Vasoiras de xibarda


Cartafol de inquedanzas, experiencias e teimas literarias
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

OS PAZOS DE DONA EMILIA 130 ANOS DESPOIS
Non pretendía eu celebrar ningunha efeméride cando me acheguei á biblioteca pública coa intención de demandar o préstamos de Los Pazos de Ulloa, mais tal obra resultou estar publicada en 1886.
E xa antes de rematar a lectura cheguei, tristemente, á conclusión de que este museo esquizoide das tradicións que chamamos Galiza, mudou sen que se fagan imposíbeis certos factores que Emilia Pardo Bazán retrata con pincel fino e pulso de cirurxián.
Los Pazos de Ulloa é unha novela magnífica, e non adoita cualificar xenerosamente nin doar adxectivos ao chou quen isto escribe, secasí, cheguei á devandita conclusión no capítulo décimo da trintena con que conta a obra.
Cóntase na sinopse da contracapa (manexei unha edición de peto de Alianza Editorial do ano 2004) que tal obra foi motivo de escándalo no tempo da súa publicación. Xaora; a autora fala claro de máis, deixa co cu ao ar (permítaseme) submisións, segredos que todos coñecen e todos ocultan, corruptelas, costumes hipócritas, miserias e ruínas, suciedades reais e metafóricas… Un escándalo, ao cabo.
Si, dona Emilia emprega un estilo que hoxe sería considerado cursi, mais estamos a falar do século XIX, e confésolles que unha inxección de barroquismo literario pode resultar mesmo saudábel; estamos a falar, enténdaseme, do consabido vaso de viño ás comidas.
O texto supón tamén un manual de usos, costumes e tradicións daquel século que nos queda tan afastado no literario.
Describe Pardo os “belenes”, uns sonetos satírico políticos de creación popular, detense profusamente nos acostumados vinte e seis pratos dos que se daba conta no xantar da festa patronal, retrata festas e misas maiores, fala do emprego do torques romano (sic) como algo cotián entre as campesiñas ou plasma unha lenda que se mantivo viva na Galiza até hai poucas décadas, a das cobras chuchando no leite das vacas; en definitiva, deseña a necesaria Galiza de onte para comprendermos a Galiza de hoxe.
A novela non é allea ao léxico galego, ofrecido en cursiva, agás algúns termos que se lle escapan, non sei se a autora ou aos editores. Debemos ter en conta, e supoño que dona Emilia non era unha excepción, que moitos intelectuais galegos, non acaban de discernir aqueles vocábulos que son patrimonio da lingua galega e que por seren de uso tan común entre os habitantes do país considéranos propios tamén doutras linguas latinas. Así, a novelista emprega mallar e majar alternativamente e mesmo redacta o sintagma “majar en ellos” ou fala de “papeletas cubiertas”… Cando darán entendido os galegos que optaron por prescindir do idioma galego que “cubrir el papel” só ten sentido no noso eido idiomático?
Por certo, Pardo Bazán refírese á nosa terra como “país” e á nosa lingua como “dialecto”.
Teño por seguro que poucas veces empregou o idioma galego a autora que nos ocupa, mais a súa mente, elaboraba procesos sintácticos na devandita lingua, e amosaba a presenza dunha ampla terminoloxía galega na súa bagaxe cultural. Realmente padece ela, inconscientemente, o mesmo fenómeno que lles fai padecer deliberadamente aos seus personaxes Bico de rato e Perucho; a quen pon a falar nun castelán forzado moi semellante ao castrapo que hoxe se escoita nas urbes do país. Mais adiante, outro personaxe dotado dun nivel cultural máis elevado pronuncia “fuera el alma!”, de novo unha expresión que carece de significado alén das nosas raias identitario-culturais.
O que non considero froito das confusións dunha autora castelanfalante é que no texto apareza impresa a aberración muñeira. Estou certo de que Pardo Bazán coñecía e pronunciaba o termo muiñeira perfectamente, porén, é algo moi común que as persoas alleas á nosa cultura deturpen o devandito termo e lle outorguen unha horríbel transcendencia en textos de toda caste. Lembro ter visto tal deturpación nunha musicasete de Milladoiro. Arrenégote demo!
Así e todo, Emilia Pardo Bazán fai gala dun vocabulario riquísimo e mais dun soberbio manexo da linguaxe. Estamos xa que logo, diante dun texto para gozar, co argumento e mais coa lectura reflexiva.
Non debo pasar por alto unha maxistral descrición dun soño angustioso no capítulo dezanove (alta literatura!), o cal remata aprendéndonos que durmir sobre o lado esquerdo favorece os pesadelos (literatura de tradición oral?).
Tamén encontrará o lector parágrafos ben prescindíbeis, descricións concienzudas da paisaxe que chegan a provocar certa canseira por non ter aplicado a redactora un sentido da medida máis racional e menos reiterativo. Si, dona Emilia párase e recréase ás veces en retrincos que o texto non botaría de menos, mais todo o compensa a excelencia exhibida noutras alíneas. Son salientábeis as páxinas onde logra provocar unha inquietude emocional que outros autores (cultivadores do xénero fantástico) non lograron cando o fixeron á mantenta. Falo de Stoker e Shelley, por exemplo; tamén do XIX e propensos a unha temática que busca o arrepío; o mesmo calafrío que consegue dona Emilia describíndonos un descenso aos sotos dos Pazos en plena tormenta… A figura ou imaxe psicoliteraria non ten desperdicio.
Ben seguro, Los Pazos de Ulloa pode ter algo diso que se deu en denominar novela romántica (do romanticismo), mais as etiquetas coas que transcendeu foron as do realismo e o naturalismo, totalmente merecidas e perfectamente adxudicadas; aínda que, se Doña Bárbara, de Rómulo Gallegos foi clasificada no realismo rexionalista, a obra da galega tamén goza dos méritos suficientes.
O caciquismo e o servilismo, os mesmos que aínda non demos esconxurado por consideralos patrimonio do país -coma o radón-, aparecen recreados e criticados con pluma aguda.
Ao noso secular minifundio denomínao subdivisión atomística e ás diferenzas políticas que abrollan no rural: combate naval en una charca.
Que ninguén me veña con visións elitistas dunha señora da alta sociedade, Emilia Pardo Bazán describe sabiamente o disfraz ideolóxico-partidario que miles de miserábeis empregan (non falo agora do século XIX) para optar a postos e prebendas, para gobernar desgobernando e facer chegar rabaños de obtusos manexábeis a concellos e deputacións.
E é que Los Pazos de Ulloa supón un retrato do agro submiso e resignado, mais tamén é un tratado sobre o caciquismo, a relixión, o rol da muller, a economía e a socioloxía; sen desbotar as teorizacións arredor do amor incomprendido, do platonismo e deses sentimentos que non abrollan, cando é o mesmo interesado quen non o permite.
Hoxe os donos dos pazos non conservan poder ningún e loitan tan só por manter en pé unhas construcións que requiren investimentos decontino, mais isto xa lle ocorría a Pedro Moscoso, aínda que a el non lle provocaba grandes dores de cabeza, contentábase con ser considerado o marqués. Outra volta, a dramatización permanente na que desexa vivir a sociedade galega: Antes a aparencia cá solvencia.
É unha obra do XIX si, mais podería non o ser.

Comentarios (2) - Categoría: Xeral - Publicado o 15-11-2016 11:04
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
2 Comentario(s)
1 C'est un grand plaisir de surfer#blgtk08# pour vous lire régulièrement.
Comentario por voyance gratuitement (15-11-2016 17:51)
2 Tres interessant!!! Je l'#blgtk08#ai mis dans mon bookmark!
Comentario por voyance gratuite par mail (15-11-2016 17:52)
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal