Publicaranse artigos e outras informacións sobre Victoriano Taibo, escritor e académico, para o que se pide o Día das letras Galegas de 2018

O meu perfil
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

ARREDOR DAS IRMANDADES DA FALA
En 2016 Edicións Xerais tirou do prelo un completísimo traballo, coordinado polo profesor Luís Cochón, sobre este fenómeno que se desenvolveu entre os anos 1914, en que se empeza a fraguar, e 1931, ano da proclamación da II República, da celebración da VII Asemblea das Irmandade da Fala e da súa integración no Partido Galeguista, fundado tamén nese ano. Luís Cochón reúne, nun volume conmemorativo daquela andaina que marcou con pegada indeleble o futuro daquela Galicia, unha trintena de escritores actuais e doutras épocas para enriquecer o patrimonio literario de noso cun libro imprescindible cuxo contido se distribúe en tres bloques: Pensamento, Política e Poética, precedidos dun prólogo de Méndez Ferrín e dunha introdución do profesor editor. Un dos capítulos (que podedes descargar aquí), moi completo, interesante, ameno e documentado, estivo a cargo de Armando Requeixo e dedícase ao estudo da figura de Victoriano Taibo, actor importante e moi involucrado naquela angueira dende os primeiros momentos.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 22-03-2017 13:16
# Ligazón permanente a este artigo
ACADÉMICOS (1)
Dende a súa fundación en 1905, ou máis ben dende a súa constitución no ano seguinte, a Real Academia Galega tivo necesidade de procurar, elixir e nomear os 173 numerarios que por ela pasaron ata o de agora, cifra da que hai que restar os 40 académicos fundadores. O seu número permaneceu constante1 e as vacantes íanse producindo lentamente por falecemento2; isto traducíase, ás veces, na época de Taibo (e non só), en serias dificultades para acordar a incorporación dun novo membro de entre as múltiples posibilidades que se presentaban, dificultades debidas a un cúmulo de circunstancias entre as que podemos destacar algunhas: a xa indicada de moitos candidatos posibles para prazas moi escasas, o agrupamento de facto dos académicos en grupos cidadáns que tentaban barrer para casa, as presións orixinadas en determinadas amizades (e inimizades), a dificultade de comunicación da época que facía complicado o intercambio oportuno de información e de opinións3 ou os compromisos adquiridos polos académicos. Isto referíndonos só aos numerarios, mais cómpre ter en conta que a nómina de nomeamentos complétase con 42 membros honorarios e case 1000 correspondentes.

Así as cousas, os membros numerarios desenvolveron, fóra das sesións plenarias, unha máis ou menos intensa actividade negociadora que non sempre transcorría polas canles máis adecuadas, a xuízo dalgúns, para unha institución que debería ser exemplar e que mereceu, na colección epistolar de Taibo, críticas máis ou menos veladas, entre as que podemos citar a modo de exemplo a de Paulino Pedret que, con motivo das negociacións para o nomeamento dun novo académico de honra no que el, Taibo e Iglesia Alvariño propuñan a Victoriano García Martí, quéixase da intransixencia da maioría dos membros da Academia e di que ten razón quen dixo que “o galego é cacique ou larva de cacique”.

Na colección epistolar do fondo de Victoriano Taibo, que contén, ademais das cartas recibidas, copia dalgunhas enviadas, hai constancia de que o mestre de Morgadáns participou, en maior ou menor grao, na proposta de 21 cargos académicos (correspondentes, numerarios, honorarios, presidente, secretario), que, agás os irmáns Carré Alvarellos (Luís para académico e Leandro para secretario), acabaron sendo nomeados4.

Unha das negociacións máis veces citadas nestas cartas é a de Xosé Mª Álvarez Blázquez a quen, en decembro de 1948, pídelle Taibo que lle dea por escrito os datos sobre o seu currículo do que xa lle falara no café, sen explicar para que. A relación taibá co persoeiro vigués ten un punto de misterio aínda sen aclarar; parece que foi a finais do verán de 1948 cando se coñeceron (ou cando empezaron a intercambiar coñecementos con asiduidade), seguramente a través de Paco del Riego, a quen o mestre lle entregaría unha nota para o polígrafo con algunhas preguntas sobre diversos termos e conceptos lingüísticos. A partir de aí, e durante 1 ano, manteñen unha intensa correspondencia, case sempre sobre temas lingüísticos e literarios, cuxo teor, no que a tratamento persoal se refire, é sempre de amizade e admiración mutua e expresa. Córtase esta corrente (polo menos neste fondo documental) o 9 de xullo de 1949 en carta na que Taibo lle explica os detalles relativos á súa designación como correspondente en resposta a outra do interesado na que dá conta da recepción, a través do seu fillo Fuco, do nomeamento e agradece a súa intervención (“Xa adiviñei que andaba Vde. âs voltas con isa ideia, ao me pedir por carta fai tempo a lista dos meus ‘méritos’, pero coma non tiña ‘méritos’ ningúns, non llos enviei”) e estráñase de dúas cousas: “a primeira, a data retrasada -25 de abril- do oficio; a segunda, que non se pubricara na prensa a referencia da xuntanza da Academia”. As deficiencias nas comunicacións debían ser importantes, pois xa Taibo, en carta a Otero Pedrayo de 3 de maio, pedía explicacións de por que, segundo a prensa, non saíran, nas sesións do 16 e 17, ningún dos dous correspondentes que el propuxera. Debeu recibir cumprida explanación e trasladoulla ao seu amigo: “A data retrasada e non pubricar na prensa a referencia da sesión, pode ser resultado dos encomenentes que â Academia se lle presentan. O segredario, mestre de escola, daba antes lecciós particulares, e supoño que agora tamén. Naya, o bibriotecario, é redactor da ‘Voz de Galicia’ e pouco tempo lle ha quedar. A Academia carece de cartos e fan as cousas como pode”. Hai unha soa carta máis pero fóra desta corrente, pois corresponde ao 11 de xaneiro de 1951 e ten como único obxecto agradecerlle agarimosamente ao autor de Roseira do teu mencer a dedicatoria que lle fai nun exemplar deste libro.

Emporiso, algún temor descoñecido debía albergar D. Victoriano. O 7 de abril de 1949 escríbelle a Otero Pedrayo falándolle de dúas próximas reunións consecutivas da Academia, os días 16 e 17, supón que para nomear novos académicos e tamén os correspondentes dos que xa falara con el e con Vales (Ángel Sevillano e Álvarez Blázquez). E pídelle un favor, cuxo motivo non explica: quere que a proposta do primeiro leve a súa sinatura, “pero no que atinxe â de Xosé Mª Alvarez Blazquez, teño muito interés en que o meu nome non figure nela”; parece que o seu desexo non se cumpriu, porque na citada misiva de xullo do 49 explícalle ao novo correspondente que o seu nomeamento lle foi remitido a el porque, contra o acordado con Otero Pedrayo, seguramente por un despiste de Naya, figuraba el na proposta. Algún tempo despois, en carta a Bouza Brey de 23 de abril de 1951 en resposta a outra na que D. Fermín lle pedía refráns populares, dálle unha noticia pero rógalle “o máis rigoroso silencio” por tratarse “d’un señor c’o que eu teño o firme propósito, por razós que non veñen ô caso, de vivir en absoluta discreción”; a noticia é que X.M. Álvarez Blázquez contoulle en certa ocasión que ten recollidos mil refráns do mar.

Quizais a creba da correspondencia escrita se explique polo nomeamento de Taibo como mestre en Vigo no ano 1950 o que facilitaría, probablemente, unha relación persoal. De calquera xeito, a relación amigable debeu continuar porque o mestre de Lavadores segue presente nas negociacións, durante os anos 61 e 62, para erguer a Xosé María á cadeira de académico numerario. Parece que neste caso quen tomou a iniciativa de presentar a súa candidatura foi Bouza Brey que llo comunica a Taibo e pídelle o voto. Pero esta pretensión ía tropezar con algúns atrancos debidos, entre outras cousas, á política do grupo coruñés que, por ser a sede da institución, reclamaba o mantemento dun número suficiente de membros residentes “para que o carro ande”, en expresión do mestre galeguista que parecía comprender a esixencia. Así as cousas, sabemos por noticias epistolares de Bouza e Bugallal que, para conseguir esta designación, houbo que intercambiar compromisos de votos cos grupos da Coruña e de Santiago. D. Xosé Mª lería o seu discurso de ingreso o 28 de novembro de 1964, pero o seu nomeamento oficial produciuse, segundo a Academia, en 1962, sen que precise día e mes, data sorprendente dado que o 17 de novembro de 1962 Bugallal escríbelle a Taibo sobre a candidatura de Paz Andrade dicindo que non o esquece, pero que por política académica tiveron que comprometer o voto con Álvarez Blázquez para a seguinte vacante. As cousas deberon precipitarse.


(1) Coa aprobación dos novos estatutos no ano 2000 o pleno reduciuse a 30 membros. ^
(2) Coa excepción do período inmediatamente posterior á guerra civil en que tivo lugar unha importante e obrigada renovación (nomeamento nunha soa sesión de 19 novos membros) debido ás consecuencias directas da contenda. ^
(3) Taibo dá conta nas súas cartas de varias novas das que soubo a través dos xornais ou dos amigos, mesmo, con motivo do seu nomeamento como membro numerario (no segundo intento), confésalle a Manuel Casás, presidente da RAG, en carta datada en Morgadáns o 11 de xuño de 1946, o seguinte: “Xa se fixera a miña presentación sin consultarme, sin contar co meu parecer, facendo logo caso omiso dos meus males. Despois de elexido, ninguén, absolutamente ninguén, tivo que decirme algo. Só pol-os xornales puiden enterarme. Non foi a brétema traslúcida, que tan ben pode cadrar a certas cousas das academias, foi unha nevoeira pecha e preta, que aínda agora semella falar de segredos que xa non existen”. ^
(4) Por orde alfabética: Álvarez Blázquez (Emilio), Álvarez Blázquez (Xosé Mª), Calvo (Dámaso), Carballo Calero (Ricardo), Carré Alvarellos (Leandro), Carré Alvarellos (Luís), Cunqueiro Mora, (Álvaro), Díaz García, (Gumersindo), Fernández del Riego (Francisco), Ferro Couselo (Xesús), García Álvarez (Manuel Rubén), García Martí (Victoriano), Iglesias Vilarelle (Aquilino), Martínez-Risco (Sebastián), Meixide Pardo (Antonio), Paz Andrade (Valentín), Piñeiro (Ramón), Rodríguez Yordi (Julio), Sevillano (Ángel), Taboada Roca (Antonio), Vales Villamarín (Francisco). ^
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 07-03-2017 12:58
# Ligazón permanente a este artigo
Taibo e Bouza-Brey
O Instituto de Estudos Miñoráns tivo a honra de recibir dos herdeiros de Victoriano Taibo o encargo de custodiar o fondo documental do mestre de Morgadáns, co compromiso pola nosa parte de catalogalo e darlle paulatinamente a debida divulgación para que interesados, estudosos e investigadores poidan ir accedendo a estes documentos e consultar, baixo determinadas condicións, as copias dispoñibles, cuxa cantidade irá aumentando a medida que avancen os traballos de catalogación e indexación. Nestes momentos estamos levando a cabo a organización do seu amplo epistolario onde podemos constatar que o escritor e académico mantivo unha relación máis ou menos intensa coa maioría dos persoeiros da cultura da súa época; así, entre moitas outras, atopamos cartas de Alonso Montero, Álvarez Blázquez, Bouza-Brey, Cabanilas, Carré Alvarellos, Álvaro Cebreiro, Benchosey, Filgueira Valverde, Iglesia Alvariño, Neira Vilas, Otero Pedrayo, Manuel Antonio e Paz Andrade, por citar só algúns dos nomes máis coñecidos. A lectura destes textos ofrece información interesante, ás veces curiosa, sobre a vida cultural da época, se ben para sacar as conclusións pertinentes cómpre realizar a pescuda dos escritos enviados por Taibo que completarían as ideas expostas nos recibidos, traballo que algún día, máis cedo que tarde, alguén terá que acometer para corresponder aos merecementos que este persoeiro acumula.

Unha das relacións epistolares máis intensas mantena co seu amigo da xuventude compostelá Fermín Bouza-Brey Trillo co que tece un interesante diálogo (do que coñecemos, como queda dito, só unha parte) sobre diversos asuntos, como a biografía de Rosalía de Castro ou a política de nomeamento de novos académicos. Non é posible polo de agora facer unha análise seria de todo este intercambio de textos, pero vou comentar unha anécdota menor que, emporiso, pode exemplificar o seu teor.

En carta de 19 de novembro de 1959 acepta o agasallo ofrecido por Taibo dun exemplar de “Da agra aberta” pois non lle era doado mercalo porque “teño 5 fillos estudando”. Agradécello tamén porque “teño todolos teus libros adicados que gardo como ouro en pano”. O 18 de decembro acusa recibo da recepción do volume. Aínda non tivo tempo de lelo a xeito porque “o leva matinado moito, con vagar” e non se conforma con ler, “os contos hai que estudalos”. Só comenta algunhas cousas sobre o prólogo -que chama “sarego” (o mesmo que soarego), isto é, soleira ou limiar-, única parte que parece que leu a fondo. E rexeita o uso de “nosoutros” por parte de Taibo por parecerlle estraño á lingua1; non obstante o poeta usa este vocábulo con estudada corrección, pois faino cando se refire a un grupo concreto2; na maior parte dos casos, cando non alude a un colectivo acoutado, usa “nós” (el escribe “nòs”). Tamén está en desacordo co sentido que o escritor lle dá a un coñecido refrán. Explícallo así:

E xa que do popular falamos, direiche que o dito “A aldea Diol-a dea”, que citas, topeino sempre nos beizos aldeás, siñificando o contrario. E decir, equivalente a “Diola dea para quen a queira”. E ainda se confirma isto con outro dito parello que o sustituie por veces: “Na aldea o que ben está ben estea” que teño recollido.

Eu entendo que Taibo ten razón ao considerar o refrán como unha expresión laudatoria. E esta convicción dáma non só o feito de que sempre o pensei así, senón tamén o de ter escoitado a mesma construción en expresións non estandarizadas coa intención clara de valorar algo (por exemplo, a saúde). Pero tampouco podo dubidar do aserto de Bouza-Brey, tendo en conta, ademais, que alén de coñecer o refrán “parello” que cita, teño escoitado queixas sobre a vida aldeá; cando neno, corría pola vila unha anécdota contada como verídica, aínda que supoño que sería a personificación dun chiste, que exemplifica esta visión: Uns veraneantes madrileños chegaron a Morgadáns, detiveron o coche na beira da estrada, a carón dunha leira que estaba sendo sachada por un labrego; preguntáronlle como se chamaba aquel lugar e, despois de escoitar a resposta, comentaron: “Qué tierra tan maravillosa”. Ao que o labrego respondeu: “Si, señor, pero só pra vela”.

A gabanza de aldea, como sabemos, é unha constante nas letras, polo menos dende o Beatus Ille de Horacio. Agora ben, se examinamos os autores máis coñecidos que trataron este xénero observamos que a loa provén sempre de persoas que non están na aldea e non sofren as inconveniencias dunha estancia continua convivindo coas esixencias e as carencias da vida aldeá. Así ocorre, por citar algúns casos, con Frei Antonio de Guevara (Menosprecio de Corte y alabanza de aldea), Frei Luís de León (Oda a la vida retirada), Fernández de Andrade (Epístola moral a Fabio) ou Góngora (Ándeme yo caliente). Os habitantes da corte, das vilas e das cidades botan de menos unha vida pura e idealizada na distancia que, quizais, saborean de vez en cando en breves estancias aldeás, contribuíndo así á consolidación do ideal sublimado. Os habitantes das aldeas, en troques, arelan unha vida cidadá que imaxinan magnífica en comparanza cos traballos e privacións aos que están sometidos acotío.

Así as cousas, considero que o de Taibo é un refrán vilego, mentres o “parello” de Bouza é aldeán; dúas visións distintas da mesma realidade, ambas as dúas verdadeiras de acordo coas características percibidas por cada un deles. Pero dicía antes que non dubido da aseveración do ponteareán; non podo dubidar dunha persoa que dedicou a súa vida á investigación (rigorosa) no amplo marco da nosa cultura, do fundador3 do Seminario de Estudos Galegos, do máximo coñecedor da vida e obra de Rosalía4 e dun dos escritores en galego con máis textos publicados. E, xa que logo, considero que é certo que el sempre escoitou o refrán (en beizos aldeáns!) co mesmo sentido negativo do outro. O que pode suceder é que estes proverbios, creados nun ámbito e un ambiente concretos, pasan a seren propiedade dos usuarios que poden darlles un sentido distinto do orixinal de acordo coas novas (ou distintas) circunstancias que os rodean. Hai un refrán español que exemplifica moi ben esta idea; é aquel que di “Al seguro lo llevaron preso”, que chama á desconfianza. Eu oíno innumerables veces co sentido negativo virado en positivo: “Al seguro no lo llevan preso”. Do mesmo xeito, o refrán vilego, que indica admiración, cando pasa a ser propiedade dun aldeán cambia o senso só con aumentarlle (explicitamente ou non) “a quen a queira”.

Seguindo o plan anecdótico que me propuxen só deixei constancia dun par de conceptos nos que existe desacordo entre ambos os dous persoeiros, por iso me interesa salientar que o ton xeral desta carta (e das restantes) é de aprobación. Valora Bouza, ademais, o achegamento que a obra e as actuacións de Taibo (coma as del mesmo) supoñen para a lingua e a cultura de noso, e despídese con este parágrafo:

Adeus, ilustre. Penso que si todolos galegos que puidesen fixesen outro tanto como nós levamos feito, outro galo nos cantara. Ao menos quixera ollar a todos tan preocupados polas nosas cousas como ti mais eu...

Non podo estar máis de acordo. Bouza Brey xa tivo o seu Día das Letras Galegas hai case 25 anos. Coido que o de Taibo xa tarda demasiado.


(1) Bouza-Brey naceu nunha familia acomodada e culta de finais do século XIX e, presumiblemente, non frecuentou o galego popular, ao contrario de Taibo: “...cómpreme declarar que eu, con perdón das caras máis novas ─e disimúlenme as máis vellas─ son de fala galega materna, paterna, familiar e de veciñanza; demoréi boa parte da miña xa longa vida entre os peisáns das nosas aldeas...” ("Par’ôs lectores cursidosos leren", prólogo ao libro Da agra aberta, Vigo 1956. ^


(2)Pois nosoutros, os que escribimos na túa fala, facémolo nunha libertade unha migalliña de poldro reloucador...” ("Par’ôs lectores cursidosos leren", prólogo ao libro Da agra aberta, Vigo 1956. ^


(3) En carta datada o 8 de xaneiro de 1963 na que fala do futuro nomeamento de Paz Andrade como académico numerario, di que ten méritos abondo e recorda o xornal GALICIA onde el (Bouza) empezou literariamente e de onde “saíron voces amicaes alentadoras da MIÑA fundación do Seminario de Estudos Galegos”; a transcrición é literal, incluíndo as maiúsculas que parecen reclamar un dereito talvez non suficientemente recoñecido. ^


(4) 17 de marzo de 1961: “Fálame canto queiras de Rosalía que eu che escracerei os pontos que gostes, entre outros como a “madriña” non era a tía. Dicho quen ten a partida de nacimento da tal “madriña”, que viveu dempois ca nai en vida de Rosalía e con ista na morte de aquela, e quen ten copia de cartas da tía de Rosalía a ista. Todo “DOCUMENTADO” (sic). Hoxe podo presumir de que son o que máis sei da vida da nosa lírica, por esforzo de coranta e dous anos seguidiños”. ^
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-01-2017 11:32
# Ligazón permanente a este artigo
PRESENTACIÓN DO LIBRO GAÑADOR DO IX PREMIO DE POESÍA VICTORIANO TAIBO
O pasado sábado 10 de decembro o auditorio municipal Lois Tobío de Gondomar acolleu o acto de entrega da 9ª edición do Premio de Poesía Victoriano Taibo cunha audiencia ben numerosa que se deixou engaiolar pola maxia irresistible dun escenario repleto de calidade literaria, calidade oratoria, calidade dramática e exquisita sensibilidade.

A clave do éxito que, sen dúbida, acompañou o desenvolvemento deste evento estivo, sobre todo, na afortunada conxunción de catro extraordinarios representantes do mundo cultural: Marta Dacosta, directora do acto, que foi introducindo todos os intervenientes coa axilidade e dinamismo que a caracteriza ao tempo que proporcionaba a información necesaria, breve pero oportuna, sobre o que o público precisaba saber para apreciar non só a aparencia senón tamén a substancia do que alí estaba sucedendo, todo adornado con pinceladas poéticas e eruditas que lle engadían atractivo ao seu ben facer; Xosé Lois Vilar, comentarista do libro gañador, que nos deleitou cunha maxistral descrición dun número incrible de elementos que conforman o noso mar e a relación que con el ten o mariñeiro, para introducirnos na degustación dos valores, mariñeiros e poéticos, que adornan A relixión do mar, o libro que mereceu o galardón deste ano, que cualificou de “mito fundacional da nosa literatura”, todo cunha linguaxe expresiva, forte, contundente e chea de imaxes mariñeiras e telúricas; Xosé Iglesias Lamela, poeta galardoado, que nos deu a coñecer algunhas claves do poemario, este berro, en palabras súas, silenciado entre as tapas que emerxe forte, sonoro e firme cando se abre para denunciar que nos están a roubar o mar dos nosos avós, que nos fixo unha entrañable profesión de fe mariñeira, pois, así como outros precisan ir a misa ou orientarse cara á Meca para rezar, el necesita ver o mar, sentilo, respiralo, amarrarse sobre o seu lombo líquido, que nos fixo transitar por artes do xeito, cardumes, sardiñas e xardas, ardoras, noctilucas, vagalumes mariños, rosas dos ventos, cuadrantes, partes meteorolóxicos ... e nos engaiolou cun sentido e breve recital para acabar emocionándonos co recordo da súa sobriña Nerea, moi prematuramente morta, a quen lle dedica o libro, antes de despedirse facendo soar unha buguina do mar de María Antonia; e Xesús Alonso Montero, que puxo o punto e final con palabras gabanciosas para o IEM, o Concello e todos os intervenientes no acto, gabanzas que intensificou cando se referiu ao poemario e ao seu autor que fixeron del un novo e fervoroso crente da relixión do mar, libro insólito no panorama da poesía de hoxe pola súa forza e orixinalidade que vai marcar un antes e un despois, como xa sucedera con Manuel Antonio, e que motivou, ademais, a presentación maxistral de Xosé Lois Vilar “o máis grande orador de Galicia dende Prisciliano a hoxe en galego mariñeiro”.

Outros elementos importantes para o feliz transcurso do acto foron a Banda de Gaitas Balcón do Val Miñor, de Morgadáns, que abriu e pechou o espectáculo, e os alumnos de 6º curso de primaria do CEP Neira Vilas, de Peitieiros, que escenificaron magnificamente dous contos do manuscrito de Victoriano Taibo Contos pequenos, cuxa recente edición polo IEM se recordaba hoxe.

Entre o numeroso público asistente había algúns xornalistas que deron noticia do evento; un deles, Roberto Ledo, director do Grupo ES Comunicación, publicou unha importante e completa reportaxe con imaxes e vídeos que son os que reproducimos nestas páxinas e polas que lle quedamos moi obrigados.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 16-01-2017 13:22
# Ligazón permanente a este artigo
CINCUENTENARIO DO PASAMENTO DE VICTORIANO TAIBO
O día 13 de marzo de 1966 falecía en Vigo Victoriano Taibo; 50 anos despois, o día 18 de marzo de 2016, o IEM conmemorou este aniversario na súa sede de Gondomar, aula de cultura Ponte de Rosas, nun acto no que participaron Xesús Alonso Montero, Gonzalo Navaza, Camiño Noia e Armando Requeixo. A este último correspondeulle pronunciar a laudatio do persoeiro cun fermoso discurso documentado e vibrante que reproducimos a continuación:


Contos pequenos para saír do abicedo


Armando Requeixo


Victoriano Taibo naceu na cerna do país, foi durame desa terra na que medrou cando neno, aprendendo da xente nosa os xeitos e os dicires, os contos e os cantos que oíu dende cativiño na fonda que os seus pais rexentaban na Algalia compostelá.
Por iso, cando chegou a mozo quixo estudar para ser ensinante e devolverlle ao pobo todo o que fora e ía del asimilando. E cando principiou a se atrever a dar a coñecer os primeiros escritos, afirmou o seu sentir sen dubitacións declarándose “un rexionalista de toda a vida e case fanático”.
Aquel rapaz que a primeiros dos anos dez enviaba os seus versos a Vida Gallega e Ilustración Gallega de Vigo, á Gaceta de Galicia de Santiago, ao xornal El Ratón de Vilalba e mesmo a Estudios Gallegos de Madrid e Labor Gallega de La Habana foi dos cabezaleiros en dar un paso adiante e, en resposta o que días antes fixeran os seus compañeiros coruñeses, converteuse nun dos fundadores das Irmandades da Fala de Santiago. Corría o 28 de maio de 1916, hai agora practicamente cen anos, e Taibo contaba pouco máis de trinta.
E é que Taibo se sentiu sempre un poeta das Irmandades, pois non en van se comprometeu coa súa causa como secretario das mesmas en Compostela e, como tal, asistiu ás súas asembleas, carteouse con destacados líderes nacionalistas galegos e cataláns e despregou un importante labor como orador e articulista defensor dos seus ideais.
A Galicia das Irmandades, da que este ano celebramos o centenario, viu como Taibo tomaba a palabra en mitins históricos ao pé de compañeiros que se chamaron Castelao, Lugrís Freire, Peña Novo, Pita Romero ou Cabeza de León, entre outros. Porque a súa voz era non só estimada en alto grao polos seus ideais, senón apreciada como a dun dos poetas de referencia do seu tempo.
Pero non acabou aí o seu fondo compromiso coa fraternidade, senón que o sentido ecuménico do alentar irmandiño levouno a nuclear arredor da súa persoa unha nova Irmandade da Fala, a de Ortigueira, onde permaneceu como docente entre 1918 e 1921. E foi tamén mercé á súa intervención que tomou corpo a Sociedade Cooperativa Agraria Xuntanza Labrega, da que incluso foi accionista, colectivo que moito fixo pola (re)galeguización, con todo o que isto implica, do noso campesiñado nordestino.
O que levo dito abondaría para que a figura de Taibo gañase para sempre un recordo admirativo entre nós. Pero é que, ademais, están Abrente e Da vella roseira, os poemarios de 1922 e 1925 que o consagraron como un dos nomes do Parnaso de Preguerra, onde, xunto ás voces de Ramón Cabanillas, Antonio Noriega Varela e Gonzalo López Abente, Taibo completa o cuarteto dos máis significados vates daquela hora.
E está tamén o feito relevante de ter sido Taibo un dos membros destacados do Seminario de Estudos Galegos, onde ingresou o 14 de marzo de 1926, por tanto, hai agora case exactamente noventa anos. E non podemos esquecer que en abril de 1930 pasou a formar parte do prestixioso Instituto Histórico do Minho, honras todas que non o distraeron do seu empeño como articulista e poeta en numerosas cabeceiras tanto da Galicia da terra coma da da emigración.
Aqueles anos foron tamén o xermolo dunha outra circunstancia marabillosa na vida de Taibo. Namorado de Carmen Rebollar Martínez, casou con ela en Mera, Ortigueira, o 12 de setembro de 1929 e daquela benfadada unión naceron pronto Francisco Vicente e logo Gloria, orixe dos benqueridos familiares do poeta que hoxe nos honran aquí coa súa compaña.
Tamén por ese tempo hase de producir outro feito transcendental na vida de Taibo: a súa chegada a estas terras, concretamente a Morgadáns, onde pasou a encargarse da Escola de Nenos o 15 de abril de 1930. Dende ese momento, o seu vencello a esta bisbarra fíxose indisoluble e a posterior andaina vital do escritor a confirmación dunha querenza a estas xentes e estas paisaxes que xa nunca o abandonou.
Coa proclamación da II República o 14 de abril de 1931 Taibo redobrou os seus esforzos a prol da causa na que sempre militou: Galicia, o seu pobo, a súa cultura. E velaí como, cando en decembro de 1931 se constituíu en Pontevedra o Partido Galeguista, o mestre de Morgadáns foi un dos primeiriños en enviar adhesións. Consecuentemente, cando houbo que amosar publicamente este compromiso Taibo non fallou e está documentada a súa participación en actos de exaltación galeguista e republicana; poño por caso, en Vincios no primeiro aniversario da República, onde xunto ao seus amigos Castelao e Valentín Paz-Andrade e mais ao tamén mestre local Benedicto Crespo tomou a palabra para falar á concorrencia dende o balcón da casa de Paulino Pazos.
Cando en xullo de 1936 o exército sublevado de Franco forzou un golpe de Estado que arrastrou o país á Guerra Civil Taibo era xa un persoeiro das nosas letras querido e admirado. Tiña daquela cincuenta e un anos e unha carreira autorial feita. Podía terse deixado ir. Podía non terse significado demasiado. Podía ser discreto e gardar silencio. E non foi así. A ética insubornable do seu credo fixo que se enfrontase coas nefandas novas autoridades e os seus adláteres cómplices e, de resultas disto, padeceu o desterro docente sendo destinado ao ermo valisoletano de Villalar de los Comuneros, onde permaneceu catro anos, de 1938 a 1942.
Por tanto, Taibo foi un represaliado do franquismo, que non dobregou o xeonllo ante a ignominia das inxustizas das que o querían facer partícipe. Só por iso, merecería esta homenaxe que hoxe lle tributamos e todas as que no futuro poidan vir.
O poeta, logo desa longa travesía do deserto, foi restituído á súa praza de Morgadáns. Falamos de febreiro do 42, tempos grises onde calquera manifestación en favor da lingua nosa significaba pouco menos que tentar a sorte e, no mellor dos casos, gañar a fama de individuo pouco recomendable. Taibo, que sufrira o castigo do Réxime, que vira como a súa familia tiña que soportar aquel afastamento, volveu ter fronte si unha nova encrucillada: abandonar toda expresión pública do seu quefacer intelectual por Galicia, silenciarse, ou seguir cultivando, con azos renovados, a fe na nosa terra e a nosa lingua que ía no seu adn. Taibo volveu estar á altura e comezou a enviar textos a O Gaiteiro de Lugo, Sonata Gallega, Cartel, Cuadernos de Estudios Gallegos e La Noche. Máis aínda, non faltou ás xustas líricas da época e nos Xogos Florais do Círculo Industrial de Santiago de 1944 foi distinguido o seu poema en galego “Só na miña terra”.
A xenerosa entrega de Taibo veuse recoñecida e, en febreiro de 1946, é proposto como numerario da Real Academia Galega por Ramón Otero Pedrayo, Florentino López Cuevillas, Ángel del Castillo e Eladio Rodríguez González. Acabou ingresando na institución o 15 de outubro de 1948 e fixo, simbolicamente, coa lectura dun discurso no que honraba a figura da nosa matriarca, sobre a que, amais, levara a cabo unha importante investigación documental e biográfica. A este seu discurso, titulado Rosalía de Castro, precursora da fala, respondeu Otero Pedrayo. Case un cuarto de século despois, en 1972, publicouno a Academia e, para os que teñan curiosidade nel, hoxe pode lerse e descargarse do seu web corporativo.
Os últimos anos do escritor, lonxe do que puidese pensarse, foron, se cabe, aínda máis intensos: publicou Da agra aberta en 1956, nun tempo no que a prosa galega estaba aínda a se espelir do soterramento á que a sometera o desastre bélico; prologou libros de amigos como Faustino Rey Romero ou José Veredas; continuaron aparecendo colaboracións súas en Vida Gallega, La Noche, Lar, La Hoja del Lunes de Vigo e nas porteñas Mundo Gallego, Airiños e Eufonía; asistiu a relevantes actos e eventos como, por exemplo, a coroación poética do seu vello amigo Ramón Cabanillas en Padrón en abril de 1958; estreitou o trato con amigos cos que coincidía en faladoiros como Sigüenza, Cunqueiro, Bene, Castroviejo, Laxeiro, Urbano Lugrís ou Granell, e carteouse sobre temas de investigación lexicográfica, trobadoresca, historiográfico-literaria e filolóxica en xeral con Álvarez Blázquez, Fernández del Riego, Iglesia Alvariño, Neira Vilas, Bouza-Brey, Otero Pedrayo e outros; por descontado, proseguiu coa súa dedicación docente, decote exemplar, xubilándose na Escola de Lavadores, a onde foi destinado en xullo de 1950, o que explica que os seus derradeiros anos transcorresen xa na cidade olívica.
O 13 de marzo de 1966 deixounos Victoriano Taibo, vai alá medio século e, con tal motivo, hoxe honramos a súa memoria. Persoalmente, non deixei nunca de admirar a súa impresionante traxectoria, a rectitude e coherencia da mesma, a xenerosísima entrega na formación de centos de escolares identificados nos valores da terra, a desprendida colaboración que brindou sempre aos colegas que lla solicitaron, a amorosa dedicación familiar, a bonhomía coa veciñanza e os colegas intelectuais.
E chegados a este punto, pregúntome: as bondades que adornan a figura de Taibo, ¿non merecen unha homenaxe de todo o pobo de Galicia? ¿Parece pouca cousa que fose un dos fundadores das Irmandades da Fala e o seu secretario en Santiago? ¿É de pouco relevo que pertencese ao Seminario de Estudos Galegos? ¿Non importa nada que nos representase no Instituto Histórico do Minho? ¿Que fose un dos poetas máis laureados e aplaudidos da Preguerra con Abrente e A vella roseira non vale ren? ¿Que por defender o noso sangue identitario tivese que vivir o desterro durante anos en Villalar de los Comuneros foi, por acaso, unha simple anécdota? ¿Que fose un dos pioneiros na recuperación da narrativa galega de Posguerra é baladí? ¿Que ducias de xornais e revistas da Galicia das dúas beiras se nutrisen do seu saber filolóxico e da súa poesía, non ten relevancia? ¿É indiferente que fose numerario da Real Academia Galega, que participase das súa xuntanzas e axudase nela a comisións de estudo lingüístico coas que a institución chegou a ser hoxe o que é? Miñas donas, meus señores: Taibo levaba na fronte unha estrela e no bico un cantar. ¿que máis se precisa para celebrar comunalmente tan grande memoria?

Deixo dito. Moitas grazas.

Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 21-12-2016 13:41
# Ligazón permanente a este artigo
1 [2]
© by Abertal