Vasoiras de xibarda


Cartafol de inquedanzas, experiencias e teimas literarias
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

A LITERATURA COMO INDUSTRIA
Hai poucos días, os narradores orais da Galiza celebraron un congreso (o primeiro da historia dos contadores galegos) para xuntarse e falar das cousas do seu oficio.
A localidade escollida para a convención foi Mondoñedo, e o lugar de encontro a Casa da Penela (unha facenda rural ben literaria); non desaproveitaron a ocasión para actuar ante o público mindoniense, e o auditorio Pascual Veiga exerceu de lareira da oralidade.
Non sei exactamente por que escolleron a cidade de Mondoñedo, mais intúo que a tradición literaria –a antiga e mais a actual- obrou en prol da terra dos fabuladores e dos poetas.
Xa sabemos de quen foi berce Mondoñedo e a boa cantidade de obras literarias que inspirou, mais debemos ter en conta que esta urbe, é o lugar onde primavera tras primavera se desenvolve “Mondoñedo é poesía”, e non habemos esquecer que en pouco tempo abrirá as portas (parece ser) a Casa Museo de Álvaro Cunqueiro, e mais porase en andamento (tamén parece ser) a fundación vinculada ao devandito autor.
É dicir, Mondoñedo tiña moitos puntos gañados para se converter na sede da narración oral, ese riquísimo xénero que forma parte da literatura con maiúsculas, pois todos vimos de aí.
É seguro que xa o dixemos, mais convén recordalo; o potencial económico máis poderoso que posúe Mondoñedo, é a literatura.
Non estamos inventando nada, pois outras localidades de dimensións iguais ou menores, convertéronse en vilas do libro, logrando atraer cada ano miles de visitantes e considerábeis ingresos.
Mondoñedo podería aspirar a afillar unha desas vilas do libro, ou cando menos, a orientar a súa actividade turística e comercial cara ao universo das letras.
É coñecido o exemplo da vila galesa de Hay-on-Wye (trinta librarías e menos de 2000 habitantes), o mesmo lugar onde naceu o “Hay Festival”, un evento que xa se exportou a outros lugares do mundo.
A moitos soará o caso de Urueña (menos de douscentos habitantes), unha localidade castelá que presume de ter máis librarías ca bares. Esta vila do libro acolle a sede do espazo para a lectura e a escritura “Miguel Delibes”, e conta, entre outras infraestruturas vinculadas ás artes, con cinco museos.
Tampouco debemos permanecermos alleos á portuguesa Óbidos. Esta localidade, integrada na rede de cidades creativas da UNESCO, explota os seus atractivos co lema Pura ficçao, deixando claro que o seu tecido comercial xira en torno ás letras; non en van, unha das súas librarías acubíllase baixo o teito dunha igrexa, e un dos seus estabelecementos hostaleiros promociónase como hotel literario.
Son exemplos de vilas que transmutaron a literatura nun inmenso e coidado parque de atraccións, encontrando no mundo da creación literaria e das súas ramificacións, unha canteira inesgotábel de recursos turísticos.
A literatura é unha industria, tamén; e Mondoñedo conta cos elementos precisos para se converter nun referente literario –xa o é a nivel formal- no eido que escolla (galego, europeo ou internacional). A cuestión radica en asumir o compromiso desde todas as instancias: Oficiais, comerciais e individuais.
No entanto, non debemos deixarnos cegar polos alustros do éxito alleo e consolidado, ben o sabemos; por iso cómpre traer á luz algún exemplo de erros instrutivos.
Adoita falarme un amigo dramaturgo, dunha localidade onde se celebra un festival de teatro desde hai décadas, porén, a vila en cuestión non dá tirado rendemento do evento máis alá das datas programadas. Como clarificador exemplo, coméntame con mágoa que tal poboación carece de librarías. Sirva como lección para nos advertir da necesaria concorrencia dun factor determinante: A implicación dos particulares.
Todos sabemos que “Ben pode Mondoñedo desde agora” (Leiras Pulpeiro dixit), polo tanto, o obxectivo de tornar a literatura nunha industria local, é factíbel.
Teñamos en conta uns datos que nos han axitar o maxín: Cataluña conta con tres vilas do libro (Bellprat, Cervera e Montblanc), e Andalucía, Portugal e Castela gozan de cadansúa vila literaria, en cambio Galiza, aínda non ten ningunha. Velaí a nosa oportunidade.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-02-2019 17:22
# Ligazón permanente a este artigo
A FUXIDA DE PEINÓ

Todo o que aparece nunha ficción literaria, contén algo –pouco ou moito- do seu autor; isto é o que se repite até a saciedade nos cenáculos literarios, mais é verdade. Di Manuel Rivas que somos o que recordamos, mais tamén o que esquecemos. Amén.
Ao longo das 833 páxinas d’A fuxida, Pepe Peinó ispe unha parte da súa psicoloxía e tamén da súa xeografía primaria, ofrecéndonos, parágrafo a parágrafo, as vivencias que foron constituíndo o Pepe que coñecemos.
Peinó vén de se sumar a unha moda literaria por pura casualidade, pois a obra lanzada o 22 de decembro leva décadas na gabeta do escritor, agardando o momento máis propicio. Este lanzamento coincidiu cunha época en que os suplementos culturais non cesan de promocionar numerosas ficcións autobiográficas, xénero no que podemos englobar A fuxida se non somos moi ortodoxos á hora de clasificar os libros.
Ficción e autobiografía conforman realmente a novela que nos ocupa, adubiada coas precisas doses de enfeites para mitigar esas coincidencias que a maioría dos autores desexan evitar: nomes reais, fasquías…
Por suposto, un texto escrito ao longo da mocidade máis tenra e rematado aos vinte e seis anos, ten de ser tamén -salvo excepcións- unha bildungsroman (novela de aprendizaxe), e neste caso, houbo selo tamén para o escritor, pois trátase, seguramente, da primeira novela que escribiu, malia ser a segunda por orde de publicación, tras Escombros, moitos escombros en 2015.
Confesounos o autor, que este texto foi escrito orixinariamente á man, ocupando varios cadernos (cando aceptará a RAG o tan galego termo “libreta”?), e algo máis tarde continuado ás teclas dunha máquina de escribir Olivetti Lettera, até que agora na actualidade, foi transcrito a computador.
O traballo non remataría aí, xa que o texto, ao non ser redactado orixinalmente en lingua galega, precisou unha tradución.
Ten A fuxida o sabor saudoso dos anos ’70, dese rural que se contaxiou aos poucos dos hábitos urbanos, desa emigración que trae modos e modas, desa mocidade que mirou cara a fóra, e en definitiva dunha sociedade que osmaba cambios abismais, supondo que eran inevitábeis e por riba de todo, que eran para ben.
Percíbese neste texto a redacción dunha pluma xuvenil, dun escritor mozo a relatar con naturalidade, obsesionado coa introdución dunhas aclaracións e explicacións que en ocasións, poden restar algo de axilidade ao texto, mais non é reprobábel que o narrador teime en manter ben informado o lector en todo momento.
Quen desexe escapar das tramas con inxeccións de violencia e outros instintos primarios, ha gozar extraordinariamente da calma desta fuxida de mozos desorientados, á busca incansábel do que todo ser humano arela, metas onde se deter para recrearse na satisfacción.

Imaxe: Bernardo Penabade, Pepe Peinó e Eugenia Iglesias durante a presentación celebrada o 22 de decembro de 2018 na Laxe (O Valadouro).

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-01-2019 20:05
# Ligazón permanente a este artigo
LIBROS CONTRA BATES DE BÉISBOL
Non hai moitos días, mantendo unha conversa telefónica cun amigo, asistín a unha admonición espontánea que me suscitou profundas reflexións.
Mentres falabamos, o meu amigo demandou un receso para interpelar o seu fillo de nove anos.
-“Que estás facendo?”
-“Desafogándome”.
-“Pois desafógate cun libro”.
Imaxino que o neno estaba a bater nas molidas do sofá ou a empregar calquera obxecto doméstico como balón; non o sei exactamente, o que sei é que o consello paterno non puido ser máis acaído.
Días máis tarde, as noticias chegadas desde o sur da Península Ibérica retrotraéronnos a épocas en que a cultura era combatida ferozmente, constituíndo a literatura e o resto de artes, odiados obxectivos de represión. Como mostra, recordemos aquilo de ¡Muera la intelectualidad traidora! ou ¡Muera la inteligencia!.
Hoxe, como sempre, os instrumentos máis eficaces para deter os heraldos da falacia e os inventores de delirantes mitoloxías patrióticas, represéntanos a formación, a cultura e a información veraz.
Cando eramos universitarios (viaxemos agora aos ’90 do século pasado) asistimos a un considerábel renacer dos extremismos imperialistas, doutrinas recesivas que basean os seus postulados en alicerces asumíbeis polas mentes máis básicas: Supostas nacións obesas e perigosos individuos a invadiren o territorio coa “desculpa” de obteren traballo.
Naqueles anos en que a presenza de skinheads e hoolingans adolfianos se facía notoria nas grandes urbes do Estado, os medios de comunicación empezaban a concederen énfase xornalística a un fenómeno que non preocupaba –aínda- nos ámbitos alleos á seguranza pública.
O problema existía, comezaran a oganizarse e a faceren proselitismo, e ademais, adoitaban iren armados.
Así e todo, a cuestión non era alarmante a outros niveis, pois aquela xentalla os domingos pola mañá, estaba bébeda de máis para ir votar.
Naqueles días en que certas estéticas importadas comezaban a deixarse ver polas rúas, o diario El Mundo publicou un editorial intitulado El fascismo que viene. Achámolo, máis ca exaxerado, casemente cómico.
Ao grupo de estudantes que folleaba xornais durante os tempos de descanso, resultáranos desproporcionado o augurio. Eramos inxenuos, cómodos e por riba de todo, novos.
Mais o problema, pese a ocupar importantes espazos en páxinas de xornais e pantallas televisivas, aínda se circunscribía a localizacións moi concretas, frecuentemente estadios e zonas de lecer xuvenil en horas determinadas.
Non obstante, existían razóns para que o pesadelo comezase a privar o sono. En 1989 varios deputados abertzales eran tiroteados en Madrid (falecería Josu Muguruza e resultaría ferido Iñaki Esnaola); en novembro de 1992 a inmigrante dominicana Lucrecia Pérez caía abatida a tiros nunhas ruínas da periferia madrileña, e en abril de 1993, o mozo Guillem Agulló era acoitelado mortalmente en Castelló pola súa militanica na esquerda soberanista catalá. Nos dous primeiros sucesos, os pistoleiros resultaran seren axentes dos corpos de seguranza do Estado.
Nós, os universitarios da década da posmovida, continuabamos a consultarmos libros, a intercambiármonos libros, a mercarmos libros, a obsequiármonos libros, a retirarmos libros da biblioteca, a emprestármonos libros e a malquerer, tamén, certos libros.
Quizais por iso, non sucumbimos ao reclamo de supersticións tan primarias coma o odio á cultura (e ás culturas) ou o supremacismo baseado na pigmentación epidérmica; tampouco crimos nunca en Atlántidas grandes e libres, informados de que os apóstolos do ladrido único adoitan comungaren coa uniformidade, incapaces de aprehender a complexidade do diverso.
Mentres algúns mozos saían cazar o que lles resulaba incomprensíbel, outros
estabamos a aprender a mellor lección:
Convén LER para analizar, RELER para confrontar e LER DE NOVO para desmontar as posturas fanáticas.
En definitiva, LEAMOS El sueño del celta, de Vargas Llosa, para chegar á conclusión de que ningún sentimento patriótico pode ser imposto nin inculcado á forza. LEAMOS Si o vello Sinbad volvese ás illas, de Cunqueiro, para comprendermos que o noso veciño extranxeiro é posuídor duns principios tan válidos e sólidos coma os nosos, e LEAMOS El otoño del patriarca, de García Márquez, para sermos advertidos de que a pasividade social supón o factor máis favorábel para a aparición dos fenómenos totalitarios.
Ningunha nación precisa raias no terreo para a súa delimitación, pois a idiosincrasia viaxa canda o ser humano, e as persoas, de xeito pacífico, son quen de levar linguas e sotaques polo mundo adiante, facendo patria e xerando cultura.
A única VOZ lexítima é a que se expresa en liberdade, os auténticos CIDADÁNS democráticos admiten sen reparos a evolución do pensamento e dos status das comunidades humanas, e a invocadísima vontade POPULAR, xamais caerá na tentación de deter o progreso nin de obviar o pasado.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 09-12-2018 13:19
# Ligazón permanente a este artigo
INÍCIASE A SINGRADURA D'O ALÉN DOS BARQUEIROS
Recibín novas do proceso de ultimado desta novela puntualmente. Souben dos momentos en que Anxo axustaba e recumpuña a anatomía do texto, aprontando xa o inminente parto, e agora, coa novela publicada, continúo a asistir aos primeiros pasos dunha crianza que naceu das augas.
Anxo Muíños (Taragoña-Rianxo, 1966) non é un acabado de chegar á literatura, tampouco é alguén que precise documentarse para falar de mares e ríos (como nos acontece a outros), non; o Anxo é home de mar e como tal vive. Exerce na actualidade como anxo da garda -permítase a redundancia nominativa- doutros mariñeiros, pois traballa como vixía e temoneiro no buque hospital Juan de la Cosa; estamos nesta altura, casemente a suscitar metaliteratura, pois de certo aquí hai outra(s) novela(s).
Diciamos que esta obra -publicada pola cántabra Editorial Fanes- xa anda polo mundo adiante, ocupando o seu espazo en trinques de librarías e fogares de lectores, e por suposto, non esquecerá A Mariña no seu calendario de presentacións.
A comarca mariñá non lle é descoñecida ao escritor mariñeiro, pois este coleccionista de temóns, achou en Foz unha das peza da súa colección, e nesa vila será presentada O alén dos barqueiros.
O evento terá lugar na emblemática Libraría Bahía o 28 de novembro ás oito e media da tarde, nese momento máxico en que o histórico estabelecemento pecha as portas e só os letraferidos ficamos no interior, rodeados de libros e custodiados polo tótem da tribo bibliómana, léase, Suso Fernández.
Considero, que un dos atractivos máis sólidos do texto confórmano as apreciábeis doses de etnografía e antropoloxía presentes, malia que debemos recordar que non estamos diante un tratado nin un ensaio. Por iso e por moito máis, eu arelo que esta novela chegue ao alumnado adolescente, para que a rapazada descubra –ou redescubra- unha mitoloxía que paulatinamente foi perdendo o hábitat natural.
Tiven a honra de prologar esta novela, de recibir o manuscrito aínda a medio puír e de calibrar con Anxo as posibilidades dun texto dotado dunha estrutura inhabitual.
Conto naquela presiña de parágrafos redactada hai máis de medio ano, que se me vise obrigado a definir a experiencia lectora d’O alén dos barqueiros en poucas palabras, diría algo así como “unha revelación no atlas de territorios conquistados pola psique da ethnos”. Mantéñoo, pois existen unhas patrias herdadas por vía lendaria, e conscientemene ou non, nelas moramos.
Mais ninguén debe fiarse das impresións alleas en algo tan persoal como a interpretación dun texto. Lean O alén dos barqueiros e xulguen; a indiferenza está descartada desde a primeira páxina. Palabra de letraferido.
A novela conta ademais cun atractivo plástico, tal son as ilustracións do artista Humberto Loureiro (tamén coñecido como Humber Jumber), por iso, non debemos deixar pasar a oportunidade de asistir ás presentacións e de gozar d’O alén dos barqueiros.
Vémonos, falámonos e lémonos o 28 en Foz.

LIONEL REXES
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 19-11-2018 16:53
# Ligazón permanente a este artigo
UN REMO, UN CATALÁN E UN COLEXIO DE MADRID
Quen lembra a primeira representación teatral á que asistiu?
Non falamos da primeira obra clásica ou da primeira comedia, tampouco da primeira vez que se gozou do teatro de rúa; preguntamos por esa ocasión en que descubrimos a vida en falsete, a máxica convención entre intérpretes e público.
Tivo que ser na escola, xaora, e non supón unha má maneira de se abrir á arte dramática: rodeado de compañeiros, de docentes e dos muros onde se recibiron as primeiras letras.
Así aconteceu no meu caso. Foi no colexio Nuestra Señora de la Paloma, un centro de ensino encaixado no Madrid castizo, entre a Carrera de San Francisco e a calle Tabernillas.
Alí, nun salón de actos dotado de piano, celebramos a derradeira fin de curso da EXB, iniciándonos á arte de Dionisos. Previamente, un dos actores arrincara o sorriso do público facendo unha imitación dun famoso humorista da época, un desaparecido barcelonés que adoitaba introducir termos cataláns no seu espectáculo.
A seguir, cando o interese do respectábel fora captado, chegou o teatro.
Creo lembrar que o título da obra era El remo del marinero, e recordo perfectamente o argumento e algún aspecto do exiguo vestiario do elenco.
Non hai moito, descubrín que tal obra estaba baseada en El mariner de Sant Pau, unha narración do catalán Jacint Verdaguer.
Despois viñeron moitas máis obras, mais aquel remo asido por un compañeiro caracterizado de mariñeiro mediterráneo, significou o primeiro contacto coa escena teatral.
Uns meses antes xa visitara dous teatros senlleiros, mais non para asistir a ningunha representación dramática. Estivera (coa familia) no Teatro de La Latina, onde asistira a un espectáculo musical encadrado nese xénero coñecido como revista, e mais no Teatro Real (co colexio), onde descubrira a música clásica.
Hoxe, o teatro “invadiu” as casas da cultura, os bares e outros espazos públicos, de tal xeito que moitas persoas, gozan desta arte escénica sen necesidade de pisar un teatro tradicional. Non é mao que o teatro se aproxime á vida cotiá, é negativo que a mudanza se teña producido pola crise que baleirou as arcas das administración públicas.
Van aló moitos anos desde aquel descubrimento a través de El remo del marinero, no entanto, cando leo a Shakespeare, a Cunqueiro ou a Lourenzo, creo que a miña mente sitúa o texto, instintivamente, sobre aquelas táboas humildes e precursoras de La Paloma.
Dubido moito que na actualidade, nun colexio de Madrid, se representase un texto escrito orixinariamente en catalán por un simbólico persoeiro das letras catalás. Mágoa, que o pensamento único e uniformador teña prosperado tanto nos últimos anos.
Jacint Verdaguer (1845-1902), convertérase daquela nun rostro coñecidísimo grazas á fábrica estatal de moeda e timbre, pois a efixie do autor aparecía no anverso do billete de cincocentas pesetas; quen sabe se o diñeiro logrou homologar a un disidente.

Imaxe: Colexio Ntra. Sra. de la Paloma (á esquerda). Madrid

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 28-10-2018 19:13
# Ligazón permanente a este artigo
IDILIO ENTRE SUOR E TEATRO
Escoiteille a un actor, subxugado pola intensidade dunhas representacións moi especiais, que en cada función deixaba anos de vida. Dicíao satisfeito. Pagáballe a pena a entrega e non choraba o esforzo.
Saín de ver Elisa e Marcela evocando tal confesión, cativado pola vitalidade e o dominio do espazo escénico demostrado polas mulleres d’A Panadaría.
A profesionalidade das tres actrices fica fóra de toda dúbida, os premios colleitados reafirman a calidade da obra e a fascinación do público testemuña o acerto desta comedia con mensaxes varias.
Poden, talvez, desconcertarnos algo as elipses que tronzan drasticamente a liña argumental; quizais resulta forzada a riola de datos históricos, á busca da inserción do maior número posíbel de referencias na peza, mais á parte destas minucias, Elisa e Marcela supón unha boa “unidade didáctica” para que todos coñezamos a historia das primeiras mulleres que pasaron polo altar (e únicas?), vulnerando todo o vulnerábel en 1901.
Si; porque realmente esta obra fai pedagoxía sobre a liberdade, non só ao redor das diversas opcións afectivas, senón no atinente a todas as liberdades, adoito tan perseguidas polas lexislacións medorentas e amedrentadoras.
A Panadaría dispensa tamén unha boa lección de minimalismo á hora de traballar, xa que apenas contou con atrezzo para nos ofrecer esta obra; o vestiario ad hoc non vai alén dunhas camisolas e o canto –falamos dunhas magníficas voces- substitúe todas as posíbeis “carencias”.
Xa se dixo que no teatro, menos é máis.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 15-10-2018 17:38
# Ligazón permanente a este artigo
A REBELIÓN INERME
A casualidade levoume estes días a ler un relato de Augusto Roa Bastos, un pequeno gran texto escrito entre as décadas dos ’50 e os ’60 cun obxectivo nidio, denunciar os abusos dos corpos policiais e militares sobre a poboación civil.
A fábula enxeñada polo paraguaio vén sendo unha invocación, un chamamento á necesaria sensatez de quen traballa con ferramentas de pólvora á hora de actuar contra a cidadanía, polo xeral inerme.
La rebelión apela á cordura, ao raciocinio e á aplicación do sentidiño cando a masa social, case sempre impelida e asistida pola razón, abandona os fogares para reclamar o que á lei vixente lle pasou inadvertido.
Pese a que don Augusto fai referencias -máis ou menos veladas- aos excesos frecuentes nos estados do cono sur americano, toda a inxustiza reflectida pode chegar a resultarnos moi familiar, nomeadamente nestas datas de infausto recordo.
La rebelión fala dun exército sorprendido por unha mobilización de mulleres no medio dun ambiente de tensión extrema. A insurrección pacífica, ameazada por uniformados co dedo no percutor, exixirá que as armas non bradan contra quen non as esgrime.
No conto de Roa Bastos, os soldados máis lúcidos obedecerán o mandato do pobo que lles paga a soldada, para acabaren liquidando aqueles mandos fanáticos que adoitan confundiren disciplina con sadismo.
É lícito que centos de persoas armadas ataquen a poboación que exixe mudanzas no seu status social? Entra nas marxes da democracia que servizos policiais ou corpos militares actúen movidos por posicións ideolóxicas?
A disidencia, amais dun dereito lexítimo, convértese nunha obriga moral cando o poder estabelecido, normalmente auxiliado por forzas laterais (medios de comunicación, servizos de intelixencia, prohibicións, ilegalizacións, acalamentos…), emprega os seus hoplitas como freo das arelas dun pobo.
O que don Augusto nos insinúa, é que o axente da lei está obrigado a calibrar a súa actuación –por moito que o encirren gobernos e tribunos- motu proprio, pois o emprego das armas adoita tornarse irreversíbel.
Quen lea La rebelión, acabará considerando un bo profesional da seguranza a quen non arremete contra o pobo indefenso (mesmo ignorando imprecacións), e polo contrario, decatarase de que o auténtico perigo radica nos xerifaltes que arelan a confrontación, enviando funcionarios de mente estreita na busca de heroicidades e adrenalina.
Porque cando o poder teima en fustrigar a cidadanía (con lei, sen lei ou con leis obsoletas como coartada) o uso da autodefensa fica lexitimado, e don Augusto Roa Bastos –gran experto en excesos e delirios do poder- deixóunolo ben clariño en perfecto castelán de América: “La represión siempre produce el contragolpe de la rebelión”.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 05-10-2018 12:32
# Ligazón permanente a este artigo
MEMORIA DO FISTOR DO POBO
Medrei escoitando os Contos galegos do Xestal en discos de vinilo, fascinado ao mesmo tempo por aquelas enxebrísimas e coloristas portadas, ornadas con toda clase de tópicos galaicos.
Os contos abrollaban conforme o vinilo xiraba devagar no tocadiscos Melovox Melodyne, e a idiosincrasia da realidade afastada chegaba a través dunha voz en falsete.
A tradición oral xa se ofrecía daquela (décadas dos ’70 e ‘80) en soportes técnicos,
pois o tesouro da palabra adquirira valor comercial, e con éxito garantido se os argumentos eran xocosos. Pouco mudamos neste aspecto.
Supuxo para min, un neno da emigración, un valioso contacto coa lingua galega, aínda máis nunhas realidades xeográficas onde o galego soamente era cultivado nos ámbitos familiares ou no seo das colectividades, no entanto, imposíbel de apreciar na vida pública.
Anos despois, fun descubrindo quen era aquel narrador oral que nomeaba a Castelao nos seus contos. Souben que se trataba dunha persoa inqueda e reivindicativa, nativa do barrio coruñés de Montealto e polo tanto, non tan próxima ao mundo rural como se puidese deducir nun principio.
O home dos discos traballaba na radio, percorría eventos festivos coa súa arte oral e cantaba en coros folclóricos. Viña sendo O Xestal, xa que logo, unha especie de crooner da oralidade.
Hai ben tempo, escoitei que Carlos Díaz Xestal visitara o colexio de primaria do meu municipio, e recordo ter experimentado unha fervenza de nostalxias ao coñecer tal noticia. O home dos discos de contos, aquel narrador de historias que se fotografaba con monteira e sorriso franco, viñera por terras alfocesas e actuara no CEIP Castro de Ouro.
Estes días, tratando de actualizar a devandita información, lancei unha pregunta nunha rede social co obxectivo de achar máis datos sobre a presenza do Xestal no Alfoz do Castrodouro, e as novas non tardaron en sucederse.
Nos anos ’80, O Xestal actuou nunha festa patronal na parroquia das Oiras, facendo noite na devandita localidade e quedando a durmir na casa do mordomo (na comarca do Valadouro denominamos de tal xeito os ramistas); anos máis tarde, a comezos dos ’90, o gran relator trouxera os seus contos até o grupo escolar do municipio alfocés.
Considero O Xestal o narrador oral por excelencia, cando menos o que logrou, grazas á súa habelencia, unha maior repercusión na sociedade galega, entendendo esta como a suma da Galiza territorial e da Galiza exterior.
Se existise no pobo galego un título de Fistor Nacional, tal mención debería térselle outorgado a Carlos Díaz Xestal, aquel coruñés de voz elástica finado en xaneiro de 1993, hai xa un cuarto de século.
O factor esencial para atraer ese público que se distanciou dos adros e das verbenas, pode radicar en recuperar os narradores nos carteis das festas, pois aínda que nunca desapareceron de todo, non é hoxe unha figura indispensábel nas citas festivas de vilas e aldeas.
Mais cómpre diferenciar entre narradores e “chistosos”. O primeiro cativa o auditorio cun relato envolvente que consegue espertar o interese dos máis apáticos, mentres o segundo, limítase a cuspir unha serie de cholas co obxectivo de lograr o riso doado; tanto ten que adorne o seu labor con dramatizacións e histrionismos para ser considerado cómico, o seu vínculo coa tradición oral é ínfimo.
Do mesmo xeito que os profesionais do teatro rexeitan a denominación de monologuista para quen percorre os platós televisivos procurando gargalladas -un monólogo é unha peza teatral cun único personaxe- o narrador non debe ser confundido cos humoristas da tele.
A figura do narrador oral está presente en todas as culturas do mundo, e na nosa, por riba, temos os regueifeiros. Nas terras do Douro existiu a tradición dos acopladores (compositores de copliñas populares), e aínda se poden documentar moitas das creacións que nos legaron.
Incemos as nosas verbenas de narradores (Lois Pérez, Celso F. Sanmartín, Paula Carballeira…) e improvisadores (Luís O Caruncho, Pinto de Herbón, Bieito Lobariñas…) e veremos como o público agradece a recuperación duns espectáculos que xamais pasan de moda.
Estamos a reivindicar o contador de contos, o repentista, o activista cultural que recolle, recrea e pescuda a cultura oral do seu pobo; e o día que regrese aos palcos, moitos regresaremos ao campo da festa.

Agradecementos:
A Rosario Rejes Vizoso, Xosé Blanco López e José Aníbal Paz Uz, pola inestimábel achega de información sobre a presenza do Xestal no Alfoz do Castrodouro.

LIONEL REXES


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-10-2018 18:47
# Ligazón permanente a este artigo
QUEN CHE REGALA LIBROS ALGO CHE QUERE
É un exceso regalar libros a unha persoa que ten manifestado o seu desinterese pola lectura?
Redondamente, non.
Se non resulta vulgar entregar diñeiro a un neno ou flores cortadas á persoa que amas, dar un libro como presente, pode ser a maior declaración de amizade, ou quen sabe se de algo máis.
Un libro atesoura cultura, lingua, entretemento e tamén elegancia.
Moitas veces, cando debemos facer un agasallo, miramos moito de non caermos en paifocadas, de seren libros os obxectos en cuestión, estariamos libres de tal risco.
Tamén para un casamento? Porque non, existen coleccións encadernadas a todo luxo cun valor económico considerábel.
Tamén para un nacemento? Que mellor agasallo que os primeiros contos infantís para a crianza que acaba de vir ao mundo.
A quen non debemos regalar libros baixo ningún concepto? A quen desexemos ofender. Se desbotas a literatura como obsequio para unha determinada persoa, estás a declarar a cualificación intelectual que che merece. Teñamos sempre en conta que moitas persoas cun baixo nivel académico, posúen respectábeis bibliotecas, pois o hábito da lectura está presente en todos os estamentos sociais.
Hai moito tempo que unha boa parte dos agasallos que recibo están constituídos por libros, e desde logo, os meus seres agasallados obteñen libros.
Existen títulos para mostrar agradecemento, para expresar unha declaración de amor, para realizar unha manifestación de intencións e mesmo para transmitir unha mensaxe oculta. Non me refiro só aos argumentos ou ás temáticas, as páxinas dun volume resultan un agocho perfecto para introducir esa nota que nunca ousaches entregar en man, esa tarxeta postal da praia en que todo aconteceu, esa felicitación de aniversario que pretendes orixinal, ou esa fotografía que quere dicir tantas cousas… e ningunha doada de expresar.
Non temos por que agardar ao Día do Libro (23 de abril), nin ao Día de Rosalía (24 de febreiro), nin ao Día das Letras Galegas (17 de maio), nin sequera ao Día das Bibliotecas (24 de outubro) ou á chegada do Apalpador (noite do 24 de decembro), celebremos e conmemoremos a mutua simpatía sen máis; hoxe é o día acaído, e mañá tamén.
Ninguén que che queira ben deixará de che regalar un libro nalgunha ocasión; ninguén que che queira mal optará por depositar nas túas mans un artefacto tan completo como unha novela, un poemario, un ensaio, unha obra dramática, un cómic, unha antoloxía de relatos breves…
Cando arda o postremo sentimento do derradeiro ser humano, ficará un libro a narrar o acontecemento. Quen recibirá tal galano?


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 21-09-2018 11:27
# Ligazón permanente a este artigo
CRUZANDO A LONGA PONTE LITERARIA DO VERAO DE 2018

Foi diferente, superior e numerosa, alén de se estender no tempo durante tres horas. É verdade que se puxo a proba a resistencia do xeneroso –en todos os sensos- público, mais foi un público que nos comunicou aquilo que sempre quixemos escoitar.
Díxosenos que tal evento supuña unha illa no medio da paifocada dominante, facendo referencia explícita ás festas da inercia coa súa música groseira. Cando alguén cae nesa conta, é porque un dos obxectivos foi logrado.
Xa celebráramos unha Ponte Literaria a cuberto, e a experiencia resultara ben positiva, mais a tradición falaba de pontes e cursos fluviais, e aos activistas das letras, tan metódicos coas cousas do romanticismo, cústalles caro prescindir das liturxias.
Así comezou a transformación: A comezos do verao recibimos un ofrecemento moi tentador, organizar algún evento no local social da parroquia da Laxe (O Valadouro), pois é desexo do colectivo veciñal inzar o espazo de actividades.
O “local”, vén sendo un flamante centro social acabado de estrear, con todas as comodidades e prestacións.
Daquela, non tivemos dúbidas, a Ponte Literaria celebraríase en Tanín, o barrio que noutrora se fixo célebre polo seu salón de baile.
Sendo rigorosos, deberiamos dicir que o número de participantes resultou elevado de máis para unha única sesión, e sendo triunfalistas, diremos que a Ponte Literaria de 2018 gozou dun éxito rotundo.
Foi un encontro anovado en case todos os aspectos. Por primeira vez un texto chegaba a través dunha gravación (o de Pepe Peinó), tamén por vez primeira, unha participante puña voz ás creacións dunha autora de alén mar (Rita Geada), e dous letraferidos (Margarita Bermúdez e Xulio R. Leiras) lían –a dúo- un relato de Maupassant… Unha escritora chegaba desde Lugo (Adela Figueroa), un escritor desde Abadín (Manuel Regal), e desde o parnaso galaico xurdía Luz Fandiño; si, a poeta Luz Fandiño, a que conta con oitenta e sete anos e unha traxectoria vital de novela.
Mais tampouco deixaron de asistir á cita quen levan anos participando no encontro: Iolanda Aldrei, Isaac Ferreira, Lionel Rexes, Manuel Lourenzo, Paco Rivas e Xesús Pisón.
Produciuse, durante as lecturas, unha casualidade das que alimentan a literatura con chispazos de maxia inspiradora. Isaac Ferreira (o que fora director da Revista de Teatro Casahamlet), leu O cerco de Vilanova, unha peza dramática ambientada no derradeiro día de vida do guerrilleiro O Gardarríos; tal texto foi escollido polo autor por un motivo evidente, acaban de se cumprir setenta anos da morte do activista.
Mais o Isaac non soubo, até rematar a lectura do seu texto, que o público fora nutrido cunha presenza sobranceira, a de Fernanda Cedrón Trigo, neta do Gardarríos. A entrañábel Fernanda ilustraríanos máis tarde cunha ampla bibliografía sobre a temática guerrilleira.
A mesa disposta para a doazón espontánea de libros nunca presentara tan elevado número de exemplares, e grazas a iso, os asistentes puidemos contar cunha amplísima oferta de títulos para gozarmos na casa.
Todo mudou, todo medrou; a PL comeza a ser un encontro de referencia a nivel galego, superando, definitivamente, a súa natureza eminentemente local.
Aquela iniciativa nacida ao pé do Douro perdeu carácter bohemio conforme foi adquirindo sona e difusión. O río xa non é un elemento indispensábel, mais permanecerá na denominación e na memoria, sempre obrigados á metamorfose sen esquecer de onde vimos.
Quizais, o seguinte chanzo, sexa a celebración dunha PL de inverno… Quen sabe, agora que deixamos de sermos poetas nómades para nos afacer á caloriña dos teitos, é posíbel que calquera día os letraferidos nos xuntemos de novo, vendo felepar (voz local que significa nevar) desde as vidreiras dalgún centro social.
Non esmorecerá a nosa literatura mentres se lles tendan pontes aos guerrilleiros das letras.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 10-09-2018 10:33
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal