Vasoiras de xibarda


Cartafol de inquedanzas, experiencias e teimas literarias
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

IDILIO ENTRE SUOR E TEATRO
Escoiteille a un actor, subxugado pola intensidade dunhas representacións moi especiais, que en cada función deixaba anos de vida. Dicíao satisfeito. Pagáballe a pena a entrega e non choraba o esforzo.
Saín de ver Elisa e Marcela evocando tal confesión, cativado pola vitalidade e o dominio do espazo escénico demostrado polas mulleres d’A Panadaría.
A profesionalidade das tres actrices fica fóra de toda dúbida, os premios colleitados reafirman a calidade da obra e a fascinación do público testemuña o acerto desta comedia con mensaxes varias.
Poden, talvez, desconcertarnos algo as elipses que tronzan drasticamente a liña argumental; quizais resulta forzada a riola de datos históricos, á busca da inserción do maior número posíbel de referencias na peza, mais á parte destas minucias, Elisa e Marcela supón unha boa “unidade didáctica” para que todos coñezamos a historia das primeiras mulleres que pasaron polo altar (e únicas?), vulnerando todo o vulnerábel en 1901.
Si; porque realmente esta obra fai pedagoxía sobre a liberdade, non só ao redor das diversas opcións afectivas, senón no atinente a todas as liberdades, adoito tan perseguidas polas lexislacións medorentas e amedrentadoras.
A Panadaría dispensa tamén unha boa lección de minimalismo á hora de traballar, xa que apenas contou con atrezzo para nos ofrecer esta obra; o vestiario ad hoc non vai alén dunhas camisolas e o canto –falamos dunhas magníficas voces- substitúe todas as posíbeis “carencias”.
Xa se dixo que no teatro, menos é máis.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 15-10-2018 17:38
# Ligazón permanente a este artigo
A REBELIÓN INERME
A casualidade levoume estes días a ler un relato de Augusto Roa Bastos, un pequeno gran texto escrito entre as décadas dos ’50 e os ’60 cun obxectivo nidio, denunciar os abusos dos corpos policiais e militares sobre a poboación civil.
A fábula enxeñada polo paraguaio vén sendo unha invocación, un chamamento á necesaria sensatez de quen traballa con ferramentas de pólvora á hora de actuar contra a cidadanía, polo xeral inerme.
La rebelión apela á cordura, ao raciocinio e á aplicación do sentidiño cando a masa social, case sempre impelida e asistida pola razón, abandona os fogares para reclamar o que á lei vixente lle pasou inadvertido.
Pese a que don Augusto fai referencias -máis ou menos veladas- aos excesos frecuentes nos estados do cono sur americano, toda a inxustiza reflectida pode chegar a resultarnos moi familiar, nomeadamente nestas datas de infausto recordo.
La rebelión fala dun exército sorprendido por unha mobilización de mulleres no medio dun ambiente de tensión extrema. A insurrección pacífica, ameazada por uniformados co dedo no percutor, exixirá que as armas non bradan contra quen non as esgrime.
No conto de Roa Bastos, os soldados máis lúcidos obedecerán o mandato do pobo que lles paga a soldada, para acabaren liquidando aqueles mandos fanáticos que adoitan confundiren disciplina con sadismo.
É lícito que centos de persoas armadas ataquen a poboación que exixe mudanzas no seu status social? Entra nas marxes da democracia que servizos policiais ou corpos militares actúen movidos por posicións ideolóxicas?
A disidencia, amais dun dereito lexítimo, convértese nunha obriga moral cando o poder estabelecido, normalmente auxiliado por forzas laterais (medios de comunicación, servizos de intelixencia, prohibicións, ilegalizacións, acalamentos…), emprega os seus hoplitas como freo das arelas dun pobo.
O que don Augusto nos insinúa, é que o axente da lei está obrigado a calibrar a súa actuación –por moito que o encirren gobernos e tribunos- motu proprio, pois o emprego das armas adoita tornarse irreversíbel.
Quen lea La rebelión, acabará considerando un bo profesional da seguranza a quen non arremete contra o pobo indefenso (mesmo ignorando imprecacións), e polo contrario, decatarase de que o auténtico perigo radica nos xerifaltes que arelan a confrontación, enviando funcionarios de mente estreita na busca de heroicidades e adrenalina.
Porque cando o poder teima en fustrigar a cidadanía (con lei, sen lei ou con leis obsoletas como coartada) o uso da autodefensa fica lexitimado, e don Augusto Roa Bastos –gran experto en excesos e delirios do poder- deixóunolo ben clariño en perfecto castelán de América: “La represión siempre produce el contragolpe de la rebelión”.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 05-10-2018 12:32
# Ligazón permanente a este artigo
MEMORIA DO FISTOR DO POBO
Medrei escoitando os Contos galegos do Xestal en discos de vinilo, fascinado ao mesmo tempo por aquelas enxebrísimas e coloristas portadas, ornadas con toda clase de tópicos galaicos.
Os contos abrollaban conforme o vinilo xiraba devagar no tocadiscos Melovox Melodyne, e a idiosincrasia da realidade afastada chegaba a través dunha voz en falsete.
A tradición oral xa se ofrecía daquela (décadas dos ’70 e ‘80) en soportes técnicos,
pois o tesouro da palabra adquirira valor comercial, e con éxito garantido se os argumentos eran xocosos. Pouco mudamos neste aspecto.
Supuxo para min, un neno da emigración, un valioso contacto coa lingua galega, aínda máis nunhas realidades xeográficas onde o galego soamente era cultivado nos ámbitos familiares ou no seo das colectividades, no entanto, imposíbel de apreciar na vida pública.
Anos despois, fun descubrindo quen era aquel narrador oral que nomeaba a Castelao nos seus contos. Souben que se trataba dunha persoa inqueda e reivindicativa, nativa do barrio coruñés de Montealto e polo tanto, non tan próxima ao mundo rural como se puidese deducir nun principio.
O home dos discos traballaba na radio, percorría eventos festivos coa súa arte oral e cantaba en coros folclóricos. Viña sendo O Xestal, xa que logo, unha especie de crooner da oralidade.
Hai ben tempo, escoitei que Carlos Díaz Xestal visitara o colexio de primaria do meu municipio, e recordo ter experimentado unha fervenza de nostalxias ao coñecer tal noticia. O home dos discos de contos, aquel narrador de historias que se fotografaba con monteira e sorriso franco, viñera por terras alfocesas e actuara no CEIP Castro de Ouro.
Estes días, tratando de actualizar a devandita información, lancei unha pregunta nunha rede social co obxectivo de achar máis datos sobre a presenza do Xestal no Alfoz do Castrodouro, e as novas non tardaron en sucederse.
Nos anos ’80, O Xestal actuou nunha festa patronal na parroquia das Oiras, facendo noite na devandita localidade e quedando a durmir na casa do mordomo (na comarca do Valadouro denominamos de tal xeito os ramistas); anos máis tarde, a comezos dos ’90, o gran relator trouxera os seus contos até o grupo escolar do municipio alfocés.
Considero O Xestal o narrador oral por excelencia, cando menos o que logrou, grazas á súa habelencia, unha maior repercusión na sociedade galega, entendendo esta como a suma da Galiza territorial e da Galiza exterior.
Se existise no pobo galego un título de Fistor Nacional, tal mención debería térselle outorgado a Carlos Díaz Xestal, aquel coruñés de voz elástica finado en xaneiro de 1993, hai xa un cuarto de século.
O factor esencial para atraer ese público que se distanciou dos adros e das verbenas, pode radicar en recuperar os narradores nos carteis das festas, pois aínda que nunca desapareceron de todo, non é hoxe unha figura indispensábel nas citas festivas de vilas e aldeas.
Mais cómpre diferenciar entre narradores e “chistosos”. O primeiro cativa o auditorio cun relato envolvente que consegue espertar o interese dos máis apáticos, mentres o segundo, limítase a cuspir unha serie de cholas co obxectivo de lograr o riso doado; tanto ten que adorne o seu labor con dramatizacións e histrionismos para ser considerado cómico, o seu vínculo coa tradición oral é ínfimo.
Do mesmo xeito que os profesionais do teatro rexeitan a denominación de monologuista para quen percorre os platós televisivos procurando gargalladas -un monólogo é unha peza teatral cun único personaxe- o narrador non debe ser confundido cos humoristas da tele.
A figura do narrador oral está presente en todas as culturas do mundo, e na nosa, por riba, temos os regueifeiros. Nas terras do Douro existiu a tradición dos acopladores (compositores de copliñas populares), e aínda se poden documentar moitas das creacións que nos legaron.
Incemos as nosas verbenas de narradores (Lois Pérez, Celso F. Sanmartín, Paula Carballeira…) e improvisadores (Luís O Caruncho, Pinto de Herbón, Bieito Lobariñas…) e veremos como o público agradece a recuperación duns espectáculos que xamais pasan de moda.
Estamos a reivindicar o contador de contos, o repentista, o activista cultural que recolle, recrea e pescuda a cultura oral do seu pobo; e o día que regrese aos palcos, moitos regresaremos ao campo da festa.

Agradecementos:
A Rosario Rejes Vizoso, Xosé Blanco López e José Aníbal Paz Uz, pola inestimábel achega de información sobre a presenza do Xestal no Alfoz do Castrodouro.

LIONEL REXES


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-10-2018 18:47
# Ligazón permanente a este artigo
QUEN CHE REGALA LIBROS ALGO CHE QUERE
É un exceso regalar libros a unha persoa que ten manifestado o seu desinterese pola lectura?
Redondamente, non.
Se non resulta vulgar entregar diñeiro a un neno ou flores cortadas á persoa que amas, dar un libro como presente, pode ser a maior declaración de amizade, ou quen sabe se de algo máis.
Un libro atesoura cultura, lingua, entretemento e tamén elegancia.
Moitas veces, cando debemos facer un agasallo, miramos moito de non caermos en paifocadas, de seren libros os obxectos en cuestión, estariamos libres de tal risco.
Tamén para un casamento? Porque non, existen coleccións encadernadas a todo luxo cun valor económico considerábel.
Tamén para un nacemento? Que mellor agasallo que os primeiros contos infantís para a crianza que acaba de vir ao mundo.
A quen non debemos regalar libros baixo ningún concepto? A quen desexemos ofender. Se desbotas a literatura como obsequio para unha determinada persoa, estás a declarar a cualificación intelectual que che merece. Teñamos sempre en conta que moitas persoas cun baixo nivel académico, posúen respectábeis bibliotecas, pois o hábito da lectura está presente en todos os estamentos sociais.
Hai moito tempo que unha boa parte dos agasallos que recibo están constituídos por libros, e desde logo, os meus seres agasallados obteñen libros.
Existen títulos para mostrar agradecemento, para expresar unha declaración de amor, para realizar unha manifestación de intencións e mesmo para transmitir unha mensaxe oculta. Non me refiro só aos argumentos ou ás temáticas, as páxinas dun volume resultan un agocho perfecto para introducir esa nota que nunca ousaches entregar en man, esa tarxeta postal da praia en que todo aconteceu, esa felicitación de aniversario que pretendes orixinal, ou esa fotografía que quere dicir tantas cousas… e ningunha doada de expresar.
Non temos por que agardar ao Día do Libro (23 de abril), nin ao Día de Rosalía (24 de febreiro), nin ao Día das Letras Galegas (17 de maio), nin sequera ao Día das Bibliotecas (24 de outubro) ou á chegada do Apalpador (noite do 24 de decembro), celebremos e conmemoremos a mutua simpatía sen máis; hoxe é o día acaído, e mañá tamén.
Ninguén que che queira ben deixará de che regalar un libro nalgunha ocasión; ninguén que che queira mal optará por depositar nas túas mans un artefacto tan completo como unha novela, un poemario, un ensaio, unha obra dramática, un cómic, unha antoloxía de relatos breves…
Cando arda o postremo sentimento do derradeiro ser humano, ficará un libro a narrar o acontecemento. Quen recibirá tal galano?


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 21-09-2018 11:27
# Ligazón permanente a este artigo
CRUZANDO A LONGA PONTE LITERARIA DO VERAO DE 2018

Foi diferente, superior e numerosa, alén de se estender no tempo durante tres horas. É verdade que se puxo a proba a resistencia do xeneroso –en todos os sensos- público, mais foi un público que nos comunicou aquilo que sempre quixemos escoitar.
Díxosenos que tal evento supuña unha illa no medio da paifocada dominante, facendo referencia explícita ás festas da inercia coa súa música groseira. Cando alguén cae nesa conta, é porque un dos obxectivos foi logrado.
Xa celebráramos unha Ponte Literaria a cuberto, e a experiencia resultara ben positiva, mais a tradición falaba de pontes e cursos fluviais, e aos activistas das letras, tan metódicos coas cousas do romanticismo, cústalles caro prescindir das liturxias.
Así comezou a transformación: A comezos do verao recibimos un ofrecemento moi tentador, organizar algún evento no local social da parroquia da Laxe (O Valadouro), pois é desexo do colectivo veciñal inzar o espazo de actividades.
O “local”, vén sendo un flamante centro social acabado de estrear, con todas as comodidades e prestacións.
Daquela, non tivemos dúbidas, a Ponte Literaria celebraríase en Tanín, o barrio que noutrora se fixo célebre polo seu salón de baile.
Sendo rigorosos, deberiamos dicir que o número de participantes resultou elevado de máis para unha única sesión, e sendo triunfalistas, diremos que a Ponte Literaria de 2018 gozou dun éxito rotundo.
Foi un encontro anovado en case todos os aspectos. Por primeira vez un texto chegaba a través dunha gravación (o de Pepe Peinó), tamén por vez primeira, unha participante puña voz ás creacións dunha autora de alén mar (Rita Geada), e dous letraferidos (Margarita Bermúdez e Xulio R. Leiras) lían –a dúo- un relato de Maupassant… Unha escritora chegaba desde Lugo (Adela Figueroa), un escritor desde Abadín (Manuel Regal), e desde o parnaso galaico xurdía Luz Fandiño; si, a poeta Luz Fandiño, a que conta con oitenta e sete anos e unha traxectoria vital de novela.
Mais tampouco deixaron de asistir á cita quen levan anos participando no encontro: Iolanda Aldrei, Isaac Ferreira, Lionel Rexes, Manuel Lourenzo, Paco Rivas e Xesús Pisón.
Produciuse, durante as lecturas, unha casualidade das que alimentan a literatura con chispazos de maxia inspiradora. Isaac Ferreira (o que fora director da Revista de Teatro Casahamlet), leu O cerco de Vilanova, unha peza dramática ambientada no derradeiro día de vida do guerrilleiro O Gardarríos; tal texto foi escollido polo autor por un motivo evidente, acaban de se cumprir setenta anos da morte do activista.
Mais o Isaac non soubo, até rematar a lectura do seu texto, que o público fora nutrido cunha presenza sobranceira, a de Fernanda Cedrón Trigo, neta do Gardarríos. A entrañábel Fernanda ilustraríanos máis tarde cunha ampla bibliografía sobre a temática guerrilleira.
A mesa disposta para a doazón espontánea de libros nunca presentara tan elevado número de exemplares, e grazas a iso, os asistentes puidemos contar cunha amplísima oferta de títulos para gozarmos na casa.
Todo mudou, todo medrou; a PL comeza a ser un encontro de referencia a nivel galego, superando, definitivamente, a súa natureza eminentemente local.
Aquela iniciativa nacida ao pé do Douro perdeu carácter bohemio conforme foi adquirindo sona e difusión. O río xa non é un elemento indispensábel, mais permanecerá na denominación e na memoria, sempre obrigados á metamorfose sen esquecer de onde vimos.
Quizais, o seguinte chanzo, sexa a celebración dunha PL de inverno… Quen sabe, agora que deixamos de sermos poetas nómades para nos afacer á caloriña dos teitos, é posíbel que calquera día os letraferidos nos xuntemos de novo, vendo felepar (voz local que significa nevar) desde as vidreiras dalgún centro social.
Non esmorecerá a nosa literatura mentres se lles tendan pontes aos guerrilleiros das letras.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 10-09-2018 10:33
# Ligazón permanente a este artigo
A VELLA ESCOLA DE OLLOMAO
O grupo de teatro do Colectivo Cultural Ollomao, de Barreiros, está a pór en escena Enciclopedia Álvarez, unha obra que inevitabelmente, traerá á nosa memoria El florido pensil (adaptación realizada pola compañía Tanttaka Teatroa a partires dunha publicación homónima de Andrés Sopeña), mais non imos estabelecer comparanzas, por seren odiosas e acotío inxustas.
A recreación da escola franquista elaborada por Ollomao –ben oportuna hoxe en día- non goza do lucimento e mestría que nos engaiolara coa posta en escena de Os vellos non deben de namorarse. Se cadra, a estrutura escollida para Enciclopedia Álvarez non é a máis acaída para manter a cadencia dramática.
Sobran as continuas prolepses aclaratorias e falta o recurso á metáfora, ese tropo salvífico para o texto literario.
O fío condutor da comedia, malia estar omnipresente desde o mesmo título, mostra unha febleza que se arrastra durante toda a función, favorecendo a sensación de dispersión argumental.
A actual proposta podería chegar a evocarnos o microteatro, grazas á referida autonomía duns actos consumíbeis por separado, mais isto, lonxe de supor unha eiva, pode devir nunha virtude, sobre todo nunha época en que o teatro entrou con forza nos espazos mínimos (cafés, pubs…).
O espectador experimentado ou curtido, botará de menos a mensaxe indirecta, a incitación á reflexión provocada e tamén esas pingas de sarcasmo recomendadas en toda comedia. Xaora que Enciclopedia Álvarez é unha obra sarcástica, mais esta montaxe devora espazo de máis á matinación individual, introducindo uns continuos “pés de páxina” que poden chegar a resultaren monótonos.
Con todo, Ollomao non defrauda e sae vitorioso do lance, continuando a supor unha garantía nos habituais ciclos de teatro auspiciados polas institucións municipais, nomeadamente, nun panorama inzado de grupos estancados na comedia fácil e inocua.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 06-09-2018 18:49
# Ligazón permanente a este artigo
CRUEZA DO TEATRO ABSOLUTO

Cada verao, o Clube Teatral Elsinor visita as terras do Alfoz do Castrodouro coas súas novidades. Tal privilexio, témolo grazas a que o seu patrón é do val; un lugar coma outro calquera, mais, xa o dixemos, privilexiado.
Trátase da sexta función que Elsinor trae ao municipio en tres anos, e seguramente, tal porcentaxe supón unha rara avis fóra do ámbito coruñés.
Nesta ocasión, a obra intitulábase O palco e as lúas, quizais un título pouco esclarecedor, aínda que as nomenclaturas nada importan cando se trata de pezas independentes, pensadas para unha necesidade imposta polos tempos que corren, velaí o microteatro.
Microteatro non significa teatro pequeno, microteatro non é máis ca unha aproximación ao público, non só física, tamén aos seus salarios e intervalos de lecer.
Por iso, ese novo teatro urxente e veloz se cultiva nos cafés, nos locais socias e nas torres medievais, poñamos por caso.
O castelo do Castrodouro supón un escenario magnífico para que os actores e o público non manteñan distancias, para que se coñezan e se recoñezan como se todo, realidade e drama, non contasen con liñas divisorias. Existe tal?
O palco e as lúas é un compendio de obras curtas, estáticas, con escaso texto; unha proposta para suxerir o pacto coa atención do espectador. Aquí non podes fiarte do ouvido, cómpre estar alerta; cada xesto substituíu un parágrafo. Estades avisados, e ademais, unha actriz pode sacarvos a bailar; segundo aviso.
A quen teña lido Nunca paraíso (Xerais, 2016), hanlle soar estas pezas breves, e quen non o teña lido, sentirá o impulso de correr á libraría. Isto non é un aviso senón un consello de irmán letraferido.
Os argumentos do monllo de pezas que puidemos gozar o sábado 25 foron tiradas da actualidade máis cruel, dun telexornal en estado bruto, si, e mais do que contemplamos na rúa, ou nos camiños veciñais.
Manuel Lourenzo respira e reflicte o cotián, renunciou a ficar ancorado nos mitos clásico, aínda que, ao cabo, todo o que nos contaron os gregos é o mesmo que estamos a ver hoxe no telexornal, isto si é un aviso.
O palco e as lúas é unha comedia crúa, non para chorar de risa, máis ben para chorar de realidade.
Polo medio da obra (obras en realidade), Manuel Lourenzo sairá narrar unhas reflexións domésticas, non só por interactuar; tamén, e sobre todo, para que as actrices cambien o vestiario. Non é que o perspicaz público o colixa, non será preciso, vaicho contar o propio director. Porque este xenio da escena domina a avinza entre patio e escena á perfección. Non teñas medo que rompa o encanto; non, el acabará de avivalo.
O dramaturgo valadourés é un señor do teatro, xa o dixemos. Non o dixemos? Mellor, daquela rectificamos. Manuel Lourenzo é O SEÑOR DO TEATRO GALEGO.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-08-2018 15:13
# Ligazón permanente a este artigo
O POEMARIO QUE SALVOU AS BALEAS DA EXTINCIÓN
Cantas veces se dixo dun libro que precisa dúas lecturas?
Un autor (sei do que falo) non sempre resultará indemne de tal xuízo. Quizais, cando se di dunha narración longa, se insinúe que algún cabo ficou desanoado durante a redacción. Porén, cando a mesma afirmación se fai acerca dun poemario, é seguro que tal valoración está convidando a gozar da carne pegada ao óso, accesíbel soamente cando a tallada é domeada polo devorador. Falemos hoxe de carne de balea.
Baleas e baleas (Galaxia, 2018), é unha obra amiga de preliminares; por iso debemos deternos na faixa que nos informa de que se trata dunha edición conmemorativa (o poemario publicouse por vez primeira en 1988) dun “clásico contemporáneo”, escrutar a nota da autora e gardar as claves ofrecidas, pois sen elas, estariamos a desbotar a sazón oportuna para unha lectura proveitosa.
Luisa Castro ideou esta obra con vinte anos, mais a autora focega xa non era unha descoñecida no ámbito literario, xa que logo, falamos dunha poeta precoz; ou todos os poetas o foron dalgún xeito?
Baleas –como lle gusta denominalo á autora- é unha declaración de adolescencia, mais de adolescencia superada e reflexiva, quizais un chisco melancólica, ou se cadra co alarde da satisfacción polo traxecto vencido.
Tamén encontraremos en Baleas unha boa proba de madureza profesional e bagaxe literaria, por iso cómpre tripar con calma estes versos, para apreciar o oficio da autora e non se contentar coa codia do cetáceo.
Este poemario do desacougo emana sensualidade e cultura oral, máis nunca resultará inxenuo o tratamento da materia.
Que elemento emparenta esta obra coa gran familia da poesía? A presenza do onírico como salvoconduto cara á liberdade temática.
Trinta anos despois, as baleas regresaron ás costas da poesía galega.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-08-2018 09:31
# Ligazón permanente a este artigo
PRESENZA DA LINGUA GALEGA NO "VERSO DE MAIO"

Chamóuselle “ler o verso” á ofrenda relixiosa que noutros lugares se denominou “flores a María”; tratábase en realidade, alén do rito católico, dunha celebración herdada dos xogos florais de Roma, eventos nos que se honrou, desde tempos inmemoriais, a deusa Flora, padroeira da primavera no mundo grecolatino.
Sempre supuxen que o galego tería sido o idioma desterrado dos templos nos anos ’40 e ’50, mais souben estes días que non foi así en todos os lugares, nin en todas as ocasións.
Temos comentado nesta bitácora que no ámbito valadourés, concretamente na parroquia de Mor, a mestra Rita Andrade Abella adestrou varias xeracións de pícaras na lectura do verso; unha das súas funcións, á parte de transmitir as necesarias regras mnemotécnicas para non ficar en branco ante o público, viña sendo a adaptación de poemas tirados de libros e manuais. O que non sabiamos aínda, era que o galego tivo presenza naqueles rituais meteorolóxicos refundados polo cristianismo.
Estes días, por mera casualidade e pescudando no arquivo oral familiar (cos anos o individuo retorna ao clan na procura da sabedoría), tiven a fortuna de recoller unha composición poética daquelas que dona Rita aprendía as alumnas. Velaí o achado:
“Hai que cansadiña veño
coas flores que che collín.
Fun a casa de Galea
pa traguerche a cesta chea
pero non puiden enchercha
porque había mui pouquiñas,
e díxome don Jesús
que volvese outro día”.

Falamos dun poema sinxelo, adecuado á toponimia local e no que se amenta un antigo párroco do Castrodouro; é dicir, o ingrediente da proximidade foi traballado de maneira pedagóxica co obxectivo de lograr unha óptima aprendizaxe. O idioma empregado nos versos é o mesmo que falaban as nenas e mais a mestra en todos os ámbitos da vida, agás no escolar, onde o Estado non permitía o uso das linguas nacionais.
Eran tempos en que os libros de Noriega Varela e Iglesia Alvariño circulaban polas aldeas con considerábel profusión, achegando o galego culto a unha poboación que en moitas ocasións, cría empregar unha linguaxe desprezábel.
O autoodio, a prohibición, un pobo ágrafo na lingua de seu, unha posguerra tan cruel coma a propia guerra e moitos outros factores, obrigaron a lingua galega a sobrevivir en circunstancias extremas, nomeadamente cando moitos falantes, adoutrinados por un réxime delirante –coadxuvado por sectores eclesiásticos, non o esquezamos-, renegaban da propia fala.
Se a excepción que se deu na freguesía alfocesa de San Pedro de Mor encerra unha importancia suprema para min, non é só polo feito de ter acontecido na miña parroquia, senón porque a mestra Rita Andrade (falecida hai 49 anos), era a avoa de quen isto escribe.

Imaxe: Igrexa de San Pedro de Mor (Alfoz do Castrodouro)

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 24-07-2018 12:39
# Ligazón permanente a este artigo
MORREU O AMO DA LOBA
A finais dos ’90, a TVG emitía un espazo nutrido por contacontos (é a época en que os narradores orais adquiren carta de natureza para o gran público); por alí pasaron, Santi Prego, Paula Carballeira, Quico Cadaval, Manuel Lourenzo, Xosé Manuel Olveira “Pico”, Cándido Pazó, Carlos Blanco e entre outros moitos, por suposto, Xabier DoCampo.
Foi daquela cando escoitei, por boca de Francisco Xabier Puente DoCampo, un relato que me inquietou e marabillou de maneira absoluta. O conto falaba dunha parella con desavinzas, dunha traizón e dun animal que exerce unha sorte de xustiza poética.
Tratei, durante anos, de obter o documento daquela narración; volver escoitala, lela… sen achar éxito algún. Quizais o fracaso da pescuda radicou na procura solitaria, pois con ninguén compartín o impacto provocado por aquela narración, tal era o desacougo –e o pracer- provocado pola evocación do escoitado ao autor chairego.
Un día, cando xa supuña perdido no tempo o devandito relato (nunca tiven a oportunidade de coincidir con Xabier DoCampo), adquirín Cando petan na porta pola noite (Xerais, 1994), e alí, naquel libro conformado por catro relatos -e grazas ao cal o autor foi distinguido co Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil en 1995-, encontreime con A loba. Léano.
O gran contador e transmisor de contos deixounos o pasado 26 de xuño; a literatura oral , e tamén a infanto-xuvenil, perdían ese día un notario de excepción.
Decatémonos, tras a gran perda, de que aquelas narracións que recibimos ao vivo, corren o risco de se perder se non as rexistramos; escribíndoas, gravando as voces dos emisores ou filmando a quen as transmite.
Fagámolo en memoria de Xabier P. DoCampo.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-07-2018 12:49
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal