Vasoiras de xibarda


Cartafol de inquedanzas, experiencias e teimas literarias
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

UN CANCIONEIRO PARA O VAL DOS MÚSICOS
Para min como para moitos, O Valadouro supón unha comarca natural estendida ao longo de varios municipios. O intelectual Isaac Ferreira, a quen citaremos reiteredamente neste texto, considera un país O Valadouro, e como dicimos os valecos: Non desapido.
Acho que non resultará presuntuoso denominar val dos músicos ao conxunto de parroquias deste antigo val glaciario, pois a historia fala da numerosa presenza de orquestras e mestres da arte musical; e sen írmonos tan lonxe, o tótem da música galega por excelencia é natural da vila de Ferreira, pois Miro Casabella viu a luz nunha vivenda da Praza de Santa María, no miolo da capital valeca. Por certo, o célebre integrante de Voces Ceibes empregou profusamente a lírica medieval galaico-portuguesa nas súas creacións. Palabras maiores!
En 2013 Francisco Piñeiro e Paz Rodríguez Silva publicaron -baixo o auspicio da Asociación Cultural O mundo de Galea- Lembranzas musicais do Valadouro, unha obra financiada pola Deputación para divulgar a historia dun antigo motor económico local, pois como dixemos, as terras do Douro foron prolíficas en profesionais da harmonía.
Xa temos, pois, o primeiro alicerce-xustificación do noso proxecto. Mostremos agora un exemplo ben gráfico da materia prima coa que contamos.
En 1997, o grupo musical Chouteira (unha formación de brillante percorrido) publicaba Ghuaue!, o disco onde se incluía a peza Chote do Leirado. A canción en cuestión fora recollida nas terras do Valadouro (o barrio do Leirado encóntrase entre as parroquias de Lagoa e Frexulfe, pertencendo a esta última), e a súa letra di algo así como: “Mozas do Leirado/ cando van co gado/ espetan a guillada no medio do prado/ e bailan o chote e mais a muiñeira/ mozas do Leirado non hai quen as queira/ son dúas Ferreiras e dúas Adanas e catro Manechas e cinco Cuañas…”
Tanto a toponimia coma os alcumes familiares presentes na peza permanecen vixentes na actualidade, nunha realidade social que aínda carece dunha compilación de cancións tradicionais locais; velaquí o segundo alicerce.
A comarca do Valadouro conta cunha magnífica colectánea de lendas e mitos, tal é Contos do Valadouro (X. Pisón, I. Ferreira e M. Lourenzo), goza tamén dunha antoloxía publicada polo IES Alfoz-Valadouro intitulada Contos, lendas e outras historias, recollida polo alumnado e publicada en 2015 pola Deputación, do mesmo xeito existe unha aproximación á paremioloxía local asinada por quen isto subscribe, Ditos e refráns do Valadouro, un traballo publicado en 2013 polo Seminario de Estudos do Valadouro.
Con todo, non existe un cancioneiro recollido nas parroquias do río Douro, pese a non ser difícil escoitar anciáns declamando enxeñosas cantigas vixentes na súa mocidade. En ocasións, estas composicións populares supuñan auténticas coplas de escarnho e maldizer.
Hai meses, recabando información para un artigo sobre o pasado do barrio de Correlos, cruceime coa literatura popular en forma de versos maliciosos: “Anda viudiña cos homes/ que eses póñente lucida/ xa non pesas nin avultas/ máis que unha mariquita”.
O albo da rexouba, unha desventurada rapaza, ficara “viúva” de noivo nun altercado acontecido no souto de Correlos. Á parte da riqueza literaria que representa este cantar, estamos a rescatar un léxico extinto grazas a el. Alguén sabe o que era unha mariquita a comezos do século XX? Sinxelamente unha sardiña pequena.
A existencia deste tesouro popular e a relativa facilidade para o recuperar, podería supor o terceiro alicerce-xustificación, aínda que os argumentos sobre a présa e a necesidade para fixar o cancioneiro valeco resultan interminábeis.
Afirmou Isaac Ferreira nunha ocasión que na parroquia do Castrodouro existiu “unha auténtica escola de acopladores”, e acoplador non era outra cousa ca un compositor de coplas; xa que logo, sabemos que gozamos dun abundante patrimonio oral rimado.
O pasado Día das Letras Galegas aproveitei as tribunas que me brindaron os concellos de Alfoz e de Ferreira para lanzar unha proposta: A confección do Cancioneiro do Valadouro de maneira colectiva.
Penso que se os centros de ensino presentes no val (dous de primaria e un de secundaria), as institucións vinculadas coa terceira idade (unha residencia de anciáns e unha vivenda comunitaria), determinados colectivos culturais (SEVA, O Castelo, Amado Lar, asociacións veciñais…), coidadores de anciáns e algúns voluntarios con experiencia na recolleita de patrimonio oral, artellamos un proxecto colaborativo, antes do que pensamos poderemos ter recuperado o noso cancioneiro.

LIONEL REXES



Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 17-06-2019 16:31
# Ligazón permanente a este artigo
OS NOSOS BARDOS, INCONFUNDÍBEIS NO PAÍS
Explicaba hai uns días a conmemoración do Día das Letras Galegas a un antigo profesor meu; don Luis, segoviano de nación e madrileño de habitación, sentiu curiosidade pola devandita efeméride, e ao se fixar no nome de Antonio Fraguas, a memoria vooulle cara ao ilustrador “Forges”, galego por vía paterna, por certo.
Ninguén, no meu ámbito xeográfico inmediato, acabou confundindo a Antonio Fraguas Fraguas con Antonio Fraguas de Pablo, feito que lonxe de ser reprensíbel, resulta esclarecedor. Aquí, o Fraguas de Cotobade non precisa matizacións.
Do mesmo xeito, na Galiza evocamos a Rosalía polo seu nome nu, sen temor a que alguén nos pregunte de que Rosalía estamos a falar, malia que na actualidade, tras o éxito recabado por unha cantora catalá homónima, esteamos a ler e escoitar o nome da artista moza en todos os medios de comunicación.
Como se refiren os ingleses a don William Shakespeare? Exclamando con orgullo “O Bardo de Avon”. Xaora.
Nós, sen tanto orgullo e talvez de maneira inconsciente, dicimos Antonio Fraguas sen nos decatar de que no mundo hai outros célebres Antonios Fraguas, e nomeamos a Rosalía coa boca chea da mesma maneira, coma quen invoca o padroeiro da súa parroquia, sen caer na conta de que tamén os santos están repetidos.
A familiaridade que demostramos acerca de certos autores e autoras de noso, denota a asunción dun sistema literario no que nos recoñecemos, autónomo e integrado na sociedade do país que o le. Porque en contra do que nos pareza, Galiza le. Abofé.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-05-2019 17:48
# Ligazón permanente a este artigo
POESÍA ADULTA, URBANA E CANALLA
Este primeiro de maio cadrou nun mércores pouco apracíbel climatoloxicamente falando; mais o “Mondoñedo é poesía” chegou, combateu e venceu auga e friaxe coa caloriña adoita.
Vimos de asistir á sexta edición e o nivel non deixa de elevarse nesta cita anual, pois que unha das marcas da casa, mesturar consagrados con noveis, está a convocar o melloriño do panorama poético encontro tras encontro.
Nesta ocasión, se tivese que resumir o encontro nunha epígrafe, diría que o recital vén de facerse adulto, urbano e canalla.
Non imos negar que xa houbera algo disto en anteriores edicións, mais desta volta, a presenza de Alberte Momán e de Antón Reixa tatuaron o MÉP de pulsións urbanas e “esquinas de amor urxente”, tal como cantaba o vigués na súa Cumbia china.
Durante a declamación de Reixa non puiden deixar de lembrar outra peza musical d’Os Resentidos, concretamente a que dicía “Il mondo, il mondo, Mondoñedo, viño branco viño tinto, Galicia sitio distinto…”, e entre recordos do primitivo rap patrio, escachamos de risa coa poesía canalla deste bocalán incorrixíbel.
Momán é concluínte e recita en falsete de voz de trono, unha técnica que lle teño observado a Claudio Rodríguez Fer e que por veces resulta acaída. O ferrolán sobe, recita e baixa do escenario como se a area o queimase nos pés, mais resolve sen vacilar.
E non nomeáramos, aínda, a Martiño Maseda, o poeta chairego que nos trouxo o recendo dos Mondoñedo é poesía de sempre, coa súa atmosfera de aldea urbanizada, verso doído e afecto no alento; cousas de adultos.
Estes tres homes marcaron a lume o festival deste ano, mais as cinco mulleres d’A banda da Loba beiceron o evento coa súa música culta e leda. A feminidade brava está a tomar os escenarios galegos (Sés, De Vacas…), e iso afortunadamente, non ten volta; a música galega fala en muller, e non era sen tempo.
Certamente, temos acadado un cumio con esta edición distinta e anovada, e aínda que algúns botamos de menos o roteiro poético pola cidade, comprendemos que a evolución do MÉP é imparábel e as mudanzas introducidas xustificadas.
Quizais por isto comezamos a crónica polo final, mais non podemos obviar a homenaxe rendida ao Pallarego, o barbeiro que dotara a Cunqueiro dun refuxio literario onde achar inspiración.
Creo que moitos dos asistentes puidemos observar unha carroza dos maios por vez primeira, tal era o agasallo con que fomos recibidos ao pé do auditorio Pascual Veiga. Non era casualidade, Manuel Ledo Bermúdez, O Pallarego, impulsara a recuperación desta tradición na II República coa colaboración dos intelectuais mindonienses da época.
Cada Mondoñedo é poesía sucede de modo orixinal e irrepetíbel, por iso mesmo é preciso estar e non se contentar con que cho conten.




Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 08-05-2019 17:54
# Ligazón permanente a este artigo
O PRESTIXIO DA LITERATURA EN LINGUA GALEGA
Os aspectos identitarios galegos sufriron –e sofren- un histórico factor estrangulador, factor adoito propiciado pola aspiración neutralizadora dun Estado que outorga carta de natureza a uns concretísimos -e alleos a nós- trazos culturais. Mais non imos falar hoxe de séculos escuros nin de autoodio; hoxe polo contrario imos administrarnos unha dose de optimismo e vangloria.
Non sempre os galegos se ven recoñecidos no tesouro cultural que os milenios foron forxando, mais existe unha arte que logra avir compatriotas de sentimentos enfrontados ou mesmo a desleigados recalcitrantes; trátase da literatura en lingua galega.
Antes de que quen isto escribe se convertese en autor de textos literarios, unha emotiva anécdota proporcionáralle a proba de que as letras galegas gozan de adhesións inopinadas.
Aquela camareira non tería máis de vinte anos, aproximábase a hora de peche e botaba ao lixo os xornais que ficaran esfarrapados sobre o mostrador.
Unha sorte de suplemento xurdiu daquela morea de páxinas cotifadas, e a mirada reflexiva de Rosalía de Castro pareceu escrutarnos desde a nebulosa da noite tabernaria.
A rapaza alisou as follas, achegounas a peito e dixo algo así como “Isto é de Rosalía e non se tira”.
As letras galegas gozan de numerosos nomes totémicos, e este feito incide mesmo nas persoas que non len. Cantas veces escoitamos gabar a Rosalía, a Castelao, a Pondal, a Cunqueiro ou a Luz Pozo Garza? Estamos seguros de que os seus valedores leron tales autores?
Todos sabemos que un automóbil de fabricación alemá goza dun prestixio incontestábel ou que a reloxaría suíza non ten rival coñecido, non é preciso que teñamos conducido un carro xermano ou que midamos o tempo nun swiss made, así pois, á nosa literatura acontécelle algo semellante. Se o libro está en galego, sábese ou intúese que ten calidade. Talvez, as vicisitudes históricas das nosas artes coadxuven á hora de lles supor calidade excelsa ás nosas letras.
O galego está catalogado como lingua minoritaria (pese a contar o portugués con 250 millóns de falantes), por tal motivo, moitos galegos dan por suposto que se un texto literario deu superado os filtros e obstáculos até chegar á libraría, ha ser porque se trata dunha obra de altísima calidade. Quizais non sempre sexa así nin teña porque o ser.
Non é o galego un idioma estatal (malia ser o portugués oficial en nove estados independentes), e polo tanto a nosa literatura debeu achar a súa representatividade no esforzo e no enxeño; se non, pensemos na exportación do realismo máxico ás latitudes onde se fixo adulto.
Recapacitemos sobre o boom da literatura infantil en galego nos últimos anos. É doado de facer, pois chegará con evocar o fenómeno Ledicia Costas, e agora, calculemos cantos meniños empregan a lingua galega acotío no noso país.
Certo, as contas non cadran. Unicamente cadrarían se nos detemos a cavilar no prestixio do que goza para pais e mestres un conto en galego.
A LIX é hoxe unha potencia cultural na Galiza, mentres nenos e mozos farfallan nesa koiné do “no doy hecho” e do “voy cubrir el papel”. Tal é a lóxica do ilóxico.
Teñamos en conta que se tan só os galegofalantes fosen consumidores de libros en galego, ducias de editoras, imprentas e distribuidoras terían desaparecido hai tempo, mais o libro en galego goza dunha alta consideración entre nós, independentemente das ideoloxías, das sensibilidades e dos estratos sociais.
Poderiamos considerar nesta altura, que goza dun futuro menos abrupto a nosa literatura ca a nosa lingua, mais, que chave debemos aplicarmos para entendermos esta realidade delirante? A dun pobo que se enaltece e se avergoña a partes iguais.
Sexa como for, somos depositarios dun rico sistema literario, vivo e de altísima calidade, os autores en galego son legatarios dunha bagaxe reputada, mesmo no ámbito europeo culto, e por suposto, recoñecida nesa América onde a nosa cultura se refuxiou nos momentos de cativeza e persecución.
Unha boa proba da vizosidade do sistema literario galaico represéntana as entidades e institucións que con máis ou menos sorte, pulan polas letras galegas; desde a histórica Real Academia Galega até a Asociación de Escritoras/es en Lingua Galega, sen obviar o Centro Pen Galicia, Dramaturga ou a Academia Galega do Teatro. Tampouco debemos esquecer a presenza duns poucos medios de comunicación orientados a dar conta da noticia literaria: Luzes, Erregueté, Fervenzas Literarias, Criticalia, Biosbardia…
Temos unha alfaia e somos conscientes da súa importancia. Gratulémonos do acerto.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 05-05-2019 15:34
# Ligazón permanente a este artigo
UN GALO
Non é a primeira vez que traemos a estas páxinas o labor de dous recoñecidos activistas culturais mindonienses, nin foi a primeira ocasión en que eles congregaron un grupiño de amigos para recrear, con fiel entrega, unha célebre composición poética de Manuel Leiras Pulpeiro.
Margarita Bermúdez Rubiños e Xulio Rodríguez Leiras son, entre outras moitas cousas, cultivadores do saber. Esta parella vén participando e colaborando en boa parte das iniciativas culturais do ámbito mindoniense, deixando claro que para eles, como para moitos outros, o hinterland emocional do Mondoñedo histórico sobarda xenerosamente os límites municipais.
O poema en cuestión ben podería figurar nas guías turísticas da cidade, pois os seus versos van debuxando un itinerario por interesantes lugares da área rural, hoxe considerabelmente mudados desde aquel 1910 en que Un galo fora galardoado en Vigo.
Diciamos que non é a primeira vez que Xulio e Margarita convidan un grupo de amigos a faceren o que eles denominan “a ruta do galo”, pois que existe un magnífico artigo de Antonio Reigosa que dá fe do carácter periódico da experiencia; mais desta volta, foi un servidor quen se puido deleitar da fermosa peregrinación poética.
Os experimentados cicerones manexan á perfección o concepto da interactuación, polo que os participantes son fornecidos de exemplares do poema ao chegar ao encontro, para iren percorrendo, literaria e fisicamente, os lugares que Leiras inmortalizou.
Iníciase o percorrido na Alameda dos Remedios, unha das atalaias da cidade, e remata nas inmediacións da torre de Gorrete, xa na parroquia de Masma, onde se procede a unha lectura pública e participativa.

“Poñendo ben unhas prumas
que levaban nos sombreiros…
Pro, foron, faladurías:
¡Quén sabe o que houbo de certo!”


Así remata Leiras o poema e tal lin, pois a derradeira estrofa tocoume en sorte á hora da interpretación xeral. Aplausos e satisfacción compartida puxeron o colofón á vivencia, mais aínda quedaba moito por aprender.
Tras un magnífico xantar na Casa da Penela (deste lugar temos falado aquí en varias ocasións), foron as creacións doutro autor mindoniense quen excitaron a nosa curiosidade, mais todo fora artellado sabiamente polos guieiros locais e nada se deixara en mans da casualidade.
A escasos metros do citado estabelecemento rural encóntrase a casa do Licho de Vilamor, a quen Cunqueiro convertera en personaxe en Escola de Menciñeiros, e como non podía ser doutro xeito, até aló fomos, aínda co sabor da torta de Navia e mais da colineta no padal.
Mais non era o Licho o único home de Vilamor que proporcionou inspiración a don Álvaro, pois antes de chegarmos á casa do ínclito sacamoas, aínda nos mostrou o Xulio o lugar onde se asentara a ferraría de Veremundo, quen, segundo contan as fabulosas crónicas cunqueirás, fixo ferramenta e adeprendeu a tirar as moas da súa propia boca, logo de que o Licho lle cobrase medio real por un servizo.
E cando por fin chegamos ao que fora fogar do literario Licho de Vilamor, alí estaban os seus descendentes, dando fe de que a realidade e a ficción, sonvos cousa ben semellante.

Imaxe: Margarita e Xulio
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 23-04-2019 11:29
# Ligazón permanente a este artigo
RECORRENCIA DE ABRIL NA SEÑORA DE VIAVÉLEZ
En abril de 1927 nacía en Viavélez a escritora máis prolífica das letras castelás (fálase de 4000 títulos e 400 millóns de exemplares vendidos), e en abril de 2009, a señora de Viavélez deixaba orfos uns lectores que converteran o amor en pulsión literaria. Conmemoramos, xa que logo, o décimo cabodano do pasamento de dona Corín Tellado.
A célebre novelista nacera no municipio do Franco, no país eonaviego, polo que é probábel que a autora escoitase falar galego durante a súa infancia. Mais a súa vinculación coa Galiza non rematará aí, pois a señora de Viavélez, en contra do que moitos pensan, non comezou traballando para Bruguera senón para a viguesa Editorial Cíes, o selo fundado polo visionario Eugenio Barrientos, quen acabaría erixíndose nun rei Midas do libro de peto.
Nesta mesma editora recibiría o bautismo do prelo outro mago das letras populares, tal foi Marcial Lafuente Estefanía, quen tras a Guerra Civil e unha estadía no cárcere, estabeleceríase en Vigo, converténdose no escritor por excelencia de novelas do oeste.
Escoiteille en máis de unha ocasión ao escritor Isaac Ferreira que para normalizar un idioma, é imprescindíbel, tamén, a literatura de cordel, e acredito nesta aseveración. Cando a señora de Viavélez lanzou as súas novelas rosas ao público lector, o castelán non padecía -polo menos no Estado español- ningún perigo de desprazamento, mais é seguro que estes libriños de pequeno formato contribuíron positivamente ao seu coñecemento entre os sectores menos ilustrados.
As noveliñas de amor, o hard boiled, as plaquettes, os folletíns e toda a gama de libros ofrecidos nos quioscos, coadxuvaron no achegamento das letras a persoas que talvez, aínda non sentiran atracción algunha pola literatura convencional, no entanto, acabaron picando o anzol dos libros de peto e as capas a toda cor.
Grazas a Corín Tellado, millóns de persoas convertéronse en lectoras por todo o mundo, e seguramente, unha parte considerábel continuou a descubrir outros xéneros, outros autores e libros de grande envergadura.
Ben sei que moitos dos seus lectores descoñecen un curioso dato sobre esta escritora, resulta que a mesma novelista que os enfeitizou con tramas de amor arrebatado e romanticismo en cantidades industriais, redactou novelas eróticas.
Dona Corín publicou estas narracións baixo pseudónimo, mais fica patente que para a autora, o rosa e o verde non estaban moi afastados.
En Viavélez existe unha rúa Corín Tellado, e en Xixón (cidade na que faleceu tras morar boa parte da súa vida) tamén; no entanto, considero que a mellor homenaxe neste décimo cabodano sería achegarse a algunha das súas creacións, e en definitiva ler para coñecer.
Coméntame unha afervoada lectora das novelas de Corín Tellado, que despois de moito ler a esta autora, acabou por desenvolver a capacidade de intuír os desenlaces das tramas desde o comezo da obra, e ademais, detectara unha constante nos devanditos textos: Dúas persoas comezarían odiándose, para acabar máis tarde amándose apaixonadamente. Desde logo, dona Corín inspirábase na vida mesma.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-04-2019 19:01
# Ligazón permanente a este artigo
CANDO LIBERAR LIBROS SUPUÑA REALMENTE UNHA LIBERACIÓN
Cóntanme os lectores de Corín Tellado, que aló polos anos ’60 e ’70, para se faceren coas románticas novelas en Paris, era preciso achegarse á rue de Seine.
Ás beiras do Sena, un estabelecemento ofrecía literatura en castelán a todo exiliado, emigrante e viaxeiro que chegase á cidade. Tal era a Librairie Espagnole, un comercio que alén de literatura “rosa”, dispuña de múltiples xéneros e autores, mais o testemuño que a min me chegou alude ás populares novelas da escritora eonaviega.
A “Libraría Española” abriu as súas portas no Barrio Latino en 1954, pechándoas cincuenta e un anos máis tarde para as reabrir en Montparnasse, concretamente na rue de Littré, e quero pensar que alí continúa a ofrecer consolo aos letraferidos errantes.
A mudanza tivo lugar no mesmo ano en que falecía Antonio Soriano, o fundador da libraría, mais naquela altura era xa unha ascendente quen dirixía o negocio.
Antonio Soriano Mor (Sogorb, Castelló, 1913-Paris 2005) chegara a Francia fuxindo do delirio fascista, e tras un periplo ben literario, asentárase na capital. En Paris chegou a erixir unha auténtica institución da cultura hispánica, pois a Librairie Espagnole acabou converténdose nunha plataforma de difusión para os libros proscritos no Estado español, e ao mesmo tempo, nun inelutábel cenáculo de intelectuais fuxidos.
Cando a idade retirou a Antonio da actividade laboral, foi a súa filla, Sonia Soriano, quen continuou o labor comercial, recollendo fielmente o legado da sensibilidade cara ás causas pendentes e as materias imprescindíbeis.
En 2008, a embaixada española en Paris promoveu a colocación dunha placa no edificio da rue de Seine, homenaxeando o impagábel labor de Soriano. Curiosamente noutros tempos, cando alguén se dirixía á devandita embaixada para demandar o enderezo desta libraría, a atención non era cordial.
Antonio Soriano, amais de divulgar a literatura prohibida polo ditadura franquista, chegou a impulsar un selo editorial vinculado á libraría, sumándose así á longa nómina de libreiros editores. Tampouco quixo deixar de probar a experiencia da escrita, pois en 1989 reflectiu a súa memoria de expatriado no libro Éxodos. Historia oral del exilio republicano en Francia 1939-1945.
Agora denominamos liberar libros a unha actividade emparentada cos xogos de rol e as citas a cegas, no entanto, o fundador da Librairie Espagnole en Paris foi realmente un liberador de libros, un auténtico rescatador nunha época de exilio e emigración. Aprendamos da experiencia e abramos os ollos ante os caprichos da historia. Non esquezamos que até hai corenta anos, moita xente viaxaba a Paris para mercar os libros e a Perpinyà para ir ao cine… E teñamos presente que hoxe, xa hai músicos no exilio.
Citabamos no primeiro parágrafo a Corín Tellado, unha autora que logrou vender catrocentos millóns de exemplares das súas creacións, e á que recordaremos nesta bitácora para o mes que vén, pois o 11 de abril cúmprense dez anos da súa desaparición.
Xamais deberemos esquecer que a señora de Viavélez converteu en lectoras a moitísimas persoas que doutra maneira, nunca terían caído na tentación de abrir un libro. Só por iso, xa merece o noso recoñecemento.




Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-03-2019 12:10
# Ligazón permanente a este artigo
UNHA EVOCADORA ENCARGA DESDE ALMERÍA
Recibo a chamada dunha amiga desde o denominado Poniente almeriense;
resulta que foi convidada a participar nun acto en prol da memoria, e esqueceu introducir libros na valixa cando preparou a estadía temporal en Al-Ándalus. A cuestión é que unha das súas funcións na citada conmemoración, será a de ler un poema, evocando determinados acontecementos e á sombra dun monólito.
Ao non estar habitando o seu domicilio habitual, a miña amiga non se pode valer da biblioteca particular, e ante tal nudez libresca, optou por me demandar unha axudiña.
Exercerei de conselleiro de poesía (pode haber oficio máis fermoso?) e mais de correo con gusto, pois nestes tempos escuros en que todo o mundo exixe castigos e escarmentos para os seus semellantes, que alguén che demande versos, vén supondo un bálsamo esperanzador.
O poema en cuestión debe facer referencia a quen se opuxeron á tiranía e responderon con braveza á represión; e por desgraza tales poemarios, alimentados coa dor e o sangue dos mártires, non son raros.
Remexo na miña biblioteca e decátome dunha eiva que me avergoña: Lorca non se prodiga moito entre os meus volumes; imperdoábel.
Continúo a procura e extraio Poesías Completas de Antonio Machado, unha edición de 1988 de Espasa Calpe para a Colección Austral, no entanto, non encontro o que desexo enviar.
Na mente teño un libriño de Alberti (un opúsculo poderiamos dicir) que non dá aparecido, porén, continúo a cata.
A encadernación rosácea da publicación xorde por fin entre outros volumes de lombo magro, e unha presa de versos da xeración do ’27 aflora nas miñas mans. O volume en cuestión intitúlase Poemas escogidos e foi editado hai dúas décadas pola Biblioteca El Mundo, un deses selos creados ad hoc para as promocións de revistas e xornais.
Acho tres poemas absolutamente acaídos: Fustigada luz, Hace falta estar ciego e mais uns versos das Coplas de Juan Panadero.
Por suposto, no sobre que saia cara a Almería irá algunha creación do colosal Mario Benedetti, concretamente a composición intitulada Por qué cantamos, un canto que eu teño por lección maxistral, non só de poesía, senón de TODO.
Como hai que ir cos tempos, non deixei de pescudar na Rede algunha adealla ocasional, daquela tecleei o nome de Miguel Hernández e gocei da sensibilidade do infortunado poeta, chegando á conclusión de que non debo ofrecer un abano moi extenso, pois a encarga falaba de tan só dous poemas.
Resulta desmoralizante nesta altura, andar a refrescar unha poesía inspirada nos anos aciagos do século XX. Moito nos equivocabamos ao crer que todo aquilo fora superado… Non obstante, cada día a realidade fustriga teimosamente a nosa inxenuidade.
Represión, fascismo, ladroízo institucionalizado, fanatismo, complicidade ou pasividade dos mass media, conculcación do dereito de expresión, supremacismo hispánico… E os resistentes xulgados como delincuentes… Canto nos soa todo isto.
“Hace falta estar ciego,
tener como metidas en los ojos raspaduras de vidrio,
cal viva,
arena hirviendo,
para no ver la luz que salta en nuestros actos,
que ilumina por dentro nuestra lengua, nuestra diaria palabra.”

Xaora, deixóunolo dito Rafael Alberti.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 18-02-2019 18:09
# Ligazón permanente a este artigo
A LITERATURA COMO INDUSTRIA
Hai poucos días, os narradores orais da Galiza celebraron un congreso (o primeiro da historia dos contadores galegos) para xuntarse e falar das cousas do seu oficio.
A localidade escollida para a convención foi Mondoñedo, e o lugar de encontro a Casa da Penela (unha facenda rural ben literaria); non desaproveitaron a ocasión para actuar ante o público mindoniense, e o auditorio Pascual Veiga exerceu de lareira da oralidade.
Non sei exactamente por que escolleron a cidade de Mondoñedo, mais intúo que a tradición literaria –a antiga e mais a actual- obrou en prol da terra dos fabuladores e dos poetas.
Xa sabemos de quen foi berce Mondoñedo e a boa cantidade de obras literarias que inspirou, mais debemos ter en conta que esta urbe, é o lugar onde primavera tras primavera se desenvolve “Mondoñedo é poesía”, e non habemos esquecer que en pouco tempo abrirá as portas (parece ser) a Casa Museo de Álvaro Cunqueiro, e mais porase en andamento (tamén parece ser) a fundación vinculada ao devandito autor.
É dicir, Mondoñedo tiña moitos puntos gañados para se converter na sede da narración oral, ese riquísimo xénero que forma parte da literatura con maiúsculas, pois todos vimos de aí.
É seguro que xa o dixemos, mais convén recordalo; o potencial económico máis poderoso que posúe Mondoñedo, é a literatura.
Non estamos inventando nada, pois outras localidades de dimensións iguais ou menores, convertéronse en vilas do libro, logrando atraer cada ano miles de visitantes e considerábeis ingresos.
Mondoñedo podería aspirar a afillar unha desas vilas do libro, ou cando menos, a orientar a súa actividade turística e comercial cara ao universo das letras.
É coñecido o exemplo da vila galesa de Hay-on-Wye (trinta librarías e menos de 2000 habitantes), o mesmo lugar onde naceu o “Hay Festival”, un evento que xa se exportou a outros lugares do mundo.
A moitos soará o caso de Urueña (menos de douscentos habitantes), unha localidade castelá que presume de ter máis librarías ca bares. Esta vila do libro acolle a sede do espazo para a lectura e a escritura “Miguel Delibes”, e conta, entre outras infraestruturas vinculadas ás artes, con cinco museos.
Tampouco debemos permanecermos alleos á portuguesa Óbidos. Esta localidade, integrada na rede de cidades creativas da UNESCO, explota os seus atractivos co lema Pura ficçao, deixando claro que o seu tecido comercial xira en torno ás letras; non en van, unha das súas librarías acubíllase baixo o teito dunha igrexa, e un dos seus estabelecementos hostaleiros promociónase como hotel literario.
Son exemplos de vilas que transmutaron a literatura nun inmenso e coidado parque de atraccións, encontrando no mundo da creación literaria e das súas ramificacións, unha canteira inesgotábel de recursos turísticos.
A literatura é unha industria, tamén; e Mondoñedo conta cos elementos precisos para se converter nun referente literario –xa o é a nivel formal- no eido que escolla (galego, europeo ou internacional). A cuestión radica en asumir o compromiso desde todas as instancias: Oficiais, comerciais e individuais.
No entanto, non debemos deixarnos cegar polos alustros do éxito alleo e consolidado, ben o sabemos; por iso cómpre traer á luz algún exemplo de erros instrutivos.
Adoita falarme un amigo dramaturgo, dunha localidade onde se celebra un festival de teatro desde hai décadas, porén, a vila en cuestión non dá tirado rendemento do evento máis alá das datas programadas. Como clarificador exemplo, coméntame con mágoa que tal poboación carece de librarías. Sirva como lección para nos advertir da necesaria concorrencia dun factor determinante: A implicación dos particulares.
Todos sabemos que “Ben pode Mondoñedo desde agora” (Leiras Pulpeiro dixit), polo tanto, o obxectivo de tornar a literatura nunha industria local, é factíbel.
Teñamos en conta uns datos que nos han axitar o maxín: Cataluña conta con tres vilas do libro (Bellprat, Cervera e Montblanc), e Andalucía, Portugal e Castela gozan de cadansúa vila literaria, en cambio Galiza, aínda non ten ningunha. Velaí a nosa oportunidade.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-02-2019 17:22
# Ligazón permanente a este artigo
A FUXIDA DE PEINÓ

Todo o que aparece nunha ficción literaria, contén algo –pouco ou moito- do seu autor; isto é o que se repite até a saciedade nos cenáculos literarios, mais é verdade. Di Manuel Rivas que somos o que recordamos, mais tamén o que esquecemos. Amén.
Ao longo das 833 páxinas d’A fuxida, Pepe Peinó ispe unha parte da súa psicoloxía e tamén da súa xeografía primaria, ofrecéndonos, parágrafo a parágrafo, as vivencias que foron constituíndo o Pepe que coñecemos.
Peinó vén de se sumar a unha moda literaria por pura casualidade, pois a obra lanzada o 22 de decembro leva décadas na gabeta do escritor, agardando o momento máis propicio. Este lanzamento coincidiu cunha época en que os suplementos culturais non cesan de promocionar numerosas ficcións autobiográficas, xénero no que podemos englobar A fuxida se non somos moi ortodoxos á hora de clasificar os libros.
Ficción e autobiografía conforman realmente a novela que nos ocupa, adubiada coas precisas doses de enfeites para mitigar esas coincidencias que a maioría dos autores desexan evitar: nomes reais, fasquías…
Por suposto, un texto escrito ao longo da mocidade máis tenra e rematado aos vinte e seis anos, ten de ser tamén -salvo excepcións- unha bildungsroman (novela de aprendizaxe), e neste caso, houbo selo tamén para o escritor, pois trátase, seguramente, da primeira novela que escribiu, malia ser a segunda por orde de publicación, tras Escombros, moitos escombros en 2015.
Confesounos o autor, que este texto foi escrito orixinariamente á man, ocupando varios cadernos (cando aceptará a RAG o tan galego termo “libreta”?), e algo máis tarde continuado ás teclas dunha máquina de escribir Olivetti Lettera, até que agora na actualidade, foi transcrito a computador.
O traballo non remataría aí, xa que o texto, ao non ser redactado orixinalmente en lingua galega, precisou unha tradución.
Ten A fuxida o sabor saudoso dos anos ’70, dese rural que se contaxiou aos poucos dos hábitos urbanos, desa emigración que trae modos e modas, desa mocidade que mirou cara a fóra, e en definitiva dunha sociedade que osmaba cambios abismais, supondo que eran inevitábeis e por riba de todo, que eran para ben.
Percíbese neste texto a redacción dunha pluma xuvenil, dun escritor mozo a relatar con naturalidade, obsesionado coa introdución dunhas aclaracións e explicacións que en ocasións, poden restar algo de axilidade ao texto, mais non é reprobábel que o narrador teime en manter ben informado o lector en todo momento.
Quen desexe escapar das tramas con inxeccións de violencia e outros instintos primarios, ha gozar extraordinariamente da calma desta fuxida de mozos desorientados, á busca incansábel do que todo ser humano arela, metas onde se deter para recrearse na satisfacción.

Imaxe: Bernardo Penabade, Pepe Peinó e Eugenia Iglesias durante a presentación celebrada o 22 de decembro de 2018 na Laxe (O Valadouro).

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-01-2019 20:05
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal