Vasoiras de xibarda


Cartafol de inquedanzas, experiencias e teimas literarias
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

CHEGOU O DÍA
Dispénsese, na ocasión presente, unha migalla de egoliteratura.
Hoxe chega ás librarías A raíña das velutinas; con tal motivo, nas últimas semanas e co obxectivo de orientar futuros lectores, fun publicando no perfil de Facebook A Raíña das Velutinas-Novela uns modestos artigos onde se esboza, con trazo groso e ilusión notoria, a xénese do texto. De esguello, gotexa algunha pista sobre o argumento.
A Casa da Penela exerceu como santuario real e ficticio para a concepción desta novela, mais non soamente Mondoñedo serviu como escenario da devandita recreación.
Figuran tamén como territorios literaturizados, Lourenzá e o Alfoz do Castrodouro, pois que desexaba mostrar a realidade socioxeográfica que na novela bautizo como a rexión d’Os Tres Vales (Val de Brea, Val de Lourenzá e O Valadouro). Considero que o carácter homoxéneo dese país de vales transcende o universo literario creado para A raíña das velutinas.
Non ten esta novela ningunha intención de adoutrinamento, outramente, pretende mostrar realidades que a sociedade quixo (ou lle fixeron) esquecer.
A raíña das velutinas nace dun episodio que vivín intensamente e con curiosidade de amante da historia, e mais con carraxe de cidadán dun Estado alicerzado no temor, nas tabulas rasas sobre o pasado recente e con contas por saldar coa propia coherencia democrática.
Sei que algún lector achará vínculos coa fera realidade que estamos a padecer nestes días, mais aseguro que o autor non é posuidor de ningunha capacidade visionaria; sinxelamente, seguiu -desde hai décadas- con ollo clínico a conduta dun aparello estatal que teima en homoxeneizar os territorios que non entende, inoculando a ignorancia, o esquecemento e ultimamente, tamén o terror.
Quizais non nos salve a literatura da atrocidade que se aveciña, mais axudará a comprender, desde o bálsamo da fábula, como sucedeu de novo aquilo, que abeirados nunha grotesca legalidade, os verdugos deixaron de contar.

LIONEL REXES
Correlos, Mor. Alfoz do Castrodouro
10 de outubro de 2017


XÉNESE D’A RAÍÑA DAS VELUTINAS OU COMO NACE UNHA NOVELA CON ATMOSFERA MINDONIENSE (I)
Telefonárame Xulio do Canelo para me anunciar a presenza de Francisco Martínez, “Quico”, na Casa da Penela; tamén estaría Fernanda Cedrón (a neta do mítico “Gardarríos”) e algunhas testemuñas da represión durante a Guerra Civil e a posguerra. Habería un xantar e Xulio preguntou se me incluía na relación de comensais. Xaora! respondín decontado.
Chamoume á atención unha cousa, nos días previos ao encontro, nada apareceu nos medios de comunicación locais sobre a xuntanza. Máis tarde sabería que a convocatoria foi realizada nun ambiente de rigorosa discreción.
Ás dez da mañá dun sábado de setembro (o 17 concretamente), cheguei á Casa da Penela, un complexo rural de Vilamor, Mondoñedo, rexentado por Miguel e Luísa.
Ao chegar encontrei a Pepe de Noriega (descendente de Noriega Varela), preparando todo para a gravación do acto e ultimando detalles con Xulio; mentres eles falaban fixeime nunha escultura maxestosa de Quique Guerra (este artista falecería aos poucos días), e neses medios chegou Fran Bouso (o redactor d’O outeiro de Mondoforte).
Fran e mais eu accedimos ao comedor convertido en sala de conferencias para a ocasión e vimos un home pequeneiro cun rostro amigábel, estabamos diante un dos derradeiros guerrilleiros antifranquistas.
Sorprendeunos aspecto xuvenil de Quico (contaba daquela 91 anos) e o seu falar resolto.
De novo no exterior da Casa da Penela, ducias de persoas intercambiaban saúdos, presentacións e apertas, todas elas chegaban ao encontro tras seren convocadas de xeito individual.
Falouse naquela aira, entre outras cousas, da inminente visita a Mondoñedo dunha raíña, a dona de Felipe de Borbón; pois naqueles días soubérase que inauguraría o curso escolar na localidade.
Máis adiante, informarianme de que a cidade conta con certa tradición nesta clase de eventos, mais o xeito de tratar o tema e a terminoloxía empregada proporcionáronme a primeira clave, non me encontraba precisamente entre monárquicos.
Para comezar, chamoume á atención o comento dunha muller que dixo algo así como “eu aínda teño os farrapos que repartiron para pendurar dos balcóns cando veu a infanta”; definitivamente, tampouco me encontraba entre afervoados españois, e dixen para min, isto gústame. Porén, aínda non sabía que a inspiración me visitaría naquel xornada.

(II)
Entramos de novo na Casa da Penela e accedimos ao salón onde xa saudáramos a Quico. Comezou Xulio presentando o encontro, tamén interviu na propia presentación o representante dun colectivo de renovación pedagóxica, aquel home chamado Carlos mostrou moita présa en todo momento.
A primeira en intervir foi Berta, unha muller da contorna de Mondoñedo que experimentou sendo nena, o asalto da Garda Civil á súa casa; buscaban escapados e tentaron esposala, mais non se deixou.
A seguir, chegaron as quendas de Quico e de Fernanda Cedrón, as súas intervencións nutriron o groso da parte expositiva. Suporía un inxenuo atrevemento reproducir aquí o contido, ademais, algo disto aparece na novela.
Tras un pequeno coloquio chegou a hora de nos desprazar, quizais era preto do mediodía. Visitariamos lugares da contorna do Val de Brea que forman parte da historia e que moitísima xente descoñece, ou se cadra, ignora voluntariamente.
Durante as exposicións estivera sentado a carón de Antonio Reigosa (cronista oficial de Mondoñedo) e de Fran Bouso; falamos de nos desprazar todos nun mesmo coche e Antonio ofreceu o seu; conduciría o seu fillo Antón.
En Valiño –parroquia dos Remedios- (na novela aparece con outro nome por razóns que noutra ocasión desvelarei) accedimos a unha vivenda onde se conserva unha reliquia vinculada á guerrilla. Supuxo, aquela visita o máis interesante dos desprazamentos para moitos dos asistentes. Alí, en Valiño, souben que entre os participantes había varios militantes do PCE, mesmo o fillo de Víctor García, “Brasileño”, guerrilleiro executado pola propia organización comunista. Quen desexe un argumento literario, aquí atopará outro.
Outras paraxes tiveron lugar en Viloalle, nas proximidades da casa onde viviu Luís Trigo Chao, o Gardarríos, e mais en Vilanova de Lourenzá, no exterior da casa onde caeu asasinado.
En Vilanova, o programa alterouse accidentalmente ao procurarmos un transeúnte que nos fixese unha foto de grupo. O noso fotógrafo accidental resultaría ser Xosé Miguélez, párroco da vila e guía do templo onde se custodia o sepulcro do Conde Santo.
Aconteceunos con este home algo profundamente literario, e acabaría por se converter en protagonista dun dos momentos máis intensos das subtramas presentes n’A raíña das velutinas. Non volvín falar con don Xosé, mais teño intención de me achegar un día por Vilanova e regalarlle un exemplar da novela.
Sei que tras estas anotacións, moitos darán en pensar que A raíña das velutinas está ambientada na Guerra Civil ou no maquis, por iso quero recordar que a novela transcorre no momento actual.

(III)
Durante o xantar falouse de temas diversos e tamén houbo tempo para o humor. Eu sentara enfronte de Fernanda Cedrón e decateime de que comentaba algo discretamente con outras persoas. Algo estaba a ocorrer.
Vin que Fernanda se erguía e viña cara a min, achegóuseme ao ouvido e compartiu unha confidencia. Víñase de detectar unha presenza inusual nun encontro daquelas características. Foi nese instante cando cheguei á conclusión de que alí, naquela casa de turismo rural abrollaran os vimbios necesarios para o argumento dunha novela.
O episodio descrito aparece minuciosamente narrado n’A raíña das velutinas, e trátase dun acontecemento fundamental para a narración, o que serviu de detonante para a novela e a partires do que xurdiu un personaxe, senón principal, si indispensábel.
Lembro que no xantar coñecín persoas de fóra da Galiza que viñeran expresamente para escoitar a Quico, xente de todas as idades –mesmo mozos e mozas na trintena-, que falaban da resistencia contra o franquismo cunha veneración absoluta.
Ao rematar o xantar, formáronse espontaneamente varios grupos de conversadores; uns permaneceron no comedor da casa e outros continuaron a parola no merendeiro. Este lugar aparecerá profusamente na novela, pois que foi onde se apousentou o grupo no que me integrei; alí falamos da represión exercida polos corpos policiais hoxe en día e da infiltración practicada na sociedade polos servizos de información. Si, os efluvios dos deliciosos caldos servidos no xantar tornáranos visionarios. Algo disto tamén sobrevoa A raíña das velutinas.
Por certo, cantos de vós visistases o templo do Conde Santo en Vilanova de Lourenzá? Supúñao.
Tamén na nosa expedición fomos uns pouquiños os que aceptamos o convite de don Xosé, mais fomos premiados cunha ilustración exhaustiva por parte do devandito guía, accedendo, mesmo, aos lugares que o turista convencional nunca contempla. Mais isto encontrarédelo relatado polo miúdo na novela.

(IV)
Lembro que no merendeiro se falou da represión na actualidade e dos servizos de información que os diversos corpos policiais infiltran na sociedade, nomeadamente naqueles sectores considerados perigosos pola súa adscrición ideolóxica ou, culturalmente diverxentes do canon estatal.
Evocamos aquelas manifestacións estudantís do curso 1986-87 e as falcatrúas de Jon Manteca, “El Cojo Manteca”, a quen introducira hai anos no relatiño Gran Vía live
Esa tarde, no merendeiro da Casa da Penela, non imaxinei que aqueles momentos serían reproducidos en varios lances dunha novela que comezara a se xestar, aínda de xeito inconsciente.
Lembro terlle preguntado a Fran Bouso o nome da aldea que se albisca nunha aba da montaña circundante; dubidou algo e chegou á conclusión de que aquilo era O Monfadal, daquela, evocamos a lenda das bruxas do Xistral, a das expendedoras de moscas que “ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda”, e loxicamente, rimos ao recordar o nome dunha modesta bitácora literaria que alimento na Rede.
En “Vasoiras de xibarda” (www.blogoteca.com/vasoirasdexibarda) trato de deixar testemuño das teimas e experiencias literarias que contemplo ao meu redor.
Mais non se trataba do Monfadal, alguén nos corrixiu –coido que foi a mesma muller que falou dos farrapos pendurados durante a visita da duquesa de Lugo- para nos sacar do erro; aquelas casiñas que se contemplan desde Chao do Val están, realmente, en Cima de Vila.
Foi así como o lugar de Cima de Vila e as súas néboas a descenderen cara a cunca de Vilamor, chegaron ás páxinas d’A raíña das velutinas.

(V)
Contra as sete da tarde, os participantes comezamos a marchar. Despedinme de Quico e de Fernanda, felicitei a Xulio pola impecábel organización e mais a Miguel e Luísa polas viandas servidas. Ao redor dos vehículos estacionados aínda quedaban grupiños de artistas (escultura e pintura foron artes moi ben representadas aínda que as letras non quedaron atrás), profesores e simpatizantes republicanos.
Creo que aínda non me mentalizara de que unha novela estaba a empurrar no maxín, mais tiña moi claro que tomaría abondosos apuntamentos sobre datos colleitados na xornada.
O luns comecei a barallar os devanditos apuntamentos, convencido xa de que daquel feixe de folios debería agromar un texto de ficción. Ao primeiro, considerei que o título máis acaído para a novela sería A Casa da Penela, mais en vinte e catro horas, A raíña das velutinas gañara protagonismo grazas a dous personaxes principais.
Marta e Algaria, aquelas mozas que chegarían á casa de turismo rural para se encontraren por casualidade cun simposio sobre a guerrilla antifranquista, propiciarán un título que adscribe a obra ao momento actual.
Rematado o texto, envieino ao Premio de Novela Manuel Lueiro Rey do Concello do Grove, e o 11 de febreiro recibín a chamada da presidenta do xurado para me comunicar que A raíña das velutinas tiña sido a novela gañadora.
Aos poucos días comunicáronme que o selo editorial Xerais publicaría a novela; aínda quedaban por diante probas (galeradas), envío de fotos e datos do autor, escolla do deseño da capa, sinatura do contrato coa editorial…

(e VI)
Na acta recollida no momento en que o xurado fallou o premio, saliéntase: “o brillante labor de documentación e as historias amenas que se entrecruzan na trama principal”.
Debo dicir que o mérito habita nos sabios dos que me rodeei naquela xornada de finais do verao, pois eles foron quen me ilustraron sobre os tesouros que dormen nas pedras, vivendas e burgos de Mondoñedo.
Non hai moitos meses preguntei a un experto en que xénero encadraría A raíña das velutinas; logo de cismar e afirmar que non era doado pois que se trataba dun texto onde conviven varios tipos de novela, sentenciou: Thriller telúrico-sentimental.
Nunca o pensaría, mais son consciente de que tales elementos transitan ao longo das súas páxinas do texto. De certo, dunha intriga real partiu a chispa literaria que activou a miña imaxinación.
Cando a neta de Luís Trigo Chao se achegou para me bisbar ao ouvido o rumor que se estendera no xantar, díxome: “Están comentando que entre nós hai un garda civil, a ver se logras saber quen é”. Habíao, xaora que o había, e neses instantes, a conclusión á que cheguei foi, que alí tamén había unha novela.
Agora debe ser cada lector quen xulgue e clasifique (se o desexa) e mais quen critique e manifeste interpretacións persoais (serán ben recibidas); son consciente de que A raíña das velutinas comeza a pertencer á comunidade lectora, pensando nela foi elaborada.

Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 10-10-2017 09:40
# Ligazón permanente a este artigo
ARDOR INVOLUCIONISTA
Dicía Eduardo Blanco Amor que o escritor que non se compromete co pobo non é un traidor ao pobo senón sinxelamente un traidor. Supoño que a máxima de don Eduardo valida do mesmo xeito o compromiso cos outros pobos, nomeadamente cos máis próximos.
Os acontecementos destes últimos evocáronme Ardor guerrero, aquela novela que Antonio Muñoz Molina publicou hai algo máis de dous decenios.
No devandito texto, descríbense os pogroms nocturnos que os militares españois perpetraban nas localidades vascas a finais dos ´70, co ditador xa criando podremia.
Tratábase de incursións co obxectivo de mallar na xente e estragar locais comerciais. Aqueles ataques contra a poboación civil xestaron décadas que todos coñecemos.
Don Antonio soubo daquelas prácticas miserábeis por casualidade, pois era un recruta a cumprir o extinto servizo militar nun cuartel asentado en Donosti. Por certo, ninguén lembra os insubmisos encarcerados por vulneraren a lei? Asístase á obra teatral Goldi libre. Outra loita gañada pola resistencia popular.
Foi así como, observando a estratexia do Estado na cuestión catalá, a obra de Muñoz Molina manifestouse na miña mente, teimuda e repetidamente; coma un agoiro, coma un veredicto valleinclaniano.
Mais, pese á preguerra que vén de estourar, estamos nunha bitácora literaria e permaneceremos fieis á lexislación imposta pola nosa coherencia; xa que logo, trataremos o asunto desde un punto de vista estritamente literario, esa noción balsámica que nos rescata da crueza para nos sandar da fera realidade.
A ningún imperio, institución ou poder estabelecido lle saíu gratis aplicar a represión e a arbitrariedade, se non, léase Fuenteovejuna.
Os estados filototalitarios adoitan empregaren unha sorte de guerra porca que “inventa” pantasmas para combater; léase Duluth, onde se describe a estratexia da intelixencia estadounidense nos barrios chicanos, facendo aparecer inscricións do estilo Viva Castro! nas rúas, co obxectivo de crear receo sobre unha colectividade que desexaban expulsar, mais o poder prefería que fose a veciñanza –loura e branca- quen manchase as mans de sangue. O conto é vello.
En definitiva, o que está a acontecer no norte dos Países Cataláns é un CLÁSICO do xénero HISTÓRICO.
Os eidos literarios mudan co transcurso do tempo e os subxéneros experimentan transformacións até se convertiren en xéneros de pleno dereito.
Como evolucionará a literatura catalá na futura república?
Amb tota seguretat, cap endavant.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-10-2017 16:09
# Ligazón permanente a este artigo
UN VERAO CON FIÓDOR E SEN FRANCIS
Restan uns poucos días do verao e iso supón o final das feiras do libro e a chegada das novidades editoriais.
Que medre o número de feiras no país é unha boa nova (a de Mondoñedo entrou na nómina de citas libreiras o pasado mes de xullo), porén, que a literatura en lingua galega acabe por se converter nunha estraña no seu propio fogar (revísense os artigos publicados por Eli Ríos, Ledicia Costas ou Manuel Bragado con respecto á programación da Feira do Libro da Coruña), é, por riba dunha manobra miserábel, unha pailanada propia de ignorantes acomplexados.
Por outra banda, os selos editoriais xa comezaron a divulgar os títulos que ateigarán os trinques das librarías coa caída da folla.
Verbo disto, vimos de saber que Anagrama está a reeditar algunhas obras de Francisco Casavella, un autor do que temos falado recentemente nestas páxinas, evocando o décimo aniversario daquel verao en que Francis redactou Lo que sé de los vampiros sobre chan galego, concretamente nun retiro ao Alfoz do Castrodouro. Conviría recordar tamén que 2018 significará outro décimo aniversario con respecto a Casavella, o da súa morte.
Dise que a época estival é o momento idóneo para encarar con tempo as lecturas adiadas ou os volumes de tamaño considerábel; mais non foi por ese motivo polo que Fiódor Dostoievski se pousou na miña mesiña de noite, senón por mera casualidade.
Posúo dúas edicións da novela O xogador, a que editou Sarpe en 1984 na colección Novelas inmortales e mais a que lanzou Gredos hai dous anos xunto a Crime e castigo. Decidinme pola primeira por resultar máis manexábel.
Que difícil se nos fai xulgar a novelística do XIX desde a óptica actual… Pouco máis podo dicir; agás que me tardaba rematar a aventura daqueles buscavidas de casino.
Outras lecturas que me chegaron nestes meses por casualidade, foron as creadas por un xenio do conto, don Guy de Maupassant.
Resultou que na Ponte Literaria celebrada en xullo, Maupassant foi amentado, gabado e referido profusamente, e aos poucos días, fun agasallado cun regalo magnífico, os dous volumes que Páginas de Espuma publicou baixo o título de Cuentos completos en 2011; xa que logo, Maupassant entrou na miña biblioteca.
Nunha das feiras do libro que visitei, dei cos exemplares dunha fermosa colección denominada Os minilibros de Galaxia, uns libriños minúsculos editados en 2000 que semellan xoguetes e, no entanto, non deixan de conter obras importantes; tal é o caso de O catecismo do labrego, exemplar que merquei alumeado polo bo asesoramento do libreiro. De seguro, estes volumes de 9 por 6 cm. resultan ideais para realizar un agasallo simpático. Debo dicir que xa atesouraba a miña biblioteca a devandita obra de Lamas Carvajal, mais apetéceme unha “relectura diminuta”.
Remata a caloriña e chegan os días cativos; coma Unamuno, abriguémonos con follas.



Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-09-2017 11:01
# Ligazón permanente a este artigo
DERIVAS NUN CASTELO AO ANOITECER
É un sábado de verao, non vai calor nin tampouco frío, está anubrado este 19 de agosto e moreas de turistas enchen de barullo o castelo do Castrodouro; pouco a pouco, os foráneos van marchando e a lingua vernácula imponse intramuros.
O castelo do Alfoz non vai pechar ás nove como de costume, ao contrario, ducias de persoas soben até o andar dos eventos, onde o elenco do Clube Teatral Elsinor ultima maquillaxes e indumentos.
Tras as fiestras anoitece amodiño malia que agosto vai medrado; semella que a luz diúrna pretendese asistir ao remate desta función que comezou puntualmente.
Derivas é un emparellamento sensacional para públicos avezados e sen prexuízos.
Mesturar Medea de Eurípides e O borracho de Otero Pedrayo nun mesmo espectáculo non ten porque resultar arriscado, sempre e cando se tivese a precaución de introducir un personaxe que exerza de Caronte entre dous mundos que poden presentarse distantes; aínda que despois de todo, o teatro é unha convención, e esta é unha sentenza que temos aprendido de Manuel Lourenzo, director da obra.
Esta adaptación lourenciana presenta un personaxe actual que exerce como ponte entre o poeta de Salamina e o señor de Trasalba. Tal é Herminia da CIG, trasunto dun individou real que o dramaturgo do Valadouro coñeceu ou sufreu nalgunha ocasión.
Herminia da CIG pode ser unha funcionaria, unha sindicalista liberada ou en definitiva, un deses seres que artella e controla cenáculos por un único motivo, vivir das cotas e dos tributos.
O devandito personaxe, interpretado maxistralmente por Cristina Fuentes, conduciu até a crúa actualidade un público que navegou entre Corinto e Amoeiro, e foino guiando de tal xeito, que algún espectador chegou a dubidar dos difusos límites entre o drama e e realidade. Eis a maxia do escenario; velaquí a grandeza do labor perfeccionado.
Coma sempre, decorado mínimo; coma sempre, escenario aproveitado dos espazos cotiáns; coma sempre, unha lección colosal de teatro.
Derivas gozou dun público entregado que brindou esa noite unha ovación para os anais do castelo do Castrodouro.


Imaxe: A actriz Cristina Fuentes

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-08-2017 19:26
# Ligazón permanente a este artigo
PEGADAS LITERARIAS NO ALFOZ DO CASTRODOURO


“O noso tempo, chamado Elsinor, chamado Wittenberg, chamado Londres, chamado Mondoñedo, Alfoz…”
MANUEL LOURENZO
O hóspede escandinavo

Hai agora dez anos, o desaparecido Francisco Casavella escribía Lo que sé de los vampiros nunha vivenda da Seara (parroquia de Mor); a devandita novela sería galardoada co Premio Nadal uns meses despois, en xaneiro de 2008.
Ao fío desta efeméride, detémonos a reflexionar sobre as pegadas que a literatura foi deixando nas parroquias do municipio alfocés, onde a primeira vista, o veciño desinformado non sería quen de situar máis aló de unha ou dúas referencias, porén, o vello Alfoz pode ser considerado territorio literario desde hai moitísimo tempo, e a achega das letras ás terras do Douro, afortunadamente, non cesa.
Continuando pola parroquia de Mor, debemos ter presente que un bo número de obras dramáticas de Manuel Lourenzo foron escritas, corrixidas ou revisadas “na súa república de Vilaúde” (Armando Requeixo dixit), e lugares e topónimos do Valadouro enteiro son empregados e recreados nos textos deste xigante das letras.
Grazas ao castelo e ás súas connotacións mariscalianas (non sempre fieis ao rigor histórico), a parroquia do Castrodouro aparece mencionada en varias obras literarias de todos os tempos, desde O Mariscal. Traxedia histórica en verso, de Ramón Cabanillas e Antón Villar Ponte (auténtico drama fundacional) até en artigos xornalísticos de Manuel María.
Do mesmo xeito, A Frouseira (entre a sempre valeca parroquia de Santa Cilla e a alfocesa de Carballido), é nomeada por multitude de autores. Non en van, o profesor Antón Meilán no ano 2004, procedeu a soterrar un exemplar da súa obra O mito do mariscal Pardo de Cela. Historia, lendas e literatura na mítica montaña do pranto; unha ofrenda ao símbolo da resistencia na honra dos antepasados. Xa que logo, continúan a morar tesouros e misterios na Frouseira.
E se nos achegamos á parroquia de Lagoa, estaremos descubrindo as terras onde exerceu como párroco Celestino Cabarcos Suárez, O Bruxo dos Ermos, autor de Cóxegas e verdadeiro emblema da poesía popular nas terras valecas. Todo isto xa o temos referido en anteriores artigos mais esta parroquia agocha outros elementos con reminiscencias literarias.
En Lagoa existe unha edificación en ruínas onde, noutrora, Antonio Noriega Varela facía noite para solaz das súas apetencias, trátase da Casa das Mirixas. Quen sabe se aquelas estancias, hoxe practicamente devoradas polo mato, tiveron inspirado o poeta da montaña.
E retornando ao Castrodouro, antiga capital do Alfoz, necesariamente habémonos deter na Finca Galea, un estabelecemento de turismo rural inzado de fontes, penas e cachopos adicados a escritores de todos os tempos (Luís Seoane, Neira Vilas, Xesús Pisón, Paco Rivas…), e onde o xa citado Manuel María encontrara unha sorte de fogar.
De xeito que, os territorios literarios ou literaturizados, non sempre se chaman Manhattan, Transilvania ou El Raval, algún chámase tamén Alfoz, e apelídase do Castrodouro.


Imaxe: Casa das Mirixas, Lagoa.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-08-2017 17:01
# Ligazón permanente a este artigo
MANUAL PARA SE DESFACER DUN CACIQUE
Cando aínda faltaban dous anos para que o ditador morrese en La Paz (que ironía!), na Galiza lanzábase unha noveliña intitulada A teima, unha obra de Carlos Durán publicada na vella colección Illa Nova da Editorial Galaxia; colección nada, por certo, hai agora sesenta anos.
Realmente e sen ánimo de desmerecer o devandito texto, coido que se trata dun conto longo antes ca dunha novela canónica, pois que o número de personaxes é mínimo, os escenarios descritos tampouco van alén duns poucos –coa excepción dunha brillante evocación infantil onde a novela adquire unha categoría narrativa considérabel- e a trama é resolta de xeito monotemático.
O que resulta máis estraño é que en 1973 puidese ser publicado un texto que, sen reviravoltas nin metáforas, vén sendo un manual cangado de carraxe para a eliminación de caciques. Mágoa que corenta e catro anos despois continúe a resultar tan necesario coma pouco aplicado.
A primeira metade da narración pode chegar a resultar errática e mesmo tediosa, mais a situación é resolta nunha segunda parte, onde o autor concentrou recursos para gañar a atención do lector que, a pesar de todo, desexará desvelar o derradeiro parágrafo.
A presenza dalgún episodio onírico pode incluso achegarlle peso cualitativo a un texto, que por veces, mostra claramente a súa intención de novela psicolóxica; e a rentes das últimas páxinas, mesmo descubriremos trazos remotos do boom sudamericano.
Se hai unha imaxe descrita de forma maxistral en A teima, é a pasaxe da emigración e o retornado doente, onde a carga tráxica logrará conmover o lector máis impasíbel, evidenciando así a liñaxe familiar do autor, pois que o Carlos Durâo –como se fai chamar na actualidade- procede dunha estirpe emigrante.
Esta especie de fábula pedagóxica foi ilustrada por Siro, nun tempo en que as novelas non renunciaban ás estampas entre as súas páxinas.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 02-08-2017 18:24
# Ligazón permanente a este artigo
CANDO XOSÉ MANUEL CARBALLO VISITOU O MENCIÑEIRO EN LAGOA

Que no campo da festa se fale de teatro e que coincidan catro dramaturgos no recinto alumeado por lampadiñas de cores, non é frecuente; mais tal se viu na véspera do Día da Patria na parroquia de Lagoa, onde se representou O menciñeiro á forza, obra de Xosé Manuel Carballo, xermolada a partires da comedia de Moliére O enfermo imaxinario.
O teatro amador deu en imperar nos eventos sociais do Alfoz do Castrodouro desde hai tempo, e agora vén de xurdir unha iniciativa local, mesmo parroquial.
Non teñen nome –aínda- nin se consolidaron como grupo, mais xa lograron que o espírito de Moliére visitase a vella Lagoa das lendas –e toponimia- mariñas en terra valeca.
Cómpre, sen máis voltas, felicitar o grupiño de lagoeses que sacou adiante, con rigor e perseveranza, unha representación que pode durar ao redor das dúas horas, e que deu mantido a atención dun público ben variado, onde se podían atopar espectadores noveis e tamén habituais do patio de butacas.
Xosé Manuel Carballo, Pepe Peinó, Xesús Pisón e Manuel Lourenzo encontrábanse entre os espectadores desta obra que fixo renacer o teatro en Lagoa, de onde desaparecera desde os tempos das representacións relixiosas, coa excepción dunha peciña artellada o pasado ano para a participación da localidade nas olimpiadas parroquiais alfocesas.
Levamos falado profusamente nesta bitácora das teimas e vezos do teatro amador, non sen deixar de gabar as súas virtudes e funcións sociais, porén, vimos estes días unha das súas facultades máis abraiantes, lograr que se sume ao cadro actoral quen nunca asistiu a unha función teatral.
Quizais unha dicción descoidada nalgún caso e algunha pirueta idiomática fóra de lugar, son críticas inevitábeis a esta montaxe d’O menciñeiro á forza, que por outra banda supón unha versión local e mesmo localista por momentos, mais os méritos superan calquera eiva perdoábel nunha estrea condicionada polas incomodidades dun palco de verbena.
Se houbo un momento emocionante durante a representación da obra, produciuse cando o autor da adaptación galega, con evidentes problemas de saúde, falou en público para agradecer o convite e nomeadamente, para explicar a xénese d’O menciñeiro á forza.
Contaba, don Xosé Manuel Carballo, que Le médecin malgré lui fora estreada no mellor teatro de París, El médico a palos no mellor de Madrid, e O menciñeiro a xasteirazos (título inicial da versión galega) no mellor de San Martiño de Goberno, tal era a escola vella da devandita parroquia chairega.
O máis agreste auditorio de Lagoa vén de se converter en escenario teatral, oxalá supoña un inicio frutífero.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 26-07-2017 11:09
# Ligazón permanente a este artigo
MAUPASSANT RENACE NA PONTE LITERARIA DE 2017
Cada verao, en cada Ponte Literaria celebrada ás beiras do río que bautiza val, castro, veiga, granda e porto, xorden autores e títulos inesperados, e por veces descoñecidos. Tal lle aconteceu a quen levou un relato fantástico con aspectos metaliterarios, pois tras ler o texto, escoitou que a súa obriña tiña algo de Maupassant.
E resultou que don Guy de Maupassant non ten moitos lectores polas terras onde o río apadriña a topografía.
Esta tamén é unha das función das pontes literarias, eses encontros de amantes das letras que xa vai polo terceiro verao e as seis edicións.
Quen sabe se no futuro, como acto de desagravio, haberá que adicar unha Ponte Literaria ao legado de Maupassant. O caso é encontrar escusas para se xuntar, ler e debater; porque o paso previo, sempre será a escrita. Velaí o segredo, eis a pulsión motriz.
Desta volta, o conciliábulo tivo lugar en Vilaúde, onde a parroquia de Mor se fende para unir Mondoñedo e Viveiro cunha ponte que noutrora chamaron a Ponte Nova, e que actualmente, xa vella e convertida en monumento, conta cunha filla de formigón, quen continúa outorgando paso aos tres vales cara ao Cantábrico máis setentrional.
O público medra aos poucos, os autores consolidan a cita nas súas axendas e os medios mostran unha gran curiosidade por un acto que, en aparencia, podería resultar elitista, mais é sinxelamente culto.
Se houbese que salientar unha das intervencións, estariamos abordando unha tarefa imposíbel, xa non pola calidade dos textos, senón polo compromiso de quen elaboraron unhas páxinas pensando no encontro. Así e todo, Isaac Ferreira gañou a baza grazas a un poema radicalmente valadourés, e o factor local sempre é profeta na terra das pontes literarias.
A composición ofrecida por don Isaac (quen foi coordinador da revista Casahamlet até a extinción da publicación), supuxo unha auténtica panorámica poética da tradición oral do Valadouro. Ben sabido é que este compilador minucioso, encóntrase entre os tres meirandes coñecedores da mitoloxía valeca.
Á Ponte Literaria os “fieis” achéganse para recoller e tamén para doar, de tal xeito que a mesa principal vai sendo tapizada cada día con máis libros. Volumes que os antigos propietarios desbotan por diferentes motivos, e que nestes encontros literarios atopan lectores adoptivos.
As calexas do cigurath de Xavier Carro e A teima de Carlos Durán, foron as miñas adquisicións do pasado xoves; ambos os dous títulos pertencen á mítica colección Illa Nova da Editorial Galaxia; estamos a falar, xa que logo, de exemplares publicados no inicio dos ’70… Pura arqueoloxía bibliográfica galaica.
Quen non coñece as terras do Douro (o do Xistral e o de Fazouro), nunca gozou dunha Ponte Literaria, malia que coñeza a Maupassant.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-07-2017 17:45
# Ligazón permanente a este artigo
PRACER SOLITARIO?
Escoitei hoxe nun informativo unha definición inquietante da lectura: pracer solitario.
A nova viña ao fío dun encontro do escritor Riveiro Coello con lectores mozos, e a redactora, ao tempo que narraba o contido, sinalaba os clubs de lectura como vía de socialización para un exercicio que teimaba en nos mostrar case, como experiencia íntima.
Coido, que se estaba a confundir unha experiencia individual cun pracer solitario, pois que no momento en que o lector interpreta un texto que o autor -ou autores!- enxeñou para ser difundido, a soidade fica esconxurada.
É ben certo que algúns lectores precisan currunchos silenciosos ou un mínimo recollemento para tiraren todo o proveito das páxinas dun volume, mais iso non está emparentado coa soidade senón coa concentración.
Non só os clubs converten en social a experiencia da lectura; lecturas dramatizadas, recitais, lecturas públicas… unha boa gama de encontros “letrados” ofrece diversas maneiras de ler en común, e de outorgar á lectura unha función colectiva que nunca deixou de ter.
Non din que todo autor escribe porque desexa expresar aquilo que aínda ninguén lle escoitou? Velaí temos.
Un libro é un altofalante cuxa mensaxe percibimos, normalmente, de xeito individual, para interiorizarmos mellor o contido e estendelo máis tarde, consciente ou inconscientemente, na comunidade; pois somos o que lemos e o que deixamos de ler.
Un bo exemplo disto que vimos de explicar constitúeo a Ponte Literaria, experiencias sinxelas que cada verán chegan ás beiras do río Douro (o do Xistral e O Valadouro), auspiciadas por un grupiño de letraferidos.
Trátase dun colectivo romántico que sente nostalxia dos conciliábulos byronianos a rentes do lago Léman, e nalgunhas tardes estivais, congrega outros bibliómanos para compartiren creacións e debateren sobre elas. Sempre a carón dunha ponte.
Xa que logo, pracer si, solitario non. En todo caso, persoal.
O lector, por outra banda, comenta con outros lectores, comparte, recomenda, empresta, critica, e seguramente, non hai dúas lecturas iguais, pois cada persoa achará interesante aquilo que fai vibrar os seus anceios, os episodios que transcorren en paisaxes coñecidas ou areladas, as ficcións que asocia a vivencias persoais ou a experiencias xamais vividas… Cada lector é un mundo, interconectado, coma todo.
Adoita repetirse nas campañas de fomento da lectura un lema que xa me resulta un chisco rallante, Un libro é un amigo; agreguemos outra afirmación categórica: Os libros axudan a facer amigos.
Vémonos nas pontes literarias.



Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 17-07-2017 18:18
# Ligazón permanente a este artigo
PSEUDOALÓFONAS E ANAGNÓRISES
Non é habitual comezar a falar tan cedo do autor (autora neste caso) ao que se adicará o Día das Letras Galegas do vindeiro ano, nomeadamente cando o remol dos fastos da presente edición aínda fumegan. Porén, as evocacións non entenden de calendarios.
Para min, María Victoria Moreno significa Anagnórise; non porque un padeza de visión reducionista verbo da escritora, senón porque a lectura da devandita obra, supuxo, no seu tempo, a resolución dunha materia pendente.
Ocorreume con Anagnórise, o mesmo ca con E agora cun ceo de lama, de Paco Martín, Xa vai o griffon no vento, de Alfredo Conde ou Unha árbore, un adeus, de Marina Mayoral; todos catro supuñan nos ’90, títulos de lectura obrigada nos plans de estudo galegos, plans aos que os fillos de estirpes emigrantes eramos alleos. Este factor propiciou, non obstante, o encontro temperán con outros sistemas literarios.
Non cumprín a débeda coa obra de Paco Martín, pois o título sinalado non deu chegado –aínda- ás miñas mans, mais lin a novela de Alfredo Conde e por suposto, gocei de Anagnórise.
Grazas aos recordos enteados por este artigo, veño de tomar da miña biblioteca Unha árbore, un adeus, e sen tardar abordarei a novela da mindoniense; un libro que, incomprensibelmente, permanecía virxe no meu andel dos clásicos galegos.
Recordo ter chegado á novela de María Victoria Moreno a unha idade nada desemellante da dos estudantes que a leron por imperativo académico, cargado eu naquela altura, de tarefas idiomático-culturais por cumprir.
Desexo ser honesto e non vou afirmar que lembro con claridade o argumento da devandita narración, xa que debe haber máis de dúas décadas que experimentei a súa lectura. Apenas desamor, quilómetros de estrada e un namoro inesperado, veñen ao meu recordo.
Daquela, quen isto conta, lía relixiosamente, toda obra en lingua galega que se cruzaba no seu camiño, fose boa, má ou regular; e Anagnórise non era das más.
Dona María Victoria é un bo exemplo do profesional que chega á Galiza e adopta a cultura local de xeito instintivo, sen se deter a considerar o nivel de aceptación ou o número de “usuarios” a nivel planetario, pois que a cultura, a lingua ou a identidade, non se miden en individuos; sinxelamente, particípase delas ou contémplanse desde a distancia.
Para 2018, celebraremos as nosas letras evocando unha autora que nin naceu, nin medrou, nin, desgrazadamente, puido “envellecer neste grande reino que chamamos Galicia”, pois a morte levóunola tendo moito por contar aínda.
A autora de Anagnórise, A festa no faiado, O cataventos ou Guedellas de seda e liño, era cacereña, e non gustaba de ser considerada alófona, pois alegaba unha sorte de renacemento persoal na lingua do país que a acolleu.
É curioso que este fenómeno se dea profusamente en intelectuais (Xusto Beramendi, Marilar Aleixandre, Xavier Alcalá, Manuel Sánchez Gálvez…) e en cambio, non se mostre tan fértil noutros sectores. A culpa, coma case sempre, é nosa, dos que habitamos o país e carecemos do ímpeto preciso para mostrar a nosa cultura de xeito atractivo e accesíbel, e tamén como premisa irrenunciábel. Mea culpa.


Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 05-07-2017 18:57
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal