Vasoiras de xibarda


Cartafol literario de experiencias, teimas e inquedanzas
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
Contos do Valadouro. XP,IF,ML.
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

ERÍXENSE PONTES LITERARIAS SOBRE O DOURO

Falamos do Douro que nace no Cadramón e se mestura co mar en Fazouro, falamos do Douro que dá nome á Veigadouro, ao Castrodouro, ao Portodouro, á Grandadouro e mais ao Valadouro todo. Falamos do Douro que deron en chamar erradamente con nome de metal, mais o Douro é auga, avolta, escura e todo forza, tamén literaria.
Foi o 20 de agosto de 2015, ás seis da tarde cando se celebrou, a carón da Ponte Vella de Frexulfe, a primeira Ponte Literaria. Concibiron a idea un fatiño de escritores nun día calquera do enceto do verán, cando estimaron que a fermosa contorna da Ponte Vella de Frexulfe era o lugar acaído para render culto ás letras.
Abriu a Ponte Literaria unha lectura dramática de Manuel Lourenzo inspirada nos personaxes Jekyll e Hyde, a seguir Lionel Rexes leu varios relatos seus premiados en certames literarios, e rematou Isaac Ferreira pondo voz a varios contos tirados da xa mítica obra Contos do Valadouro; escolleu este último relator historias vinculadas á parroquia de Frexulfe e mais ás pontes, elemento arquitectónico que se está a tornar simbólico para estes activistas da literatura.
No coloquio foron evocados autores de todas as épocas e orixes xeográficas: Dostoyevski, Cortázar, García Márquez, Rómulo Gallegos, Rulfo, Roa Bastos… Citáronse obras diversas: O prisioneiro do Cáucaso, O Quixote, A Esmorga; e falouse da literatura escocesa de tradición oral, da brevidade na narrativa fronte á novela, da influencia da orografía e os factores sociais na escrita… Cómpre salientar que no medio de tantas referencias á alta literatura, ocuparon un espazo senlleiro os comentos acerca da recente publicación do IES Alfoz-Valadouro Contos, lendas e outras historias, auténtico testemuño da incesante pescuda valadouresa na súa riqueza oral.
Un potente sol e a maxestosa presenza do Coto de Montoxo abeiraron a experiencia, mentres uns poucos transeúntes fitaban con curiosidade o cenáculo literario departindo arredor dunhas mesas pétreas cubertas por libros, cartafoles e textos. A infalíbel métrica do Douro e a cadencia do leito fluvial achegaron milenaria musicalidade poética dende os ollos da ponte; antigos, francos, á espreita.
Longa vida á Ponte Literaria!

Imaxe: Lionel Rexes, Xesús Pisón, Manuel Lourenzo e Isaac Ferreira ao remate do evento.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-08-2015 14:40
# Ligazón permanente a este artigo
DE COMO CHEGUEI A GORE VIDAL
Aquel libro de Gore Vidal levaba ben anos exhibindo o seu lombo rosa na miña biblioteca. Nalgunha ocasión sucumbín á tentación e tomeino nas mans. O deseño da capa non prometía unha grande obra no seu interior, o colorismo inducía a pensar nun mero entretemento, en literatura de consumo das categorías inferiores… Unha muller policía coa moca na man sobre un fondo urbano da Norteamérica opulenta e mais unha explicación do que atoparía o lector que se aventurase a entrar nas páxinas de Duluth convidaban máis a pousar cá ler.
Duluth é o título da obra que veño de coñecer. Mágoa que aquela intuición primixenia non fose corrixida polos feitos tras unha lectura que resultará intranscendente para este entregado bibliómano.
Trátase dunha edición de Plaza & Janés do ano 1984 (o autor publicara esta novela o ano anterior) na colección Gran Parada, traducida ao castelán por Adolfo Martín. Viana Fuentes é responsábel da capa.
Pracer intermitente é a sensación que este lector constatou ao rematar esta obra de dimensións importantes; non podo dicir que gozase coa lectura, que descubrise trazos, recursos ou técnicas interesantes; outórgolle o indulto a unha trama reveladora, iconoclasta e denunciante. Paga a pena achegarse a Duluth para coñecer a gran mentira americana, a burbulla de néboa autodestrutiva e cínica que mantén nunha nebulosa de pseudodemocracia e primitivismo político a millóns de poboadores, clasificados socialmente non só polo seu poder adquisitivo senón tamén pola súa orixe étnica. Mudou algo nas tres décadas que nos afastan da primeira edición de Duluth? Se cadra a única diferenza é un presidente negro que tenta falar castelán en determinadas ocasións.
Violencia e sadismo policial son unha constante nesta novela dos ’80 que ben podería reflectir a represión que vén padecendo nos últimos meses a poboación afroamericana na terra das oportunidades… Guerra sucia promovida por intereses políticos co obxectivo de criminazalizar os inmigrantes… As potentes corporacións de seguranza (FBI, CIA, DEA…) ao servizo dos axentes desestabilizadores… Institucións fomentando tensións interétnicas para evitar a aliaxe dos desfavorecidos…
É dicir, Duluth preséntanos a estratexia das ditaduras encubertas: O caos é un bo instrumento para inocular medo, e o temor garante o inmobilismo social.
Para quen moramos nas latitudes meridionais da Europa, a represión, intoxicación e posterior manipulación de movementos como o 15-M virannos á mente de xeito recorrente mentres Duluth estea diante as nosas pupilas.
Esta é parte interesante, os mecanismos que Vidal nos outorga para abrir os ollos ante a entelequia que a decadencia dos sistemas político-administrativos nos ofrecen como única solución de convivencia.
Atoparemos algunha outra cousiña de interese no medio dunha redacción caótica (como lembro sempre, estou a falar dunha tradución) e por veces –moitas!- confusa:
Algo de metaliteratura sucia –con descrición de actitudes miserábeis-, algo de surrealismo (pantasmas que se aparecen nas teleseries, extraterrestres especuladores, agoiro apocalíptico…), algo das cloacas da televisión… E unha bonitura achegada pola presenza da América francófona.
E moitas outras cousas interrompidas por uns diálogos tan prescindíbeis como imprecisos. A mestura de planos e situacións orixina unha complexidade nunca resolta polo autor.
Percíbese a deformación dun novelista que tamén era dramaturgo, mais nesta ocasión semella que está a fusionar xéneros con pouca fortuna, pois que a escrita teatral ousa penetrar nas páxinas dunha obra que dificilmente podería experimentar unha adaptación con destino á escena.
En non poucos momentos me vin asaltado polo aburrimento e o desconcerto tras esas páxinas nas que don Gore se ensarilla en diálogos imposíbeis (polo menos alén da dramaturxia) e non achega datos dabondo para que o lector non só manteña a atención, senón que poida continuar a trama cun mínimo nivel de cohesión, ou mesmo de interese.
Acho certos personaxes insuficientemente matizados ou perfilados, nomeadamente nunha novela onde o límite entre principais e secundarios non sempre se manifesta nidio. Trátase Duluth dun texto para ler dúas veces, mais non recomendo repetir a experiencia; eu polo menos non o farei, pois que non me paga a pena a perda de tempo que suporía. Non o recomendo especialmente mais estou satisfeito de ter lido este documento novelado sobre a grande alburgada ianqui.
Como decidín baixar do andel este libro de cor rosa que levaba anos insinuándose? A resposta é literatura pura!
Hai uns días, na casa dun amigo dramaturgo (con magnífica biblioteca) foime mostrado un libro deses que só atopan certos buscadores de rarezas, tratábase dunha biografía de Pepe Estruch, o director teatral nado en Alacant a comezos do século XX. Nas páxinas do devandito volume aparecía unha manchea de fotos históricas e moitos nomes, entre eles o de Gore Vidal. Pronuncieino en voz alta e afirmei que nunca lera nada deste autor, o meu amigo dramaturgo respondeu que existían obras do estadounidense con certo interese.
Estou seguro de que non se refería a Duluth.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-08-2015 11:23
# Ligazón permanente a este artigo
Primeiro evento literario (contemporáneo) no Bar San Pedro
Parlamento de apertura da presentación de Contos do mar de Irlanda, de Xurxo Souto, no Bar San Pedro, en Alfoz, o 30 de xullo de 2015.

"Moitas grazas por estar hoxe aquí.
Coido que debemos comezar explicando porque se escolle o Bar San Pedro para a presentación dun libro; por certo, é a primeira vez que se celebra un acto desta caste neste local; polo menos na época actual.
Se cadra, hai sesenta ou setenta anos xa houbo algún acto literario, porque este inmóbel garda unha serie de referencias históricas que desexo comentarvos brevemente.
A historia deste local non figura en ningures, eu aprendina escoitando os veciños, e os veciños foron quen me falaron de que o Concello de Alfoz foi trasladado por un tempo a esta casa, e despois á casa do Caselo, aquí perto.
Que foi cárcere de mulleres durante a Guerra Civil, e que nela estiveron as fillas do mítico fuxido “Gardarríos”. Aínda se conserva o fachineiro polo que lles subministraban alimento ás presas dende o exterior.
E xa no plano escénico, debedes saber que neste local tiveron lugar funcións teatrais. Foi famosa a actuación dunha contorsionista fermosísima que introducía o seu corpo coma unha serpe polos ocos dunha cadeira… Estamos a falar dos anos ’40, e aconteceu que un home rico se achegou a ela cun saqueto cheo de diñeiro e máis coa intención de mercala, daquela a rapaza, con toda a súa dignidade de muller galega, arrebolou os cartos e desprezouno.
Houbo proxeccións cinematógraficas. Os que hoxe contan máis de setenta anos lembran como cando marchaban os do cine quedaban tirados por aí anacos de celuloide, fotogramas que os nenos ollaban á luz do sol descubrindo a Chaplin diminuto.
Tamén houbo baile, eu preguntei quen amenizaba a danza e respostáronme con sinxeleza: Un acordeón. Hoxe tamén temos aquí un acordeón e máis un acordeonista.
Aquí foi a escola de Aurelio Veiga até ben cumprida a década dos ‘70. Pasantía, escola do candil, escola ao cabo.
E xa chegando aos nosos días, lembremos que nos ‘80 desaparece a Feira de Correlos e xorde o Bar San Pedro. O costume nos días de feira é que as tabernas de Correlos servisen tapas de callos, o Bar San Pedro aínda cumpriu co rito nas dúas ou tres derradeiras feiras.
É nos anos ‘90 cando nace no bar a Peña Deportivista Pardo de Cela, e resulta que este colectivo garda un vínculo co Gran Sol… Mais diso non vou falar eu.
Diso falarán Xurxo e Emilio, e outros mariñeiros presentes entre o público.
Xurxo Souto, moitísimas grazas por estar connosco e por apadriñar o primeiro evento literario no Bar San Pedro.
Xurxo: Músico, actor, locutor, escritor, activista cultural e moito máis, dá a coñecer hoxe o seu traballo Contos do mar de Irlanda. Eu lino, porque xa acudín a unha presentación o mes pasado, e o tópico nesta altura sería dicir: Recoméndoo. Claro que o recomendo, mais eu matizo, esta obra debería estar nos centros de ensino, porque como dicia Castelao, “Dende a fiestra máis pequena do mundo pódese admirar a grandeza do ceo”.
O que aprendemos en Contos do mar de Irlanda é algo moi semellante, pois que grazas aos mariñeiros galegos podemos coñecer a grandeza dos mares todos, a grandeza da identidade doutros pobos, e a grandeza de sermos nós; coa nosa lingua, coa nosa cultura e co orgullo de que o noso pobo sexa coñecido e recoñecido alén mar, grazas a ese corpo diplomático dos mares e das marés.
E falando de diplomáticos… É o momento de escoitar ao diplomático por excelencia de Montealto.
Xurxo: Avante toda!"

LIONEL REXES
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-08-2015 12:30
# Ligazón permanente a este artigo
A QUEN ME RECORDA O HILOZOÍSMO...?
Ai si! A Xosé María Díaz Castro. As taxonomías ás veces son caprichosas, e o hilozoísmo vangardista galego resúltame tal.
Lin estes días a Luís Amado Carballo, un poeta de comezos do XX que pasou á historia como o fundador do hilozoísmo poético. Non vou entrar en disquisicións, procuren o termo e atoparán dúbidas nas que aínda non repararan.
Coido que todos lemos o ano pasado (ou antes) a Díaz Castro; e gozamos coa súa exaltación da natureza e o seu animismo cristianizado e cristianizante, ben emparentado coas composicións de Noriega Varela e de moitos outros poetas galegos. E logo estes non foron hilozoístas?
A belida Galiza/durmida nas súas mágoas/pon un ronsel de prata/na inquedanza das augas.
Estes versos atópanse en Carón do Atlántico, non pertencen a Proel nin a O Galo (manexei un volume que ofrece estes dous títulos máis uns “Poemas soltos”), e o primeiro que me acordaron foi Penélope, a célebre composición do autor homenaxeado en 2014. Non é ningún demérito –nin para o pontevedrés nin para o chairego- sinalar a Díaz Castro como epígono –quen sabe se involuntario- de Amado Carballo, nin en observar certo parentesco entre aquela vangardista Escola Lírica Pontevedresa e a pía Escola Poética do Seminario de Mondoñedo. Ao cabo, don Luís nacera, tan só, trece anos antes ca don Xosé María.
A natureza como deusa, os prodixios do cosmos considerados mensaxes da divindade para nos lembrar a súa presenza, manifestacións de Deus en cada vexetal, en cada animal e nos catro elementos… Chamémoslle… Reminiscencias da antiga relixión? Literarias si, mais tamén, atlánticas e galegas, por razóns culturais, históricas e xeográficas.
Amósanos Amado Carballo ben referencias cultas e un alto nivel lingüístico, unha mestura de temáticas mariñeiras (é imposíbel non asociar estes versos cos do seu coetáneo Manuel Antonio) e labregas, e máis unha teima polos termos anglosaxóns, pecado perdoábel no vangardista.
Vou permitirme unha recomendación: S-6, un poema que forma parte d’O Galo, unha delicada delicia.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 21-07-2015 17:50
# Ligazón permanente a este artigo
O VAL DOS NENOS ESCRITORES
Veñen de agasallarme cun libro que me encheu de esperanza, non só polo futuro que lle asegura á tradición oral ou á literatura en xeral no Valadouro, senón por ver como eses nenos que hoxe gañan premios literarios nos certames infantís locais, mañá publicarán. Tal e como veñen de facer grazas ao proxecto desenvolvido no Instituto de Educación Secundaria Alfoz-Valadouro.
Titúlase a obriña Contos, lendas e outras historias e foi editada o mes pasado polo devandito centro de ensino co patrocinio da Deputación de Lugo. Colaborou tamén no traballo un proxecto que leva uns anos sacando a arte á rúa co obxectivo de popularizala, a Semana das Artes Plásticas da Mariña, así como os artistas Lucía Vila, Xosé Blanco e Hipólito Xeada.
O libro dos pícaros (xa verán como esta é a denominación que vai callar) contén 45 narracións con cadanseu deseño alusivo; cada relatiño foi tirado de entrevistas con adultos –nomeadamente vellos- e prevalece a temática esotérica ou o misterio.
Non oculto a honra de ter sido unha das fontes consultadas, nin a ledicia de ver como os nosos mitos (os valecos, os galegos, os atlánticos, os europeos, os universais) continúan vivos na memoria colectiva e xa inzaron na bagaxe académica dunha xeración de valequiños que vén de descubrir a riqueza da tradición oral, forma máis primitiva forma da literatura.
En vindeiros proxectos desta caste é conveniente que se corrixan certos desleixos de pouca magnitude para ir puíndo así a fasquía desta fermosa iniciativa: Ausencia de índice do contido, tipografía en cor gris que dificulta a lectura, ou, a necesaria unificación de criterios á hora de identificar os informantes (inserir nome completo, localidade, se cadra idade…), mais supoñen detalles que non desmerecen a boa intención desta mostra literario-etnográfica.
O contido de Contos, lendas e outras historias, mestura o froito da mitoloxía local con acontecementos reais e algunhas cantigas, ou mesmo con pescudas no Google; mais sobrancea (para min) a plasmación de dúas composicións do mítico Indalecio do Castro, un poeta aficionado que inmortalizaba veciños e sucedidos coa súa arte. Mágoa que na referencia das copliñas recuperadas non figure o nome do histórico xograr.
Dende agora, os alumnos do IES Alfoz-Valadouro (o libro ficará na biblioteca do centro para ilustración e estímulo dos cursos futuros) saben da importancia dos nosos contos, coñecen o valor e as posibilidades –comercias, porque non?- da literatura de tradición oral e por riba de todo, descubriron que os costumes, as crenzas, os falares… Constitúen as identidades.

Imaxe: Mosaico de Xosé Blanco no edificio do IES Alfoz-Valadouro
Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 16-07-2015 12:13
# Ligazón permanente a este artigo
MEDEA NO CASTRODOURO (2º acto)
Teatro clásico no Alfoz do Castrodouro! Óptima novidade!
Ben sabemos –e témolo dito aquí- que O Valadouro é terra de teatro, mais queixarámonos do exceso de choqueiradas que chegaban aos nosos escenarios. Onte, por fin, o público valeco puido gozar da representación dunha obra clásica, Medea.
A soberbia interpretación de Carme Martínez encarnando á protagonista é algo que debemos salientar se desexamos facer crónica do intenso momento dramático vivido onte no cumio do Castrodouro. Mencionaremos –é de xustiza- o magnífico traballo do “mensaxeiro” Xosé Martínez, e por último, a mestría, a habelencia e a boa factura na adaptación do clásico, por parte do colosal Manuel Lourenzo, quen interpretou a Creonte, ensoñarándose das táboas diante dunha veciñanza que o ten por fillo predilecto do Val do Teatro.
Quen onte ascendimos á sala de conferencias da torre da homenaxe para gozar de Medea, puidemos experimentar varios deleites, mais o feito de escoitarmos a respiración dos actores grazas á súa proximidade, ou, percibirmos o alento dunha Medea grandiosa -e irada dende hai máis de vinte séculos- por ausencia de límites entre público e escenario, supón un gozo que poucos auditorios poden testemuñar, polo menos nunha bisbarra nada afeita á representación de traxedias gregas.
Un caldeiro, un cazo, dous tallos e un cesto con sabas compoñen o atrezzo desta adaptación lourenciana, porque o fundamental no teatro para don Manuel son os actores, e abofé que sabe formalos.
Tampouco o vestiario se amosou excesivo ou recargado, o básico é suficiente cando o reparto é de cualidade, e onte asistimos a unha exhibición de alta cualidade e sólida profesionalidade.
Celebramos que o simbólico vento de Elsinor chegase ao lendario Alfoz do Castrodouro, congratulámonos de que o teatro clásico teña renacido con éxito ás beiras do Douro; aledámonos disto no medio dun público que aplaudiu, parabenizou e mesmo despendurou carteis da obra para reclamar os autógrafos do cadro actoral.
Loor a Eurípides!
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-07-2015 12:39
# Ligazón permanente a este artigo
MEDEA NO CASTRODOURO (1º acto)
Non hai mellor escusa para reler Medea que aprestarse para gozar da súa representación. Tal acontecerá nuns días no castelo do Castrodouro, cando o Clube Teatral Elsinor poña en escena o clásico de Eurípides, baixo a dirección de Manuel Lourenzo.
Seica o propio director interpretará un papel na obra, seica tal papel é o de Creonte (rei de Corinto e pai da nova muller de Xasón), e que o reparto non será coral mais si de alta cualidade.
Por este motivo, tirei da miña biblioteca un vello volume da Colección Austral –conxunto bibliográfico do selo Espasa-Calpe-, se cadra sen uso dende aquel afastado Bacharelato con Grego e Latín como materias de estudo. Neste libro editado en 1983 figuran outras dúas obras de Eurípides, Orestes e Andrómaca.
A lectura de Medea non é apta para corazóns sensíbeis ou pouco afeitos aos dramas clásicos, mais a representación teatral é aconsellábel para toda persoa con sensibilidade, cultural ou da outra; por moitas razóns.
Sinalarei só unha das razóns fulcrais: Non é frecuente contar con compañías da categoría do Clube Teatral Elsinor en localidades pequenas. Ende ben, neste Valadouro azoutado polo Nordés como Elsinor era azoutada polo vento do Báltico, contamos cun veciño excepcional, o gran señor do teatro galego.
Por iso, o sábado 11 de xullo ás 20:00 horas, convén subir até o segundo andar do castelo de Kronborg; perdón! do Castrodouro… Pois que alí estará Medea.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 04-07-2015 17:26
# Ligazón permanente a este artigo
MONDOÑEDO LITERARIO (ou a oportunidade da redundancia)
Presentouse onte na moi poética, dramática e parnasiana (lembremos o título de “moi nobre, leal e fiel” outorgado por Afonso VII) cidade de Mondoñedo, unha publicación que loce na capa un adxectivo non por consabido menos merecido. Mondoñedo é literaria até a medula, madia leva! Por autores, por argumentos inspirados, por presenza nos textos, pola Escola Poética do Seminario, pola Escola Paisaxística Lucense, por don Álvaro, por don Manuel e por tantos autores que hoxe moran ou permanecen unidos afectivamente á eterna Vilamaior.
O Centro de Interpretación do Camiño Norte está a se converter nun presentadoiro de libros; insigne destino para un edificio de ignominioso uso no pasado (foi cuartel da Garda Civil) e maos recordos para moitos. Ao que entramos no edificio abrolla a primeira anécdota infausta.
Xosé Ruiz Leivas, escritor, presidente da Asociación de Amigos da Cidade de Mondoñedo e alma máter do periódico Mondoñedo, relátanos aquela xornada da súa mocidade na que foi sorprendido pola Garda Civil cantando A Rianxeira polas rúas da cidade cun fato de amigos. O bo de Pepe acabou detido e “confinado” na leñeira do cuartel, non sen recibir o bautismo da labazada represora; máis polo idioma empregado no canto ca por empregar a vía pública como auditorio.
Atópase moi vinculado á xénese de Mondoñedo Literario Xosé Ruiz Leivas, pois que foi el quen lle suxeriu ao autor a confección dun volume no que aparecesen fixados os literatos que deu a cidade. A idea primixenia era que ese libro fose publicado pola asociación anteriormente citada co apoio da Deputación de Lugo, mais a devandita institución pregou ser o selo editor en canto reparou na importancia do traballo, e tal aconteceu.
Este precedente foi descrito por Armando Requeixo, autor da obra e home de letras, quen non sen pouca emoción, gabou a cidade natal e máis o potencial literario e cultural nela manifestado en todos os tempos; do mesmo xeito suliñou a presenza dunha canteira poética que xa comeza a ofrecer froitos na vila da Paula.
Mais non abriu o evento literario o autor senón un antigo seu profesor en Lugo, Claudio Rodríguez Fer. Foi el o “culpábel” de que o noutrora estudante mindoniense se introducise na “capela afectiva da literatura”; con estas agarimosas palabras cualificou Requeixo o proselitismo exercido polo profesor universitario perante a súa incipiente paixón literaria.
Rodríguez Fer non deixou pasar a ocasión para comentar, por primeira vez en público, a xestación da súa coñecida composición A brétema, incluída no poemario Historia da lúa (1984) e traducida ao inglés por John Ruthenford.
O poema naceu tras unha viaxe do profesor a Mondoñedo co obxectivo de visitar á escritora Marina Mayoral, tras aquela experiencia mindoniense, a brétema transfigurouse en verso. A intervención de Rodríguez Fer rematou, como non, co recitado d'A brétema.
Recoñeceu con afecto Armando Requeixo que foi o seu profesor quen lle falou por vez primeira do xornalista Eduardo Lence-Santar, a quen o mozo mindoniense descoñecía malia compartir cidade de nación. Anos despois tense convertido Requeixo nun estudoso e divulgador das letras que xurdiron na terra do seu berce.
En definitiva, dende onte, temos nas mans unha obra necesaria na que poderemos atopar literatos, textos, publicacións exhumadas ou influencias foráneas nos creadores literarios do Val de Brea.
Loor a Mondoñedo! Loor ás letras! Parabéns lectores, estudosos e orgullosos do noso.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 03-07-2015 18:31
# Ligazón permanente a este artigo
CÁNDIDO COMO RECURSO LITERARIO?
Ao que atopei un personaxe chamado Cándido -nada alleo á homónima creación voltaireana- na obra Os dados de Deus, decidín remexer na miña biblioteca á procura dun volume que, de todos os xeitos, estaba propenso a ser lido este mesmo verán, Candido ou o optimismo, obra que Voltaire publicou en 1759.
Si, hai algo que une ambas as dúas obras, se cadra esa ironía vernizada de inxenuidade calculada e nada inocente, ese xeito de narrar desfeitas como quen conta sucedidos sen transcendencia algunha, esa protesta contra normalidades estabelecidas e aceptadas por sociedades adormecidas e adormentadas. E por riba de todo o chamamento á rebeldía, mais sen proferir proclamas revolucionarias.
O xornalista ourensán Arturo Lezcano publicou Os dados de Deus en 1994, teñamos presente este dato, máis adiante seranos preciso.
Non debemos esquecer a gran característica que lle achega unha singularidade especial a esta composición, trátase dunha obra de ciencia ficción! Ou polo menos así nolo promete unha introducción asinada por Antón Risco.
Eu, sen tentar discrepar, nin sequera ousalo, coido que tal taxonomía pode chegar a atraer lectores do xénero que busquen outra caste de ficción, mais, non serei eu quen diga que non existe ciencia ficción en galego. O título que nos ocupa é unha mostra de tal, unha obra que comparte o ADN literario do país, pois que Galiza e a súa realidade amósanse e pronúncianse en cada páxina e en cada parágrafo. Polo tanto, ciencia ficción si, e da nosa, co selo literario da indicación xeográfica protexida. Se cadra, inserirmos Os dados de Deus no xénero fantástico sen máis adminículos, faría xustiza a un libro que de seguro ha ser contemplado sen tardar pola historiografía literaria de noso, se non o é xa.
Encontrei nesta obra –confeccionada a base de relatos- un feito que me inquietou gratamente, e que pode chegar a emparentala cun grande da ciencia ficción como foi Jules Verne (prego encarecidamente que o lector pronuncie “Xul Vegne”): As profecías.
Ben, deixemos de exaxerar e falemos de coincidencias, mais… Estamos a falar dun libro publicado hai vinte e un anos, en cuxas páxinas atopamos referencias a “utopías” como a ”Cidade-Museo de Santiago”, máis adiante fálanos Lezcano de “Rañaceos que caen como unha presa de azucre”… Non estabamos a falar dun texto elaborada a comezos dos ’90? Empezo a a acreditar na etiqueta da ciencia ficción.
Realmente, o autor descríbenos unha distopía a través da cal, efectúa unha crítica das problemáticas sociais galegas, e asemade do encaixe forzado da nosa particularidade no crebacabezas dos ámbitos circundantes. Atoparemos tamén, relampos de metaliteratura ben artellados que lle resultarán familiares ao lector afeito ou ao escritor.
Recomendo un dos relatos da colectánea: Santa Visión. Ah! Sabían vostedes que o apóstolo Santiago é de orixe extraterrestre? Lean Os dados de Deus.
Voltaire descóbresenos iconoclasta –aínda máis?- en Candido ou o optimismo, obra na que fai gala da súa sabia mordacidade e onde exhibe a súa mestría á hora de manexar o sarcasmo e a invectiva.
Nesta novela o ilustrado francés válese dun personaxe comodín para conducir –en todos os sensos- o personaxe principal. Cacambó é o criado de Cándido, mais vén sendo asemade o seu antagonista amigábel, a súa conciencia e o seu apoio para establecer, con lazos ben sólidos, a convención co lector. A convención autor-lector, xa sabemos, é a alma da literatura.
O sufrido Cacambó achégalle a Cándido toda a sabedoría que a súa mente non é quen de xerar, e achéganos a nós, todos os datos e aclaracións que o autor entrega alegremente ao éter literario.
A grande lección que Voltaire nos quere transmitir é a necesidade de análise desa confianza cega que moitos seres humanos depositan no coñecido adaxio: Deus escribe dereito con liñas tortas. Non é forzado atopar ou cando menos procurar unha asociación entre o título do que vimos de falar e máis a creación do pensador francés.
Non sei se todas as filias, mais si todas as fobias de don François-Marie (tal era o nome do alcumado Voltaire), abrollan neste conto filosófico, tal e como catalogan as sentinelas do canon o texto que nos ocupa.
“É a ese prezo que vós comedes azucre en Europa”, esta frase pronúnciaa un escravo tras narrar as penurias do seu inhumano traballo. Marabíllame a mensaxe, a denuncia e o afán de “internacionalización” do conflito que don François-Marie ensaia e pon en práctica no século XVIII, algo que atopamos actual e ben próximo; mais a institución que recibe máis broucazos, sen dúbida é a Igrexa Católica, nomeadamente algunhas ordes concretas.
E habemos bater con trazos metaliterarios para completar o festival de coincidencias? Xaora! E logo había don François-Marie esquecer a arte que con máis habelencia cultivou? Gocen da erudición do autor!
Xa ben mediada a novela aparece Martiño, outro personaxe auxiliador, tanto do protagonista coma do lector, quen colaborará na procura daquilo que outorga senso a este texto. E coido que non debo fedellar máis no argumento, pois que é o futuro lector quen debe gozar e xulgar de Cándido ou o optimismo, unha crítica filosófica xerada pola sarcástica factoría Voltaire.
Casualmente, os exemplares que manexei comparten selo editor, La Voz de Galicia. A obra do galego pertence á colección Biblioteca Galega 120 e a do francés á Biblioteca Galega de Clásicos Universais.
A novela de Voltaire foi vertida ao galego polo profesor Henrique Harguindey en 1999 para Edicións Xerais de Galicia, texto que reeditou La Voz de Galicia en 2005.

Imaxe: Capa dunha edición brasileira de Cándido ou o optimismo.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-06-2015 21:29
# Ligazón permanente a este artigo
O EVIDENCIALISMO E CID CABIDO
Alguén sabe que é un alcapudre? Que outros escritores son adeptos ao evidencialismo? Que é o evidencialismo? Este e outros misterios ficaron sen resolver tras a lectura de Grupo abeliano, a novela pola que Xosé Cid Cabido recibiu o premio Blanco Amor en 1999.
É preciso comezar definindo esta novela como diferente, mais tamén é de xustiza cualificala como boa, moi boa, fóra do común, que xa é moito. Quedoume a impresión de que o texto mellora cara ás derradeiras páxinas, tanto no estilo literario coma na acción, a lingua requíntase por momentos naqueles parágrafos nos que o remate xa se intúe pola escasa resistencia que ofrece a presiña de follas apreixadas entre a man e a contracapa. De todos os xeitos trátase dun texto curto.
Eu observei en Grupo abeliano –con medo a me equivocar- un manual de filosofía da reacción (no senso de resposta defensiva), un chamamento ao combate contra o poder estabelecido e o capital, unha revolución en estadio primitivo con dous obxectivos: Denuncia e proselitismo.
Os personaxes son meros instrumentos sen nome nin xorne, precisos soamente para que o desenvolvemento da trama avance; toda unha innovación literaria, que cando menos, foxe do acostumado, e iso xa lle achega unha diferenza que afasta esta novela doutros textos. Reitero, práctica ben necesaria e menos frecuente do desexábel.
Lembroume, o argumento desta narración, unha experiencia que lle escoitei contar nunha entrevista televisiva a un escritor do que non recordo o nome, consistía a aventura en cruzar Santiago de Chile en liña recta, sen se deter diante de eventuais obstáculos; os arroutados testáns actuaban en grupo.
Cid Cabido non eludiu os dialectalismos, factor que lle achega certa personalidade xeográfica á novela; se cadra recréase de máis –o personaxe narrador- en reflexións secundarias que poden chegar a desenfocar a atención do lector, en todo caso, peccata minuta.
Pinceladas culturalistas salfiren habilmente o texto –Munch é un amigo da casa en Grupo abeliano- e mesmo quixen ver certa tentación preciosista nalgúns parágrafos nos que paga a pena deterse.
Voltando ao evidencialismo, no volume que eu manexo –unha edición da Biblioteca Galega 120 de La Voz de Galicia do ano 2002- figura un breve currículo literario do autor onde se sinala “…É o creador da tendencia literaria chamada evidencialismo, que se propón amosar, nomear, subliñar e remexer aquilo que se mantén oculto, ben sexa na tona ou na cerna das cousas”.
Velaí o evidencialismo. Agora temos que procurar datos verbo dos alcapudres.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 09-06-2015 16:06
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal