Vasoiras de xibarda


Cartafol literario de experiencias, teimas e inquedanzas
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
Contos do Valadouro. XP,IF,ML.
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

UNHA MERETRIZ DO VALADOURO NUNHA OBRA DE CELA
Se hai un título xunguido á polémica na obra de Camilo José Cela, sen dúbida é La cruz de San Andrés. Tal novela gañou o Premio Planeta en 1994, e tras ser publicada, unha escritora coruñesa acusou o autor de plaxio.
María del Carmen Formoso Lapido enviara un orixinal inédito –e inscrito no rexistro da propiedade intelectual- ao célebre certame literario, a súa novela non resultara afortunada mais cando leu a obra escolleita, descubriu sospeitosas semellanzas co texto que tiña presentado. A cousa chegou aos tribunais.
Non tiña eu intención de ler a Cela estes días; o encontro propiciouno un tomo da colección que a Editorial Planeta adicou ás obras galardoadas co premio convocado pola casa. Trátase dun volume compartido por Lituma en los Andes e mais La cruz de San Andrés; a miña visita á biblioteca municipal motiváraa á obra de Vargas Llosa, mais non desprecei a equipaxe.
Tras ler a magnífica novela de don Mario premiada co Planeta en 1993, encarei a obra premiada ao ano seguinte.
Segundo o autor, o texto é a crónica dunha derruba. Eu califacaríaa de novela estraña non exenta de interese, mais caótica e de redacción intensiva (fiel ao estilo acostumado polo autor padronés), premedetidamente descoidada (hai produtos literarios de fasquía excéntrica á mantenta e hainos redactados á brosa por preguiza), con reminiscencias do Cela de todos os tempos e con incorporacións contemporáneas. Aparece unha mención á Fundación Camilo José Cela.
Afirma o escritor e xornalista Luís Pousa estes días nun suplemento cultural, que os “celianos” prescinden das discusións dos expertos sobre a clasificación dispensada a aquelas novelas do padronés escasamente fieis ao canon. Continúa Pousa recordando que o propio autor mantiña que novela era todo libro cognominado co substantivo na capa.
Non agardaba eu rigoroso respecto pola toponimia galega nesta –xa que logo- novela, non; mais o autor xoga á ruleta cos nomes das localidades do país que o viu nacer, coa mesma naturalidade introduce un topónimo correcto ca un deturpado, os exemplos non son escasos: Vilatuxe, Villagarcía, Muxía, Conjo, Seixosmil, La Coruña, Seixo Branco, Orense… Ou mesmo practica unha incisión no barrio de La Bañou.
Do mesmo xeito podemos chegar a Órdenes nun primeiro tramo da lectura, ou viaxar a Ordes ben avanzada a novela.
Algo máis de respecto reciben os apelidos, nos que o autor propende a indultar a grafía correcta; Xestoso, Seixón, Toxosoutos… Aínda que non supón norma xeral.
Mais fixémonos no seguinte fragmento:
“(…) la policía detuvo a la Caralluda de Valadouro porque le partió la cabeza a un cabrito de un botellazo, lo más probable es que con razón, Trini la Madrileña y Carmeliña Conacha Brava le llevaban pitillos y tortilla de patatas a la cárcel, anís no porque lo prohíbe el reglamento, a los quince o veinte días la soltaron.”
As alusións a esta prostituta aparecen en cinco ocasións no transcurso da novela, malia que non estamos a falar dun personaxe senón dunha simple referencia.
Non é probábel que Cela coñecese O Valadouro, quen si puido telo visitado foi seu pai, funcionario da alfándega en Foz a comezos do século XX.
Camilo José Cela gardaba gran querenza polo antigo barrio coruñés do Papagaio e polas súas connotacións; de feito, en 1976, no acto de celebración artellado polas autoridades locais para outorgar o nome do escritor a unha rúa da cidade, o agasallado recibiu como presente un antigo rótulo da “Calle del Papagayo”.
Veño de anotar na miña listaxe de lecturas pendentes Carmen, Carmela, Carmiña (Fluorescencia), a novela que a autora denunciante presentara ao Premio Planeta, e finalmente publicada no ano 2000 en Punto Crítico.
Estaría algunha vez a señora Formoso Lapido no Valadouro?
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-12-2015 17:42
# Ligazón permanente a este artigo
A GUERRA DE PEINÓ
Coñeciámolo como autor de obras de teatro para todos aqueles grupos amadores que contaron ou contan coas súas achegas ao libreto, ao elenco ou á dirección. Mais, o 12 de decembro de 2015, Pepe Peinó estreouse ante o público como novelista con Escombros, moitos escombros.
Foi na Finca Galea, no Castrodouro, ao luscofusco dos ríos e as barcas custodias, nun espazo etnofluvial onde noutro tempo -aínda próximo-, Neira Vilas e Manuel María descubrían O Valadouro íntimo dos muíños e os batáns, con cantarela de trécolas.
Tiven a honra de ser convocado por Pepe como mantedor do evento, e de compartir tribuna con el para a presentación en sociedade deste texto recén publicado mais non recén escrito. Velaquí unha obra concibida para a reflexión e a constatación dunha vixencia letal, o atavismo da guerra como catarse colectiva.
Si, un conflito bélico actúa como eixo vertebrador da novela, mais non é o único, pois que a infancia actúa no texto como contrapeso, xurdindo a xeito de agocho para unha realidade fera que non cesa de invocar os anos da nenez como antídoto, máis que da morte, do medo á morte.
Non é o autor desta novela o mesmo Peinó das comedias teatrais representadas por Raiolas, A Maseira, Trípode ou O Centiño; non. Aquí xorde o escritor transcendental e nostálxico, cunha voz narradora altamente poética.
Neste texto emerxe o debuxante de imaxes mentais, o hábil trazador das descricións de vivencias infantís que, redactadas cunha mestría soberbia, logran imbuír o lector na recreación que deseñan.
Aquelas comedias hilarantes e enxeñadas á medida duns actores fronteirizos no teatro clown, cederon o paso a unha narración dura, tensa, profunda, atafegante por veces grazas á voz dos desertores da tolemia, uns personaxes aveciñados na anguria e conducidos polo autor cara á incerteza baixo a anestesia da infancia evocada. Fragmentos estes, aos que un lectorado afeito lles ventará a orixe autobiográfica. É neses lances onde este novelista novel se enseñora do texto para capturar a atención do lector.
Curtido en galas, espectáculos e conmemoracións de toda caste, Pepe artellou unha auténtica festa de inauguración para a miríade de amigos que asistiu ao nacemento da súa primeira novela.
Gozamos dunha presentación nada convencional, con música, canto, humor, petiscos e intervencións varias ou mesmo espontáneas. Estamos a falar, en realidade, dun acto festivo; un festexo co que celebramos o afloramento dun novelista chegado desde a dramaturxia seareira.
Escombros, moitos escombros foi editada polo selo galego Finis Terrae Ediciones, e presumo que a devandita casa terá que ir aprestando deseguida a segunda edición. A calidade do texto e a sona dun dinamizador cultural do talle de Pepe Peinó, xogan a prol da repercusión da obra. Non será precisa máis publicidade.
Libro recomendábel, moi recomendábel.

Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 15-12-2015 14:26
# Ligazón permanente a este artigo
VELADAS INDECENTES
Ler a Manuel Lourenzo supón un indescritíbel pracer e toda unha vaga de maxisterio literario. Non é paixón de amigo –tamén por suposto-, é a realidade avalada polos recoñecementos obtidos ao longo da súa carreira.
Veladas indecentes era un deses libros que repousaba na miña biblioteca agardando pola súa quenda. Un pracer deses que vas reservando porque sabes con certeza categórica que suporá unha experiencia intensa e desexas adiala; co obxectivo de te recrear na escrita sabia e no argumento magno. Non é paixón de lector devoto –convicto, confeso e entregue-, senón a constatación da vivencia.
A obra Veladas indecentes foi motivo en 1997 da concesión do Premio Nacional de Literatura Dramática (galardón de ámbito estatal) ao seu autor. Acerca deste acontecemento, gardo un recordo que desexo compartir.
En marzo de 1998 a veciñanza do Valadouro, honrada polo recoñecemento acadado polo seu veciño Manolo, cumprimentouno nunha cea de homenaxe que tivo lugar na Finca Galea, eido turístico con ampla tradición literaria.
Foi un acto multitudinario no que don Manuel recibiu o obsequio dun Merlín de pedra, esculpido polo bretoñés Iván Alvite.
O Merlín pétreo mora agora na casa de Vilaúde, no salón contiguo a un dos despachos onde adoita traballar o dramaturgo nado en Ferreira do Valadouro.
Quen aborde a lectura de Veladas indecentes atoparase no texto cunha reliquia dos ’90 que é má de atopar nas publicacións de hoxe, aquela normativa ortográfica denominada Mínimos Reintegrados, varrida pola prometedora –e aínda non desenvolvida nin asentada- Normativa de Concordia, sancionada pola RAG en 2003.
Esta obra constitúena tres pezas independentes; A velada de Londres, Cando chega Decembro e A velada espectral de Mister Peabody. Tras enunciar os títulos, amezo a miña modesta achega orientativa para lecturas de urxencia ou irreflexivas: A obscenidade, a irreverencia e a corrupción.
Trátase dunha obra que nos evocará aquela década auroral da decadencia que hoxe padecemos. As súas páxinas aparecen impregnadas de esguello polo bafo dos festexos dunha CEE que decidía chamarse Unión Europea para se outorgar un ar de familia; pola consolidación dunha especulación que facía tremer os cimentos dun patrimonio cultural que estorbaba aos ignorantes na tarefa de superar a súa eiva vernizándoa con diñeiro; e asemade, polo estigma da Guerra dos Balcáns, aquela hecatombe que avergoña actualmente o continente.
Se callar, foi naquela altura, naqueles primitivos noventa, cando se evidenciou obscenamente que o mercantilismo colléralle a vez aos Estados, e o que é peor, aos Pobos.
O autor nunca ocultou a súa querenza pola novela máis coñecida de Bram Stoker, e de feito, A velada de Londres vén sendo unha transfiguracións dalgúns personaxes de Drácula; un maxistral exercicio de travestismo literario grazas ao que, Mina Harker (recatada e pueril na novela) busca sexo desaforadamente.
A parella protagonista deste primeiro texto acaba sucumbindo ao mal (un xiro que sacode e mesmo perfecciona aquela novela de personaxes planos e inacabados), ou é unha liberación dos convencionalismos? Lean. Descifren.
Hai algo de Edipo rei e algo de Medea en Cando chega Decembro. Non é raro. O patriarca das táboas do teatro galego traballou –e traballa!- eses textos decote, e para el supoñen algo máis ca teatro clásico; pois que permanecen vixentes nas culturas actuais.
Asistiremos nesta segunda peza á formulación da metáfora dunha Europa en ruínas e distraída nunha preocupante metamorfose.
A loita entre conservación (vixencia do tradicional para estudo no presente e do presente) e pseudoprogreso (comerciar sen límites nin regras, tamén cos bens públicos) latexa nidia en A velada espectral de Mister Peabody, unha peza non só para a reflexión e a perda da inocencia –alguén a conserva nesta altura?- senón tamén para rir, porque outra das virtudes de Manuel Lourenzo, é o humor, o bo humor, o humor como arma, como instrumento de transformación, e de defensa, e de denuncia. Velaquí a arte do humor que en ocasións non ten por que facer rir.
Como era de esperar, como todos supoñen, unha obra sublime e intensa.
Xa dixemos que Veladas indecentes supuxera causa e mérito para don Manuel recibir o Premio Nacional de Literatura Dramática, e verbo diso, comentamos agora unha curiosidade.
Tras divulgarse a nova de que tal recoñecemento fixárase no traballo do autor galego; o presidente da Xunta da Galiza por aqueles lustros, enviou unha comunicación a Manuel Lourenzo cos parabéns polo galardón acadado, grazas á obra Peladas indecentes (sic).
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 11-12-2015 18:32
# Ligazón permanente a este artigo
A PROTORREALIDADE VIRTUAL DE BIOY CASARES
Desde aquel afastado Bacharelato no Instituto San Isidro da calle Toledo, de Madrid, non sucumbira á lectura dunha obra de Adolfo Bioy Casares.
Fora Diario de la guerra del cerdo o título que nos propuxera o profesor de Literatura, obra moi acaída nunha época na que os medios de comunicación difundían novas alarmantes sobre unhas enfermeiras austríacas que fixeran da eutanasia un hábito tan voluntarioso coma arbitrario, tratábase dos célebres anxos exterminadores de Viena.
Non gardo un recordo moi nítido daquela lectura adolescente, mais non a acordo sinxela, e o texto que veño de abordar, abofé que supón unha lectura ardua.
Don Adolfo regresou ás miñas lecturas estes días grazas a La invención de Morel. Novela claustrofóbica na que inza un abano de metáforas
–algunhas complexas á hora da interpretación- futuristas. Trátase da configuración –evocada- dun mañá hipotético e mais as súas posíbeis formulacións de índole social, política, ideolóxica… En definitiva, un manual de apocalipses.
Nesta altura xa fica claro que non estamos diante dunha lectura accesíbel, e por riba, cómpre advertir que atoparemos unha redacción críptica que obrigará o lector a manter unha atención desvelada.
Evocoume esta novela unha remota lectura de adolescencia da que xa falamos aquí, El castillo de Noé, de J.R. Townsend, se cadra pola atmosfera robinsoniana que invade ambas narracións. Non é preciso aclarar que os graos de complexidade nada teñen que ver.
O empregadísimo recurso do espello máxico fai aparición neste texto, e grazas a ese elemento pode aparecernos na subconsciencia o mundo fantástico artellado por Lewis Carroll, universo literario que por certo, está a cumprir os 150 anos da súa publicación, e trinta des que Alice's Adventures in Wonderland foi traducida ao galego.
Bioy Casares ensaia en La invención de Morel a recreación de iso que hoxe denominamos realidade virtual; mais non perdamos de vista os oito decenios que afastan o nacemento da obra coa actualidade; o mérito maior deste exemplo de literatura de anticipación radica en que veu a luz no ano 1940, época na que o xénero fantástico se encontraba aínda asentando unhas coordenadas que hoxe manteñen vixencia; exceptuando claro está, as incursións aurorais de Jules Verne.
Unha curiosidade, esta novela foi adicada a Jorge Luis Borges, grande amigo do autor.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 05-12-2015 14:57
# Ligazón permanente a este artigo
XOSÉ NEIRA VILAS, O LABREGO QUE FIXO ABROLLAR A AUGA NA FINCA GALEA
Morreu Balbino.
A Habana, Bos Aires e as galizas das latitudes todas, gardan loito por un neno que legou as súas memorias a un pobo que ás veces semella non ter superado a infancia.
Coido que foi a comezos da década do 2000 cando vin a Xosé Neira Vilas por primeira vez. Viña inaugurar unha fonte co seu nome na Finca Galea. O escritor era un dos intelectuais asiduos do verxel alfocés (Manuel María, Suso Vaamonde, Paco Rivas, Leal Bóveda…); puiden ver como algún fervente lector lle achegaba os títulos presentes na súa biblioteca particular para seren asinados, ritual ao que se prestou con gusto o emigrante de Gres. Naquela altura, aínda o acompañaba a súa inseparábel Anisia.
Algúns anos despois, no verán de 2010, Neira Vilas pronunciou unha conferencia na Casa da Cultura de Ferreira; a disertación levaba o título –ben revelador e acaído- Que lle debe Galiza á Emigración?
Falounos don Xosé da Emigración Galega e as súas resonancias, de literatura e proxectos literarios alén mar, de Xan de Masma, mindoniense autor d’A Besta!, a “primeira novela social galega” e de centos de referencias e anécdotas que ilustraron un auditorio herdeiro e debedor da sociedade habaneira “El Valle de Oro”, feito que tivo presente don Xosé, pondo colofón á conferencia coa doazón duns documentos do devandito colectivo ás autoridades locais.
Foi interrogado o escritor sobre as polémicas e porfías orixinadas pola convivencia en desigualdade do galego co castelán; e afirmou don Xosé que esas loitas dábanse nos ámbitos políticos mais non chegaban nin se reproducían entre a xente do común. Discrepo.
Foise Xosé Neira Vilas, o home de Gres. Unha testemuña daquilo que escribiu Manuel Rivas nun artigo tan lúcido coma reivindicativo: “Galiza naceu en América”.
Unha homenaxe posíbel? Ler Memoria da Emigración, tres volumes de Ediciós do Castro que atesouran unha porcentaxe nada cativa dos episodios e fitos da Emigración Galega. Na Biblioteca Pública de Alfoz -concello que visitou ben veces o autor e no que deixa amigos-, tal obra figura ao dispor dos lectores; pois que un servidor demandou este acto de xustiza hai anos.

Imaxe: Anisia Miranda, Otero Pedrayo e Neira Vilas en Bos Aires no ano 1959.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-11-2015 16:27
# Ligazón permanente a este artigo
VARGAS LLOSA, EL SUEÑO DEL CELTA E A INDEPENDENCIA
Rematei de ler El sueño del celta; unha crónica de horrores perpetrados por colonizadores do século XX que non debe deixarnos indiferentes, e no que ademais, se somos quen de ler entre liñas, acharemos os responsábeis de que no Terceiro Mundo actual se fragüen preocupantes ameazas contra o Primeiro.
O feito de tratarse dunha novela con ánima de crónica réstalle capacidade ficcional, e don Mario reduciu ao máximo a manobra neste texto de importantes dimensións, grazas ao que coñeceremos a andaina vital, ideolóxica, laboral ou persoal do irlandés Roger Casement.
Asistiremos a unha metamorfose capital no pensamento do protagonista, home que chegou a ostentar altos cargos no Imperio Británico e rematou máis tarde sendo un afervoado partidario da independencia irlandesa. Unha mudanza que o autor presenta na obra coma unha consecuencia natural após do visto e vivido.
Hoxe, Vargas Llosa é español e peruano; curiosamente, o protagonista do texto que nos ocupa navega atormentado entre dúas nacionalidades, a que ama e a que lle dá de comer; curiosamente, contraditorias.
Prefiro o Vargas Llosa de Pantaleón y las visitadoras ca o de El sueño del celta, mais isto non quere dicir que non esteamos diante dunha obra de interese.
Non é unha novela para gozar senón para aprender, para obter coñecementos. Non é un texto co que vaiamos experimentar a ansia de chegar ao seguinte capítulo, coma en Travesuras de la niña mala, senón unha obra que leremos co estómago encollido e a vergoña de pertenza á unha especie que se autodenomina sapiens sapiens. Pura ironía.
El sueño del celta foi publicada en novembro de 2010 (o remate do texto aparece datado en abril dese ano na cidade de Madrid), tan só un mes despois de que a Academia Sueca lle concedese ao autor o Premio Nobel de Literatura por: “A súa cartografía das estruturas de poder e as súas imaxes mordaces da resistencia do individuo, a rebelión e a derrota”.
Nin don Mario podería ter definido mellor o ar que exhala a novela que nos ocupa.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-11-2015 16:09
# Ligazón permanente a este artigo
BAIXO O ATERRADOR RETORICISMO DE POE
Cruceime coa obra de don Edgar varias veces na vida e por razóns e vieiros ben distintos; tales encontros comezaron cedo, alá polos tempos do Bacharelato, cando nas clases de Literatura (nas que gozaba, madia leva!) nos encargaron confeccionar unha relación de obras presentes nas bibliotecas domésticas, da que o docente escolmaría un título sobre o que deberiamos facer un traballo. Na miña listaxe resultou afortunado Doble Crimen en la calle Morgue, talmente rezaba un opúsculo que andaba pola casa. Tratábase dun daqueles libriños que se estilaban nos ’80 como agasallo en eventos e convocatorias comerciais.
Hoxe, moitos anos despois, ando a ler Los crímenes de la calle Morgue
nunha edición xigante da Editorial Gredos titulada Cuentos completos e pertencente á colección Grandes Autores de la Literatura. Este nada manexábel volume (845 páxinas) atesoura toda a produción contista de Edgar Allan Poe, como ben indica a súa denominación xeral.
Trátase dunha edición deste mesmo ano, baseada na tradución ao castelán realizada por Julio Córtazar, e enfeitada para esta ocasión cun estudo introdutorio da experta edgariana Margarita Rigal.
O segundo encontro con don Edgar produciuse na mesma década grazas a un grupo musical que xa ten entrado na historia da época; falo xaora, de Radio Futura, quen confeccionou unha magnífica versión musical do poema Annabel Lee; esta composición (en lingua castelá) forma parte na actualidade dunha listaxe das mellores cancións do pop-rock de ámbito estatal.
Tardei anos en coñecer a orixe poética do devandito tema musical, e tal antecendete só contribuíu a mitificar –aínda máis- unha canción que teño por unha das miñas favoritas.
Outro encontro significativo co escuro romántico produciuse hai uns anos no teatro; gozando dunha obra do amigo Xesús Pisón.
Nocturno Poe recrea fielmente as atmosferas legadas por don Edgar; o tenebrismo ao que se mantén leal Pisón na devandita creación concorda totalmente co exhalado polo relato que inspirou o texto: A caída da casa Usher.
A todo isto debo engadir que a función á que asistín tivo lugar no Pazo de San Cidre de Mondoñedo… Quen o coñeza coincidirá comigo en que os escenógrafos non tiveron que se esforzar moito para lograr un ambiente terrorífico.
E foi La caída de la casa Usher o primeiro relato que devorei cando adquirín o gran volume de contos que hoxe mora na miña biblioteca. Pois que non hai crítica literaria máis certeira cás inspiracións e experiencias lectoras dos outros autores, nomeadamente se se trata de escritores de confianza –en todos os sensos-, como é o caso.
Que podo dicir da narrativa de Poe? Que é un retórico empedernido, os seus circunloquios e os preludios nos que se recrea e entretén resultan pouco entendíbeis para o lector actual; a súa meticulosidade á hora das descricións vai alén do auxilio preciso para se imbuír no escenario do argumento, chega mesmo a semellar unha tendencia maníaca, mais non se pode negar o carácter atraente duns relatos que na actualidade, eu encontro superados por case dous séculos de epígonos, imitadores, banda deseñada, cinema e televisión; e nomeadamente pola entronización do medo como xénero, e o seu cultivo nas artes todas.
Cando digo superado non estou a menosprezar a literatura de Poe senón a afirmar que o lector actual non se impresionará coas creacións tétricas desta icona da literatura fantástica, xa que o lector actual medrou aterrorizado polo cinema fantástico (pródigo en títulos) e por unha literatura de consumo explotada, por exemplo, polo tamén estadounidense Stephen King.
O lector de hoxe achará en Poe o valor da literatura calculada, estruturada e cultivada con meco, algo que a literatura meramente comercial descoñece e ignora, seguramente porque coñece -ou mesmo alecciona- o público que lle dá de comer.
Non rematei de ler este volume da Editorial Gredos e aínda vou tardar en facelo, polo que non podo avaliar totalmente a narrativa dun autor que no seu día, debeu facer tolear de pracer e dificultades a Cortázar.
Por agora, o conto que máis me prestou foi Los crímenes de la calle Morgue; pura coincidencia, ou se cadra, nostalxia dos paraísos perdidos.
Curiosamente, este libro foi o primeiro que baixei do andel tras ler Drácula, coido que seguín o camiño inverso de Bram Stoker. Non digo máis.




Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-11-2015 17:35
# Ligazón permanente a este artigo
MALDITOS ESCRITORES
Unha cadea de supermercados galega vén de lanzar unha campaña publicitaria consistente nunha publirreportaxe na que o protagonista é un can pastor galego. Conforme avanza o argumento, a voz narradora vai destacando vantaxes, eivas e privilexios do acervo e a idiosincrasia galegos. Chega un momento no que son evocados premios Nobel e xenios patrios, acompañando tales referencias as imaxes dos escritores Camilo José Cela e Valle-Inclán.
Resulta curioso que un anuncio no que se exalta a condición galega de certos trazos e costumes considerados exclusivos do noso Pobo, escolla –soamente- dous literatos que non empregaron (non tentemos converter en categórico o anecdótico) a lingua galega nas súas obras.
Resultaría menos curioso que a carón de Cela e Valle aparecesen as imaxes, por exemplo, de Rosalía e Castelao. Supoño que a inclusión deste último tería sido obviada en calquera caso pola bagaxe ideolóxica do persoeiro, e mesmo Rosalía de Castro podería chegar a espertar receos nos temesiños –e subxectivos- publicistas e publicitados por terse convertido en tótem de colectivos contestatarios; mais as opcións non son escasas: Cunqueiro, Curros, Pondal, Blanco Amor, Otero Pedrayo, Celso Emilio, Novoneyra… Ou porque non? Imaxes de fragmentos das composicións de Meendinho, Pero Meogo ou Martim Codax.
Suliñaremos para evitar suspicacias, que algúns destes literatos teñen cultivado máis linguas cá galega na súa produción literaria; e é de xustiza lembrar que, malia ter o señor Cela reservado un posto de honra por ser o único galego galardoado co premio Nobel, na actualidade tanto Méndez Ferrín coma Fernández Paz son candidatos a tan insigne recoñecemento.
Cando seremos quen de esconxurar a suposición de que os cultivadores do idioma galego (en calquera arte) levan o estigma da maldición ideolóxica e quen sendo galegos cultivan outra lingua pertencen ao reino da normalidade?
Neste anuncio televisivo onde se exhibe un afervoado encomio de todo o galego (agás da escrita na nosa lingua) aparecen máis cans ca literatos, se cadra é un síntoma de que os deseñadores da campaña –ou os responsábeis da cadea de distribución alimentar- non consideran que o mellor amigo do galego sexa un libro (e menos en galego).

Imaxe: Capa dunha publicación brasileira (1977).

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 02-11-2015 11:04
# Ligazón permanente a este artigo
DÍA MUNDIAL DAS BIBLIOTECAS. BOAS FESTAS!
Sei que existen persoas que xamais puxeron os pés nunha biblioteca, e non estou facendo referencia a eses estereotipos conformados por individuos alleos ao devir do mundo ou á cultura, non; falo de persoas de calquera nivel cultural, de calquera idade (non valoro como visita válida a do estudantado en procura de información para traballos escolares), e con hábitos lectores ben dispares.
Isto ten amaño. Cada 24 de outubro é o Día Mundial das Bibliotecas, e tal data pode representar unha boa ocasión para dar o paso definitivo e aproximarse a un deses estabelecementos presentes en cada concello, en cada barrio, en cada centro de ensino e ás veces en sedes de colectivos culturais.
Mais non caiamos na inxenuidade de pensar que estas instalacións soamente espertan simpatías ou indiferenza, non. A UNESCO ten desenvolvido campañas para evitar a queima de libros; lamentosos acontecementos que adoitan ser perpetrados por grupos de fanáticos ou ter lugar no medio de conflitos armados.
“Queimar libros é un ataque contra a cultura, o coñecemento e a memoria. Debemos loitar sempre contra semellante fanatismo”. Velaí a proclama da antedita institución.
Estas aberracións aconteceron onte (lembremos a historia da renacida Biblioteca de Alexandría), acontecen hoxe (lembremos o sucedido hai vinte e tres anos coa Biblioteca de Saraxevo, incendiada por orde dun profesor de Literatura enrolado na milicia!), e agardemos que deixen de acaecer mañá.
Achégase o día 24 e pode significar o momento en que algún adiáforo ás letras experimente a sensación de entrar nunha biblioteca, mirar os andeis fixándose na rotulación –narrativa, poesía, ensaio, fondo local, infantil, xuvenil, consulta…- e escoller un libro, se cadra dous; achegarse ao bibliotecario, amosar o carné da biblioteca, intercambiar uns comentos (o bibliotecario pode orientarnos, buscarnos exemplares que non deamos atopado…) e levar os volumes para a nosa casa –ou ler alí mesmo-, onde gozaremos da lectura. Se resulta que escollemos mal e non nos vemos con forzas para afrontar tales lecturas -acontécelle a calquera e nos lectores inexpertos é frecuente- non supón ningún fracaso, só debemos voltar á biblioteca, devolver os volumes desbotados e escoller outros títulos; non está de máis deixarse aconsellar por amigos, coñecidos ou persoas vinculadas á literatura (ávidos lectores, libreiros, escritores, editores, bibliotecarios…), ou procurar información en revistas especializadas, webs, etc.
Coido que é o momento acaído para narrar unha anécdota que me aconteceu hai ben pouco na biblioteca municipal do meu concello.
Cheguei á biblioteca coa intención de facerme cun volume de La hojarasca, novela de Gabriel García Márquez publicada en 1955 -seica nesta obra aparece Macondo por vez primeira-.
Procureina no andel onde a supuxen pronta para os numerosos garciamarquianos locais; pedinlle axuda á bibliotecaria; buscamos os dous a un tempo coma sabuxos… Mais semellaba que La hojarasaca se extraviara entre a folla… Cousas do outono.
A bibliotecaria aseguroume que había revisar ben os andeis para que eu puidese retirar a devandita novela noutra ocasión.
Cando voltei para devolver un libro xa lido, a bibliotecaria constatou o que temiamos, La hojarasca desaparecera da biblioteca, se cadra arrastrada polas temperás airexas deste outubro.
Lembrei nese instante unha mesa redonda televisiva na que un dos participantes narrara a escena que vivira nun aeroporto había escasos días. Cacharan unha rapaza roubando un libro nunha das tendas do espazo comercial. A aseveración doutro dos membros do coloquio foi categórica. A esa moza non deberan denunciala nin amoestala senón darlle un premio.
A biblioteca do meu concello xa encargou a compra dun exemplar de La hojarasca nunha libraría da bisbarra, nuns días comezarei a gozar de don Gabriel, outra volta.
Saben cal é unha das experiencias máis fermosas que pode ter lugar nunha biblioteca? Doar unha obra propia. Permítaseme a vaidade.

P.S.: Se algunha vez lle emprestan un exemplar de La hojarasca co cruño dunha biblioteca municipal en cuxo escudo aparece o castelo do Castrodouro, non lle dea un premio ao “propietario”, soamente facilítelle a lectura da presente reflexión.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-10-2015 19:36
# Ligazón permanente a este artigo
FOGAR DE PONDAL
Antes de describir o privilexio experimentado ao visitar a casa onde viu a primeira luz Eduardo Pondal, convén aclarar que non se trata dunha casa museo senón dunha vivenda particular habitada, e malia estar sinalizada e formar parte dos recursos turísticos de Ponteceso, non estamos a falar dun estabelecemento aberto ao público en xeral.
Mais, os contactos e a boa vontade obraron a milagre. Así, un reducido grupo de visitantes puidemos acceder ao interior dun fogar onde o escritorio actual é o mesmo que empregou don Eduardo, a quen por certo, os moradores de hoxe denominan dese reverencial xeito: Don Eduardo.
Recibiunos Tito no adral da casa pacega, onde o cruceiro dá a benvida ao curioso que se achega para interpretar unha placa datada en 1981, na que os versos do bardo nacional rememoran o seu nacemento na “pequena Ponteceso”.
Entramos na magnífica construción, e virando á esquerda accedemos ao devandito cuarto das letras. Deitamos a ollada en mobles de época, libros antigos, un mapa en relevo da Costa da Morte cargado de historia e retratos da familia Pondal; a ávida curiosidade é saciada polas amabilísimas explicacións de Tito, mais, entra alguén na estancia… Alguén que non adoita presentarse ante os escollidos visitantes da mansión, trátase de don Xaime, un pándego e xentil nonaxenario, bisneto de don Eduardo Pondal.
Foi don Xaime quen nos contou que o autor da letra do Himno Galego, seu bisavó, malia ser médico ou precisamente por iso, sentía gran repulsa polos microbios. Dunha volta, acompañando o poeta a unha súa moza, aconteceu que a rapaza caeu nun regato, ante a petición de auxilio, don Eduardo contestou que o seu rexeitamento polas augas infectas impedíanlle tocar calquera cousa que puidese transmitir microbios… E ese día rematou o noivado.
Achégase o mediodía e don Xaime ten que asistir á misa dominical, mais Tito aínda nos amosará unhas fotografías das distintas fases polas que pasou a edificación ao longo da historia. E tamén nos mostrará os espléndidos xardíns pacegos, o recuncho preferido de don Eduardo coa mesa pétrea na que ben seguro compuxo centos de poemas, árbores traídas de afastados lugares, o pombal, a palmeira de don Eduardo xa mutilada polos temporais…
O río Anllóns déitase no Atlántico a escasos metros do lugar, custodiado pola ponte que é símbolo e orixe da vila. Alí, hai pouco máis de cen anos, Eduardo Pondal deitaba tinta fecunda para inmortalizar os soberbios piñeiros que inzan aínda hoxe a bisbarra toda.
Ponteceso posúe un peculiar método de orientación para visitantes, trátase dunha sucesión de pedrafitas coa efixie de Pondal; a faciana do bardo olla na dirección que o camiñante debe tomar para seguir a ruta literaria.
A vila de Ponteceso valora e aproveita acertadamente o feito de ser berce dun emblema das letras galegas; este exemplo debería telo en conta algunha vila que aínda non deu coa maneira de mostrar ao mundo o patrimonio literario que atesouran as súas rúas e inmóbeis.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-10-2015 09:36
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal