Vasoiras de xibarda


Cartafol de inquedanzas, experiencias e teimas literarias
"...E ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda..."
O meu perfil
bercedasorixes@gmail.com
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

UNHA SUITE PARA A CIDADE DO TEATRO LOURENCIANO
Unha composición musical composta por varias pezas heteroxéneas e no entanto vinculadas por algún elemento común. Tal é a definición dunha suite, e tal é o artefacto tecido por Manuel Lourenzo en Suite Artabria, a obra dramática que ocupa desde hai dous meses os trinques das librarías do país.
Suite Artabria obtivo o Premio Álvaro Cunqueiro de textos teatrais o pasado ano, e recentemente viu a luz da man de Xerais. Este título componse de tres obras que se desenvolven na Coruña invisíbel, nesa urbe que, máis que vivir, sobrevive tras os muros de vivendas e existencias escuras.
Nesta suite non encontraremos a cidade de cristal nin a Artabria chic, señorial e refinada; non, aquí pon a máscara teatral esoutra Coruña, a que non sente rubor á hora de confesar que non dá chegado a fin de mes.
Se se me demanda unha preferencia da tríade da suite, inclinareime pola interioridade da obra, onde habita, como arrombada nun apartamento minúsculo, O fulgor das Atochas, texto que recrea con crueza as vicisitudes duns seres que malia teren coñecido tempos mellores, arrastran o cheiro da miseria coma quen exhibe un ar de familia na faciana.
Non é preciso aseverar que se trata dunha obra recomendábel, pois todo texto de Lourenzo o é, mais nesta ocasión, un premio con nome, renome e apelido ilustre, afiúzan a obra.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-12-2017 10:34
# Ligazón permanente a este artigo
O HOME ELEGANTE QUE ILUSTRABA CONVERSAS DE TEATRO

In memoriam Xan Manuel López Eirís.

Viu nacer a Ponte Literaria no Valadouro e achegou ideas para o seu desenvolvemento. Viaxaba a Londres para gozar do teatro –este mesmo verao desprazárase até a cidade do Thames-, amaba a ópera, e sempre xeneroso, nutriu a biblioteca do seu Carballo natal de centos de volumes.
Non soamente era un filántropo discreto, senón un silandeiro militante cultural que se convertiu en imprescindíbel para uns poucos afortunados.
Viña supondo, o Xan, nos veraos de Vilaúde (o lugar onde se encontra a residencia estival do dramaturgo Manuel Lourenzo), unha enciclopedia andante e decote activa. Era quen de dispensar asesoramento sobre todos os xéneros escénicos e quizais tamén, sobre calquera arte.
Xan era, xa o dixemos, unha enciclopedia; elegantemente encadernada, con gorra de viseira e ar británico. Manolo mirábao antes do paseo vespertino e a cariñosa avaliación manifestábase reiterativa; moi british.
Este verao, logo dunha Ponte Literaria en que Maupassant se fixo amo e señor da mesa de exposición e debate, Xan, sorprendeume cun magnífico agasallo; Cuentos completos, de Guy de Maupassant (Páginas de espuma, 2011). Sempre, indefectibelmente, no bando da cultura, e xaora, exercendo a amizade, caladiñamente.
Intúo que ao home de sobria elegancia británica non lle agradarían especialmente os panexíricos póstumos (nin os outros), mais síntome obrigado a avisar a gran familia do teatro de que lle morreu o fillo erudito.

Imaxe: Xan e Manolo paseando polas ribeiras do Douro.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 01-12-2017 11:57
# Ligazón permanente a este artigo
UN PASEO POLA BEN NARRADA COMPOSTELA
La casa de la Troya é unha novela que recrea a Compostela de finais do século XIX;
con estudantes, troula, casino e algunhas miserias onde, afortunadamente, as coincidencias coa actualidade xa foron esvaíndo.
Só polos honores dispensados a Rosalía (a décima musa!), paga a pena ler esta novela, típica e prototípica daquela época en que escribir unha narración longa, viña supondo un ampuloso exercicio de retórica e lucimento; ortográfico, sintáctico, semántico –por riba de todo- e estilístico.
Hoxe, pese a que o eido compostelán non mudase considerabelmente, fariásenos imposíbel escribir unha novela con tal alarde de pirotecnia literaria. Na actualidade, apurar as posibilidades lingüísticas até os límites da máxima elegancia non sería ben acollido, seguramente, por ninguén.
Debemos ter presente que na nosa realidade inmediata –independentemente do idioma que empreguemos- impuxéronse as frases feitas, o english e a curtidade.
Coloquialismos badocos como “o chocolate do loro”, termos alleos como mainstream e telegrafismos e simplezas como gym, “contacontos” ou “modo on”, poboan non só a fala popular, nin exclusivamente xornais e televisións, senón tamén as publicacións especializadas. Algún suplemento cultural do ámbito galego comeza a se parecer –polo vocabulario empregado e os préstamos lingüísticos aceptados- a aquelas revistas “rocanroleiras” dos anos ’80; unicamente faltan os celebérrimos “tíos”, “machos” e “troncos”.
Na novela que nos ocupa, zugóuselle á lingua todo o que o latín nos legou na noite dos tempos, mais non só á lingua castelá; tamén o idioma galego ocupa un espazo nas páxinas de La casa de la Troya -a adicatoria reza A miña nai-, até o punto de que un lector alleo á nosa realidade sociolingüística pode chegar a perder o fío da narración nalgún parágrafo; licenza que congracia a obra co escenario onde ten lugar a acción, ese Santiago ao que os seus poboadores chaman “pueblo”.
Tamén contemplaremos unha presenza, deliberada, diso que hoxe chamariamos castrapo, un castelán interferido –á man tenta- pola lingua vernácula, mais non se lle observa a Alejandro Pérez Lugín ningún trazo de ridiculización, senón de mera recreación dunha realidade social.
Existe unha edición en galego auspiciada por insititucións do país, un museo homónimo na compostelá rúa da Troia, e desde 1930 ofrece os seus servizos, no miolo de Madrid, unha libraría especializada en textos universitarios chamada La Casa de la Troya. Dunha volta, en tempos pasados, foime necesario pasar por alí á procura dun libro mao de atopar.
E ao evocarmos tempos idos, xorde o mellor instante para afirmar que ler La casa de la Troya, supón un exercicio de melancolía.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 27-11-2017 19:05
# Ligazón permanente a este artigo
UNHA GUÍA LITERARIA PARA A GRAN CAPITAL DAS LETRAS
Facer coincidir nun evento a cidade de Mondoñedo, o príncipe das letras e mais o crítico literario Armando Requeixo, supón un encontro do xénero fundacional, deses que recordaremos, afirmando con orgullo non disimulado, eu estiven alí.
E certamente fomos moitos os que ateigamos o salón de plenos municipal para asistir á presentación de Álvaro Cunqueiro e Mondoñedo. Guía literaria; útil ferramenta a disposición de ávidos camiñantes desde o día 1 de novembro.
Non en van, a idea do proxecto impreso naceu camiñando pola cidade, no marco dunha actividade realizada a pasada primavera ao abeiro das sombras literarias que inzan as rúas mindonienses.
Dixémolo noutras ocasións e contianuaremos a o reiterar até que todas as institucións, entidades e persoas con repercusión social se conciencien, definitivamente, de que o futuro socioeconómico da cidade de Mondoñedo pasa pola activación dos seus tesouros literarios (casas de autores, localizacións literaturizadas, referencias da tradición oral…): se Viena vive do seu simbolismo musical, Mondoñedo pode vivir das letras que o viron medrar, facerse capital e agora resaltar neste sistema literario das fisterras atlánticas.
A publicación desta guía literaria non é o primeiro paso practicado no proceso de consolidación –aínda errático-, mais supón un chanzo definitivo para instituír a cidade como capital literaria da Galiza. O día que o mundo coñeza tal nomeamento -aínda oficioso-, Mondoñedo progresará grazas á súa industria cultural.
Álvaro Cunqueiro e Mondoñedo é unha viaxe longuísima, cronoloxicamente falando; e mais unha peregrinación sen esforzo nin pés magoados, pese a que triparemos o Camiño; como non! E sen saírmos dos lindeiros de Mondoñedo, percorreremos o mundo todo. Non é maxia, senón o froito da avinza secular entre a literatura e a vella Vila Maior.
Armando Requeixo, mindoniense militante e coñecedor absoluto das letras aveciñadas nas terras de Brea, artellou un itinerario de trinta e cinco puntos, grazas ao cal, a creatividade cunqueirana vai abrollando e evidenciando as súas pegadas na cidade nodriza.
Aínda que, como era de esperar, non se limita esta guía literaria ao legado que don Álvaro entregou á cidade, pois que o resto de autores de Vallibria non deixan de seren nomeados neste didáctico traballo.
Deste xeito, o visitante que chegue a Mondoñedo tras o ronsel de Cunqueiro, levará a maiores no seu fardelo de sapiencia a Leiras, a Noriega, a Lence-Santar, a Díaz Jácome, a Marina Mayoral…
É esta unha guía útil para quen desexe coñecer a cidade sen contemplar vínculos afectivos coa literatura? Seguramente esta pregunta tamén a formulou o equipo que trazou o traballo (autor, fotógrafo, entidades editoras…), por iso, quen adquira a obra, obterá ao mesmo tempo información sobre a Festa da Árbore, o convento de Alcántara ou a Sociedade de Obreiros Católicos, entre outros fitos, lugares e espazos que nutriron a historia local.
Mondoñedo engalou, agora precisa coller velocidade e manter o voo. Estas viaxes tripuladas por Armando Requeixo poden significar a ratificación de Mondoñedo como capital literaria nacional. Non deixemos que o voo cara ao futuro do municipio faga escalas no desazo.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 04-11-2017 19:27
# Ligazón permanente a este artigo
NON CHEGOU A PAZ, CHEGOU A VITORIA
Sinto unha querenza especial pola obra dramática Las bicicletas son para el verano, de Fernando Fernán Gómez. Pese a non ser amigo das versións cinematográficas –en xeral-, confeso que non lin a obra nin a vin representada, tan só coñezo o filme; mais manteño unha vinculación especial co prolífero título.
Comezarei explicando que estes días, ao tempo que a escuridade volve a pousar sobre o reino da aberración grotesca onde nos tocou vivir -con afección ou sen ela-, non dou tirado do pensamento aquel lúcido diálogo do mestre Fernán Gómez na devandita obra: “No ha llegado la paz, ha llegado la victoria. Sabe Dios cuando habrá otro verano.”
Quixen manter a lingua orixinal por varios motivos, o primeiro é que son partidario de cultivar a literalidade, e de optar pola adaptación, será por unha única razón, interpretar o que non comprendemos. En segundo lugar, porque o castelán é unha lingua fermosa que ningún amante das letras desbotaría xamais nesta rexión de países chamada Iberia.
A versión cinematográfica de Las bicicletas son para el verano foi rodada no barrio onde medrei; na calle Toledo, en La Latina, na Plaza de la Cebada, na calle Humilladero, na Carrera de San Francisco, na Plaza de los Carros, Calatrava, La Sierpe, El Rastro… Madrid, esa Madrid onde naceron o colectivo Brais Pinto, o grupo Lóstrego ou o Grupo Bilbao (colectivo poético galego malia as reminiscencias éuscaras do seu nome).
Nun dos fotogramas da película aparece o Despacho de leche onde este galego da segunda xeración mercaba a merenda cando apenas sabía contar as moedas. Naquel barrio, por certo, consérvaronse até hai vinte anos os raís do vello tranvía, o mesmo que retornou á calle Humilladero para a gravación do filme.
Nesta grandiosa obra de don Fernando, o anarquista; recréase un pobo (o madrileño) refén das circunstancias, sometido á asfixia da escaseza e sitiado pola fame. A capital do Estado é castigada pola súa fidelidade á república, mais naquel universo da pouquidade, quen simpatiza co golpismo tamén sofre a fame, pois naquela altura, Madrid era tratada coma un país inimigo polas tropas que pretendían conquistala e dobregala, coa enfermiza intención de anexala a un proxecto delirante denominado Una grande y libre.
Agora que o penso, que poucos deberon entender a mensaxe de don Fernando… Como se pode considerar aliado a quen trata de te seducir co “encanto” da brutalidade?
Estes días, moitos cidadáns e non poucas institucións, celebran a vitoria; unha vitoria que confunden coa pacificación e mesmo coa normalidade, ignorando que a paz, para se dar nun hábitat concreto, precisa nutrirse de liberdade; do contrario, irá murchando até morrer, estendendo unha podremia de horizontes insondábeis.
Isto tamén nolo aprende o mestre Fernán Gómez na súa obra. En todas as súas obras, ben sei.
Quizais son días óptimos, os presentes, para ler e reler Las bicicletas son para el verano, pois non estamos asistindo á consolidación da paz senón á cerimonia atávica do sometemento; convén decatarse axiña para non confundirmos, chegado o momento, conceptos que en ocasións se presentan borrosos.
Escoitei, dunha volta, un certeiro aforismo dun político que sufriu cárcere en plena “democracia”: Hai cousas peores cá guerra, a represión, e hai cousas mellores cá paz, a liberdade.
Sinto non poder, nesta ocasión, ofrecer a reflexión na lingua orixinal, mais non posúo competencia en éuscaro.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 25-10-2017 18:42
# Ligazón permanente a este artigo
CHEGOU O DÍA
Dispénsese, na ocasión presente, unha migalla de egoliteratura.
Hoxe chega ás librarías A raíña das velutinas; con tal motivo, nas últimas semanas e co obxectivo de orientar futuros lectores, fun publicando no perfil de Facebook A Raíña das Velutinas-Novela uns modestos artigos onde se esboza, con trazo groso e ilusión notoria, a xénese do texto. De esguello, gotexa algunha pista sobre o argumento.
A Casa da Penela exerceu como santuario real e ficticio para a concepción desta novela, mais non soamente Mondoñedo serviu como escenario da devandita recreación.
Figuran tamén como territorios literaturizados, Lourenzá e o Alfoz do Castrodouro, pois que desexaba mostrar a realidade socioxeográfica que na novela bautizo como a rexión d’Os Tres Vales (Val de Brea, Val de Lourenzá e O Valadouro). Considero que o carácter homoxéneo dese país de vales transcende o universo literario creado para A raíña das velutinas.
Non ten esta novela ningunha intención de adoutrinamento, outramente, pretende mostrar realidades que a sociedade quixo (ou lle fixeron) esquecer.
A raíña das velutinas nace dun episodio que vivín intensamente e con curiosidade de amante da historia, e mais con carraxe de cidadán dun Estado alicerzado no temor, nas tabulas rasas sobre o pasado recente e con contas por saldar coa propia coherencia democrática.
Sei que algún lector achará vínculos coa fera realidade que estamos a padecer nestes días, mais aseguro que o autor non é posuidor de ningunha capacidade visionaria; sinxelamente, seguiu -desde hai décadas- con ollo clínico a conduta dun aparello estatal que teima en homoxeneizar os territorios que non entende, inoculando a ignorancia, o esquecemento e ultimamente, tamén o terror.
Quizais non nos salve a literatura da atrocidade que se aveciña, mais axudará a comprender, desde o bálsamo da fábula, como sucedeu de novo aquilo, que abeirados nunha grotesca legalidade, os verdugos deixaron de contar.

LIONEL REXES
Correlos, Mor. Alfoz do Castrodouro
10 de outubro de 2017


XÉNESE D’A RAÍÑA DAS VELUTINAS OU COMO NACE UNHA NOVELA CON ATMOSFERA MINDONIENSE (I)
Telefonárame Xulio do Canelo para me anunciar a presenza de Francisco Martínez, “Quico”, na Casa da Penela; tamén estaría Fernanda Cedrón (a neta do mítico “Gardarríos”) e algunhas testemuñas da represión durante a Guerra Civil e a posguerra. Habería un xantar e Xulio preguntou se me incluía na relación de comensais. Xaora! respondín decontado.
Chamoume á atención unha cousa, nos días previos ao encontro, nada apareceu nos medios de comunicación locais sobre a xuntanza. Máis tarde sabería que a convocatoria foi realizada nun ambiente de rigorosa discreción.
Ás dez da mañá dun sábado de setembro (o 17 concretamente), cheguei á Casa da Penela, un complexo rural de Vilamor, Mondoñedo, rexentado por Miguel e Luísa.
Ao chegar encontrei a Pepe de Noriega (descendente de Noriega Varela), preparando todo para a gravación do acto e ultimando detalles con Xulio; mentres eles falaban fixeime nunha escultura maxestosa de Quique Guerra (este artista falecería aos poucos días), e neses medios chegou Fran Bouso (o redactor d’O outeiro de Mondoforte).
Fran e mais eu accedimos ao comedor convertido en sala de conferencias para a ocasión e vimos un home pequeneiro cun rostro amigábel, estabamos diante un dos derradeiros guerrilleiros antifranquistas.
Sorprendeunos aspecto xuvenil de Quico (contaba daquela 91 anos) e o seu falar resolto.
De novo no exterior da Casa da Penela, ducias de persoas intercambiaban saúdos, presentacións e apertas, todas elas chegaban ao encontro tras seren convocadas de xeito individual.
Falouse naquela aira, entre outras cousas, da inminente visita a Mondoñedo dunha raíña, a dona de Felipe de Borbón; pois naqueles días soubérase que inauguraría o curso escolar na localidade.
Máis adiante, informarianme de que a cidade conta con certa tradición nesta clase de eventos, mais o xeito de tratar o tema e a terminoloxía empregada proporcionáronme a primeira clave, non me encontraba precisamente entre monárquicos.
Para comezar, chamoume á atención o comento dunha muller que dixo algo así como “eu aínda teño os farrapos que repartiron para pendurar dos balcóns cando veu a infanta”; definitivamente, tampouco me encontraba entre afervoados españois, e dixen para min, isto gústame. Porén, aínda non sabía que a inspiración me visitaría naquel xornada.

(II)
Entramos de novo na Casa da Penela e accedimos ao salón onde xa saudáramos a Quico. Comezou Xulio presentando o encontro, tamén interviu na propia presentación o representante dun colectivo de renovación pedagóxica, aquel home chamado Carlos mostrou moita présa en todo momento.
A primeira en intervir foi Berta, unha muller da contorna de Mondoñedo que experimentou sendo nena, o asalto da Garda Civil á súa casa; buscaban escapados e tentaron esposala, mais non se deixou.
A seguir, chegaron as quendas de Quico e de Fernanda Cedrón, as súas intervencións nutriron o groso da parte expositiva. Suporía un inxenuo atrevemento reproducir aquí o contido, ademais, algo disto aparece na novela.
Tras un pequeno coloquio chegou a hora de nos desprazar, quizais era preto do mediodía. Visitariamos lugares da contorna do Val de Brea que forman parte da historia e que moitísima xente descoñece, ou se cadra, ignora voluntariamente.
Durante as exposicións estivera sentado a carón de Antonio Reigosa (cronista oficial de Mondoñedo) e de Fran Bouso; falamos de nos desprazar todos nun mesmo coche e Antonio ofreceu o seu; conduciría o seu fillo Antón.
En Valiño –parroquia dos Remedios- (na novela aparece con outro nome por razóns que noutra ocasión desvelarei) accedimos a unha vivenda onde se conserva unha reliquia vinculada á guerrilla. Supuxo, aquela visita o máis interesante dos desprazamentos para moitos dos asistentes. Alí, en Valiño, souben que entre os participantes había varios militantes do PCE, mesmo o fillo de Víctor García, “Brasileño”, guerrilleiro executado pola propia organización comunista. Quen desexe un argumento literario, aquí atopará outro.
Outras paraxes tiveron lugar en Viloalle, nas proximidades da casa onde viviu Luís Trigo Chao, o Gardarríos, e mais en Vilanova de Lourenzá, no exterior da casa onde caeu asasinado.
En Vilanova, o programa alterouse accidentalmente ao procurarmos un transeúnte que nos fixese unha foto de grupo. O noso fotógrafo accidental resultaría ser Xosé Miguélez, párroco da vila e guía do templo onde se custodia o sepulcro do Conde Santo.
Aconteceunos con este home algo profundamente literario, e acabaría por se converter en protagonista dun dos momentos máis intensos das subtramas presentes n’A raíña das velutinas. Non volvín falar con don Xosé, mais teño intención de me achegar un día por Vilanova e regalarlle un exemplar da novela.
Sei que tras estas anotacións, moitos darán en pensar que A raíña das velutinas está ambientada na Guerra Civil ou no maquis, por iso quero recordar que a novela transcorre no momento actual.

(III)
Durante o xantar falouse de temas diversos e tamén houbo tempo para o humor. Eu sentara enfronte de Fernanda Cedrón e decateime de que comentaba algo discretamente con outras persoas. Algo estaba a ocorrer.
Vin que Fernanda se erguía e viña cara a min, achegóuseme ao ouvido e compartiu unha confidencia. Víñase de detectar unha presenza inusual nun encontro daquelas características. Foi nese instante cando cheguei á conclusión de que alí, naquela casa de turismo rural abrollaran os vimbios necesarios para o argumento dunha novela.
O episodio descrito aparece minuciosamente narrado n’A raíña das velutinas, e trátase dun acontecemento fundamental para a narración, o que serviu de detonante para a novela e a partires do que xurdiu un personaxe, senón principal, si indispensábel.
Lembro que no xantar coñecín persoas de fóra da Galiza que viñeran expresamente para escoitar a Quico, xente de todas as idades –mesmo mozos e mozas na trintena-, que falaban da resistencia contra o franquismo cunha veneración absoluta.
Ao rematar o xantar, formáronse espontaneamente varios grupos de conversadores; uns permaneceron no comedor da casa e outros continuaron a parola no merendeiro. Este lugar aparecerá profusamente na novela, pois que foi onde se apousentou o grupo no que me integrei; alí falamos da represión exercida polos corpos policiais hoxe en día e da infiltración practicada na sociedade polos servizos de información. Si, os efluvios dos deliciosos caldos servidos no xantar tornáranos visionarios. Algo disto tamén sobrevoa A raíña das velutinas.
Por certo, cantos de vós visistases o templo do Conde Santo en Vilanova de Lourenzá? Supúñao.
Tamén na nosa expedición fomos uns pouquiños os que aceptamos o convite de don Xosé, mais fomos premiados cunha ilustración exhaustiva por parte do devandito guía, accedendo, mesmo, aos lugares que o turista convencional nunca contempla. Mais isto encontrarédelo relatado polo miúdo na novela.

(IV)
Lembro que no merendeiro se falou da represión na actualidade e dos servizos de información que os diversos corpos policiais infiltran na sociedade, nomeadamente naqueles sectores considerados perigosos pola súa adscrición ideolóxica ou, culturalmente diverxentes do canon estatal.
Evocamos aquelas manifestacións estudantís do curso 1986-87 e as falcatrúas de Jon Manteca, “El Cojo Manteca”, a quen introducira hai anos no relatiño Gran Vía live
Esa tarde, no merendeiro da Casa da Penela, non imaxinei que aqueles momentos serían reproducidos en varios lances dunha novela que comezara a se xestar, aínda de xeito inconsciente.
Lembro terlle preguntado a Fran Bouso o nome da aldea que se albisca nunha aba da montaña circundante; dubidou algo e chegou á conclusión de que aquilo era O Monfadal, daquela, evocamos a lenda das bruxas do Xistral, a das expendedoras de moscas que “ás doce da noite voan dacabalo de vasoiras de xibarda”, e loxicamente, rimos ao recordar o nome dunha modesta bitácora literaria que alimento na Rede.
En “Vasoiras de xibarda” (www.blogoteca.com/vasoirasdexibarda) trato de deixar testemuño das teimas e experiencias literarias que contemplo ao meu redor.
Mais non se trataba do Monfadal, alguén nos corrixiu –coido que foi a mesma muller que falou dos farrapos pendurados durante a visita da duquesa de Lugo- para nos sacar do erro; aquelas casiñas que se contemplan desde Chao do Val están, realmente, en Cima de Vila.
Foi así como o lugar de Cima de Vila e as súas néboas a descenderen cara a cunca de Vilamor, chegaron ás páxinas d’A raíña das velutinas.

(V)
Contra as sete da tarde, os participantes comezamos a marchar. Despedinme de Quico e de Fernanda, felicitei a Xulio pola impecábel organización e mais a Miguel e Luísa polas viandas servidas. Ao redor dos vehículos estacionados aínda quedaban grupiños de artistas (escultura e pintura foron artes moi ben representadas aínda que as letras non quedaron atrás), profesores e simpatizantes republicanos.
Creo que aínda non me mentalizara de que unha novela estaba a empurrar no maxín, mais tiña moi claro que tomaría abondosos apuntamentos sobre datos colleitados na xornada.
O luns comecei a barallar os devanditos apuntamentos, convencido xa de que daquel feixe de folios debería agromar un texto de ficción. Ao primeiro, considerei que o título máis acaído para a novela sería A Casa da Penela, mais en vinte e catro horas, A raíña das velutinas gañara protagonismo grazas a dous personaxes principais.
Marta e Algaria, aquelas mozas que chegarían á casa de turismo rural para se encontraren por casualidade cun simposio sobre a guerrilla antifranquista, propiciarán un título que adscribe a obra ao momento actual.
Rematado o texto, envieino ao Premio de Novela Manuel Lueiro Rey do Concello do Grove, e o 11 de febreiro recibín a chamada da presidenta do xurado para me comunicar que A raíña das velutinas tiña sido a novela gañadora.
Aos poucos días comunicáronme que o selo editorial Xerais publicaría a novela; aínda quedaban por diante probas (galeradas), envío de fotos e datos do autor, escolla do deseño da capa, sinatura do contrato coa editorial…

(e VI)
Na acta recollida no momento en que o xurado fallou o premio, saliéntase: “o brillante labor de documentación e as historias amenas que se entrecruzan na trama principal”.
Debo dicir que o mérito habita nos sabios dos que me rodeei naquela xornada de finais do verao, pois eles foron quen me ilustraron sobre os tesouros que dormen nas pedras, vivendas e burgos de Mondoñedo.
Non hai moitos meses preguntei a un experto en que xénero encadraría A raíña das velutinas; logo de cismar e afirmar que non era doado pois que se trataba dun texto onde conviven varios tipos de novela, sentenciou: Thriller telúrico-sentimental.
Nunca o pensaría, mais son consciente de que tales elementos transitan ao longo das súas páxinas do texto. De certo, dunha intriga real partiu a chispa literaria que activou a miña imaxinación.
Cando a neta de Luís Trigo Chao se achegou para me bisbar ao ouvido o rumor que se estendera no xantar, díxome: “Están comentando que entre nós hai un garda civil, a ver se logras saber quen é”. Habíao, xaora que o había, e neses instantes, a conclusión á que cheguei foi, que alí tamén había unha novela.
Agora debe ser cada lector quen xulgue e clasifique (se o desexa) e mais quen critique e manifeste interpretacións persoais (serán ben recibidas); son consciente de que A raíña das velutinas comeza a pertencer á comunidade lectora, pensando nela foi elaborada.

Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 10-10-2017 09:40
# Ligazón permanente a este artigo
ARDOR INVOLUCIONISTA
Dicía Eduardo Blanco Amor que o escritor que non se compromete co pobo non é un traidor ao pobo senón sinxelamente un traidor. Supoño que a máxima de don Eduardo valida do mesmo xeito o compromiso cos outros pobos, nomeadamente cos máis próximos.
Os acontecementos destes últimos evocáronme Ardor guerrero, aquela novela que Antonio Muñoz Molina publicou hai algo máis de dous decenios.
No devandito texto, descríbense os pogroms nocturnos que os militares españois perpetraban nas localidades vascas a finais dos ´70, co ditador xa criando podremia.
Tratábase de incursións co obxectivo de mallar na xente e estragar locais comerciais. Aqueles ataques contra a poboación civil xestaron décadas que todos coñecemos.
Don Antonio soubo daquelas prácticas miserábeis por casualidade, pois era un recruta a cumprir o extinto servizo militar nun cuartel asentado en Donosti. Por certo, ninguén lembra os insubmisos encarcerados por vulneraren a lei? Asístase á obra teatral Goldi libre. Outra loita gañada pola resistencia popular.
Foi así como, observando a estratexia do Estado na cuestión catalá, a obra de Muñoz Molina manifestouse na miña mente, teimuda e repetidamente; coma un agoiro, coma un veredicto valleinclaniano.
Mais, pese á preguerra que vén de estourar, estamos nunha bitácora literaria e permaneceremos fieis á lexislación imposta pola nosa coherencia; xa que logo, trataremos o asunto desde un punto de vista estritamente literario, esa noción balsámica que nos rescata da crueza para nos sandar da fera realidade.
A ningún imperio, institución ou poder estabelecido lle saíu gratis aplicar a represión e a arbitrariedade, se non, léase Fuenteovejuna.
Os estados filototalitarios adoitan empregaren unha sorte de guerra porca que “inventa” pantasmas para combater; léase Duluth, onde se describe a estratexia da intelixencia estadounidense nos barrios chicanos, facendo aparecer inscricións do estilo Viva Castro! nas rúas, co obxectivo de crear receo sobre unha colectividade que desexaban expulsar, mais o poder prefería que fose a veciñanza –loura e branca- quen manchase as mans de sangue. O conto é vello.
En definitiva, o que está a acontecer no norte dos Países Cataláns é un CLÁSICO do xénero HISTÓRICO.
Os eidos literarios mudan co transcurso do tempo e os subxéneros experimentan transformacións até se convertiren en xéneros de pleno dereito.
Como evolucionará a literatura catalá na futura república?
Amb tota seguretat, cap endavant.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-10-2017 16:09
# Ligazón permanente a este artigo
UN VERAO CON FIÓDOR E SEN FRANCIS
Restan uns poucos días do verao e iso supón o final das feiras do libro e a chegada das novidades editoriais.
Que medre o número de feiras no país é unha boa nova (a de Mondoñedo entrou na nómina de citas libreiras o pasado mes de xullo), porén, que a literatura en lingua galega acabe por se converter nunha estraña no seu propio fogar (revísense os artigos publicados por Eli Ríos, Ledicia Costas ou Manuel Bragado con respecto á programación da Feira do Libro da Coruña), é, por riba dunha manobra miserábel, unha pailanada propia de ignorantes acomplexados.
Por outra banda, os selos editoriais xa comezaron a divulgar os títulos que ateigarán os trinques das librarías coa caída da folla.
Verbo disto, vimos de saber que Anagrama está a reeditar algunhas obras de Francisco Casavella, un autor do que temos falado recentemente nestas páxinas, evocando o décimo aniversario daquel verao en que Francis redactou Lo que sé de los vampiros sobre chan galego, concretamente nun retiro ao Alfoz do Castrodouro. Conviría recordar tamén que 2018 significará outro décimo aniversario con respecto a Casavella, o da súa morte.
Dise que a época estival é o momento idóneo para encarar con tempo as lecturas adiadas ou os volumes de tamaño considerábel; mais non foi por ese motivo polo que Fiódor Dostoievski se pousou na miña mesiña de noite, senón por mera casualidade.
Posúo dúas edicións da novela O xogador, a que editou Sarpe en 1984 na colección Novelas inmortales e mais a que lanzou Gredos hai dous anos xunto a Crime e castigo. Decidinme pola primeira por resultar máis manexábel.
Que difícil se nos fai xulgar a novelística do XIX desde a óptica actual… Pouco máis podo dicir; agás que me tardaba rematar a aventura daqueles buscavidas de casino.
Outras lecturas que me chegaron nestes meses por casualidade, foron as creadas por un xenio do conto, don Guy de Maupassant.
Resultou que na Ponte Literaria celebrada en xullo, Maupassant foi amentado, gabado e referido profusamente, e aos poucos días, fun agasallado cun regalo magnífico, os dous volumes que Páginas de Espuma publicou baixo o título de Cuentos completos en 2011; xa que logo, Maupassant entrou na miña biblioteca.
Nunha das feiras do libro que visitei, dei cos exemplares dunha fermosa colección denominada Os minilibros de Galaxia, uns libriños minúsculos editados en 2000 que semellan xoguetes e, no entanto, non deixan de conter obras importantes; tal é o caso de O catecismo do labrego, exemplar que merquei alumeado polo bo asesoramento do libreiro. De seguro, estes volumes de 9 por 6 cm. resultan ideais para realizar un agasallo simpático. Debo dicir que xa atesouraba a miña biblioteca a devandita obra de Lamas Carvajal, mais apetéceme unha “relectura diminuta”.
Remata a caloriña e chegan os días cativos; coma Unamuno, abriguémonos con follas.



Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 12-09-2017 11:01
# Ligazón permanente a este artigo
DERIVAS NUN CASTELO AO ANOITECER
É un sábado de verao, non vai calor nin tampouco frío, está anubrado este 19 de agosto e moreas de turistas enchen de barullo o castelo do Castrodouro; pouco a pouco, os foráneos van marchando e a lingua vernácula imponse intramuros.
O castelo do Alfoz non vai pechar ás nove como de costume, ao contrario, ducias de persoas soben até o andar dos eventos, onde o elenco do Clube Teatral Elsinor ultima maquillaxes e indumentos.
Tras as fiestras anoitece amodiño malia que agosto vai medrado; semella que a luz diúrna pretendese asistir ao remate desta función que comezou puntualmente.
Derivas é un emparellamento sensacional para públicos avezados e sen prexuízos.
Mesturar Medea de Eurípides e O borracho de Otero Pedrayo nun mesmo espectáculo non ten porque resultar arriscado, sempre e cando se tivese a precaución de introducir un personaxe que exerza de Caronte entre dous mundos que poden presentarse distantes; aínda que despois de todo, o teatro é unha convención, e esta é unha sentenza que temos aprendido de Manuel Lourenzo, director da obra.
Esta adaptación lourenciana presenta un personaxe actual que exerce como ponte entre o poeta de Salamina e o señor de Trasalba. Tal é Herminia da CIG, trasunto dun individou real que o dramaturgo do Valadouro coñeceu ou sufreu nalgunha ocasión.
Herminia da CIG pode ser unha funcionaria, unha sindicalista liberada ou en definitiva, un deses seres que artella e controla cenáculos por un único motivo, vivir das cotas e dos tributos.
O devandito personaxe, interpretado maxistralmente por Cristina Fuentes, conduciu até a crúa actualidade un público que navegou entre Corinto e Amoeiro, e foino guiando de tal xeito, que algún espectador chegou a dubidar dos difusos límites entre o drama e e realidade. Eis a maxia do escenario; velaquí a grandeza do labor perfeccionado.
Coma sempre, decorado mínimo; coma sempre, escenario aproveitado dos espazos cotiáns; coma sempre, unha lección colosal de teatro.
Derivas gozou dun público entregado que brindou esa noite unha ovación para os anais do castelo do Castrodouro.


Imaxe: A actriz Cristina Fuentes

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-08-2017 19:26
# Ligazón permanente a este artigo
PEGADAS LITERARIAS NO ALFOZ DO CASTRODOURO


“O noso tempo, chamado Elsinor, chamado Wittenberg, chamado Londres, chamado Mondoñedo, Alfoz…”
MANUEL LOURENZO
O hóspede escandinavo

Hai agora dez anos, o desaparecido Francisco Casavella escribía Lo que sé de los vampiros nunha vivenda da Seara (parroquia de Mor); a devandita novela sería galardoada co Premio Nadal uns meses despois, en xaneiro de 2008.
Ao fío desta efeméride, detémonos a reflexionar sobre as pegadas que a literatura foi deixando nas parroquias do municipio alfocés, onde a primeira vista, o veciño desinformado non sería quen de situar máis aló de unha ou dúas referencias, porén, o vello Alfoz pode ser considerado territorio literario desde hai moitísimo tempo, e a achega das letras ás terras do Douro, afortunadamente, non cesa.
Continuando pola parroquia de Mor, debemos ter presente que un bo número de obras dramáticas de Manuel Lourenzo foron escritas, corrixidas ou revisadas “na súa república de Vilaúde” (Armando Requeixo dixit), e lugares e topónimos do Valadouro enteiro son empregados e recreados nos textos deste xigante das letras.
Grazas ao castelo e ás súas connotacións mariscalianas (non sempre fieis ao rigor histórico), a parroquia do Castrodouro aparece mencionada en varias obras literarias de todos os tempos, desde O Mariscal. Traxedia histórica en verso, de Ramón Cabanillas e Antón Villar Ponte (auténtico drama fundacional) até en artigos xornalísticos de Manuel María.
Do mesmo xeito, A Frouseira (entre a sempre valeca parroquia de Santa Cilla e a alfocesa de Carballido), é nomeada por multitude de autores. Non en van, o profesor Antón Meilán no ano 2004, procedeu a soterrar un exemplar da súa obra O mito do mariscal Pardo de Cela. Historia, lendas e literatura na mítica montaña do pranto; unha ofrenda ao símbolo da resistencia na honra dos antepasados. Xa que logo, continúan a morar tesouros e misterios na Frouseira.
E se nos achegamos á parroquia de Lagoa, estaremos descubrindo as terras onde exerceu como párroco Celestino Cabarcos Suárez, O Bruxo dos Ermos, autor de Cóxegas e verdadeiro emblema da poesía popular nas terras valecas. Todo isto xa o temos referido en anteriores artigos mais esta parroquia agocha outros elementos con reminiscencias literarias.
En Lagoa existe unha edificación en ruínas onde, noutrora, Antonio Noriega Varela facía noite para solaz das súas apetencias, trátase da Casa das Mirixas. Quen sabe se aquelas estancias, hoxe practicamente devoradas polo mato, tiveron inspirado o poeta da montaña.
E retornando ao Castrodouro, antiga capital do Alfoz, necesariamente habémonos deter na Finca Galea, un estabelecemento de turismo rural inzado de fontes, penas e cachopos adicados a escritores de todos os tempos (Luís Seoane, Neira Vilas, Xesús Pisón, Paco Rivas…), e onde o xa citado Manuel María encontrara unha sorte de fogar.
De xeito que, os territorios literarios ou literaturizados, non sempre se chaman Manhattan, Transilvania ou El Raval, algún chámase tamén Alfoz, e apelídase do Castrodouro.


Imaxe: Casa das Mirixas, Lagoa.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 13-08-2017 17:01
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal