Vasoiras de xibarda


Cartafol literario de experiencias, teimas e inquedanzas
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
Contos do Valadouro. XP,IF,ML.
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

ABRIL DE LUME E FERRO NO VALADOURO
Debemos aprender o público a ir ao teatro, mellor dito, debemos instruílos sobre as normas básicas de corrección durante o desenvolvemento da representación; ese momento máxico en que os actores interpretan e… A xente fala en voz alta, atende un móbil ao que non lle quitou o son, comenta as escenas, volve atender un aparello que non silenciou tras a primeira chamada…
Eu, sendo benévolo, aplicaríalles lume e ferro a eses desaprensivos que acoden ao teatro para nos lembrar que descendemos do mono; dun mono certamente maleducado, molesto e antisocial.
Non é a primeira vez tampouco, que falamos nestas páxinas da teima mariñá por asociar,indefectibelmente, teatro a humor. Nin será a última, intúoo.
Mesmo desde as compañías amadoras contribúese –coa mellor intención, seino- a propagar tal falsidade, e a manter –coa inercia do conservadorismo- a fidelidade dun público que segundo teño escoitado, “tan só desexa rir”.
Por iso, durante a representación de Abril de lume e ferro o pasado 14 de maio, co gallo da celebración das Letras Galegas, puiden observar que certos espectadores rían ruidosamente ante escenas que nada tiñan de humorístico ou hilarante. É boa verdade que somos animais de costumes; algúns, mesmo, son animais sen matices. Con todo o meu respecto para a comunidade animal.
Tiven a ocasión de descubrir unha caste de espectadores que ao sentar as nádegas na butaca do auditorio e enxergar actores de carne e óso, comezan a afrouxar os beizos e a ceibar unhas sonoras e desagradábeis gargalladas.
A culpa non é deles, senón de quen os confundiu, facéndolles crer que traxedia e drama non son xéneros teatrais.
Dito isto, falemos da obra, da coral compañía carralesa e dunha entidade municipal que optou por un teatro de calidade antes ca por un título ao chou.
Abril de lume e ferro foi representada polo grupo de teatro da asociación homónima, creada en Carral na honra daqueles militares mártires de 1846, sublevados contra os desatinos da coroa española.
Para Manuel María, escribir sobre os Mártires de Carral foi un exercicio de patriotismo, e para o elenco de Abril de lume e ferro, representar esta obra significa, decote, administrar unha inxección de galeguismo á sociedade.
Nunha das escenas, os actores demandan a colaboración do público, converténdoo en nube de figurantes para a recreación do momento en que o pobo se ergue, indignado, contra o inminente fusilamento dos insurrectos.
A compañía carralesa empregou o auditorio todo como escenario, tanto durante a representación como á hora de ubicar os decorados, estendidos ao longo do salón de actos.
Xa víramos noutra ocasión, neste mesmo auditorio, actores convertendo o patio de butacas en apéndice da escena; foi na visita do grupo de teatro da Asociación Ollomao, de Barreiros, coa representación de Os vellos non deben de namorarse.
Quero rematar felicitando a compañía teatral Abril de lume e ferro pola súa magnífica representación, e ao mesmo tempo, pola implicación demostrada na difusión da figura de Manuel María; do mesmo xeito, non podo desaproveitar a ocasión para dar os parabéns á Concellaría de Cultura do Valadouro, por ter contratado teatro de calidade, eludindo as sempiternas comedias; xénero que debe posuír un lugar de seu, xaora, mais nunca capitalizar o teatro nin invadir o espazo do resto de xéneros teatrais.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 19-05-2016 10:41
# Ligazón permanente a este artigo
DÚAS LECTURAS SIMULTÁNEAS AO CHOU

Encarar dúas -ou máis- lecturas a un tempo, é un hábito frecuente entre os bibliómanos.
Hai unhas semanas, baixei do andel La naranja mecánica, de Anthony Burgess; un libro adquirido en datas recentes. Aos poucos días, rescatei do curruncho dos libros poeirentos, Caza menor, a tradución elaborada por Manuel Serrat Crespo da obra Retrat d’un assassí d’ocells, de Emili Teixidor. Tal volume, envelleceu na miña biblioteca e sufriu mudanzas de domicilio; pois trátase dun libro mercado na histórica Librería San Ginés, de Madrid. Un estabelecemento que cada mañá invade -literalmente- a rúa con libros de lance, costume que mantén desde o século XIX.
E así foi como as falcatrúas de Alex coincidiron no meu lecer cos tormentos de Niel; e aquelas follas marelecidas, foron proporcionándome impresións ben distintas.
O meu exemplar de La naranja mecánica corresponde á quinta reimpresión (1988) daquela versión castelá elaborada por Aníbal Leal e editada polo selo Minotauro en 1976.
A obra de Burgess é unha novela vibrante, un texto fero e desconsiderado, que sen pretender ser doado, maniféstase accesíbel e ameno.
En troques, a obra de Teixidor vólvese tediosa en numerosas ocasións, recreándose nun retoricismo nada amigo da atención constante.
Caza menor componse de 30 capítulos, e até o décimo, a novela non deu captado un mínimo interese pola miña parte; por varias veces pensei no abandono; así e todo, a partires do décimoquinto decidín continuar a lectura até o final, por fin encarreirado na trama, mais desasistido pola apetencia que debe acender unha novela.
Nos últimos anos falouse de Emili Teixidor grazas a unha adaptación cinematográfica da súa novela Pa negre, dirixida en 2010 por Agustí Villaronga; fita rodada en catalán premiada en numerosas ocasións.
Volvendo á obra de don Anthony, direi que descoñezo a versión cinematográfica dirixida por Kubrick, polo que accedín á novela en estado virxinal, sen prexuízos nin críticas maculadoras.
Algo que chama á atención e que non deixa de empecer unha lectura fluída, é a xiria ideada polo autor. O vocabulario Nadsat (unha sorte de argot xuvenil) inza e penetra un texto que intúo desprezado por lectores sen paciencia ou susceptíbeis ante a dificultade evitábel, tal é a presenza de máis de dous centos de termos ciscados con profusión ao longo de La naranja mecánica.
Máis cómoda resultou, sen dúbida, a viaxe á Catalunya rural da posguerra a través de Caza menor, texto que ilustra con destreza os costumes e tradicións dunha época e dun lugar concretos, coas pantasmas da guerra, da posguerra e da Ditadura axexando en cada páxina, e mais en cada revolta do camiño.
Gocei especialmente coa recreación daqueles xoves santos conmemorados baixo devoción forzosa; unhas dramatizacións tenebristas cos templos como escenarios, soberbiamente descritas polo autor nuns parágrafos, que reflicten perfectamente, tamén, as antigas celebracións pascuais nas igrexas galegas.
En troques, as recreacións de Anthony Burgess en La naranja mecánica maniféstanse comedidas por veces, nomeadamente cando irrompe unha sexualidade, a miúdo unida á violencia, que o autor resolve sen matices. Quen se mergulle na orixe da novela comprenderá a ausencia de descricións explícitas.
A violencia, a crueldade e a brutalidade son elementos comúns en ambos textos; con todo, Burgess abusa máis da súa concorrencia ca Teixidor, pois que o neno protagonista de Caza menor, carece do sadismo exhibido polo adolescente narrador de La naranja mecánica.
A loita de clases encabezaría unha sinopse urxente da novela do catalán, e a violencia chocada nos imperfectos sistemas contemporáneos da do inglés.
Tiven a sensación, lendo Caza menor, de que se trata dun texto elaborado en tres momentos diferentes; mesmo a linguaxe literaria sofre variacións nestes tres bloques albiscados.
Se encontrei algo positivo nesta obra foi a necesidade de esforzo á hora da comprensión, xa que o errático exercicio obríganos a interpretar, esculcar e cismar; nas motivacións e nas raíces, e por suposto na Historia.
Don Emili non nos redacta as claves, tan só, trázaas con tinta borrosa, para que o lector engada a conclusión.
Máis nidio no seu flanco pedagóxico resulta Burgess, pondo en boca dalgúns personaxes –xa na parte postremeira do texto- a intencionalidade dunha novela que non pasou inadvertida.


Imaxe: A Librería San Ginés, sita no número 2 do Pasadizo de San Ginés, en Madrid.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 16-05-2016 10:36
# Ligazón permanente a este artigo
CABODANOS LITERARIOS: RISCOS E PROVEITOS
2016 é o ano de Shakespeare; non menos de Cervantes; tamén de Cela, de Rubén Darío, de Valle-Inclán e de Castelao; e ben seguro, de moitos literatos máis que naceron, morreron, publicaron ou se exiliaron nun ano rematado en 6.
Convén lembrar –é un dicir- que en 1936, moitas persoas (creativas ou non) tiveron que abandonar forzosa, apresurada, temporal ou definitivamente o chan, a identidade, a arte, a lingua e moitas outras posesións que os totalitarismos adoitan consideraren perniciosas. Tamén a vida.
Hai 85 anos, a Cultura foi condenada a un arresto domiciliario de varias décadas; se cadra por iso agora conmemoramos efemérides coma quen celebra o aniversario dun fillo, ou a despedida de solteiro dese mellor amigo que xamais leu a Valle, nin a Cela, e moito menos a Shakespeare.
Nin os lerá nunca, por moito que a TVE nos meta polos ollos a Fernando Rey, un coruñés con helmo e lanza; combatente republicano, prisioneiro de guerra e quixote.
Eu xa avisei, artellar conmemoracións nun ano rematado en 6 pode traer rabo. Mellor ca ninguén expresouno o poeta Juan Gelman: “Para os atenienses o antónimo de esquecemento non era memoria, era verdade”.
Non debemos conmemorar tamén a morte –nada natural- de García Lorca?
2016 é un ano literario, de efemérides e autores que marcaron épocas, fitos e porque non dicilo, tamén mitoloxías arrastradas até a actualidade. Non en van, o autor de El ingenioso hidalgo don Quixote de la Mancha, ten nado en varios lugares distintos, tamén nalgún concello do noso país.
Sexa como for, por algún camiño tiveron que chegar até don Miguel –iso é incuestionábel- dous apelidos de liñaxe e etimoloxía galegas. Con todo, a vella Complutum ten gañado o preito con anterioridade á controversia.
Confeso que tales mitomanías non dan xerado ningunha ardencia en min, xa que sempre considerei que a pertenza a un lugar ou a unha cultura é cuestión vinculada ao voluntarismo e non ao azar. Despois de todo, nacemos onde nos paren.
Nos catro meses que levamos do 2016, chegaron á nosa mente e aos nosos fogares –a través de diversos medios de comunicación- centos de noticias, filmes, documentais… referidos aos autores homenaxeábeis ou a algunha das súas obras inmorredoiras. Mais, entrou algún libro? Si, tamén serve electrónico. Entrou?
Toda esta demostración de exuberancia literaria está moi ben, mesmo queda elegante nunhas latitudes onde se considera Cultura calquera espectáculo de lecer. Aínda que, sexamos serios, existen amplos sectores que permanecerán indiferentes ás badaladas de canto cabodano teña lugar, neste ano ou nos sucesivos.
Mesmo haberá individuos que acaben por odiar certas referencias cultas, após un bombardeo mediático que puido ser responsábel do rabenado dun noticiario deportivo, ou quen sabe se da interrupción temporal dun ciclo de cinema español dos ‘60.
Cómpre ter presente, que algún dos herdeiros do autor de Rayuela, decretou en 2014 deter os fastos do Ano Cortázar, temendo que moita xente chegase a detestar a don Julio.
Coido que en vindeiros cabodanos literarios –que non teñen por que acabar en 6, meigas fóra!- os organizadores e convocantes das efemérides literarias deberían contemplar unhas actividades destinadas a ámbitos concretos, nomeadamente para garantir o éxito da celebración e non ficar coa sensación de ter desbaldido fondos públicos.
Centros de ensino, bibliotecas, locais societarios, museos ou centros culturais deberían se converter en principais beneficiarios dunhas campañas, que en ocasións choven sobre terreo impermeábel.
É posíbel que esteamos a gañar neste ano 2016 algúns adeptos á causa literaria; enténdaseme: lectores ocasionais, lectores definitivos, respectuosos coas letras, nenos que pousan o mando do videoxogo e abren un tebeo… Mais debemos calibrar a que prezo e con que puntaría; e mais con que acerto e baixo que premisas e obxectivos.
Conmemorar, conmemoraremos, si. Mais, como? E, para quen?
É preciso comezar por aí.
Propoño un exercicio; individual, mesmo introspectivo. Non teremos por que exteriorizar o resultado da sondaxe, nin sequera as causas do resultado.
Ollo! Imos viaxar á intimidade dos nosos instintos e preferencias literarias:
-Dos autores citados anteriormente –exceptuaremos a Cortázar por non estar no seu ano-, temos lido algunha obra completa de cada un deles?
-Témolo previsto?
“Non se soubo o que lle respondeu o vello”.

Imaxe: Castelao en Bos Aires, traballando nas máscaras para a representación da súa obra Os vellos non deben de namorarse.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 08-05-2016 15:50
# Ligazón permanente a este artigo
AS CALENDAS MINDONIENSES DA LITERATURA
Mondoñedo é poesía, aquel evento nado hai dous anos, prospera decididamente, e non medra aos poucos, non.
Edición tras edición, a cita móstrase irrecoñecíbel na súa magnitude, continuando porén, fiel ao espírito primixenio.
Mondoñedo é poesía conserva e alimenta a súa vocación mindoniense-mariñá-galega-universal coa que foi concibido; logrando en cada ocasión, convocar, amais dos imprescindíbeis poetas da contorna, nomes destacados no panorama xeral. Deste xeito, puidemos escoitar versos en boca de Darío Xohán Cabana ou gozar dun emotivo espectáculo do dúo Aldaolado.
Por certo, Lucía Aldao e María Lado coñecéronse nun congreso de escritores celebrado en Mondoñedo no ano 2001. A feliz conxunción foi narrada -coa simpatía habitual- a un entregue e numeroso público, apousentado xa na anoitecida no Auditorio Pascual Veiga, após ter desafiado durante dúas xornadas un nordés tan xélido coma poético.
Desta volta o acto -que xa conta cunha lexión de adeptos- delongouse durante dous días completos, véndose reforzado cunha feira do libro que a organización denominou Expo-libro, e na que puideron presentar as súas obras unha ducia de autores.
Mais si, a camiñada que deu lugar á celebración anual tivo lugar o 1 de maio, coma sempre. E os poetas botáronse ás rúas de Mondoñedo e vestiron de versos os beizos das roseiras cunqueirás, aquelas dos días máis felices, coma estes d’As Quendas mindonienses.
Un posto de libros de ocasión fíxome sucumbir a unha tentación na que adoito caer, e grazas a Mondoñedo é poesía, a miña biblioteca conta agora co volume Escolma de poesía A. Iglesia Alvariño, unha antiga edición da Editorial Galaxia onde se recollen as dúas obras senlleiras do abadinense; Corazón ao vento e Cómaros verdes.
De novo, hai que felicitar o colectivo Mondoñedo é…, por ter levado á rúa versos e autores, lectores e amadores, músicos e cantores; xa que logo LITERATURA-CULTURA-POBO. Arbres vellos que é preciso coidar decote para evitar posíbeis depredacións, parasitismos, secas, lumes, esgazaduras ou machados mutiladores.
Xa que estamos nas calendas de maio, celebremos a chegada da luz agarimando a enramada das nosas letras, pois que aínda somos donos da abidueira, da dorna e da ponte e da fonte.
Aí vén o maio, e a presente primavera fai o número…
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 03-05-2016 10:23
# Ligazón permanente a este artigo
FAMOSAS NOVELAS
Non. Non vou falar daquela colección de volumes da Editorial Bruguera na que moitos descubrimos a Salgari e a Verne; en banda deseñada e con encadernación de luxo.
Vou referir dúas lecturas recentes: La sombra del viento, de Carlos Ruiz Zafón e La víspera de casi todo, de Víctor de Árbol.
Debo remontarme ao Nadal de 2004; momento en que fun agasallado coa novela de Ruiz Zafón, daquela en plena campaña de difusión e venda. Teño presente a altura cronóloxica do regalo pola adicatoria que figura na anteportada do libro: “Urte berri on! Feliz 2005!”.
Comecei a ler a novela daquela, e non lembro por que, abandonei a lectura, deixando un marcapáxinas como testemuña da deserción.
O mes pasado, considerei que chegara o momento da reconciliación con La sombra del viento; retirei o separador da páxina 41 e retomei o labor. Desde o principio da obra, por suposto.
Que achei nesta cumprida narración de don Carlos? Unha novela concibida a xeito de fórmula matemática, onde todo cadra e ningunha incógnita fica sen despexar. Estamos ante a ecuación perfecta.
La sombra del viento é un produto onde a arquitectura, a enxeñaría e a decoración literarias, amosan unha factura formidábel.
A miña pregunta –retórica- é: Procura iso o lector? Ou busca algo máis distante do requintamento da tese doutoral? Acaso algo máis próximo ao latexo vibrante da novelística incubada na alta literatura? Esa rama que pretende algo máis có entretemento.
E hai uns días, revisando a sección de novidades da miña biblioteca de referencia, topeime coa obra gañadora do Premio Nadal 2016. Sen pensalo, demandei o seu préstamo, co obxectivo de descubrir que caste de literatura andan a premiar por Barcelona.
La víspera de casi todo non é un exemplo semellante ao caso que vimos de describir. Podemos dicir que a trama móstrase máis esfiañada –seguramente adrede- e inconstante. Os escenarios aparecen convenientemente datados e ubicados na xeografía –a modo de diario-, bo exemplo de que don Víctor pensaba na comodidade do futuro lector mentres artellaba a novela.
Achei na trama moita inspiración no cinema de intriga e misterio, mesmo algúns lances que me evocaron títulos concretos; mais nada merecente de ser apuntado no apartado das eivas.
Atopamos tamén algunhas referencias cultistas que por veces poden resultar forzadas ou pouco oportunas, mais non supoñen fragmentos que o texto requira expeler de xeito manifesto.
Contra a metade do relato, a novela experimenta un xiro maxistral, creo que é aí onde radica o valor dun título que tenta mexer varias subtramas, algunha delas emparentada con episodios históricos que procuran completar -ou cando menos complementar-, unha narración algo extraviada por momentos.
Mais, non desexamos propinar ningún guindón de orellas ao flamante Premio Nadal senón todo o contrario, felicitalo.
Aínda que, este ex-funcionario da Generalitat de Catalunya, que se gaba de ter viaxado por Galiza e gustar do noso país, non vai marchar sen unha reprimenda; merecida, por non ter respectado na obra o topónimo oficial da Coruña.
É de sobra coñecido que boa parte da acción desenvólvese entre a Costa da Morte e a cidade herculina; debe, xa que logo, enorgullecernos que un autor foráneo escolla o noso territorio para dar vida aos seus personaxes, mais, acho que pouco se imbuíu don Víctor de nós e do noso; pois que a trama de La víspera de casi todo podería suceder en calquera outro mar e en calquera outra costa. Serviría un lugar de elevados cantís e mar bravo, ubicación que don Víctor denominaría Punta Caliente, tal e como bautizou unha localidade ficticia do oeste galego para a obra que nos ocupa.
Punta Caliente? Frío, frío.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-04-2016 14:53
# Ligazón permanente a este artigo
ESVAECENDO A TEBRA
Nestes días e nestes meses falarase -xa se fala- de xeito recorrente de Manuel María; da súa obra e das súas contribucións. Chegamos desta volta a unhas Letras Galegas adicadas a un persoeiro nada remoto nin extraído de tempos afastados; nin fagocitado pola guerra, o exilio ou a emigración; aínda que, varios destes fenómenos e accidentes históricos non lle foron alleos, por activa ou pasiva, ou por solidariedade de activista.
Son moitos os galegos que poden afirmar ter gozado dunha conferencia de Manuel María, dun recital, dunha lectura, dunha conversa, ou dunha cea en irmandade patriótica.
Algúns mesmo, poderemos presumir de ter experimentado todas estas variantes de encontro; ao cabo, nada difícil tratándose dun galego comprometido, que non dubidaba en acudir alí onde demandaban a súa voz baril e a súa fasquía de escritor prototípico.
Tratarei de sumarme á conmemoración sen caer na reiteración de contidos xa expostos ou susceptíbeis de se publicar en días sucesivos nos xornais, bitácoras e publicacións varias.
O ano pasado, un amigo plenamente vinculado ao eido literario, regaloume un exemplar dunha revista ourensá que presumo extinta, trátase de Follas Secas, unha publicación subtitulada Información, Creación e Humor, dirixida por Xosé Manuel del Caño e Manuel Díaz Olleros.
Malia non figurar na devandita revista ningún tipo de artigo editorial, entendo que estamos diante dunha publicación eminentemente literaria. O nome da cabeceira outórganos pistas evidentes: a sección adicada ás novas cínxese aos libros editados no momento e ademais, o contido do devandito exemplar, ocúpase case de xeito monográfico –figura tamén un extenso artigo de Franco Grande sobre Cunqueiro- da traxectoria de Manuel María.
Podería supor este número de Follas Secas unha perfecta homenaxe ao chairego no seu ano, mais, estamos a falar dunha revista datada en xaneiro-marzo de 1987.
Transcorreron 29 anos desde a publicación destes artigos de Camilo Gómez Torres, Manuel Lourenzo, Manuel López Foxo, Francisco José Velozo e María Pilar García Negro.
Textos todos, focalizados nas vivencias e na produción literaria dun Manuel María con póster central!
Mais non é a única fotografía ofrecida pola revista; o autor aparece en diversos lugares acompañado de numerosos intelectuais: Con Pimentel e Fole no Pazo de Romeán, con Felipe Senén en Grecia, con Paol Keineg na Bretaña, con Celso Emilio, Darío Xohán Cabana, Novoneyra, Maside, Díaz Castro… E por suposto, con Saleta.
Cómpre salientar a inclusión dunha imaxe que subliña o compromiso adquirido polo autor desde ben cedo; trátase dun documento expedido polo “Ministerio de Información y Turismo” en 1970, onde se pode ler que “(…) no es aconsejable la edición de la obra titulada Auto do casamento, Goberno e Xusticia do rei Bululú”.
Case tres decenios despois, parabéns para os artífices do número 12 de Follas Secas.
Viaxemos agora até algunha das xeografías visitadas polo escritor. Xa temos dito aquí que a Finca Galea, de Alfoz do Castrodouro, é un espazo –amais de turístico e enxebre- con reminiscencias literarias. Non en van, na publicidade do devandito complexo figura un artigo de Manuel María gabando o verxel alfocés creado por Emilio Méndez Corral.
E foi nese lugar onde nos anos ’90 tiven o pracer de saudar o autor escollido para simbolizar as nosas letras no presente ano.
Suso Vaamonde entoaba himnos de amor e loita na illa fluvial da Finca Galea, nesta banda do río compraciámonos os adeptos á causa dos bos e xenerosos -e rebezos-; e nese instante máxico, Ramom Reimunde chamou a Manuel María para que me ofrecese o seu saúdo.
Non moito tempo despois asistín a unha cea en Foz, onde o chairego foi agasallado cunha placa que rezaba: Manuel María, bo poeta mellor galego.
Antes de acceder ao comedor da Casa do Mar, aínda puidemos escoitar a don Manuel María recordando os tempos da Ditadura, e mais a súa visión persoal do ditador. Fica para unha ocasión menos solemne esta referencia.
Explicitaremos en troques a suxestión proclamada nunha entrevista televisiva nos días en que a OTAN comezou a bombardear Kosovo: No canto de sementar bombas, liberar poemas.
Hoxe, as publicacións como Follas Secas -humildes mais coa función de encher ocos culturais-, foron substituídas polas bitácoras da Rede, aínda que, sen romanticismos innecesarios nin melancolías puerís, considero e pregóo que resultaría perfectamente factíbel manter publicacións desa caste; vinculadas a unha temática concreta e sostidas por suscritores fieis. Encanto e comodidade avalan tal proposta.
O outono chegou para aquelas publicacións e as follas tornáronse caedizas, do mesmo xeito chegou o derradeiro outono –aínda case verán- para Manuel María en 2004. Mais o cantor legounos a palabra, para que nós, ceibemos a fala, e a terra; pois que “precisamos a lingua se queremos vencer”, mais precisamos resistir se desexamos continuar a existir.
O noso pobo, ten obtido boa nota na Escola da Tebra, cómpre agora matriculalo nas aulas maxistrais da luz e a clareza, cultivadas tamén por este muiñeiro de brétemas e lanceiras.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-04-2016 16:27
# Ligazón permanente a este artigo
VIVA O TEATRO! VIVAN AS POLAFÍAS!
Viva o teatro! Esa foi a proclama lanzada en Mondoñedo o 2 de abril. Pronunciouna a poeta local Margarita Bermúdez, obtendo o asenso do nutrido auditorio da Casa da Xuventude, onde as xeracións se mesturaron para coñecer unha figura mindoniense perdida na fraga do tempo e a alienación sociohistórica, Manuela Rey.
E é que, desde agora, cando queiramos falar da dramaturxia ibérica no século XIX, deberemos citar Mondoñedo sen escusa.
Mais non é o noso obxectivo reflectir aquí a información que se nos transmitiu no evento Manuela Rey, a memoria dun mito, xa que esa función desenvolveráa perfectamente a Asociación de Escritores en Lingua Galega no seu espazo dixital www.aelg.org, onde estará ao dispor de calquera a gravación da polafía mindoniense.
Que é unha polafía? Un acto inspirado nos antigos encontros populares do mundo rural, onde a tradición oral se enseñoraba nas linguas que nos legaron a memoria e asemade na lingua de noso.
Porque a lingua de noso foi vindicada e desagraviada reiteradamente durante o evento, nomeadamente polo dramaturgo Manuel Lourenzo, quen non desaproveitou a ocasión así mesmo, para ilustrarnos sobre as orixes do teatro galego.
Mais non só se fixo referencia á arte dramática de xeito teórico, tamén tivo lugar a representación dunha peciña grazas á polifacética parella formada por Francisco Piñeiro e Paz Rodríguez Silva, responsábel de que o teatro amador na Mariña constitúa unha potencia cultural.
Acougo de ánimas –título da devandita peza- dramatizou un suposto episodio da existencia de Manuela Rey, pois que na vida desta actriz mindoniense -falecida en Lisboa con 23 anos e sendo xa un símbolo do teatro portugués- o mito alimenta unha historia que non acaba de ensamblar vieiros cara á fixación biográfica. Estivo algunha vez agochado Pedro V de Portugal nos eidos mindonienses? Aí temos a lenda –ou a realidade!-, velaquí a grandeza da tradición oral.
E xunto aos participantes xa mencionados, foron aparecendo Chus Amieiro, Andrés García Doural, Isidro Novo, Alberte Núñez, Fran Bouso, Lino Rico, Nara Carballal ou Xulia Nogueira; achegando, segundo as súas habelencias e coñecementos: historia, música, poesía, canto, e en definitiva Cultura; nun serán no que o ceo fixo avantar a auga dos séculos -e dunha primavera aínda desprecatada- polas rúas de Leiras, de Díaz Castro, de Noriega, de Iglesia Alvariño, de Díaz Jácome, de Cunqueiro…
Non é de estrañar que agora a AELG e hai ano e medio o Centro PEN Galicia, teñan escollido a moi nobre e leal cidade para as súas cerimonias, pois que Mondoñedo ten achegado –e achega!- á literatura tanto coma calquera urbe principal.
No caso que nos ocupa, a Asociación de Escritores en Lingua Galega contou co apoio do colectivo local Mondoñedo é…, cuxo nexo mindoniense represéntao Antonio Reigosa –cronista oficial da cidade-, quen exerceu, ademais, como mantedor do evento.
Non hai mellor lema nin estandarte máis honesto: Viva o teatro! Vivan as polafías!

Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 03-04-2016 16:31
# Ligazón permanente a este artigo
TROYLO
Eu era pícaro cando a televisión deu en falar da morte dun can que acadara gran sona grazas ao protagonismo gañado nunha columna de prensa. Tratábase de Troylo, un salchicha que deixara orfo de compaña canina ao escritor Antonio Gala.
Troylo convertérase nunha estrela grazas aos artigos xornalísticos nos que o seu amo o invocaba e nomeaba casemente, coma se dun íntimo amigo se tratase. Mais eu daquela non lía a prensa, limitábame aos textos compilados no manual Lecturas escolares da Editorial Miñón, grazas ao que me familiaricei coa narrativa de Wenceslao Fernández Flórez ou coa poesía de Gabriel y Galán, por exemplo.
Lembrei sempre o nome daquel canciño literario e real, e durante moitos anos, cando don Antonio aparecía nos medios engaiolándonos co seu verbo delicado, metódico e meditado, eu lembraba a emoción que percorrera a opinión pública o día que Troylo morreu. Aquel loito mediático delongouse durante semanas, e quero crer que achegou argumentos á sensibilización dunha sociedade pobremente concienciada no respecto cara aos animais.
Non hai moitos días que todo isto se me aviveceu na memoria grazas a un encontro casual. Entre os libros vellos dun posto ecléctico e ambulante resucitou Troylo.
Ben, realmente o que achei foi Charlas con Troylo, título tomado da sección de El País Semanal para a que o home dos bastóns escribiu entre o devalo dos setenta e o abrente dos oitenta.
Tras relear coa tendeira e obter un descontiño xeitoso, adquirín o compendio de reflexións galianas compartidas co famoso canciño.
Troylo representa nos devanditos textos a desculpa necesaria que obriga o mundo a escoitar aquilo que de seguro non desexa ouvir.
Descubrimos nestes artigos un Antonio Gala anoxado coa sociedade, ou polo menos con esa parte que aínda non descubriu que vive, precisamente, en sociedade.
Encontraremos referencias cultas, riquísimo e antigo castelán, retratos sociais daquelas xeracións que non acababan de se convencer da extinción da Ditadura, certa resignación ante unha morte que o escritor supoñía próxima e que case corenta anos despois, afortunadamente, continúa a eludir, e outros lóstregos que o lector descubrirá ao se achegar a un libro de época.
Charlas con Troylo editouse en 1981, poucos meses despois da desaparición do animal e compilando os artigos que fixeron del un inmortal monumento á amizade entre individuos de distintas especies. Na presentación do libro, animouse a que o público fose acompañado dos seus cans.
O volume que veño de adquirir é un exemplar do Círculo de Lectores publicado en 1992, prologado por Andrés Amorós e ilustrado por Julián Grau.
O lector galego, inevitabelmente, asociará os devanditos textos con aqueles artigos de La Voz de Galicia asinados por Carlos Casares e inspirados polo gato Samuel.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-03-2016 19:35
# Ligazón permanente a este artigo
CANDO A CULTURA SE ADQUIRÍA A TRAVÉS DE COPLAS E ROMANCES
Xa temos falado aquí da inxente contribución da literatura oral en todos os tempos e latitudes ás culturas do mundo; mais houbo épocas en que, nuns fogares con poucos ou ningún libros, coa educación instaurada coma un luxo ou limitada aos primeiros anos de vida do individuo, e cuns medios de comunicación inexistentes ou polarizados nos circuítos urbanos, a tradición oral achegaba a formación que doutro xeito non chegaría a certos estamentos sociais e a amplas áreas xeográficas alleas ao interese ou influxo institucional.
Na Galiza dos anos ’40 do pasado século, circulaban centos de coplas e romances recreando, tanto lendas medievais (Xenoveva de Brabante), como sucedidos macabros (o defunto “asaltado” polo bandido Mamede Casanova), e por suposto, episodios da etapa bélica ou prebélica (“La receta salvadora la tiene el doctor Azaña / de Azaña 32 gramos y otros tanto Caballero…”), tinguidos convenientemente polo bando que puña en tránsito a composición en cuestión.
A presenza de numerosas composicións en castelán na Galiza rural, indica un factor que merece estudo alén da dimensión literaria.
Foi onte mesmo cando, escoitando unha opinión autorizada sobre os argumentos máis presentes na obra de Shakespeare (nun programa de televisión! Aínda hai esperanza!), unha persoa que adoito empregar como fonte literaria na súa vertente oral, espetou: Semella a historia de Xenoveva de Brabante.
E un servidor non se resistiu a tomar nota e atesourar, o seguinte:
“Marchó con Desdichado hacia la cueva / y se encontró allí desfallecida a su querida esposa Genoveva / Y le dice: Mujercita querida santa y buena / y tú, hijito mío de mi alma / si malo fui por culpa de un infame / dispuesto estoy en reparar mi falta / y llevados al castillo de atenciones los colmó / y aquel criado traidor castigado fue y murió en la prisión.”
Tal romance xa non se perderá, e del poderemos tirar non só o contido da lenda, senón a valiosa información sociocultural dun tempo e dun lugar (datos sobre usos lingüísticos, por exemplo), por iso é fundamental, a carón do texto compilado, rexistrar o nome da persoa transmisora, a idade que tiña cando recibiu e cantou a composición, as localidades vinculadas ás súas vivencias e calquera dato preciso para a elaboración dunha ficha de narradores e transmisores.
No momento en que me estaban a recitar a versión poética da lenda da malpocada Xenoveva, experimentei a evocación dunha narración galega, a lenda de Roxín Roxal. Certos elementos coincidentes entrambos relatos semellan aparecer virados nun espello, malia que o desenlace esboroa calquera paralelismo.
O criado traidor é un fiel namorado na lenda galega, o bo marido da narración xermánica é un home covarde na galega, mais por último, o triunfo da morte e a fatalidade dos Andrade non acha correspondencia na familia brabantina.
Institucións e colectivos culturais deben traballar incansabelmente no arquivamento e estudo desta apaixonante sección da literatura oral.

Imaxe: Reclamo publicitario do museo das lendas de Anzoátegui, Venezuela.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 18-03-2016 15:09
# Ligazón permanente a este artigo
MEMORIA D'A MOTOBOMBA
Que o caciquismo –tamén- pode combaterse coa arte, é tan certo coma que hai trece anos tivo lugar no Bar San Pedro, en Alfoz do Castrodouro, unha representación teatral intitulada Bombeiro? Nunca Máis!, a cargo dun grupiño de activistas da Plataforma Nunca Máis, autodenominados para a ocasión Compañía A Motobomba.
Acontecía naquela época de negror nas costas e escurantismo nos despachos, que varios empregados do Concello de Alfoz, por mandato da alcaldía, adicábanse a patrullar as estradas do municipio arrincando e destruíndo toda información ou simboloxía vinculada ao célebre movemento Nunca Máis.
A Motobomba quixo converter en esperpento aquela acción que vulneraba a esencia democrática e a liberdade de expresión, mais por riba de todo, que enmerdaba a quen a executaba e mais a quen a inspiraba.
A función levouse a cabo con dous actores aficionados e o decorado non ía alén dunha mesa cunhas poucas botellas.
A obriña foi cualificada como entremés por un dos actores, alumno de arte dramática naquela altura.
Realmente, estamos a falar dunha comedia, unha sátira que espertou explosións de gargalladas no público e correntes de xenreira nunhas instancias, xa daquela caducas. Seica houbera quen se vira reflectido -ou quen sabe se se tiña recoñecido- naquel sainete alfocés.
A Motobomba tomara o seu nome do vehículo municipal de extinción de incendios, un camión todoterreo que acostumaba a chegar tarde ao lume ou mesmo a non chegar. Naqueles días, unha casa ficara calcinada ante a má xestión deste servizo e a inhibición dos seus responsábeis.
Tales sucesos tratábanse tamén nesto texto que anoxou e alimentou a zuna de certos politicastros -ou esbirros destes-, contra quen ousaba criticar e denunciar as súas putarías. A reacción supuña unha consecuencia agardada para quen puxeron en escena Bombeiro? Nunca Máis!
Aquela noite, ao ver que o pobo era quen de rirse dos que ocupaban o poder local –sen máis propósito que o beneficio propio- desde había décadas, o caciquismo perdeu un dente no Alfoz; e aos poucos foi apodrecéndolle aquela dentame que tanto asustaba a moitos administrados. Xa que logo, obxectivo conseguido.
Deste xeito, o 8 de marzo de 2003, o histórico local que hoxe ocupa –como daquela- o Bar San Pedro, voltou converterse en escenario teatral, coma noutrora.
A Motobomba non volveu actuar nin Bombeiro? Nunca Máis! a ser representada, mais nunca é tarde para rememorar tempos pasados, e se cadra superados; ou?

Imaxe: Bar San Pedro. Mor, Alfoz do Castrodouro
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 03-03-2016 10:07
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal