Vasoiras de xibarda


Cartafol de inquedanzas, experiencias e teimas literarias
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

UN MINOTAURO DE TRINTA ANOS
En 1989 Sotelo Blanco Edicións publicaba O minotauro, unha novela de Xosé Fernández Ferreiro da que non tiven moita noticia até este mesmo verao.
O minotauro é todo un experimento afectado por diferentes ventos literarios, condicionado polas correntes vixentes no momento da súa redacción e tamén polas de épocas anteriores, pois a novela recende a boom latinoamericano –con respectábel factura-, evocando El otoño del patriarca en boa parte do argumento.
O desaparecido Ferreiro zuga da mitoloxía clásica e mesmo artella unha versión sui generis da lenda xacobea, logrando en resumidas contas unha novela máis mitolóxica ca canonicamente fantástica. Para evitar as puntualizacións dos puristas neste asunto, recordaremos que O código da Vinci foi cualificada por algún experto como novela esotérica, rexeitando categoricamente a etiqueta “fantástico” para o devandito texto.
Falamos dunha novela interesante, confeccionada para deixar pegada no lector e mesmo para non pasar inadvertida no sistema literario galego; o debate sobre este último punto deixarémolo para outro día.
Achegueime a Fernández Ferreiro a través de Agosto do 36 un verao de hai moitos anos, sendo eu aínda un neófito nas lecturas en galego. Tentei unha nova experiencia con Corrupción e morte de Brigitte Bardot, atraído sobre todo por unha trama ambientada no Madrid da posditadura, mais o libro caíame das mans e houben desistir.
Non obstante O minotauro supuxo unha interesante lectura, pese a tratarse dun texto por expurgar -mais isto xa é responsabilidade da editora- e sometido á ondaxe normativa de hai tres décadas. No apartado das críticas negativas destacaremos unha narrativa algo descoidada, nomeadamente contra o final do texto.
Un curioso fenómeno afectará ao lector (non ourensán) que se achegue a esta novela: Como o autor introduce termos creados ad hoc coa finalidade de recrear mundos afastados, faise difícil distinguir entre o vocabulario xurdido do maxín de don Xosé e os dialectalismos procedentes do rico léxico ourensán.
As ditaduras, as colonizacións, a pasividade social ante a brutalidade dos estados, os medos manipulados e empregados desde o poder, a violencia sexual, as tradicións indefendíbeis pola súa crueldade e outras cuestións do noso tempo van aparecendo na narración paulatinamente, demostrando ao lector que tres décadas despois, as carencias e ameazas que inspiraron a novela puideron chegar a gañar vixencia.
Unha elaborada metáfora da Hespaña contemporánea xorde n’O minotauro con todo o seu vigor e actualidade, talmente coma naquelas postremas décadas do século XX.
Unha curiosidade: Aquel famoso tema musical d’Os Resentidos intitulado Fai un sol de carallo, é citado nos últimos capítulos da obra. Os oitenta foron así de eclécticos.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-09-2019 13:02
# Ligazón permanente a este artigo
REXURDIMENTO E MATERNA, UNHA VIAXE LITERARIA DA ESCARLATINA Á OBSTETRICIA
É costume de Manuel Lourenzo ofrecer algún galano aos seus veciños durante a estadía estival no Valadouro, e este verao o regalo consistiu en dous recitais e mais dúas lecturas dramáticas; un luxo que tanto a poboación local como a ocasional gozou por dupla partida, pois Rexurdimento e Materna formaron parte da programación cultural de ambos os dous concellos do val.
Contounos Manuel Lourenzo que sendo neno enfermara de escarlatina, e conforme o costume da época, fora recluído no cuarto máis remoto da casa. Doente e illado do resto da familia, as longuísimas horas de soidade foron combatidas cun dos poucos libros que permanecía ao seu alcance. Así foi como o neno Manuel descubriu Cantares Gallegos, e de tal xeito xermolou a súa admiración por Rosalía de Castro.
Mesmo se aventurou aquel pícaro, marabillado pola arte dunha poesía que o impresionara grandemente, a escribir uns poemas, no entanto, unha inoportuna valoración paterna castraría temporalmente os seus impulsos versificadores.
Rexurdimento foi un evento onde se mesturaron impresións e declamación de senlleiras pezas poéticas, supondo, máis ca unha homenaxe, unha acordanza da significativa obra de Rosalía de Castro, de Curros Enríquez e de Eduardo Pondal.
Contounos o Manolo de Vilaúde que Rosalía, pese á mistificación á que foi sometida a súa figura, “era unha persoa”, non en van, o dramaturgo recorda a filla da poeta polas rúas da Coruña, “dona Gala paseando polo Cantón”.
De Curros díxosenos que era un escritor da acción, mentres que Pondal incitaba ao recordo, evocando un pasado mítico co obxectivo do enxalzamento da identidade nacional.
Moitos dos poemas foron recitados de memoria polo noso veciño, e se hai un título que mereceu unha gabanza especial, tal foi A xusticia pola man, esa composición rosaliana con absoluta vixencia.
Sen abandonar o bafo poético, Materna é un espectáculo teatral en que monicreques, timbres, chocas e algún atrezzo máis permaneceu na mesa do intérprete, pronto para ser empregado no momento oportuno. Aquí o Manolo de Vilaúde quixo facer resplandecer unha mostra da literatura dramática de Xesús Pisón, “o mellor dramaturgo galego contemporáneo pese a ser un descoñecido”. Convén recordar que Manuel Lourenzo foi o único director de escena que levou obras de Xesús Pisón ás táboas.
Nos coloquios posteriores, o propio Pisón explicou que el non escribe pensando na representación, senón no hipotético lector. Confesou o dramaturgo a súa curiosidade polo ámbito da obstetricia, condicionado seguramente por un proxenitor veterinario, e recreou os numerosos partos vacúos presenciados, e a fascinación polo milagre dos embrións.
Hai un cuarto de século, Ei, Feldmühle! foi representada no Valadouro (nun polideportivo acabado de construír), desde aquela, ningunha peza do ferreirés volveu pisar un escenario valeco; se cadra, os varios grupos teatrais radicados nas terras do Douro deberían ir pensando en ensaiar algunha obra pisoniana.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 29-08-2019 10:16
# Ligazón permanente a este artigo
OUTRA RAIOLA SOBRE O MARISCAL
O mindoniense Antón Meilán leva décadas traballando no esclarecemento da historia do mariscal Pero Pardo de Cela, e decote sinala un triángulo xeográfico que, ao seu criterio, o pobo galego debe contemplar como área de elevado valor histórico: Tal é A Frouseira, o castelo do Castrodouro e a casa de Fonso Yáñez.
Todos tres lugares encóntranse no Alfoz do Castrodouro, e este foi o municipio escollido para presentar o pasado día sete Os últimos días do Mariscal (O testamento e a Igrexa mindoniense), un traballo publicado polo Seminario de Estudos do Valadouro na súa colección Cadernos do SEVA.
Na sala de conferencias da torre do Castrodouro, o profesor Meilán fixo fincapé na escuridade que, aínda hoxe, rodea a vida e a morte de Pardo de Cela.
Lendo este estudo, o lector decatarase de que o bispado mindoniense executou un papel tan sucio coma os secuaces da Coroa castelá, pois un mariscal poderoso e libre entraba en conflito cos intereses de ambas as dúas institucións.
Non é Meilán un investigador exento de paixón e nunca negou tal factor, mais non por iso carecen de rigor os ensaios da súa autoría, pois que o seu interese naceu, non de posicións ideolóxicas, senón da acordanza infantil do “mito” que o pobo nomeaba con cautela e admiración.
Insistiu Antón Meilán durante a presentación en que o mariscal era un home do seu tempo, polo que as consideracións xurdidas no século XX (un heroe protogaleguista ou un sanguinario señor feudal) veñen sendo interpretacións xestadas desde ópticas de hoxe, nada homoxéneas ao pensamento dunha sociedade medieval.
Mais, tanto a Meilán como a outros intelectuais, non deixa de lles estrañar a profusa circulación dun romance laudatorio coma o Pranto da Frouseira, o emotivo contido da devandita composición, o silencio estendido arredor do persoeiro degolado en Mondoñedo, e sobre todo, a obsesión de certas institucións e historiadores actuais por desgaleguizar un anaco da historia que non figura nos textos e manuais escolares.
No tempo destinado ao coloquio, o público suliñou esta eventualidade; porque os deseños curriculares educativos non contemplan os episodios da Frouseira, do Castrodouro e de Mondoñedo? Cómpre ter en conta que o cerco á fortaleza onde foi traizoado o mariscal durou dous anos, e que o apresamento e a execución do nobre virou drasticamente o curso histórico da Galiza, no entanto, o silencio continúa a nos negar a clave para entendermos a nosa Idade Media e o devir posterior.
Comentounos don Antón que hai anos, unha sociedade cultural demandara da Xunta unha subvención para a publicación da súa obra O “mito” do mariscal Pardo de Cela (historia, lendas e literatura) (2004), porén, tras a revisión do texto nos despachos autonómicos, a axuda foi denegada. Noutra ocasión, o filólogo mindoniense enviou un conto de temática mariscaliana ao certame literario convocado por un xornal lugués, mais o texto nunca foi publicado. Endebén, tal conto vería a luz uns anos despois grazas á focega libraría Bahía.
Por todo isto, é preciso que as entidades culturais comprometidas coa causa da veracidade se esforcen en achegaren luz sobre ese anaco (un máis) de historia que nos negaron, pois todos somos vítimas do ocultamento e ao tempo debedores dunha realidade histórica que nos fixo tal e como somos, un pobo cunha identidade tan viva como cuestionada.

Imaxe: Escudo de armas do mariscal Pardo de Cela
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-08-2019 11:05
# Ligazón permanente a este artigo
ALGUNHAS PRECISIÓNS VERBO DA TOPONIMIA VALADOURESA
Hai uns días falabamos do carácter comarcal do Valadouro, unha realidade xeográfica que algúns identifican –erroneamente- tan só co municipio homónimo. Mais non é hoxe a nosa intención matizarmos a extensión do val regado polo río Douro, pois que é esta unha bitácora de contido literario (e polo tanto lingüístico) e a tal fin nos cinxiremos.
Xa hai décadas que os artigos gramaticais parecen estaren ameazados en certos topónimos do val das anas louras (os seres míticos por excelencia nesta terra), pois que en varios documentos e webs municipais desapareceu un O que forma parte do nome do val incluso a efectos legais. Agardemos que este redondo artigo sexa reposto decontado para recuperarmos a forma correcta: O Valadouro.
Esta febre mutiladora afecta tamén á denominación de parroquias como As Oiras e O Pereiro, as cales parecen teren perdido o artigo en carteis conmemorativos, rotulación viaria e tamén en documentación municipal.
Unha guerra menos virulenta é a teima do Concello ferreirés por empregar fórmulas como “Concello de O Valadouro”, “Asinado en O Valadouro”… Peccata minuta despois de todo.
Topónimos seriamente deturpados son os de San Tomé, A Laxe e A Frouseira.
En galego, a única forma correcta de nos referir á célebre parroquia das antas e as pedras fitas é San Tomé; a versión castelá sería Santo Tomás, e calquera construción intermedia non é máis ca unha hibridación incorrecta.
O nome da parroquia da Laxe fai referencia a unha pena lisa, é dicir, a unha lastra. Polo cal, a forma correcta do topónimo é A Laxe.
O cumio que a historia vincula coa resistencia do mariscal Pardo de Cela non debe confundirse cunha praia de Valdoviño chamada A Frouxeira, pois o noso particular Medulio denomínase desde tempos inmemoriais A Frouseira.
O río que dá nome ao val é o Douro, e tal pronuncia podemos escoitar á xente de idade. É preciso sinalar algo que decepcionará a algúns valecos: Nunca houbo indicios da presenza de ouro nas correntes fluviais deste val. Por outra banda, O Valadouro non é a versión galega do inventado, imposto e macarrónico Valle de Oro.
Val das augas avoltas, escuras ou bravas, así poderiamos explicar o significado do nome do val; o ouro levámolo tan só no brillo do noso patrimonio cultural, e o Douro flúe maxestoso por nomes tan fermosos como A Veigadouro (Mor), A Grandadouro (Bacoi, Budián e Mor) e O Castrodouro. Polo tanto, o Douro amais de ao río, dá nome a unha veiga, a unha granda, a un castro e por suposto ao val todo.
É moi común que os vaos presentes nos ríos galegos figuren con b na rotulación viaria, trátase dun erro. Un vao é un lugar por onde o río se pode cruzar a pé, xa que logo, Vao, o barrio de Mor onde se erixe unha das cruces máis fermosas da comarca, debe escribirse con v.
O Reirado é un deses topónimos que se deturpou hai tanto tempo, que apenas quedan valecos que pronuncien o nome correctamente. O Reirado, atacado pola “crise do artigo”, suponse que etimoloxicamente puido ser “O rairo partido”.
Diciamos que a perda do artigo neste topónimo é xa má de rastrexar na oralidade local, en cambio é doada de apreciar no caso do Alfoz. A cantas persoas non escoitamos dicir aínda con toda normalidade: As parroquias do Alfoz, No Alfoz todo…
O nome do concello do leste do Valadouro é, en lei dereita, Alfoz do Castrodouro, pois non ten sentido amputar o nome da localidade que xustifica a presenza dun alfoz, e non estaría de mais respectarlle o artigo, cando menos na fala.
Por certo, o xentilicio dos habitantes do Alfoz é alfocés e alfocesa, así de claro e conciso.
En todo o país, as agrelas padeceron a incomprensión de quen confundiu o artigo gramatical feminino cunha parte do nome, tamén na Agrela de Lagoa. Por tanto, a forma correcta non ten que ver cos grelos senón cunha agra pequena.
Ante as dúbidas, é aconsellábel consultarmos sempre a antiquísima oralidade local, sendo recomendábel completar o asesoramento coa cartografía presente en Contos do Valadouro, esa sorte de dicionario enciclopédico da comarca do Douro.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-07-2019 19:38
# Ligazón permanente a este artigo
UN CANCIONEIRO PARA O VAL DOS MÚSICOS
Para min como para moitos, O Valadouro supón unha comarca natural estendida ao longo de varios municipios. O intelectual Isaac Ferreira, a quen citaremos reiteredamente neste texto, considera un país O Valadouro, e como dicimos os valecos: Non desapido.
Acho que non resultará presuntuoso denominar val dos músicos ao conxunto de parroquias deste antigo val glaciario, pois a historia fala da numerosa presenza de orquestras e mestres da arte musical; e sen írmonos tan lonxe, o tótem da música galega por excelencia é natural da vila de Ferreira, pois Miro Casabella viu a luz nunha vivenda da Praza de Santa María, no miolo da capital valeca. Por certo, o célebre integrante de Voces Ceibes empregou profusamente a lírica medieval galaico-portuguesa nas súas creacións. Palabras maiores!
En 2013 Francisco Piñeiro e Paz Rodríguez Silva publicaron -baixo o auspicio da Asociación Cultural O mundo de Galea- Lembranzas musicais do Valadouro, unha obra financiada pola Deputación para divulgar a historia dun antigo motor económico local, pois como dixemos, as terras do Douro foron prolíficas en profesionais da harmonía.
Xa temos, pois, o primeiro alicerce-xustificación do noso proxecto. Mostremos agora un exemplo ben gráfico da materia prima coa que contamos.
En 1997, o grupo musical Chouteira (unha formación de brillante percorrido) publicaba Ghuaue!, o disco onde se incluía a peza Chote do Leirado. A canción en cuestión fora recollida nas terras do Valadouro (o barrio do Leirado encóntrase entre as parroquias de Lagoa e Frexulfe, pertencendo a esta última), e a súa letra di algo así como: “Mozas do Leirado/ cando van co gado/ espetan a guillada no medio do prado/ e bailan o chote e mais a muiñeira/ mozas do Leirado non hai quen as queira/ son dúas Ferreiras e dúas Adanas e catro Manechas e cinco Cuañas…”
Tanto a toponimia coma os alcumes familiares presentes na peza permanecen vixentes na actualidade, nunha realidade social que aínda carece dunha compilación de cancións tradicionais locais; velaquí o segundo alicerce.
A comarca do Valadouro conta cunha magnífica colectánea de lendas e mitos, tal é Contos do Valadouro (X. Pisón, I. Ferreira e M. Lourenzo), goza tamén dunha antoloxía publicada polo IES Alfoz-Valadouro intitulada Contos, lendas e outras historias, recollida polo alumnado e publicada en 2015 pola Deputación, do mesmo xeito existe unha aproximación á paremioloxía local asinada por quen isto subscribe, Ditos e refráns do Valadouro, un traballo publicado en 2013 polo Seminario de Estudos do Valadouro.
Con todo, non existe un cancioneiro recollido nas parroquias do río Douro, pese a non ser difícil escoitar anciáns declamando enxeñosas cantigas vixentes na súa mocidade. En ocasións, estas composicións populares supuñan auténticas coplas de escarnho e maldizer.
Hai meses, recabando información para un artigo sobre o pasado do barrio de Correlos, cruceime coa literatura popular en forma de versos maliciosos: “Anda viudiña cos homes/ que eses póñente lucida/ xa non pesas nin avultas/ máis que unha mariquita”.
O albo da rexouba, unha desventurada rapaza, ficara “viúva” de noivo nun altercado acontecido no souto de Correlos. Á parte da riqueza literaria que representa este cantar, estamos a rescatar un léxico extinto grazas a el. Alguén sabe o que era unha mariquita a comezos do século XX? Sinxelamente unha sardiña pequena.
A existencia deste tesouro popular e a relativa facilidade para o recuperar, podería supor o terceiro alicerce-xustificación, aínda que os argumentos sobre a présa e a necesidade para fixar o cancioneiro valeco resultan interminábeis.
Afirmou Isaac Ferreira nunha ocasión que na parroquia do Castrodouro existiu “unha auténtica escola de acopladores”, e acoplador non era outra cousa ca un compositor de coplas; xa que logo, sabemos que gozamos dun abundante patrimonio oral rimado.
O pasado Día das Letras Galegas aproveitei as tribunas que me brindaron os concellos de Alfoz e de Ferreira para lanzar unha proposta: A confección do Cancioneiro do Valadouro de maneira colectiva.
Penso que se os centros de ensino presentes no val (dous de primaria e un de secundaria), as institucións vinculadas coa terceira idade (unha residencia de anciáns e unha vivenda comunitaria), determinados colectivos culturais (SEVA, O Castelo, Amado Lar, asociacións veciñais…), coidadores de anciáns e algúns voluntarios con experiencia na recolleita de patrimonio oral, artellamos un proxecto colaborativo, antes do que pensamos poderemos ter recuperado o noso cancioneiro.

LIONEL REXES



Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 17-06-2019 16:31
# Ligazón permanente a este artigo
OS NOSOS BARDOS, INCONFUNDÍBEIS NO PAÍS
Explicaba hai uns días a conmemoración do Día das Letras Galegas a un antigo profesor meu; don Luis, segoviano de nación e madrileño de habitación, sentiu curiosidade pola devandita efeméride, e ao se fixar no nome de Antonio Fraguas, a memoria vooulle cara ao ilustrador “Forges”, galego por vía paterna, por certo.
Ninguén, no meu ámbito xeográfico inmediato, acabou confundindo a Antonio Fraguas Fraguas con Antonio Fraguas de Pablo, feito que lonxe de ser reprensíbel, resulta esclarecedor. Aquí, o Fraguas de Cotobade non precisa matizacións.
Do mesmo xeito, na Galiza evocamos a Rosalía polo seu nome nu, sen temor a que alguén nos pregunte de que Rosalía estamos a falar, malia que na actualidade, tras o éxito recabado por unha cantora catalá homónima, esteamos a ler e escoitar o nome da artista moza en todos os medios de comunicación.
Como se refiren os ingleses a don William Shakespeare? Exclamando con orgullo “O Bardo de Avon”. Xaora.
Nós, sen tanto orgullo e talvez de maneira inconsciente, dicimos Antonio Fraguas sen nos decatar de que no mundo hai outros célebres Antonios Fraguas, e nomeamos a Rosalía coa boca chea da mesma maneira, coma quen invoca o padroeiro da súa parroquia, sen caer na conta de que tamén os santos están repetidos.
A familiaridade que demostramos acerca de certos autores e autoras de noso, denota a asunción dun sistema literario no que nos recoñecemos, autónomo e integrado na sociedade do país que o le. Porque en contra do que nos pareza, Galiza le. Abofé.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-05-2019 17:48
# Ligazón permanente a este artigo
POESÍA ADULTA, URBANA E CANALLA
Este primeiro de maio cadrou nun mércores pouco apracíbel climatoloxicamente falando; mais o “Mondoñedo é poesía” chegou, combateu e venceu auga e friaxe coa caloriña adoita.
Vimos de asistir á sexta edición e o nivel non deixa de elevarse nesta cita anual, pois que unha das marcas da casa, mesturar consagrados con noveis, está a convocar o melloriño do panorama poético encontro tras encontro.
Nesta ocasión, se tivese que resumir o encontro nunha epígrafe, diría que o recital vén de facerse adulto, urbano e canalla.
Non imos negar que xa houbera algo disto en anteriores edicións, mais desta volta, a presenza de Alberte Momán e de Antón Reixa tatuaron o MÉP de pulsións urbanas e “esquinas de amor urxente”, tal como cantaba o vigués na súa Cumbia china.
Durante a declamación de Reixa non puiden deixar de lembrar outra peza musical d’Os Resentidos, concretamente a que dicía “Il mondo, il mondo, Mondoñedo, viño branco viño tinto, Galicia sitio distinto…”, e entre recordos do primitivo rap patrio, escachamos de risa coa poesía canalla deste bocalán incorrixíbel.
Momán é concluínte e recita en falsete de voz de trono, unha técnica que lle teño observado a Claudio Rodríguez Fer e que por veces resulta acaída. O ferrolán sobe, recita e baixa do escenario como se a area o queimase nos pés, mais resolve sen vacilar.
E non nomeáramos, aínda, a Martiño Maseda, o poeta chairego que nos trouxo o recendo dos Mondoñedo é poesía de sempre, coa súa atmosfera de aldea urbanizada, verso doído e afecto no alento; cousas de adultos.
Estes tres homes marcaron a lume o festival deste ano, mais as cinco mulleres d’A banda da Loba beiceron o evento coa súa música culta e leda. A feminidade brava está a tomar os escenarios galegos (Sés, De Vacas…), e iso afortunadamente, non ten volta; a música galega fala en muller, e non era sen tempo.
Certamente, temos acadado un cumio con esta edición distinta e anovada, e aínda que algúns botamos de menos o roteiro poético pola cidade, comprendemos que a evolución do MÉP é imparábel e as mudanzas introducidas xustificadas.
Quizais por isto comezamos a crónica polo final, mais non podemos obviar a homenaxe rendida ao Pallarego, o barbeiro que dotara a Cunqueiro dun refuxio literario onde achar inspiración.
Creo que moitos dos asistentes puidemos observar unha carroza dos maios por vez primeira, tal era o agasallo con que fomos recibidos ao pé do auditorio Pascual Veiga. Non era casualidade, Manuel Ledo Bermúdez, O Pallarego, impulsara a recuperación desta tradición na II República coa colaboración dos intelectuais mindonienses da época.
Cada Mondoñedo é poesía sucede de modo orixinal e irrepetíbel, por iso mesmo é preciso estar e non se contentar con que cho conten.




Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 08-05-2019 17:54
# Ligazón permanente a este artigo
O PRESTIXIO DA LITERATURA EN LINGUA GALEGA
Os aspectos identitarios galegos sufriron –e sofren- un histórico factor estrangulador, factor adoito propiciado pola aspiración neutralizadora dun Estado que outorga carta de natureza a uns concretísimos -e alleos a nós- trazos culturais. Mais non imos falar hoxe de séculos escuros nin de autoodio; hoxe polo contrario imos administrarnos unha dose de optimismo e vangloria.
Non sempre os galegos se ven recoñecidos no tesouro cultural que os milenios foron forxando, mais existe unha arte que logra avir compatriotas de sentimentos enfrontados ou mesmo a desleigados recalcitrantes; trátase da literatura en lingua galega.
Antes de que quen isto escribe se convertese en autor de textos literarios, unha emotiva anécdota proporcionáralle a proba de que as letras galegas gozan de adhesións inopinadas.
Aquela camareira non tería máis de vinte anos, aproximábase a hora de peche e botaba ao lixo os xornais que ficaran esfarrapados sobre o mostrador.
Unha sorte de suplemento xurdiu daquela morea de páxinas cotifadas, e a mirada reflexiva de Rosalía de Castro pareceu escrutarnos desde a nebulosa da noite tabernaria.
A rapaza alisou as follas, achegounas a peito e dixo algo así como “Isto é de Rosalía e non se tira”.
As letras galegas gozan de numerosos nomes totémicos, e este feito incide mesmo nas persoas que non len. Cantas veces escoitamos gabar a Rosalía, a Castelao, a Pondal, a Cunqueiro ou a Luz Pozo Garza? Estamos seguros de que os seus valedores leron tales autores?
Todos sabemos que un automóbil de fabricación alemá goza dun prestixio incontestábel ou que a reloxaría suíza non ten rival coñecido, non é preciso que teñamos conducido un carro xermano ou que midamos o tempo nun swiss made, así pois, á nosa literatura acontécelle algo semellante. Se o libro está en galego, sábese ou intúese que ten calidade. Talvez, as vicisitudes históricas das nosas artes coadxuven á hora de lles supor calidade excelsa ás nosas letras.
O galego está catalogado como lingua minoritaria (pese a contar o portugués con 250 millóns de falantes), por tal motivo, moitos galegos dan por suposto que se un texto literario deu superado os filtros e obstáculos até chegar á libraría, ha ser porque se trata dunha obra de altísima calidade. Quizais non sempre sexa así nin teña porque o ser.
Non é o galego un idioma estatal (malia ser o portugués oficial en nove estados independentes), e polo tanto a nosa literatura debeu achar a súa representatividade no esforzo e no enxeño; se non, pensemos na exportación do realismo máxico ás latitudes onde se fixo adulto.
Recapacitemos sobre o boom da literatura infantil en galego nos últimos anos. É doado de facer, pois chegará con evocar o fenómeno Ledicia Costas, e agora, calculemos cantos meniños empregan a lingua galega acotío no noso país.
Certo, as contas non cadran. Unicamente cadrarían se nos detemos a cavilar no prestixio do que goza para pais e mestres un conto en galego.
A LIX é hoxe unha potencia cultural na Galiza, mentres nenos e mozos farfallan nesa koiné do “no doy hecho” e do “voy cubrir el papel”. Tal é a lóxica do ilóxico.
Teñamos en conta que se tan só os galegofalantes fosen consumidores de libros en galego, ducias de editoras, imprentas e distribuidoras terían desaparecido hai tempo, mais o libro en galego goza dunha alta consideración entre nós, independentemente das ideoloxías, das sensibilidades e dos estratos sociais.
Poderiamos considerar nesta altura, que goza dun futuro menos abrupto a nosa literatura ca a nosa lingua, mais, que chave debemos aplicarmos para entendermos esta realidade delirante? A dun pobo que se enaltece e se avergoña a partes iguais.
Sexa como for, somos depositarios dun rico sistema literario, vivo e de altísima calidade, os autores en galego son legatarios dunha bagaxe reputada, mesmo no ámbito europeo culto, e por suposto, recoñecida nesa América onde a nosa cultura se refuxiou nos momentos de cativeza e persecución.
Unha boa proba da vizosidade do sistema literario galaico represéntana as entidades e institucións que con máis ou menos sorte, pulan polas letras galegas; desde a histórica Real Academia Galega até a Asociación de Escritoras/es en Lingua Galega, sen obviar o Centro Pen Galicia, Dramaturga ou a Academia Galega do Teatro. Tampouco debemos esquecer a presenza duns poucos medios de comunicación orientados a dar conta da noticia literaria: Luzes, Erregueté, Fervenzas Literarias, Criticalia, Biosbardia…
Temos unha alfaia e somos conscientes da súa importancia. Gratulémonos do acerto.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 05-05-2019 15:34
# Ligazón permanente a este artigo
UN GALO
Non é a primeira vez que traemos a estas páxinas o labor de dous recoñecidos activistas culturais mindonienses, nin foi a primeira ocasión en que eles congregaron un grupiño de amigos para recrear, con fiel entrega, unha célebre composición poética de Manuel Leiras Pulpeiro.
Margarita Bermúdez Rubiños e Xulio Rodríguez Leiras son, entre outras moitas cousas, cultivadores do saber. Esta parella vén participando e colaborando en boa parte das iniciativas culturais do ámbito mindoniense, deixando claro que para eles, como para moitos outros, o hinterland emocional do Mondoñedo histórico sobarda xenerosamente os límites municipais.
O poema en cuestión ben podería figurar nas guías turísticas da cidade, pois os seus versos van debuxando un itinerario por interesantes lugares da área rural, hoxe considerabelmente mudados desde aquel 1910 en que Un galo fora galardoado en Vigo.
Diciamos que non é a primeira vez que Xulio e Margarita convidan un grupo de amigos a faceren o que eles denominan “a ruta do galo”, pois que existe un magnífico artigo de Antonio Reigosa que dá fe do carácter periódico da experiencia; mais desta volta, foi un servidor quen se puido deleitar da fermosa peregrinación poética.
Os experimentados cicerones manexan á perfección o concepto da interactuación, polo que os participantes son fornecidos de exemplares do poema ao chegar ao encontro, para iren percorrendo, literaria e fisicamente, os lugares que Leiras inmortalizou.
Iníciase o percorrido na Alameda dos Remedios, unha das atalaias da cidade, e remata nas inmediacións da torre de Gorrete, xa na parroquia de Masma, onde se procede a unha lectura pública e participativa.

“Poñendo ben unhas prumas
que levaban nos sombreiros…
Pro, foron, faladurías:
¡Quén sabe o que houbo de certo!”


Así remata Leiras o poema e tal lin, pois a derradeira estrofa tocoume en sorte á hora da interpretación xeral. Aplausos e satisfacción compartida puxeron o colofón á vivencia, mais aínda quedaba moito por aprender.
Tras un magnífico xantar na Casa da Penela (deste lugar temos falado aquí en varias ocasións), foron as creacións doutro autor mindoniense quen excitaron a nosa curiosidade, mais todo fora artellado sabiamente polos guieiros locais e nada se deixara en mans da casualidade.
A escasos metros do citado estabelecemento rural encóntrase a casa do Licho de Vilamor, a quen Cunqueiro convertera en personaxe en Escola de Menciñeiros, e como non podía ser doutro xeito, até aló fomos, aínda co sabor da torta de Navia e mais da colineta no padal.
Mais non era o Licho o único home de Vilamor que proporcionou inspiración a don Álvaro, pois antes de chegarmos á casa do ínclito sacamoas, aínda nos mostrou o Xulio o lugar onde se asentara a ferraría de Veremundo, quen, segundo contan as fabulosas crónicas cunqueirás, fixo ferramenta e adeprendeu a tirar as moas da súa propia boca, logo de que o Licho lle cobrase medio real por un servizo.
E cando por fin chegamos ao que fora fogar do literario Licho de Vilamor, alí estaban os seus descendentes, dando fe de que a realidade e a ficción, sonvos cousa ben semellante.

Imaxe: Margarita e Xulio
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 23-04-2019 11:29
# Ligazón permanente a este artigo
RECORRENCIA DE ABRIL NA SEÑORA DE VIAVÉLEZ
En abril de 1927 nacía en Viavélez a escritora máis prolífica das letras castelás (fálase de 4000 títulos e 400 millóns de exemplares vendidos), e en abril de 2009, a señora de Viavélez deixaba orfos uns lectores que converteran o amor en pulsión literaria. Conmemoramos, xa que logo, o décimo cabodano do pasamento de dona Corín Tellado.
A célebre novelista nacera no municipio do Franco, no país eonaviego, polo que é probábel que a autora escoitase falar galego durante a súa infancia. Mais a súa vinculación coa Galiza non rematará aí, pois a señora de Viavélez, en contra do que moitos pensan, non comezou traballando para Bruguera senón para a viguesa Editorial Cíes, o selo fundado polo visionario Eugenio Barrientos, quen acabaría erixíndose nun rei Midas do libro de peto.
Nesta mesma editora recibiría o bautismo do prelo outro mago das letras populares, tal foi Marcial Lafuente Estefanía, quen tras a Guerra Civil e unha estadía no cárcere, estabeleceríase en Vigo, converténdose no escritor por excelencia de novelas do oeste.
Escoiteille en máis de unha ocasión ao escritor Isaac Ferreira que para normalizar un idioma, é imprescindíbel, tamén, a literatura de cordel, e acredito nesta aseveración. Cando a señora de Viavélez lanzou as súas novelas rosas ao público lector, o castelán non padecía -polo menos no Estado español- ningún perigo de desprazamento, mais é seguro que estes libriños de pequeno formato contribuíron positivamente ao seu coñecemento entre os sectores menos ilustrados.
As noveliñas de amor, o hard boiled, as plaquettes, os folletíns e toda a gama de libros ofrecidos nos quioscos, coadxuvaron no achegamento das letras a persoas que talvez, aínda non sentiran atracción algunha pola literatura convencional, no entanto, acabaron picando o anzol dos libros de peto e as capas a toda cor.
Grazas a Corín Tellado, millóns de persoas convertéronse en lectoras por todo o mundo, e seguramente, unha parte considerábel continuou a descubrir outros xéneros, outros autores e libros de grande envergadura.
Ben sei que moitos dos seus lectores descoñecen un curioso dato sobre esta escritora, resulta que a mesma novelista que os enfeitizou con tramas de amor arrebatado e romanticismo en cantidades industriais, redactou novelas eróticas.
Dona Corín publicou estas narracións baixo pseudónimo, mais fica patente que para a autora, o rosa e o verde non estaban moi afastados.
En Viavélez existe unha rúa Corín Tellado, e en Xixón (cidade na que faleceu tras morar boa parte da súa vida) tamén; no entanto, considero que a mellor homenaxe neste décimo cabodano sería achegarse a algunha das súas creacións, e en definitiva ler para coñecer.
Coméntame unha afervoada lectora das novelas de Corín Tellado, que despois de moito ler a esta autora, acabou por desenvolver a capacidade de intuír os desenlaces das tramas desde o comezo da obra, e ademais, detectara unha constante nos devanditos textos: Dúas persoas comezarían odiándose, para acabar máis tarde amándose apaixonadamente. Desde logo, dona Corín inspirábase na vida mesma.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-04-2019 19:01
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal