínda unha terceira lectura, feito que supuxo a estrea da poesía nas pontes literarias. O poeta Arturo Mogo (quen non puido participar no encontro) encargara a Pisón o recitado dun poema adicado ao cantor Miro Casabella; foi nese momento, coa música daqueles versos mestúrandose cos acordes do Douro, cando a natureza, a historia, a braveza e as arelas de liberación fixeron acto de presenza nun auditorio sensíbel, reducido e receptivo. Montesía lembranza é algo máis ca unha homenaxe, é unha declaración de principios.
Dato curioso e casual: Nesta Ponte Literaria estaba presente unha irmá do célebre cantor.
Nun coloquio vivísimo, cultísimo e respectuoso coas quendas de intervención; os monstros comezaron a chegar, abeirados en títulos como Frankenstein ou o moderno Prometeo, Drácula ou Moby Dick; xa que segundo Xesús Pisón, a monstruosidade atrae e repele ao ser humano, precisamente polas diferenzas que ofrece. Estes textos que o autor teima en chamar contos e non novelas, afondan na interioridade mental do ser humano, nos seus desexos secretos, nas súas teimas, nos seus medos, nas súas dúbidas… Mantén don Xesús que Moby Dick é un monstro, máis tamén o capitán Ahab o é, do mesmo xeito que o foi Nemo, illado nun submarino nas profundidades abisais.
Citou o dramaturgo protagonista conceptos que penetran e alimentan os seus textos teatrais dende sempre: Humanidade fonda, loita, lembranza da infancia… Como aquel enterro do fillo dos feirantes que supuxo o primeiro rito funeral para o neno que despois escribiría teatro, atormentado teatro.
Houbo espazo para lembrar o Poema de Gilgamesh, lectura recente de Pisón mencionada como exemplo de mensaxe alentadora: Non procuremos inmortalidade nin gloria, vivamos.
Acho extraordinariamente interesante a reflexión do noso dramaturgo sobre a presenza dos mitos na literatura de todos os tempos (Hamlet é unha revisión ou recreación de Edipo rei, mais Shakespeare non lera a Sófocles), presenza inconsciente!
Tamén apareceu Camus, Pinter, o existencialismo, o positivismo, o mito de Pandora, e moitos outros conceptos e referencias que somente son quen de abrollar nunha mesa coma a da Ponte Literaria, a carón da Ponte Vella de Frexulfe.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-08-2015 19:08
# Ligazón permanente a este artigo
ERÍXENSE PONTES LITERARIAS SOBRE O DOURO

Falamos do Douro que nace no Cadramón e se mestura co mar en Fazouro, falamos do Douro que dá nome á Veigadouro, ao Castrodouro, ao Portodouro, á Grandadouro e mais ao Valadouro todo. Falamos do Douro que deron en chamar erradamente con nome de metal, mais o Douro é auga, avolta, escura e todo forza, tamén literaria.
Foi o 20 de agosto de 2015, ás seis da tarde cando se celebrou, a carón da Ponte Vella de Frexulfe, a primeira Ponte Literaria. Concibiron a idea un fatiño de escritores nun día calquera do enceto do verán, cando estimaron que a fermosa contorna da Ponte Vella de Frexulfe era o lugar acaído para render culto ás letras.
Abriu a Ponte Literaria unha lectura dramática de Manuel Lourenzo inspirada nos personaxes Jekyll e Hyde, a seguir Lionel Rexes leu varios relatos seus premiados en certames literarios, e rematou Isaac Ferreira pondo voz a varios contos tirados da xa mítica obra Contos do Valadouro; escolleu este último relator historias vinculadas á parroquia de Frexulfe e mais ás pontes, elemento arquitectónico que se está a tornar simbólico para estes activistas da literatura.
No coloquio foron evocados autores de todas as épocas e orixes xeográficas: Dostoyevski, Cortázar, García Márquez, Rómulo Gallegos, Rulfo, Roa Bastos… Citáronse obras diversas: O prisioneiro do Cáucaso, O Quixote, A Esmorga; e falouse da literatura escocesa de tradición oral, da brevidade na narrativa fronte á novela, da influencia da orografía e os factores sociais na escrita… Cómpre salientar que no medio de tantas referencias á alta literatura, ocuparon un espazo senlleiro os comentos acerca da recente publicación do IES Alfoz-Valadouro Contos, lendas e outras historias, auténtico testemuño da incesante pescuda valadouresa na súa riqueza oral.
Un potente sol e a maxestosa presenza do Coto de Montoxo abeiraron a experiencia, mentres uns poucos transeúntes fitaban con curiosidade o cenáculo literario departindo arredor dunhas mesas pétreas cubertas por libros, cartafoles e textos. A infalíbel métrica do Douro e a cadencia do leito fluvial achegaron milenaria musicalidade poética dende os ollos da ponte; antigos, francos, á espreita.
Longa vida á Ponte Literaria!

Imaxe: Lionel Rexes, Xesús Pisón, Manuel Lourenzo e Isaac Ferreira ao remate do evento.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-08-2015 14:40
# Ligazón permanente a este artigo
DE COMO CHEGUEI A GORE VIDAL
Aquel libro de Gore Vidal levaba ben anos exhibindo o seu lombo rosa na miña biblioteca. Nalgunha ocasión sucumbín á tentación e tomeino nas mans. O deseño da capa non prometía unha grande obra no seu interior, o colorismo inducía a pensar nun mero entretemento, en literatura de consumo das categorías inferiores… Unha muller policía coa moca na man sobre un fondo urbano da Norteamérica opulenta e mais unha explicación do que atoparía o lector que se aventurase a entrar nas páxinas de Duluth convidaban máis a pousar cá ler.
Duluth é o título da obra que veño de coñecer. Mágoa que aquela intuición primixenia non fose corrixida polos feitos tras unha lectura que resultará intranscendente para este entregado bibliómano.
Trátase dunha edición de Plaza & Janés do ano 1984 (o autor publicara esta novela o ano anterior) na colección Gran Parada, traducida ao castelán por Adolfo Martín. Viana Fuentes é responsábel da capa.
Pracer intermitente é a sensación que este lector constatou ao rematar esta obra de dimensións importantes; non podo dicir que gozase coa lectura, que descubrise trazos, recursos ou técnicas interesantes; outórgolle o indulto a unha trama reveladora, iconoclasta e denunciante. Paga a pena achegarse a Duluth para coñecer a gran mentira americana, a burbulla de néboa autodestrutiva e cínica que mantén nunha nebulosa de pseudodemocracia e primitivismo político a millóns de poboadores, clasificados socialmente non só polo seu poder adquisitivo senón tamén pola súa orixe étnica. Mudou algo nas tres décadas que nos afastan da primeira edición de Duluth? Se cadra a única diferenza é un presidente negro que tenta falar castelán en determinadas ocasións.
Violencia e sadismo policial son unha constante nesta novela dos ’80 que ben podería reflectir a represión que vén padecendo nos últimos meses a poboación afroamericana na terra das oportunidades… Guerra sucia promovida por intereses políticos co obxectivo de criminazalizar os inmigrantes… As potentes corporacións de seguranza (FBI, CIA, DEA…) ao servizo dos axentes desestabilizadores… Institucións fomentando tensións interétnicas para evitar a aliaxe dos desfavorecidos…
É dicir, Duluth preséntanos a estratexia das ditaduras encubertas: O caos é un bo instrumento para inocular medo, e o temor garante o inmobilismo social.
Para quen moramos nas latitudes meridionais da Europa, a represión, intoxicación e posterior manipulación de movementos como o 15-M virannos á mente de xeito recorrente mentres Duluth estea diante as nosas pupilas.
Esta é parte interesante, os mecanismos que Vidal nos outorga para abrir os ollos ante a entelequia que a decadencia dos sistemas político-administrativos nos ofrecen como única solución de convivencia.
Atoparemos algunha outra cousiña de interese no medio dunha redacción caótica (como lembro sempre, estou a falar dunha tradución) e por veces –moitas!- confusa:
Algo de metaliteratura sucia –con descrición de actitudes miserábeis-, algo de surrealismo (pantasmas que se aparecen nas teleseries, extraterrestres especuladores, agoiro apocalíptico…), algo das cloacas da televisión… E unha bonitura achegada pola presenza da América francófona.
E moitas outras cousas interrompidas por uns diálogos tan prescindíbeis como imprecisos. A mestura de planos e situacións orixina unha complexidade nunca resolta polo autor.
Percíbese a deformación dun novelista que tamén era dramaturgo, mais nesta ocasión semella que está a fusionar xéneros con pouca fortuna, pois que a escrita teatral ousa penetrar nas páxinas dunha obra que dificilmente podería experimentar unha adaptación con destino á escena.
En non poucos momentos me vin asaltado polo aburrimento e o desconcerto tras esas páxinas nas que don Gore se ensarilla en diálogos imposíbeis (polo menos alén da dramaturxia) e non achega datos dabondo para que o lector non só manteña a atención, senón que poida continuar a trama cun mínimo nivel de cohesión, ou mesmo de interese.
Acho certos personaxes insuficientemente matizados ou perfilados, nomeadamente nunha novela onde o límite entre principais e secundarios non sempre se manifesta nidio. Trátase Duluth dun texto para ler dúas veces, mais non recomendo repetir a experiencia; eu polo menos non o farei, pois que non me paga a pena a perda de tempo que suporía. Non o recomendo especialmente mais estou satisfeito de ter lido este documento novelado sobre a grande alburgada ianqui.
Como decidín baixar do andel este libro de cor rosa que levaba anos insinuándose? A resposta é literatura pura!
Hai uns días, na casa dun amigo dramaturgo (con magnífica biblioteca) foime mostrado un libro deses que só atopan certos buscadores de rarezas, tratábase dunha biografía de Pepe Estruch, o director teatral nado en Alacant a comezos do século XX. Nas páxinas do devandito volume aparecía unha manchea de fotos históricas e moitos nomes, entre eles o de Gore Vidal. Pronuncieino en voz alta e afirmei que nunca lera nada deste autor, o meu amigo dramaturgo respondeu que existían obras do estadounidense con certo interese.
Estou seguro de que non se refería a Duluth.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-08-2015 11:23
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal