PROFESGALEGAS


EXERCICIO DE ACENTUACIÓN
Exercicio de acentuación, modelo de control.


DESCARGAR: https://drive.google.com/file/d/1xj4e4tDNjIC6ji-KdAxxz4gRShZ9qMl-/view?usp=sharing
Comentarios (0) - Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 04-12-2018 16:32
# Ligazón permanente a este artigo
O SUBSTANTIVO

Nesta presentación faise un breve repaso da categoría gramatical do substantivo, facendo especial fincapé tanto nos substantivos invariables femininos e masculinos, como na formación do feminino, na formación do plural.

DESCARGAR: https://drive.google.com/file/d/1SGgX8-PC4GhHHaIzDXjUxAwhe3Zdu7PD/view?usp=sharing
Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 25-11-2018 21:29
# Ligazón permanente a este artigo
AS PERÍFRASES VERBAIS
PDF no que se describen as perífrases verbais galegas. Para que non vos inventedes e coñezades as nosas perífrases. Que non todo par de verbos son perífrases...


DESCARGAR: https://drive.google.com/file/d/1nCTGVvDZoc7RzYwwdd0Asz-g6LByYtj6/view?usp=sharing
Comentarios (0) - Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 15-11-2018 09:42
# Ligazón permanente a este artigo
OS CONECTORES TEXTUAIS
Neste documento explícase a función dos conectores textuais e ao mesmo tempo faise unha clasificación dos mesmos.

DESCARGAR: https://drive.google.com/file/d/16ygqHI8_WHMWY1ORw_1jmeP02u_Rg_8_/view?usp=sharing
https://drive.google.com/file/d/16ygqHI8_WHMWY1ORw_1jmeP02u_Rg_8_/view?usp=sharing
Comentarios (0) - Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 17-10-2018 11:41
# Ligazón permanente a este artigo
AS PERIFRASES VERBAIS
As perífrases verbais están formadas por un verbo auxiliar –que só porta significado gramatical- e por un verbo auxiliado –que é o que porta o significado léxico-. Distinguimos segundo a súa forma varios tipos de perífrases. Así, podemos falar de perífrases temporais, modais, aspectuais e a pasiva.
Por outra banda, dentro das perífrases temporais podemos facer unha dupla división, tendo en conta se a acción se vai realizar no momento imediato (son as perífrases temporais de inminencia) ou se esta pola contra se desenvolverá nun momento futuro (falamos así das perífrases temporais de futuridade).
Dentro das perífrases modais, podemos facer novamente unha subdivisón tendo en conta o significado implícito da propia perífrase e sendo así falaremos de perifrases modais de obrigatoriedade ou de perífrases modais de hipótese.
No tocante ás perifrases aspectuais o máis importante para termos en conta a súa clasificación é o xeito no que se vai desenvolver a acción. Segundo este criterio falamos de perífrases verbais aspectuais incoativas (indican o comezo da acción); perífrases aspectuais imperfectivas (indican que a acción aínda segue desenvolvéndose); perífrases aspectuais perfectivas (indican que a acción está rematada); perífrases aspectuais terminativas (indican que a acción está rematada pero nun momento anterior ao da fala); perífrases aspectuais reiterativas (indican a repetición da acción expresada polo verbo).
Por último cómpre salientar a perífrase pasiva que só a empregaremos en construcións pasivas.
A continuación detallamos os distintos tipos de perífrases presentes no noso idioma aténdonos aos criterios de forma e contido.

PERÍFRASES TEMPORAIS:
IR + INF: Vou falar con ela; vas caer...
ESTAR + A/PARA + INF: Está a rematar ese exercicio.
HABER + INFINITIVO: hei facelo despois.
Dentro das perífrases temporais temos que sinalar que é perífrase verbal temporal QUERER + INF pero sempre e cando se refira a accións que reflictan estados meteorolóxicos, como é o caso de: Parece que QUERE CHOVER, se pola contra a secuencia é queremos xogar á pelota, neste caso non estaremos ante unha perífrase verbal, senón que a estrutura sintáctica é a dun verbo que rexe unha cláusula substantiva en función de CD.
Cómpre sinalar tamén que estaremos ante unha perífrase verbal temporal no caso de HABER + INF EN PASADO, como no exemplo: Houbo caer pola fiestra. Neste caso a perífrase indica que a acción estivo a piques de suceder pero que non chegou a producirse.
PERÍFRASES MODAIS
HABER + (DE) + INF: Han de ser as cinco, han ser uns vinte para a cea.
TER + QUE + INF: Teño que estudar máis
DEBER + (DE) + INF: Debe traballar máis se quere aprobar todo; deben ser uns dez.
TER + QUE + INF: Ten que mandar unhas mensaxes.
DEBER + (DE) + INF: Deben de ser as sete da tarde e debes chamar a María.
PODER + INF: Dille as túas amigas que poden quedar a durmir esta noite.
PERÍFRASES ASPECTUAIS:
a)Incoativas:
COMEZAR/EMPEZAR + A + INF: Comezou a chover.
BOTAR(SE) + A + INF: Botouse a rir.
POÑER(SE) + A + INF: Púxose a amañar o aparello.
ROMPER + A + INF: Cando rompa a ferver a auga, bótaslle os percebes.
DAR + EN + INF: Deu en chamalo a berros.
b)Imperfectivas:
ESTAR + XER / ESTAR + A +INF: Está comendo unha mazá mentres está a esperar a cativa.
ANDAR + XER / ANDAR + A + INF: Anda pensando nos biosbardos sempre que anda a apañar as patacas.
IR + XER: Imos indo diante.
VIR + XER: Vén sendo esta.
LEVAR + XER: Leva traballando toda a noite.
SER + A + INF:Todos eles eran a falar do mesmo tema.
c)Perfectivas:
ACABAR + DE + INF: Acabaou de pagar a hipoteca da casa.
DEIXAR(SE) + DE + INF: Deixade de facer o parvo.
VIR + DE + INF: Vén de baixarse do avión.
DAR + PART: Non dou feito máis.
LEVAR + PART: Levo visto varios coma este.
TER + PART: Teño feito algúns coma eses.
IR + PART: Xa vai dito todo!
d)Terminativas:
CHEGAR + A + INF: Chegou a perdelo todo no xogo.
ACABAR + POR + INF: Acabou por deixar a moza.
VIR + A + INF: Todos eles viñan a reunirse no mesmo local.
e)Reiterativas:
VOLVER + INF: Volvín chamalo ao móbil.
LEVAR + PART: Levo traballado moito nisto.
TER + PART: Temos comido moitas veces nese lugar.
PERÍFRASE VERBAL PASIVA: SER + PART. Ex.A sentenza foi ditada polo xuíz.


Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 15-03-2010 19:57
# Ligazón permanente a este artigo
A ALTERNANCIA VOCÁLICA
A ALTERNANCIA VOCÁLICA NOS VERBOS DA 3ª CONXUGACIÓN -IR.
Vogal tónica -I:

ADVIRTO
ADVIRTES
ADVIRTE
ADVERTIMOS
ADVERTIDES
ADVIRTEN

Conxúganse como ADVERTIR: ADHERIR, DIVERTIR, AGREDIR, TRANSGREDIR, CONFERIR, DIFERIR, INFERIR, PREFERIR, PROFERIR, REFERIR, TRANSFERIR, COMPETIR, REPETIR, CONCERNIR, DISCERNIR, ESPIR, DIXERIR, INXERIR, SUXERIR, INSERIR, MEDIR, PEDIR, (e derivados) VESTIR, INVESTIR, REVESTIR.



Verbos con alternancia -I/-E na vogal temática

Só se presenta a alternancia vocálica nas 2ª e 3ª persoas do singular e na 3ª persoa do plural do presente de indicativo, é dicir:
SIRVO
SERVES
SERVE
SERVIMOS
SERVIDES
SERVEN
Conxúganse como SERVIR: SEGUIR, FERIR, MENTIR, SENTIR e mailos seus derivados (Téñase en conta que CONFERIR, DIFERIR, INTERFERIR E REFERIR non son derivados de FERIR e que polo tanto se conxugan como ADVERTIR).

Verbos que presentan alternancia -U/-O na vogal temática

Só se presenta a alternancia vocálica nas 2ª e 3ª persoas do singular e na 3ª persoa do plural do presente de indicativo, é dicir:

CUBRO
COBRES
COBRE
CUBRIMOS
CUBRIDES
COBREN
Conxúganse como CUBRIR, (amais dos seus derivados DESCUBRIR, ENCUBRIR, RECUBRIR BULIR, REBULIR, OS REMATADOS EN -CUDIR (SACUDIR, ACUDIR), CUMPRIR ("facer falta"), CUSPIR, DURMIR, ENGULIR, FUXIR, LUCIR e derivados (TRANSLUCIR, RELUCIR, etc),MUXIR, PRUÍR, RUXIR, SUBIR, SUFRIR, SUMIR, TUSIR, URDIR, XUNGIR

LISTADO DE VERBOS DA 2ª CONXUGACIÓN

• BATER REBATER, EMBATER, ABATER, COMBATER
• CAER ACAER, DECAER, RECAER.
• CORRER ACORRER, CONCORRER, DECORRER, DISCORRER, ESCORRER, INCORRER, RECORRER, OCORRER, SOCORRER, TRANSCORRER.
• DERRETER
• ENCHER
• ERGUER
• ESPAREXER
• FENDER
• FERVER
• REXER
• RENDER
• ROMPER, CORROMPER, INTERRROMPER, IRROMPER, PRORROMPER.
• TRAER, ABSTRAER, DISTRAER, EXTRAER, SUBSTRAER.
• TOLLER
• VERTER, CONVERTER, INVERTER, REVERTER, PERVERTER, SUBVERTER.
• XEMER

VERBOS DA 3ª CONXUGACIÓN

CORRIXIR, DICIR, BENDICIR, MALDICIR, CONTRADICIR, DESDICIR, PREDICIR, ELIXIR, REELIXIR, ESCRIBIR, ADSCRIBIR, CIRCUNSCRIBIR, INSCRIBIR, PRESCRIBIR, RESCRIBIR, REMITIR, REQUIRIR, CONCIBIR, PRECONCEBIR, APERCIBIR, DESAPERCIBIR, RECIBIR.
Mantéñense como vacilantes: DEMOLER-DEMOLIR, CONVERXER-CONVERXIR, DIVERXER-DIVERXIR, EMERXER-EMERXIR.

Comentarios (1) - Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 01-10-2009 18:05
# Ligazón permanente a este artigo
FORMACIÓN DO GRAO COMPARATIVO
FORMACIÓN
 O comparativo de superioridade fórmase con: MÁIS... QUE/CA/DO QUE:
É MÁIS intelixente que o meu.
Luís ten MÁIS traballo CA min.
Veu MÁIS cedo DO QUE pensabas.
 O comparativo de igualdade fórmase con: TAN/TANTO... COMO/COMA. Tamén se pode formar utilizando simplemtente COMO:
Este rapaz é TAN loiro COMO aquel
Aquela nena ten TANTAS bonecas COMA ti.
 O comparativo de inferioridade fórmase con: MENOS...QUE/CA /DO QUE:
Teño MENOS cartos QUE o teu pai.
Estarei MENOS tempo CA ti, en Ourense.
Esa película é MENOS interesante DO QUE me
Dixeches
DISTRIBUCIÓN
 Cando o segundo termo da comparación é un pronome persoal (min, ti, el, nós...) é obrigado a utilización das formas CA e COMA:
Fareino en MENOS tempo CA ti.
Fala COMA min.
 Cando o segundo termo da comparación é un verbo, é obrigada a utilización das formas comparativas DO QUE e COMO:
É mellor DO QUE pensabas, e non é TAN alto COMO dicías.
 Nos demais casos a elección entre QUE/CA; COMO/COMA é optativa:
A laranxa é máis doce QUE o limón/ CÓ limón
Ese neno ten tantos anos COMO/COMA Miguel
Comentarios (0) - Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 01-10-2009 17:35
# Ligazón permanente a este artigo
COLOCACIÓN DO PRONOME ÁTONO NA FRASE

En cada un destes grupos de frases, a partir dos cales deducirémos as normas de colocación de pronome átono na frase, escribimos con letra máis negra aquelas en que o pronome vai ben colocado.

GRUPO A
Gustoume a película
*A película me gustou
Onte vinte pola rúa
*Onte te vin pola rúa

GRUPO B
Dixo QUE te vira onte
*Dixo que vírate onte
NON (NUNCA, XAMAIS) o vin
*Non vino
QUIZAIS, (TAL VEZ) che pregunta mañá a lección
*Quizais pregúnteche mañá a lección
XA (BEN) cho dixo aquela rapaza
*Xa díxocho aquela rapaza
SÓ (EN SEGUIDA, AXIÑA) llo contei á miña sogra
*Só conteillo á miña sogra
SEMPRE te estás a meter comigo
*Sempre estaste a meter comigo
AÍNDA cho pedín o outro día
*Aínda pedíncho o outro día
MÁIS nos valería marchar
*Máis valeríanos marchar
AQUÍ (ALÍ, AÍ) o tes
*Aquí telo
CANTO (CANDO; ONDE; COMO) lle deches?
*¿Canto dechéslle?
NINGUÉN (ALGUÉN, CALQUERA) mo dixo.
Ninguén díxomo
NADA (MOITO; BASTANTE; POUCO; ALGO) che debo
*Nada déboche

GRUPO C
Para dicirlle iso cómpre valor.
Para lle dicir cómpre valor
Téñoche que dar unha boa noticia
Teño que che dar unha boa noticia
Teño que darche unha boa noticia

*Che teño que dar unha boa noticia




Regras que explican a colocación do pronome átono nos grupos anteriores:

GRUPO A: Por regra xeral, o pronome vai sempre despois do verbo e pegado a el.

GRUPO B: Hai determinadas palabras que precedendo o pronome, fan que o pronome se coloque diante do verbo. Neste caso o pronome non vai pegado ó verbo. Estas palabras son:

1) As que marcan subordinación: QUE, AÍNDA QUE, SEMPRE QUE, POSTO QUE, SE...(podes botarlle unha ollada ao artigo relativo ás conxuncións e locucións conxuntivas para ver todas as que son)
2) Os adverbios de negación: NON, NUNCA, XAMAIS
3) Os adverbios de dúbida: QUIZAIS, TAL VEZ, SEICA, DISQUE
4) Algúns adverbios: XA, SÓ, BEN, MAL, AXIÑA, SEMPRE, AÍNDA, AQUÍ, AÍ, ALÍ, MÁIS, MENOS...
5) Os pronomes interrogativos: ONDE, CANDO, CANTO, COMO
6) Algúns indefinidos: NINGUÉN, ALGUÉN, CALQUERA, MESMO, ALGO, NADA, BASTANTE...

GRUPO C: Nalgúns casos o pronome pode ir diante ou detrás.
-Cando este vai precedido por unha preposición.
-Nas perífrases verbais pode ir a carón do verbo principal, despois da conxunción ou preposición, ou detrás do infinitivo.



Comentarios (0) - Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 01-10-2009 17:25
# Ligazón permanente a este artigo
OS SUBSTANTIVOS INVARIABLES E A FORMACIÓN DO FEMININO
FORMACIÓN DO FEMININO
• Polo xeral, os nomes rematados en –o son masculinos e os rematados en –a son femininos, aínda que hai excepcións: a radio, o profeta.
No que respecta ó galego hai unha serie de substantivos que, en ocasións, ven alterado o seu xénero por influencia do castelán. Por iso cómpre ter en conta o seguinte:
- Son masculinos:
O cal o legume o diadema o berce o leite o costume o sangue
o cume o ubre o cárcere o cuspe o mel o riso o coral
o sorriso o labor o vexame o fel o dote o lume o nariz
o sinal o fantasma (a pantasma) o testemuño .
Os nomes das letras: o be, o ce...
- Son femininos:
1. Os substantivos rematados en –axe: a carraxe, a paisaxe, a viaxe, a peaxe. Excepto: o traxe, o garaxe, o paxe; o/a personaxe.
2. As palabras cultas de orixe grega que rematan en –se, -te: a análise, a paréntese, a crise, a hepatite, a diabete, a paralise.
3. Tamén son femininos os seguintes nomes:
A árbore a ponte a orixe a reuma a asma a auga a cal
A orde a calor a atenuente a cor/color a fin a sentinela a agravante
A testemuña a arte a síndrome a fronte a suor.
4. Son femininos os nomes das árbores froiteiras e tamén o dos seus froitos:
A maceira-a mazá, a laranxeira-a laranxa, a pereira-a pera, a ameixeira-a ameixa.
- Cando o nome da árbore é masculino o do froito tamén o é:
O limoeiro-o limón, o pexegueiro-o pexego.
- Sen embargo, o castiñeiro-a castaña, o piñeiro-a piña, a figueira-o figo, o carballo- a landra.
Formación d feminino no substantivo e no adxectivo.
1. Os nomes sexuados rematados en –o cambian a vocal polo morfema –a: neno-nena, fillo-filla.
2. Os nomes masculinos rematados en –e e algúns en –a, xeralmente forman o seu feminino cos morfemas –esa e –isa: abade-abadesa, sacerdote-sacerdotisa.
3. Hai nomes sexuados que ó cambia-lo xénero cambian tamén a raíz (os chamados “heterónimos”): o pai-a nai, o home-a muller, o boi-a vaca, o cabalo-a égua

4. Os masculinos rematados en –n poden face-lo feminino de varias formas:
a) Os rematados en –án fan o feminino en –á (cast –ano/-ana) ou en –ana:
Aldeán.-aldeá alemán-alemana
Castelán-castelá musulmán-musulmana
Irmán-irmá lacazán-lacazana.
b) As palabras rematadas en –ón no masculino fan o feminino en –ona/-oa:
O ladrón-a ladroa/a ladrona (tamén a ladra)
O patrón-a patroa/ a patrona.
c) Algúns dos rematados en –ón forman o feminino en -esa:
O barón-a baronesa.
5. Os rematados en –ano forman o feminino substituíndo o morfema do masculino –o polo de feminino –a:
Humano-humana, urbano-urbana, paisano-paisana.
6. Os epicenos son os nomes de animais que non varían, ós que se lle pon “macho/femia”: a formiga macho/a formiga femia.

Comentarios (0) - Categoría: MORFOLOXÍA - Publicado o 01-10-2009 17:16
# Ligazón permanente a este artigo
Neste espazo deixaremos pegadas sobre aspectos lingüísticos e literarios da nosa cultura
Benvid@s ao noso blog. Nel atoparedes, tal e como vedes, aspectos relativos ao noso idioma, tanto desde a perspectiva lingüística, como sociolingüística e literaria. Contamos coa vosa colaboración para que isto vaia "pra diante".

Ademais de información relacionada coa materia de Lingua e Literatura Galega, vou ir engadindo datos relacionados coas materias de Lingua e Literatura Catelá e de Latín, pois son dúas materias que imparto este curso e como este blog é para min unha ferramenta de traballo, incluirei tamén temas relacionados con estas dúas materias.

O meu perfil
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

© by Abertal