Vasoiras de xibarda


Cartafol de inquedanzas, experiencias e teimas literarias
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

PRESENZA DA LINGUA GALEGA NO "VERSO DE MAIO"

Chamóuselle “ler o verso” á ofrenda relixiosa que noutros lugares se denominou “flores a María”; tratábase en realidade, alén do rito católico, dunha celebración herdada dos xogos florais de Roma, eventos nos que se honrou, desde tempos inmemoriais, a deusa Flora, padroeira da primavera no mundo grecolatino.
Sempre supuxen que o galego tería sido o idioma desterrado dos templos nos anos ’40 e ’50, mais souben estes días que non foi así en todos os lugares, nin en todas as ocasións.
Temos comentado nesta bitácora que no ámbito valadourés, concretamente na parroquia de Mor, a mestra Rita Andrade Abella adestrou varias xeracións de pícaras na lectura do verso; unha das súas funcións, á parte de transmitir as necesarias regras mnemotécnicas para non ficar en branco ante o público, viña sendo a adaptación de poemas tirados de libros e manuais. O que non sabiamos aínda, era que o galego tivo presenza naqueles rituais meteorolóxicos refundados polo cristianismo.
Estes días, por mera casualidade e pescudando no arquivo oral familiar (cos anos o individuo retorna ao clan na procura da sabedoría), tiven a fortuna de recoller unha composición poética daquelas que dona Rita aprendía as alumnas. Velaí o achado:
“Hai que cansadiña veño
coas flores que che collín.
Fun a casa de Galea
pa traguerche a cesta chea
pero non puiden enchercha
porque había mui pouquiñas,
e díxome don Jesús
que volvese outro día”.

Falamos dun poema sinxelo, adecuado á toponimia local e no que se amenta un antigo párroco do Castrodouro; é dicir, o ingrediente da proximidade foi traballado de maneira pedagóxica co obxectivo de lograr unha óptima aprendizaxe. O idioma empregado nos versos é o mesmo que falaban as nenas e mais a mestra en todos os ámbitos da vida, agás no escolar, onde o Estado non permitía o uso das linguas nacionais.
Eran tempos en que os libros de Noriega Varela e Iglesia Alvariño circulaban polas aldeas con considerábel profusión, achegando o galego culto a unha poboación que en moitas ocasións, cría empregar unha linguaxe desprezábel.
O autoodio, a prohibición, un pobo ágrafo na lingua de seu, unha posguerra tan cruel coma a propia guerra e moitos outros factores, obrigaron a lingua galega a sobrevivir en circunstancias extremas, nomeadamente cando moitos falantes, adoutrinados por un réxime delirante –coadxuvado por sectores eclesiásticos, non o esquezamos-, renegaban da propia fala.
Se a excepción que se deu na freguesía alfocesa de San Pedro de Mor encerra unha importancia suprema para min, non é só polo feito de ter acontecido na miña parroquia, senón porque a mestra Rita Andrade (falecida hai 49 anos), era a avoa de quen isto escribe.

Imaxe: Igrexa de San Pedro de Mor (Alfoz do Castrodouro)

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 24-07-2018 12:39
# Ligazón permanente a este artigo
MORREU O AMO DA LOBA
A finais dos ’90, a TVG emitía un espazo nutrido por contacontos (é a época en que os narradores orais adquiren carta de natureza para o gran público); por alí pasaron, Santi Prego, Paula Carballeira, Quico Cadaval, Manuel Lourenzo, Xosé Manuel Olveira “Pico”, Cándido Pazó, Carlos Blanco e entre outros moitos, por suposto, Xabier DoCampo.
Foi daquela cando escoitei, por boca de Francisco Xabier Puente DoCampo, un relato que me inquietou e marabillou de maneira absoluta. O conto falaba dunha parella con desavinzas, dunha traizón e dun animal que exerce unha sorte de xustiza poética.
Tratei, durante anos, de obter o documento daquela narración; volver escoitala, lela… sen achar éxito algún. Quizais o fracaso da pescuda radicou na procura solitaria, pois con ninguén compartín o impacto provocado por aquela narración, tal era o desacougo –e o pracer- provocado pola evocación do escoitado ao autor chairego.
Un día, cando xa supuña perdido no tempo o devandito relato (nunca tiven a oportunidade de coincidir con Xabier DoCampo), adquirín Cando petan na porta pola noite (Xerais, 1994), e alí, naquel libro conformado por catro relatos -e grazas ao cal o autor foi distinguido co Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil en 1995-, encontreime con A loba. Léano.
O gran contador e transmisor de contos deixounos o pasado 26 de xuño; a literatura oral , e tamén a infanto-xuvenil, perdían ese día un notario de excepción.
Decatémonos, tras a gran perda, de que aquelas narracións que recibimos ao vivo, corren o risco de se perder se non as rexistramos; escribíndoas, gravando as voces dos emisores ou filmando a quen as transmite.
Fagámolo en memoria de Xabier P. DoCampo.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-07-2018 12:49
# Ligazón permanente a este artigo
VINTE ANOS DE CONTOS DO VALADOURO

Cúmprense vinte anos da presentación dunha obra que marcou o devir cultural dunha comarca enteira.
A finais do verao de 1998 presentábase Contos do Valadouro, unha xoia da literatura oral asinada por Xesús Pisón, Isaac Ferreira e Manuel Lourenzo.
Aquela primeira edición, presentada en Ferreira do Valadouro no mes de setembro, fora publicada polo desaparecido selo A Nosa Terra en agosto, e cinco meses despois, en xaneiro de 1999, a editora viguesa lanzaba unha nova edición.
Sería en outubro de 2005 cando Ediciós do Castro se fixese cos dereitos de publicación, realizando unha terceira, aumentada, e por agora, definitiva edición. Unha curiosidade: esta última tiraxe a cargo do novo selo, non gozou de presentación oficial. Tal eventualidade non repercutiu negativamente nas vendas, pois os exemplares desapareceron dos trinques nun breve espazo de tempo. Anos despois, ante a insistencia dos libreiros, Ediciós do Castro puxo en circulación as derradeiras –e considerábeis- remesas arrombadas nos seus almacéns.
Xa que nos metemos en fonduras, lembraremos outra curiosidade, agora un sucedido vinculado ao traballo de recolleita.
Aconteceulle a Xesús Pisón nas proximidades dunha casa á que se dirixía en busca de información. Tras as presentacións e a xustificación da visita, unha aldeá con mal xenio proferiu a seguinte cuestión: “Vostede é poeta, verdade? Os poetas foron os culpábeis da guerra e de todas as calamidades…”, e o abraiado Xesús houbo de marchar sen obter máis testemuño ca as imprecacións da azourida muller.
Para que Contos do Valadouro chegase ás mans dos lectores, os autores houberon de interrogaren ducias de veciños en idade provecta, pescudaren centos de narracións orais e “asaltar” memorias ancoradas en tempos recuados.
A angueira prolongarase durante anos, pois o labor compilador de Pisón, Ferreira e Lourenzo comezou moito antes de teren definido o destino da súa pescuda.
Fogares visitados, camiños tripados, horas de escoita e numerosos “confidentes” esparexidos pola xeografía valeca, supuxeron os alicerces básicos da intendencia; máis tarde chegaría a redacción, a corrección lingüística, a estrutura da colectánea, o deseño de ilustracións por parte de Pisón, a confección do mapa máxico polos metódicos Isaac e Manolo…
Dunha volta, tiven a honra de conducir o amigo Xesús até unha fonte oral. Será na derradeira taberna de Correlos onde o investigador escoite o testemuño dunha “vítima” da Zarrulada, e así nacerá un texto que reza: “Á noite un rapaz de Lagoa voltaba para a casa na bicicleta, cando sentiu uns canciños camiñar á par del…”
Van aló dous decenios e pese ao tempo transcorrido, os libreiros do val continúan a recibiren pedimentos de exemplares –xa imposíbeis de adquirir- de Contos do Valadouro, xa que a obra gaña interese conforme pasa o tempo.
De seguro, conviría unha nova edición, outra volta aumentada –cónstame que existe documentación inédita- e revisada por tres autores en plena vixencia creativa.

Imaxe: Mapa máxico do Valadouro


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 18-06-2018 11:02
# Ligazón permanente a este artigo
O LIBRO DO CAMPESIÑADO
Sei do Lunario perpetuo pouco máis do que me transmitiron os anciáns orixinarios do rural, e mais o que achega a Rede nuns concisos e reiterativos apuntamentos.
Teño escoitado aos maiores das parroquias do Alfoz do Castrodouro que noutrora, era común no fogar a presenza dun libro onde se podía achar a data de morte de calquera persoa; velaí unha das utilidades desta célebre publicación.
O Lunario perpetuo tiña que ser moito máis ca un libro esotérico; enténdese, polo título, que se trataba dun manual para coñecer con antelación as distintas fases da lúa. Tales informacións eran precisas para botar as colleitas ou intuír a chegada dos partos, tanto en animais coma en humanos.
Era polo visto, o Lunario perpetuo, un libro pensado para as facendas campesiñas, mais os testemuños que me chegaron non falan dos consellos destinados a labregos e gandeiros, nin das propiedades medicinais de certos vexetais silvestres, senón do poder do libro para sinalar a data do pasamento.
Sábese que á Inquisición non lle pasou inadvertida esta publicación (falamos dun texto publicado profusamente desde o século XVI), seguramente polo seu contido astrolóxico, malia que a materia maioritaria non tivese relación algunha co alén.
Cantas casas labregas contarán aínda cun Lunario perpetuo arrombado no faiado, entre huchas e escanos de levante? Ben seguro, aínda se podería artellar unha exposición de lunarios perpetuos en moitísimas parroquias galegas, ou en calquera lugar da Península (foi traducido para o portugués no século XVIII, converténdose en libro “sagrado” nos sertoes do nordeste brasileiro), demostrando que os nosos vellos xa coñecían un primitivo –e precursor- libro de autoaxuda.
O hábito de empregar almanaques para se valer das predicións, é un hábito que se mantivo vixente nas áreas rurais até non hai moitos anos; O Mintireiro Verdadeiro e o Calendario Zaragozano supuxeron dous manexábeis opúsculos en que coñecer o tempo e os días de feira en cada localidade, amais de contos e curiosidades varias. Hoxe, ben seguro, os espazos meteorolóxicos da televisión e por riba de todo a Internet, desprazaron uns libriños inelutábeis noutra época.
Poñámonos a remexer no faio dos avos (tamén no da memoria) e cismemos na posibilidade de artellar exposicións nos centros culturais dos nosos barrios e municipios… imaxinemos: “Exposición temporal de libros do faiado. Agradécese a colaboración da veciñanza polas súas inestimábeis achegas. Os volumes serán devolvidos ao remate da mostra”.
Se se fai coas fotografías de antano, por que non cos libros de sempre?


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-06-2018 10:49
# Ligazón permanente a este artigo
MAIO REMANECE POÉTICO EN MONDOÑEDO
A quinta edición do MONDOÑEDO É POESÍA pasará á historia, talvez, como a da consolidación definitiva dun evento que xa conta cunha crónica impresa, pois tal foi o agasallo que a organización tivo a deferencia de ofrecer ao público nesta ocasión. Trátase dun libro onde se recolle o currículo e mais unha breve mostra da obra dos autores que participaron no encontro desde 2014 até hoxe.
O costume de non deixar marchar os asistentes coas mans baleiras, vén sendo unha constante que cada ano engade valor e atractivo ao evento mindoniense, unha formidábel gala das letras rimadas que xa forma parte da axenda dos principais actos literarios da Galiza.
Cos anos, a parte desenvolvida no auditorio foi gañando protagonismo, de tal xeito, o roteiro urbano actual non supera as tres paraxes; quizais unha boa idea, nomeadamente se temos en conta que o clima do 1 de maio non sempre é primaveral e que a cidade anda en festas a tal hora.
É ben seguro que temos descrito o eclecticismo acostumado nestes encontros poéticos con anterioridade, e o criterio continuou sen variar.
Autores consagrados e con numerosas publicacións comparten cartel con nenos poetas, amadores do verso ou escritores no inicio do vieiro. Xa que logo, poesía con maiúsculas, ao vivo e en estado bruto por veces, ou puída até o requintamento outras.
Permítaseme que sinale un nome que descubrín neste quinto Mondoñedo é poesía: Juan Carlos Mestre.
A potencia, cadencia e calidade deste berciano con inclinación cara ao galaico, causoume unha grande impresión. Recomendo, alén de o ler, escoitalo.
O acto non quixo permanecer alleo á actualidade e antes do remate, A xusticia pola man resoou en boca de muller poeta, denunciando as inxustizas perpetradas pola Xustiza nas últimas semanas, porque o verso, se un día deixa de percibir o calafrío dos tempos, xa non se chamará poesía.
Desde que naceu esta calenda literaria mindoniense, fun explícito na miña ausencia de neutralidade á hora de valorar o evento, pois todo o que Mondoñedo celebra en torno ás letras provócame un entusiasmo especial, así que ninguén debe tomar ao pé da letra esta humilde crónica, senón pór en dúbida a miña subxectiva avaliación e acudir ao MONDOÑEDO É POESÍA do ano que vén, para constatar o lido ou tachar de tendenciosa a bitácora.
VASOIRAS DE XIBARDA acepta o reto, pois Mondoñedo, con poesía e sen poesía, nunca decepciona.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-05-2018 11:16
# Ligazón permanente a este artigo
MOLIÈRE E OS IMPERATIVOS LEGAIS
Tras ler Tartufo, unha obra dramática profunda, amena e con espazo para a reflexión, o lector ficará estrañado perante a resolución da trama, ofrecida nun último acto redactado a posteriori e dalgún xeito, por imperativo legal. Non esperariamos, no momento en que as páxinas desta terceira edición de Cátedra rematan e a obra recende a conclusión, topármonos cun deus ex machina en toda regra, e moito menos cunha machina engraxada por aquelas monarquías de orixe divina. Así e todo, era aquela unha época en que os monarcas auspiciaban o teatro comprometido. Canto recuamos!
Cando o lector extingue o acto cuarto para encetar o quinto, os responsábeis da edición –Encarnación García e Eduardo J. Fernández- advirten de que aquel acto non formaba parte do Tartufo primixenio.
O gran Molière debeu ter que loitar contra os detractores da súa obra e atopou refuxio nun Luis XIV amante das artes, en troques, el convertiría o monarca nun superheroe. Nada novo, nomeadamente se temos en conta que os inimigos do dramaturgo eran tamén os do rei.
Nos extensos escolios desta edición de 1989, de maneira reiterada, os citados estudosos e tradutores recórdannos a probábel inspiración do parisiense nunha novela publicada tres décadas antes, trataríase de La hija de Celestina, obra do madrileño Alonso Jerónimo de Salas Barbadillo. Sexa como for, eu quixen atopar reminiscencias d’O rei Lear nesta traxicomedia ben enfiada, que de non ser polo obrigado servilismo ao que se viu obrigado o autor, seguramente ofrecería máis trazos de traxedia que de comedia.
Desgrazadamente, os actos inseridos por agradecemento desvirtúan o texto e restan vigor literario a unha obra que fixo do dramaturgo unha referencia universal.
Por outra banda, a dimensión de actos e escenas presentan pronunicadas diferenzas, e esta irregularidade tampouco é allea á magnitude dos diálogos, onde deberemos enfrontarnos con auténticos discursos.
De modo que, o cadro actoral que deba abordar a representación dun Tartufo, haberá exercitar a memoria e quen sabe se resucitar os vellos apuntadores.

Imaxe: Capa dunha edición en portugués.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 18-04-2018 11:35
# Ligazón permanente a este artigo
O ADEUS ÁS ARMAS CONTADO POR IÑAKI EGAÑA
“Hai que aprender a manexar as armas do adversario, mais co debido noxo”.
Nicolás Gómez Dávila

Lendo El desarme. La vía vasca, un decátase de que ETA xa non existe, ou cando menos, non existe tal e como a coñecemos até hai unha década; porque o adeus ás armas comezou hai sete anos, aínda que en realidade, deu en xestarse moito antes.
O escritor e articulista Iñaki Egaña, autor desta crónica publicada pola tríade Mediabask, Txalaparta e Gara, non aforra datos nin teme caer en reiteracións; todo é pouco para explicar un proceso que –aínda por rematar- poucos coñecen en toda a súa dimensión.
ETA deixou de ocupar titulares de prensa e o conflito vasco semella ter perdido protagonismo nas sociedades do Estado español, xa que logo, quen viviron de preto o inicio desta andada para “propiciar un novo ciclo político” (tal é o que transmite o texto de Egaña) deben esforzarse en describir iso que o Goberno español teima en denominar “a derrota de ETA”.
Todos sabemos que derrotar é o verbo máis empregado na España historiada e o menos practicado na España real; por iso, soamente para contrarrestar a propaganda triunfalista do aparello estatal, convén ler esta oportuna e necesaria crónica.
Chegaremos a varias conclusións tras nos mergullar nas páxinas de El desarme. La vía vasca, e poucas coincidirán coa versión oficial cociñada nas cueiras de gobernos, partidos e medios de comunicación.
Observando os inventarios do desarmamento (reproducidos no libro a partires dos propios documentos elaborados por ETA e con fotos de armas e explosivos) chegaremos ao convencemento de que a sempiterna cantilena da extinción irremediábel, é tan dubidosa como deseñada polos aparellos de propaganda. Un dato obxectivo proporcionaranos unha imaxe que nos foi negada e que nos sandará das intoxicacións mediáticas: os verificadores do proceso foron depositarios de tres toneladas e media de armamento.
Entidades internacionais esforzábanse en mediar e persuadir ás partes da necesidade dun final negociado, o compromiso da poboación de Iparralde (a Euskal Herria baixo administración francesa) estendía o clamor do conflito até o palais de l’Élysée, e por riba de todo, Noruega implicárase na pacificación até límites insospeitábeis. Sirvan estes parágrafos como mostra: “Tres representantes de ETA estuvieron acogidos en Noruega durante más de quince meses a la espera de una delegación española que nunca llegó.”
Alguén sabía que a intervención do Estado noruegués fora fundamental no cesamento de hostilidades por unha das partes?
En cada páxina acharemos roles e protagonistas que os noticiarios de TVE, Antena 3, Cuatro ou La Sexta non nos descobren, pois a narración dos feitos, como sempre, é transmitida de xeito alterado, mirando de vencer no eido informativo.
Existiu un factor determinante que tampouco transcendeu fóra de Euskal Herria, un profundísimo debate aberto no seo da esquerda abertzale (ese conglomerado formado por sindicatos, partidos, colectivos xuvenís, asociacións culturais, sociais, humanitarias, os propios presos…) até chegar á certeza de que o ruído das armas nada bo traería no momento actual.
A canseira desa parte da sociedade vasca que se autodenomina abertzale (patriota), percibíase desde hai ben tempo, nomeadamente cando as últimas treguas suscitaran unha ilusión que parecía deixar avistar unha solución pactada. Isto non o conta Egaña, isto respirábase nas rúas e corredoiras de Vasconia, onde os máis próximos á clandestinidade viron que o enquistamento da situación (Egaña denomínao “bloqueo”) favorecía soamente ao Goberno español.
Outra das conxecturas estendidas polo oficialismo que esta lectura disipará é a dun desarmamento en soidade, pois, actores, facilitadores e mediadores colaboraron decontino na viaxe cara á pacificación; desde históricos negociadores noutros conflitos até o Vaticano, desde vasquistas militantes da non violencia até a Confederación Helvética…
Si; grazas ao libro de Egaña advertiremos as numerosas cortinas de fume que boa parte dos medios nos colocan diante os ollos acotío.
A linguaxe desta obra que supera as trescentas páxinas é meramente xornalística, descritiva até a iteración exhaustiva, co manifesto ánimo de achegar nitidez a uns episodios que non todas as partes desexan revelar.
Non ten desperdicio a pasaxe sobre o acontecido en Luhuso, onde se nos describe un momento crítico do proceso en que os propios observadores sofren o acoso policial.
Non hai vitimismo no texto de Iñaki Egaña, nin acusacións feroces contra as institucións que retorceron a información até límites grotescos ou dificultaron a destrución do instrumental da morte, unicamente ilusión no futuro, nun mañá onde as armas, pese a todo, continuarán presentes, pois a unilateralidade foi a compañeira máis fiel na viaxe cara a un proxecto emancipador sen cheiro a pólvora.
Esta obra lanzada en xaneiro deste ano publicouse en éuscaro, francés e castelán; non deixou de sufrir algunha censura na campaña de lanzamento, mais, quen espera que as verdades incómodas experimenten un parto sen dor?

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 08-04-2018 17:18
# Ligazón permanente a este artigo
A PRIMAVERA VALECA
Se a capital do Valadouro posúe un símbolo de seu, ese é o MERCADO.
Mercados temos semanais, de outono, do mel, ou de primavera, e houbo mercados que hoxe son unicamente, historia e memoria.
Non na noite dos tempos senón na historia dos sábados, xorde o vínculo entre o comercio e a vila de Ferreira.
Din as crónicas que o mercado puido nacer coma o resto dos mercados, para que os produtores da contorna puxesen á venda o froito das súas hortas e as carnes dos seus cortellos, mesmo se di que a afluencia de comerciantes chegados desde Castela, nas longuísimas rutas dos negociantes maragatos, axudou a que a capital do Valadouro consolidase unha cita para o encontro entre seareiros e comerciantes.
Mais eu, desde sempre, quixen asociar o nome de Ferreira ás augas ferruxinosas do río homónimo, emparentado coas explotacións metalúrxicas das terras do Valadouro, documentadas xa, no século XVI.
Supuxo, ben seguro, este metal, o máis primitivo comercio da nosa vila; así o testemuñan os numerosos topónimos locais vinculados ao ferro: desde Ferrocente no Cadramón até As Forxas en Frexulfe, sen esquecer as numerosas Escouras, Escouridos e Escouridais presentes en Budián, en Adelán, nas Oiras, en Recaré e no Pereiro; nin os Machucos, auténticos enxeños para estirar o ferro que dan nome a barrios de Lagoa, de Budián e de Santa Cruz.
Non en van, nas proximidades de Ferreira asentouse a ferraría máis próspera dos tempos en que o ferro supuña o auténtico ouro vermello do noso val. Era O Valadouro naquel tempo, un Valdeferro.
Así e todo, a tradición negociante do Valadouro non é exclusiva da capital nin adscrita a un tempo concreto. E digo máis, algunha peza artesanal, elaborada no noso val, chegou a formar parte das mostras etnográficas do gran museo dos galegos; recordemos se non, o que dicía o poeta Luís González Tosar hai uns anos, nun nostálxico artigo xornalístico. O sabio autor escribía:
“Pero sería (…) nos comezos do Museo do Pobo Galego, cando intimei con Salvador [García Bodaño], encargado entón da sección etnográfica de oficios e arte popular. Pasámolo bárbaro nunha xeira ao cume do Cadramón, no Valadouro, onde foramos na procura dun cesteiro. Imposible esquecer a impresión daquel home metido nunha chouza baixa e escura, labrando vergas de carballo cunha ferramenta primitiva de todo. Despois dun inquérito lingüístico e de mercarlle un par de cestos brutos, baixamos camiñando, un bo pouco envoltos nunha néboa tépeda, convencidos -como dixo Bodaño- de termos estado no século XII.”
Afortunadamente, se a visita dos dous poetas se producise hoxe en día, non afirmarían tal; pois O Valadouro pelexou por se incorporar ao seu tempo e non quedar atrás, mirando para o pasado co único ánimo da recreación, e por riba de todo, da aprendizaxe.
Sexa como for, hoxe celebramos un renacemento. O daqueles vintecincos de marzo en que as rúas de Ferreira se enfeitaban para recibir valecos e visitantes ávidos por gozar das tres novidades.
Unha tríade de elementos festivos distinguía o mercado do 25 de marzo dos mercados ordinarios: os produtos exóticos, o paseo e o cine.
Os produtos exóticos viñan da man de tendeiros que se achegaban a Ferreira unicamente tres veces no ano: o 2 de febreiro, Mercado da Candeloria; o 8 de setembro, día grande das festas patronais e mais no Mercado do 25 de marzo.
O paseo era unha actividade que hoxe, pouca xente recorda e entende. Tratábase dun exercicio de exhibicion das mellores galas, mediante un percorrido pausado desde Tanín á Feira Nova; velaí os confíns da nosa vila.
E o cine; porque o 25 de marzo había proxección no cine de Ferreira, e así os cinéfilos valecos podían gozar de Gilda, de Arroz amargo ou de Mogambo, títulos acosados pola censura dos tempos escuros, e no entanto, filmes que chegaron ao Valadouro para escándalo de mentes estreitas e depauperadas.
Hoxe, o Mercado do 25 de Marzo chámase Mercado Tradicional de Primavera. O costume foi recuperado e adaptado a uns tempos en que os Paseos de mocear son virtuais e teñen lugar nas redes sociais; o cine descárgase na Rede e moitos produtos exóticos deixaron de selo por cultivárense xa, no propio val.
Porén, hoxe coma onte, o mercado celebra o nacemento da luz, o renacer da natureza e o agromar dos froitos de tempada; festéxase en definitiva, a despedida do inverno.
É esta unha festividade na que os netos calzan as zocas dos avós, bambean os caxatos das avoas e locen esas boinas que andaban pola casa desde antes de eles naceren.
Xa que logo, o éxito do Mercado de Primavera está conquerido e garantido, pois vendo que as xeracións máis tenras tiveron que aprender a andar en zocas, a mover longas enaugas de liño e a enfundarse en refaixos de feltro, o futuro da primavera valeca retorna prometedor.
Resulta gratificante contemplar os actuais festexeiros, co smartphone agochado na faldriqueira, participando coa mesma devoción que o fixeron os seus devanceiros. E tal fusión de épocas, diversións e ímpetos xuvenís fainos chegar á conclusión, de que o renacer da primavera xamais se deixará de conmemorar no Valadouro; tal e como se fixo sempre, en comunal cerimonia, oficiada hoxe como hai décadas, en torno ao mercado máis agardado por valecos e valecas de todos os tempos.
Viva a primavera valeca!

LIONEL REXES

(Pregón pronunciado a noite do 23 de marzo de 2018 na Casa da Cultura “Manuel Lourenzo” da vila de Ferreira).
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 02-04-2018 12:17
# Ligazón permanente a este artigo
O DESTERRO DE LIBROS DOMÉSTICOS

Estes días apareceu unha nova explicando que varias bibliotecas públicas da Mariña, víronse obrigadas a rexeitar doazóns e a estabelecer regras para as xestionar.
A cuestión é que o doador actual xa non é un filántropo desprendido que desexa ver medrar a biblioteca da súa localidade, senón alguén que desexa desfacerse de volumes aos que xa non encontra utilidade. Os denominados libros de consulta levan anos perdendo usuarios tras á xeneralización da Rede e a popularización das diferentes enciclopedias dixitais; xa que agora a procura dun concepto ou dunha acepción lévanos uns segundos e pode realizarse desde o teléfono móbil.
Si; parece ser que moitos cidadáns quixeron ver un enorme colector azul nas bibliotecas e daquela, os responsábeis destas infraestruturas tiveron que deter a “vaga de solidariedade”.
Do mesmo xeito que volven os discos de vinilo e outros obxectos que a nosa memoria non deu abolido, eses libros que hoxe sobran en andeis e faiados, serán botados de menos dentro dun tempo, cando o arrepentimento sinale ocos enchidos con calquera chilindrada insubstancial.
Ninguén cuestiona a utilidade das diversas “pedias” presentes na Rede, mais a información recollida naquelas fermosas coleccións encadernadas en coiro, non ten por que ser considerada obsoleta. É mais, considero que debemos aprender os nenos a empregar as enciclopedias que moran nas nosas casas; como recurso auxiliar ou como actividade romántica, mais os libros que nos axudaron a abrir mentes e a estudar carreiras, non pertencen á mesma categoría cá vella BH arrombada no garaxe.
Seremos quen de nos desprender dese libro que nos descubriu o pracer da lectura? Reflexionemos sobre esta e outras cuestións ao tempo que cavilamos nunha maneira de aloxar eses libros que veñen de ficar desafiuzados, nomeadamente agora que as bibliotecas decidiron non constituír o pano de bágoas de ninguén.
Cumpriría unha rede de adopción deses volumes que están a piques de perder o seu lugar habitual na vivenda que os viu marelecer, pois estou seguro de que existen moitas persoas que posúen espazo e vontade hospedadora, lectores que acollerían de boa gana algúns exemplares refugados. Cantos fogares carecen de biblioteca de seu? Temo que ben deles.
Á parte do dinámico comercio de libros usados que bole pola Rede, existen outro tipo de mercados, máis traidicionais; ámbitos urbanos onde desfacerse dos libros que non desexamos (mercados e feiras fixos, librarías de vello, rastros…).
Mais, non me vou centrar en quen desexa obter un beneficio a cambio da súa vella biblioteca, senón en persoas que arelan un espazo na casa e agardan por alguén que porfille os seus volumes. Aí, nesa situación, caben opcións imaxinativas, altruístas e edificantes.
Desde organizar sorteos para escolares (lembro un compañeiro da EXB que rifou os seus cómics de Don Miki entre os nenos da aula) até sorprender os veciños cun inesperado agasallo na caixa do correo… Botémoslle imaxinación e pensemos en cadeas de intercambio, redes de obsequios literarios, grupos de troco de obxectos de segunda man… Calquera cousa antes de que os volumes acaben reciclados como cartón para embalaxes, pois un libro non se recicla; un libro hérdase, légase, transmítese ou dóase, mais un libro é algo máis ca papel, pois tras el existen horas de traballo e maxíns estrullados.
Non temamos polo futuro da industria da celulosa, sobran eucaliptos nos nosos montes e faltan libros nos nosos fogares, quizais ese desequilibrio está máis ligado do que nos parece. Poñamos que (agora) falo da Galiza.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 28-03-2018 17:59
# Ligazón permanente a este artigo
OS CAIROS DE LORD BYRON
Cando se cumpriu o segundo centenario do encontro de Vila Diodati (aquela xuntanza literaria do verao de 1816 á beira do lago Leman), escribiuse profusamente sobre os textos nacidos das noites de tempestade. É sabido que Frankenstein ou o moderno Prometeo foi concibido na citada mansión durante o enclaustramento propiciado polo clima extremo do denominado “ano sen verao”, porén, existe outra obra que non gozou da mesma repercusión e transcendencia.
O relato atribuído a John William Polidori - médico persoal de lord Byron- naceu de maneira escura e aínda hoxe arrastra farrapos de misterio verbo de autorías e orixes.
O londiniense de ascendencia italiana artellou unha curtísima novela intitulada O vampiro, e díxose, que oitenta anos máis tarde, Bram Stoker non desaproveitou o argumento á hora de redactar o seu Drácula.
Mais o fuscallo que envolveu daquela a Vila Diodati chega até os nosos días, pois algunhas fontes manteñen que a obra ideada por Polidori non foi esta, e para rematar de enredar o fío, algúns estudosos afirman que O vampiro abrollou a partires de lendas coñecidas polo mesmo Byron nas súas viaxes por Europa do leste. Incluso, chegou a existir algunha edición asinada polo aristócrata, quen cobizaba ser considerado o autor do texto.
O caso é que estes días O vampiro chegou ás miñas mans. O discutido texto non é máis ca unha sinxela nouvelle de pouco máis de trinta páxinas, e na edición que manexo, publicouse abeirado doutros relatos de xénero fantástico polo histórico editor Luis de Caralt.
Coñecendo a tormentosa relación entre Polidori e Byron, o lector ha chegar á conclusión de que O vampiro é unha vinganza do empregado, farto seguramente, das célebres burlas e desprezos aos que era sometido.
N’O vampiro hai personaxes recoñecíbeis e situacións case premonitorias, no entanto, o maior misterio literario deste conto, para min, non radica nas leas amentadas, senón no grao de inspiración que lle puido proporcionar a Stoker.
Pouco se describe na obra de Polidori de poderes e vezos dos chuchadores de sangue, pois que o devandito texto non é outra cousa ca unha metáfora –maliciosa- sobre as actitudes vitais de Byron. Xa que logo, o autor de Drácula puido atopar vagas ideas, mais non sólidos alicerces para a construción da súa novela.
Unha linguaxe intricada até a extenuación e unha busca continua do preciosismo, orixinan unha lectura complexa que mesmo obrigan a reler frases e comprobar sensos gramaticais, feito este que pode chegar a exasperar o lector, independentemente da súa habitude e acuidade.
Do final só podemos dicir que é previsíbel e carente das arestas propias do bo oficio literario; quizais esta lasitude é o que máis a emparenta con Drácula.

Imaxe: Vila Diodati. Coligny (cantón de Genève)
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 17-03-2018 17:08
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal