Falar galego como afirmación e sostén da herdanza que levamos no corazón.
Unha susbstancial aposta de alumnos dos cursos de idioma galego de Bos Aires pola cultura de Galicia

O meu perfil
oterzodafala@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

ESA VELLA FOTO
Por Manuela Buján

Outubro 2009.

Atopou a foto sen buscala. Nalgún momento, entre todos os seus papeis e os seus recortes, apareceu pequena, neses tons entre sepia e un branco e negro deslucido.

Foi ese xesto da pequena apoiando a man sobre o ombreiro do seu pai, o que quedou impreso na súa memoria. Nunca lle prestou atención a ese detalle. Ese brazo estendido, reclinado sobre o seu pai.

A foto.

A nena mirábaa desde a foto, e desde esa mirada ela redescubre o seu receo e a súa ansiedade nese xesto adusto e preocupado. Foi ese xesto o que a convocou, levándoa á historia detrás da imaxe. A súa propia historia.

Durante varios días a foto cor sepia estivo por aí roldando. Nunca lle deu demasiada importancia. Sobrevivira a algunha mudanza; a décadas de esquecemento, relegada sempre nalgunha caixa coas poucas pegadas fotográficas da súa familia e dela mesma.

E agora estaba alí, fronte o ordenador, coa foto na man nun branco e negro desvaído, fronte a un monitor de branco infinito, unha tarde calquera de outubro, tratando de envorcar en dous ou tres páxinas, algúns recordos, rexistrar o son dalgunhas voces que volvían desde o seu pasado de tarde en vez, casi desde que tiña memoria.

Algunhas veces propúxose deixar en palabras esa parte da súa historia que tanto marcara a súa vida. Primeiro fora fronte á vella Olivetti e despois, xa máis cerca no tempo, fronte o ordenador. E sempre abandonara a tarefa aquela de envorcar nun papel branco os seus evocaciones e expulsar dalgún xeito esa parte escura da súa vida.
Por onde empezar?

Novembro de 1950.

O porto de Vigo e centos e centos de galegos, familiares, amigos. Vultos, paquetes, valijas. Despedidas. Bágoas e choros contidos. A excitación e a dor. Tratar de arrinconar na memoria o que se deixaba atrás. A familia, a aldea, os amigos. Habería retorno ou simplemente era un adeus definitivo?.

Víase así mesma en brazos da tía Mercedes cruzando os controis da aduana. Dous anos e un pouco máis tiña entón. Confundida entre tantas maletas e baúles mesturados con tanta ansiedade e tantos ruídos que atravesaban o aire.

Manolita seguía nos brazos da tía, dunha tía que contiña a pena e a quen lle resultaba difícil entender porque aquela pequena tiña que deixar os seus primeiros recordos e irse tan lonxe. Habíase encariñado tanto con ela neses meses....

Señora? díxolle a empregada da aduana, ?como deixa vostede ir a esta pequena ir tan lonxe e soa co seu pai?
--Teñao vostede por seguro que se fora a miña filla, non a deixaría ir, quedaría aquí coa sua familia e coa sua nai--, contestou a tía?.


Febreiro 2008.

A tía Mercés, a de “A Xesta” contoulle na calidez da cociña da casa da aldea. Nesa casa onde Manolita volveu logo de case sesenta anos. Viuna golpear con forza a mesa coa súa man, tan ajada e tan firme nos seus noventa anos, cos seus ollos claros cravados nos seus. A súa era unha voz que se alzaba evocando os vellos reclamos pola falta de coraxe para impedir a partida da pequena. Ela que se quedou nese espazo de fame e incerteza, e aqueloutros que habían emigrado ?escapado?--, a unha América que se manifestaba tan pródiga e xenerosa.

As preguntas que lle facía á tía eran sempre as mesmas. Eran preguntas que se fixo desde sempre. Porqué deixárona partir?. Porqué mamá non a acompañou nesa viaxe tan longa e tan lonxe? Deixala ir soa co seu pai. Porque despois esperara tanto tempo, máis dun ano, para emprender a viaxe e reencontrarse con ela? Porqué tivo que afastarse de todo aquilo que aprendera a recoñecer como próximo aos seus afectos? En Galicia quedaban a súa nai e o seu irmán maior, Jaime. Non tería que ser el quen tiña que viaxar co seu pai?

A tía seguía falando, golpeando a mesa cuberta co mantel. Desde os seus propios recordos, e a medida que ía desgranando esa parte da súa propia historia, a tía ía recuperando eses momentos do seu pasado.

En Bos Aires o tío Rogelio e a outra tia Mercedes, reclamábanos. Non puideran ter fillos e necesitaban a esa sobrina de ceño engurrado para completar o seu presente, atenuar a soidade do seu futuro e quizais coidalos na súa vellez.

En Galicia unha moza parella con dous pequenos que atender, unha precaria situación económica nun país que se recuperaba dunha sanguenta e furiosa guerra civil. E ese ofrecimiento tan oportuno que lle chegaba desde Bos Aires, do seu irmán Rogelio. Eles necesitaban unha compañía. A nena-sobrina sería perfecta. A posibilidade dun novo comezo para Adelina e Manuel, lonxe das débedas e de apértelos económicos.

Nesa cociña de aldea a tía faláballe da angustia e as bágoas da nai pola partida da nena. Imaxinou ás dúas mulleres nesa mesma cociña oestaban , moi novas as dúas, compartindo temores. Unha terra afastada. O destino de moitas mulleres galegas proxectadas --por esas cousas do destino dos emigrantes expulsados--, máis aló da súa aldea e a súa xente. Mulleres que, en moitos casos non podian elixir, só seguir ao seu home.


Outubro 2009

Atopou a foto sen buscala. Nalgún momento, entre todos os seus papeis e os seus recortes, apareceu pequena, neses tons entre sepia e un branco e negro deslucido.

Novembro 1950

É o patio da casa de Flores. Os tres homes aparecen serios, formais. Miran a cámara co ceño engurrado. Un momento retido para a historia familiar. Traxes escuros. Pano no peto da chaqueta, e gravata. Papá ten trinta e un ou trinta e dous anos. É o máis novo dos tres homes. Coas mans nos petos mira a cámara sen rexistrar, quizais, que sobre o seu pescozo apóiase a man de Manolita, buscando o seu contacto, o seu apoio, non quere afastarse desa persoa que representa todo o seu mundo coñecido. Pero non é ela a que decide.

Ela xa está noutros brazos, os do tío Rogelio, que a sostén dominando a escena, con expresión de madurez e de responsabilidade por esa paternidad recente que lle chegou de Galicia. Mercedes, a outra tía Mercedess, a de Arxentina, vestiu á pequena para a foto cun vestido de tafeta en cadros vermellos e brancos. Quere enviar a foto a Galicia, mostrar que a nena está ben coidada. Ela fíxolle o vestido, peiteoulle o flequillo e colocado o moño. Xa é a súa? nena. Pero por agora, nesa foto, a man de Manolita segue apoiada no home,buscando ao seu pai.

Un ano e medio máis tarde o reencontro familiar. A casa de Flores e un patio que divide ás dúas familias. Cada unha con o seu neno. Manolita co tío Rogelio e a tía Mercedes. Cruzando o patio a outra familia : papá Manuel, mamá Adelina e o seu irmán Jaime. Simplemente o acordado. Despois o tempo seguiría entretejiendo as súas historias.


Outubro 2009

Vivira con moitas preguntas. Quizais demasiadas. E sempre foron posibles respostas, máis próximas a simples especulacións que a certezas sobre o que sucedera, pero especulacións que unha vez instaladas, nunca as puido quitar das súas reflexións; íanse por un tempo pero sempre volvían.

Moito influíra esa historia súa nas súas decisións de vida. Quería escaparse dos medos vividos durante a súa infancia. sentira que non pertencía a ningún dos dous grupos familiares : para uns era a sobrina, para os outros…nunca tivo a oportunidade de souber o que era para os outros.

Fora esa foto a que fixo que se sentase a escribir este pequeno pedazo da súa historia. Este pequeno relato sobre migrantes, tan distinta e tan parecida á de tantos outros, e que sesenta anos despois, achégase á beira dos recordos e faise conto. Desexa que quen se deteña a ler estas liñas, redescubra nesta narración esas historias que se repiten unha e outra vez, historias que falan da Galicia emigrante, tan doída, tan enche de ausencias e de crebes, e que rexorde cada vez que é evocada polas súas descendientes.

Comentarios (1) - Categoría: As Nosas Historias - Publicado o 09-09-2017 02:40
# Ligazón permanente a este artigo
23/04/2016 - Buenos Aires celebra Galicia
Por Alicia Lago Roca.


Chegou o día !
Imos alá.
Buenos Aires celebra Galicia. Moita cousa para facer. Moita cousa para contarvos, porque
nós, galegos de Arxentina, celebramos a nosa orixe.
Cunha idea colectiva apareceu o mapa, esa representación da terra que arrinca bágoas de emoción, cheo de alfinetes con cadansúa historia de vida en dous continentes.
O mapa que nos une a todos, os de aquí e os de alá pero tamén é unha ponte entre pasado e presente.
Sempre co mapa os luxos que nos damos: Iolanda Castaño e Xavier Alcalá ubicando os seus lugares e Luis González Tosar, un poeta buscando a Insua dos poetas.
O Presidente da Xunta y o alcalde de Santiago deixando cadansúa pegada no mapa das orixes.
A nosa Delfina -a de Zas-, a señora que veu preparada cunha lupa, a velliña de Guntín...
Os da Mariña, os da Costa da Morte, o señor de Cee que veu comprobar se aínda estaba alí o seu "pincho", os da Terra Chá, os da raia, ata algún leonés...
Ignacio, o taxista de Lugo de vacacións en Buenos Aires axudando a atopar as aldeas perdidas. ..
As nosas amigas de Ponte do Porto, a familia de Miño, os de Ordes... Galegos e galegas que o primeiro que fan cando comeza a festa é buscar o mapa do Terzo.
Nunca tantos coma desta vez.
As rapazas de Santiago-emigradas novas-, os das Rías Baixas, os ourensáns, os que xa perderon o nome dos Concellos dos avós...
Tantos e tantos que haberà que ir pensando nun mapa máis grande que poida conter tanta morriña.
Aínda que pareza estraño, non somos quen de facer resumo da festa coa que por terceira vez esta cidade homenaxea ós que baixaron dos barcos para facer outra Patria.
Por tantos ollos con bágoas, por tantas "gracias" que escoitamos, por tantos encontros e reencontros, por tantas historias compartidas no noso chiringuito, porque escoitamos un pai dicìndolle a seu fillo " tu abuela hablaba igual que estas señoras" ... por tanto amor á Terra ...por todo. Por todo é que poñemos o esforzo e o tempo.
É marchamos contentos para a casa !
E ata outra!
Comentarios (0) - Categoría: As Nosas Historias - Publicado o 28-04-2016 21:16
# Ligazón permanente a este artigo
24/02/2016 - Aniversario de Rosalía de Castro.
Sempre lembramos a Rosalía!
Sempre a lemos, ás veces a cantamos.
Nunca a esquecemos.
Hoxe 24 de febreiro é especial, visitámola no medio das roseiras do "Rosedal de Palermo", no Xardín dos poetas ás 10,30. Alí, entre tantos escritores e poetas, hai unha parte verde e fermosa de Galicia.
A xente do Terzo da fala deixa rosas no busto e poemas no aire de Palermo para a máis grande de todas.
Comentarios (0) - Categoría: As Nosas Historias - Publicado o 25-02-2016 19:43
# Ligazón permanente a este artigo
“A miña avoa Cata” - 04/11/2015.
Por Susana García Otero


Catalina Pose de Otero, a miña avoa Cata, non era galega, mais foi ela quen me inculcou o amor por Galiza, cando, como unha lareira, nos daba luz e calor, mentres nos narraba as historias e anécdotas da familia. Despois do seu pasamento, ós 93 anos, as xuntanzas familiares non foron iguais, mais ela sigue viva nas lembranzas da miña infancia, das vacacións nas praias de Montevideo ou das “romarías” do Teatro Avenida, a onde iamos xunto coa miña nai e coa miña tía Celta.
De pais galegos, don Manuel Pose de Malpica, na Coruña, e Pilar Maya, de Tui, ela nacera en Montevideo, e cando só tiña seis meses a súa familia se radicou en Bos Aires. Non falaba galego, quizais porque a súa nai morreu cando ela tiña 6 anos e foi criada xunto cos seus irmáns por mulleres arxentinas contratadas polo seu pai ata que ela e máis a súa irmá máis vella tiveron idade para coidar os máis pequenos. Só repetía algunhas frases e refráns, con eles transmitíanos o seu amor pola lingua. Con 15 anos casou con Guillerme Otero, un galego nado en Vigo, que traballaba no barco de don Manuel. Tiveron 6 fillos; os dous primeiros morreron cando eran moi pequenos; logo chegou Guillerme e, uns anos máis tarde, Pilar (a miña nai), Celta e Luís. O meu avó sempre falaba de Vigo e un día alá por 1918 decidiu volver á súa terra. A avoa Cata, xunto co seu fillo Guillerme, de só un ano de idade, ficou na casa do seu pai. Pasaron uns meses e non chegaban novas de Vigo. Sen pensalo moito, Cata decidiu viaxar a Galiza. Tiña 22 anos, vivía co seu pai, non pasaba necesidades. Outra muller quizais agardara o regreso do seu home (falamos de 1918), pois ela non, meteu a súa maquina de coser no baúl, para poder traballar como modista por se non atopaba o seu marido e así poder pagar o billete do regreso, e co seu pequeno fillo, marchou buscalo a Vigo. Pola súa banda, o meu avó, que estrañaba á súa muller e ó seu fillo, cada vez que chegaba un barco de Bos Aires ía ó porto, e, sen poder crelo, un día viu a Cata e máis ó pequeno Guillerme descender dun deles. Despois dun tempo volveron a Arxentina mais as cousas en Bos Aires cambiaran. O barco de don Manuel afundira e non houbo cartos para sacalo do río. Guillerme comezou a traballar cruzando pasaxeiros no bote no Riachuelo entre Avellaneda e A Boca; Cata pasaba o ferro ás camisas dos capitáns do barco. Sempre lembraba aquela vez que queimou unha , entón púxoa debaixo das outras para que, cando o capitán a usase, estivese lonxe de Bos Aires; como ría, dicindo: “As cousas que o capitán diría de min!” Ou cando tivo que subir a un barco pola escaleira de corda; entón, atou as súas faldras como se fosen pantalóns, cargou os vultos sobre os ombros e gabeou. Nada a asustaba; sempre miraba para diante. Era feliz, cando os seus seres amados eran felices. Cando os seus fillos eran nenos, sempre os disfrazaba para o entroido. Un ano, non lembraba por que, non fixera os disfraces. Unha amiga, abraiada, preguntoulle polo motivo. Ela pensouno un momento, e logo estivo toda a noite cosendo e ó outro día, os catro nenos tiñan cadanseu disfrace. Encantáballe ir ó centro e mercar agasallos para todos. Ía polos meus libros de Literatura, e sempre me traía algún outro recomendado polos libreiros como regalo. Moitos anos despois, os vendedores da libraría Pardo lembraban aínda a señora que levaba os libros para a súa neta. Despois da morte do meu avó, e durante case 20 anos, viaxou todos os veráns a Montevideo, visitar á súa curmá, e moitas veces ía eu, de nena, colgada das seus faldras. Xamais ninguén tomou decisión por ela. Cata decidía ó par do meu avó ou por el, como cando mercou a casa. O meu avó non se decidía. Ela foi, mercouna, e só llo contou cando xa pagara a metade das cotas. Ría lembrando a cara que puxera o meu avó ó recibir a noticia. Sempre ría e nunca elevaba a voz. Morreu rodeada polo amor dos seus fillos, netos e bisnetos, os que aínda hoxe sorrín cando lembran as súas historias, as que, por certo, son moitas para ser narradas neste breve texto.

Fotografía: Avoa de Susana.
Comentarios (0) - Categoría: Traballos do grupo de estudo - Publicado o 04-11-2015 23:34
# Ligazón permanente a este artigo
E de novo Bos Aires celebrou Galicia A visión parcial da festa desde o “chiringuito” de O Terzo da Fala. - 04/11/2015.
Impresións dos integrantes de O Terzo da fala - Agradecemento especial a nosa columnista Alicia Lago Roca.

Na mesma avenida mítica, na que pisaron tantos miles de paisanos, na que loitaron a súa propia guerra de dous bandos rúa por medio en cadanseu bar; na dos desfiles de colectividades ó compás de milleiros de gaitas; na Avenida de Maio da que falaban os que volvían e coa que soñaban os que agardaban para embarcar, esta Buenos Aires porteña, a Bos Aires galega, celebrou Galicia.
A nosa agrupación O Terzo da fala participou cun “chiringuito” propio como xa fixera na primeira edición. Desta vez, cun espazo máis longo gañado a forza de traballo e representación, debuxamos na rúa –con teas, fotografía xigante, pólas de carballo, loureiro e piñeiro galego e bandeiras- unha fraga galega. Habitada por meigas como calquera fraga das épicas literarias e por árbores da Terra medrou ata se converter nunha atracción que convidaba a ser visitada e percorrida.
Por veces, unha rubia galega de nome Berta ideada por Celín e debuxada maxistralmente por Norberto chamaba a rapaces e adultos para que lle axudasen a atopar o rabo perdido. A cambio, algunha lambetada para os nenos e unha garantía de sorrisos cómplices para facer a foto. Di a nosa Marita que os nenos gozaban coa vaca porque “era para eles, para non aburriren coas cousas de grandes”. Pero como os galegos temos unha ligazón co gando, a Berta convocaba tamén os pais e os avós que xogaban como nenos a poñerlle o rabo.
E se os nenos recibían algunha larpeirada, para os maiores había como agasallo follas de loureiro para facer cachelos como Deus manda e poesías de poetas que sentimos amigos: Helena Villar Janeiro, Eduardo Estévez e o Mestre Manuel María. Non eran estes os únicos regalos: unha fermosa serie de fotografías de bosques galegos acompañada de versos escollidos. Unha, a de Helena Villar Janeiro, inédita e especial para esta celebración cun haiku que moito lle agradecemos. Para recibilas, debían acreditar –con algo de axuda- algún coñecemento da lingua relacionando unha palabra co seu significado. Segundo as meigas Lela, Marisa e Susana, todos querían participar aínda que non soubesen galego dabondo. Cando acertaban, a frase era: “Regáloche un bosque galego”.
Igual que o ano pasado houbo mapa de Galicia. Un mapa xa cheo de alfinetes marcando os lugares de orixe de tantos e tantos emigrantes que tiña desta vez un título “E ti, de onde vés sendo”. Ó longo do día foise enchendo coas pegadas de galegos e galegas de orixe que buscaban a súa aldea ou a súa vila con bágoas nos ollos, de fillos e netos daqueles que viñeron, de bisnetos que só coñecían os seus bisavós de nome. Houbo tamén algunha parella de mozos acabados de chegar e algúns que repetían visita e conversa. Manuela Meiga, Alicia, Fabián, Celín, Mirta Gosende e Xosé poden dar fe da emoción presente en cada alfinete colocado. A muller e a irmá dun galego falecido de Ponte do Porco que viñeron, ámbalas dúas por separado, para deixar o seu recordo emocionado nese pequeno recuncho da ría de Betanzos, no mesmo exacto sitio onde o deixara el no 2014 cando aínda habitaba a terra dos vivos. Bágoas nos ollos e un “grazas” cando tocaban o mapa como se tocasen a terra e moitas historias que nos encheron o corazón: a velliña que nunca volveu miraba o mapa pero o que vía era a aldea que deixou, o home que lle contaba ó neto o camiño que fixera para embarcar en Vigo, o recordo permanente, inesquecible e inesquecido, dos moitos que quedaron aquí.
Ò chegar as dúas da tarde, e coa promesa dun importante sorteo de libros en galego para o final, comezou a clínica do Terzo no Auditorio. Tivo a particularidade de ser a primeira, abrindo a quenda de clínicas, cando aínda estaba rematando a procesión. Con todo, encheuse o espazo para escoitar unha lenda da fraga e participar despois lendo as coplas de entroido preparadas por Lela. Moitos terceiros foron responsables do traballo durante a clínica, Cova co seu fermoso traxe, María Elena como fotógrafa, mentres o resto quedaba atendendo na fraga. E xa no final, nove libros de autores galegos, doados en forma persoal polos terceiros, foron facer camiño en novas mans.
A Patricia, que andou por tódolos “chiringuitos” chamoulle a atención a cantidade de mulleres que devecían por facer unha foto coas meigas do Terzo. Ou que pedían o sombreiro para facer de bruxas boas elas tamén.
Mulleres e nenos que fixeron das nosas meigas as persoas máis fotografadas do sábado: alí andarán en centos de fotos, Susana, Marisa, Lela, Manuela, Celín e ata a marabillosa nai do noso Xosé Augusto montada na súa vasoira voadora. As árbores non tiveron tanto éxito fotográfico pero por alí andaron, pólas de carballo na cabeza e no peito, Mirta, Cecilia, María Elena e Alicia.
Para as nosas galegas de traxe típico Isabel e Cova a festa tivo outras características. Isabel, gaiteira oficial da misa e da procesión, tívose que repartir entre as obrigas musicais e a atención do “chiringuito” e Cova estivo connosco demostrando que o sangue novo segue adiante nesta cadea de galeguidade.
“Chiringuito” cheo, daba gloria velo ! Tantas visitas de amigos queridos, imposible contalos pero por alí pasaron terceiras de pura cepa como Ana, Amalia, Sabrina, coas súas familias, Inés, Rosa a nosa anfitriona das épocas do Centro Español, a compaña dos irmáns de Xosé e de Mirta Gosende, as amigas que participan dos Lectores e os do grupo de facebook de Gallegos e descendentes que viñeron facer a foto de familia diante da nosa fraga. E non faltaron a TVG e algún outro xornalista que filmaba meigas e entrevistaba galegas.
Dende a nosa fraga vimos pasar a procesión de Santiago arroupado por centos de gaiteiros, bandeiras e estandartes. Para que o Santo non a botase de menos, apareceu a chuvia que non durou máis que o camiño da procesión ata o escenario.
À tarde, muiñeira para o “Guinnes world record”. Tan longa que ocupaba as dúas rúas completas, chegaba xunta nós e aínda lle sobraban unhas ducias de metros. Para quen vía o espectáculo dende a beirarrúa, parecía un soño ver tanta parella vestida co traxe da súa rexión bailando ò son da Muiñeira de Chantada. Os pés, case sen querer, marchaban a ritmo de muiñeira, tanto que ata Marita bailou ! Para Isabel e o resto dos músicos que asistían dende o escenario mentres tocaban, era imposible non emocionarse ó ver tocando xuntos vellos e novos, fillos ou netos daqueles gaiteiros que xa non están. Había alí a certeza de que Galicia en Arxentina segue sendo Galicia por riba de calquera diferenza ideolóxica ou de pertenza xeográfica. Nesa gran romaría estabamos tódolos que somos e queremos seguir sendo galegos.
O Enterro da Sardiña, o loro pontevedrés, os peliqueiros, moita cousa para ver; moitas comidas típicas para saborear ou cheirar de lonxe, tanta familia traballando xunta como a da nosa Mirta La Gamma, o seu home Enrique e a filla Cecilia transformando o noso espazo nunha fraga, aquelando o que fixese falta como auténticos terceiros. Era tan Galicia en festas que rematou cunha Rianxeira cando xa só quedaban poucos saudando a noite.
A reflexión do final: a alegría de ver tantos nenos e nenas que son os elos dunha longa cadea de galeguidade en América, feita de xeracións que non esquecen de onde veñen. Un exemplo vivo está moi preto de nós: Heleniña, filla de Sabrina que veu de galeguiña bebé no seu carriño no 2014 e andando de meniña galega no 2015. Ela foi o símbolo desta festa en centos de fotos porque leva na súa imaxe dúas verbas: “esperanza e futuro”.
Longa vida ó “Buenos Aires celebra Galicia” !
Comentarios (0) - Categoría: As Nosas Historias - Publicado o 04-11-2015 23:19
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal