O MEGO DA ESCOLA


Blog da Comisión Cultural MARTÍN SARMIENTO de Vilafranca para a potenciación do uso do galego nos centros do ensino no Bierzo e a promoción dos Intercambios escolares Bierzo-Galicia.

O meu perfil
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

FISTERRA, UN MERIDIANO SOÑADO POR SARMIENTO
Acabamos de atopar e ler un artigo curiosísimo sobre un dos traballos de encargo do rei a Sarmiento, o Sistema de adornos para o palacio Real e unha enigmática lousa da época que seguramente foi obra do propio erudito e na que tivo ben presente un lugar tan simbólico como o Finis terrae do mundo antigo. Podedes ler o artigo en Globoteca de Alejando Polanco Masa.
Comentarios (0) - Categoría: CURIOSIDADES SOBRE SARMIENTO - Publicado o 04-08-2013 23:26
# Ligazón permanente a este artigo
O MODELO DE SARMIENTO NA OBRA DE ROSALÍA



Tras da celebración do acto de presentación do libro de Rosalía de Castro "Cantares gallegos" en edición de Anxo Angueira da editorial Xerais de Galicia no 150 aniversario da publicación do primeiro poemario en galego da autora, o Bierzo volveu a homenaxear a poeta que é símbolo da Literatura galega contemporánea.

No acto interviñeron "distintas Rosalías bercianas" é dicir, un grupo de mulleres de distintas idades que quixeron evocar coa lectura de distintos versos de Cantares a proximidade coa que se sente no Bierzo a Rosalía. Marisa Cela foi quen no nome dos organizadores do acto ( Comisión Cultural MartíN Sarmiento, Fala Ceibe, Xarmenta e a Escola de Gaitas de Vilafranca) ía dando paso ás recitadoras. Tamén interviñeron Mar Palacio, presidenta do Instituto de Estudios Bercianos lembrando ao recentemente homenaxeado, tamén no teatro vilafranquino,Ramón González-Alegre que nos anos difíciles da posguerra fixera un gran labor na reivindicación de Rosalía nos ambientes literarios de Madrid. Por outra banda, Héctor Silveiro fixo fincapé no vencello de autores bercianos coa obra de Rosalía, Sarmiento como modelo, Morales como poeta coetáneo que participa desde o Bierzo do mesmo movemento literario, o Rexurdimento, que Rosalía sitúa no seu punto máis álxido de maduración, á vez que se citaban outros vencellos sentimentais e culturais evidentes como a lingua dos Cantares ou a música que o cantautor berciano Amancio Prada puxo aos versos de Rosalía.

Finalmente Anxo Angueira fixo unha exposición na que ademais de incidir na personalidade de Rosalía como muller libre, independente e solidaria insistindo en distintos datos da súa biografía, argumentou como a súa edición incorpora a importancia que Sarmiento ten para a creación dos Cantares que veñen sendo un punto final dun proceso que na literatura galega nace coas Cantigas medievais, onde a música e a poesía ían da mao, logo virían as coplas de Sarmiento, concebidas tamén como composiciois cantadas e finamente os Cantares de Rosalía. Sinalou logo coincidencias entre autores como Morales e Rosalía nos seus personaxes populares os que veñen da sega de Castela. Angueira tentou á vez explicar como Rosalía facía acopio do cancioneiro tradicional establecendo unha relectura, utilizando a tradición oral, pero tamén sendo crítica coa mesma. Puxo como exemplo o poema dialogado entre unha costureiriña e unha santa, poema que recitou completo e de memoria (como fixo ao longo do seu relatorio con outros poemas que foron correspondidos con cariñosos e fervorosos aplausos do numeroso e entregado publico asistente). Angueira tamén manifestou a importancia do discurso social, feminista e político da autora.

O remate foi cantado. Aínda, o cantautor berciano, coa súa filla no colo, sorprendeu ao público cantando unha cantiga de berce en galego berciano tirada da recolleita realizada por Alicia Fonteboa, ademais do seu coñecido tema "A lingua das bolboretas", atrevéndose finalmente a invitar ao público a cantar con el o "Adiós ríos, adiós fontes..."



O acto tivo ademais o seu seguimento mediático en medios bercianos e galegos fixéronse eco do acto.
Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A ROSALÍA - Publicado o 29-07-2013 04:59
# Ligazón permanente a este artigo
ROSALÍA NO BIERZO: PRESENTACIÓN DOS CANTARES GALLEGOS
Unha serie de colectivos que traballamos pola defensa do galego no Bierzo quixemos lembrar os 150 anos da publicación do seu primeiro traballo en lingua galega a poucos días da celebración do Día de Galicia, nun acto que terá lugar o próximo día 22 de xullo ás 20,30 no Teatro de Vilafranca do Bierzo onde se fará a presentación do libro: Cantares Gallegos en edición do actual presidente da Fundación Rosalía de Castro, Anxo Angueira, poeta e especialista na obra da gran escritora.

No acto intervirán ademais do autor da edición Anxo Angueira, Marisa Cela, no nome da Comisión Cultural Martín Sarmiento e os restantes colectivos organizadores, Mar Palacio presidenta do Instituto de Estudos Bercianos IEB, Héctor Silveiro, académico correspondente polo Bierzo na Academia Galega e o cantautor berciano Aínda, que interpretará uns temas na honra da poeta.
Estamos seguros de que os bercianos sentimos a Rosalía, a poeta de Padrón (aínda que nacer nacer, naceu en Compostela) de xeito ben diferente ao que a poden sentir un leonés ou un madrileño, ou un catalán, non porque non haxa xente sensible, entre as persoas nacidas nestes lugares, senón porque os bercianos sentimos máis próxima a Rosalía. Muitos, non un, nin dous, un bo número de bercianos descubriron esta proximidade coa poeta da mao do cantautor berciano Amancio Prada que aló polo ano 75 realizara un gran traballo de interpretación e difusión , o seu segundo traballo, que espertou a conciencia desta relación tan especial coa que o Bierzo recibe a Rosalía.

Os argumentos que nos permiten facer tal afirmación son os seguintes: En primeiro lugar, ler con devoción a Rosalía, escoitar os seus versos nun idioma que nos é común a galegos e bercianos, fainos sentila como propia. Esa lingua que a poeta usa conscientemente coa intención de dignificala nos seus Cantares.
En segundo lugar, os Cantares son compostos seguindo o modelo dun ilustrado, Martín Sarmiento, que todo o mundo sabe que é un erudito polígrafo berciano e galego, considerado o Pai das Letras non só por ser o seu primeiro estudoso e documentar o galego dende o Bierzo a Pontevedra, senón e sobre todo , como nos descobre Anxo Angueira detalladamente no prólogo da súa edición, ao constituírse como autor cuxa fórmula será vital para os poetas do Rexurdimento.
E, por último, os Ensayos poéticos en dialecto berciano de Antonio Fernández Morales, composición que vén a demostrar, tres anos antes da publicación dos Cantares de Rosalía de Castro, que o Bierzo contribúe ao nacemento desa nova etapa literaria para o galego, escribindo un canto á Terra e conformando cos poemarios de Rosalía e doutros poetas o chamado Rexurdimento da Literatura galega contemporánea.
Logo, non é estraño que os bercianos interioricemos a Rosalía como se naceramos en Galicia pois, como deixou escrito na súa Historia de Galicia Manuel Murguía, o marido de Rosalía e polo tanto unha persoa ben próxima a ela, o Bierzo pertence non administrativamente, pero si sentimentalmente a ese espazo cultural no que Rosalía é lida con devoción.

ORGANIZAN: Comisión Cultural Martín Sarmiento,Colectivo Fala Ceibe, Asociación Berciana da Lingua Xarmenta e Asociación Cultural Escola de Gaitas.

Colaboran: Editorial Xerais de Galicia e o Concello de Villafranca del Bierzo.
Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A ROSALÍA - Publicado o 17-07-2013 10:48
# Ligazón permanente a este artigo
XORNADAS DE PATRIMONIO COA PRESENZA DE SARMIENTO

Esta mañá comezan as III xornadas denominadas Patrimonio Natural e Cultural do Bierzo que vén coorganizando Burval, a Universidade de León e a Universidade de Vigo.

A primeira das xornadas vai reparar no Museo de Ciencias Naturais onde tamén a partir de hoxe a presenza de Sarmiento será máis evidente ao lucir un panel que intenta reclamar para este sabio erudito un espazo. A iniciativa da Comisión Cultural Martín Sarmiento á que se sumou a Asociación Burval é tan só un primeiro paso para ir incorporando máis elementos relacionados co "modus opperandi" deste ilustrado adiantado á súa época.

Ademais dunha foto do panel reproducimos a continuación o texto que o acompaña dirixido aos visitantes do Museo:



Atrévete a saber! o lema de SARMIENTO (1695-1772)

O padre Martín Sarmiento naceu en Vilafranca do Bierzo un 9 de marzo de 1695 onde foi bautizado co nome de Pedro Joseph García Balboa. Pasou a súa infancia en Pontevedra e ingresaría na orde dos bieitos aos 15 anos. Como resultado dunha atracción entusiasta polo saber, aquel novicio axiña converteríase nun verdadeiro sabio, deses que manteñen viva a voz do seu pensamento como un home de hoxe, cun discurso vixente na actualidade.
Considerado unha das figuras máis destacadas da Ilustración en España, era un erudito e polígrafo que tivo unha relación moi especial co mundo natural a pesar de vivir unha gran parte da súa vida nunha cela do convento de S. Martín en Madrid. Pero será nas súas viaxes a Galicia cando comece un traballo sistemático sobre dúas das facetas máis salientables do seu dilatado labor ligado ao desenvolvemento e evolución dos estudos modernos das Ciencias e das Letras. Naquelas viaxes ao reino de Galicia, ao seu paso polo Bierzo, é o primeiro en documentar para as Letras e para as Ciencias os nomes locais das plantas e os seus usos, ademais de ir anotando outras muitas curiosidades fruito do seu afán científico. Apuntamentos dos que logo nacerán tanto grandes proxectos (referímonos á creación do Real Jardín Botánico en Madrid (1755) do que Sarmiento, en gran medida, foi promotor), como unha multitude de tratados de Ciencias Naturais (por exemplo “Planos para una Historia Natural”(1751) ou a curiosa “Disertación sobre a carqueixa” (1759), consolidándose así como referente da Ciencia na Europa do XVIII. Mais o seu saber lévao á vez a redactar estudos de Letras. Aquel coidado por recoller os nomes vulgares ou locais das plantas e animais, ou dos lugares por onde pasa, será o comezo de numerosas reflexións sobre a lingua galega, debido ao amor e ao interese polo seu idioma materno, ese que escuitara, por vez primeira, nesta vila berciana e que falaba na súa infancia pontevedresa. Sarmiento convértese así non só no primeiro filólogo do galego, senón que, tras crear o seu “Coloquio dos 24 galegos rústicos”(1746) constituirase autor modelo a seguir para escritores posteriores como a galega Rosalía de Castro ou o berciano Fernández Morales, poetas ambos do Rexurdimento da literatura galega contemporánea.
Sabemos que a súa cela madrileña era un verdadeiro gabinete dun sabio científico onde acumulaba máis de 7000 libros, posuía e usaba varios instrumentos científicos (telescopio, microscopio...) cultivaba plantas, tiña unha boa colección de cunchas mariñas, e mesmo un corno de rinoceronte, ademais dun cariñoso gato. Outramente recibía visitas tanto de humildes paisanos, como de nobres ministros ou embaixadores, de homes de Letras e de Ciencias; estaba subscrito ás publicaciois máis prestixiosas de toda Europa, mantiña correspondencia con científicos notables (Linneo, De Quer...) e era consultado e redactaba estudos sobre animais exóticos como a cebra ou especies mariñas como os atúns, elaborando por veces propostas brillantes e moi avanzadas que hoxe se están a aplicar para animais en perigo de extinción, coma o lince (ese mesmo e misterioso animal feroz que era coñecido como lobo cerval no Bierzo e foi abatido nas proximidades de San Pedro de Montes en 1760).
Sarmiento preocupouse evidentemente pola educación da xuventude, defendía cousas como o uso do galego por parte dos mestres ou un contacto directo e experimental coa natureza para garantir un coñecemento real, “que os discípulos vexan e apalpen”. Concibe o saber como algo integral un encontro entre o ecolóxico e o etnocultural, partindo do local e peculiar camín do universal, invítanos a descubrir o patrimonio nun sentido global, natureza e cultura. Esa é a invitación que queremos que comparta quen se achegue a visitar este Museo, Vilafranca e o Bierzo seguindo os pasos de Sarmiento.
Comentarios (0) - Categoría: BIERZO NATURAL - Publicado o 12-07-2013 12:31
# Ligazón permanente a este artigo
Burval organiza o curso de Extensión Universitaria sobre Patrimonio

Os enlaces de contacto para realizar a matrícula no que aparecen os cursos da Universidade de Vigo:

Nestoutro enlace de información están todos os datos necesarios para realizar a matrícula, ademais de teléfonos de contacto.
Comentarios (0) - Categoría: XERAL - Publicado o 22-06-2013 07:55
# Ligazón permanente a este artigo
Un nova edición dos Cantares atenta á pegada de Sarmiento
Acaba de ver a luz unha nova edición dos Cantares Gallegos de Rosalía de Castro onde podemos descubrir ao fin, sen prexuízos, a fonda pegada da obra literaria de Sarmiento no Rexurdimento Pleno. Desde que se homenaxeou no seu tricentenario e máis recentemente coa celebración do Día das Letras no ano 2002 a figura do Pai das Letras está día a día ocupando un papel máis determinante á hora de entender os primeiros pasos e evolución da Literatura Galega contemporánea.

Trátase dunha edición crítica con prólogo e comentario realizada polo catedrático da Universidade de Vigo e presidente da Fundación Rosalía, Anxo Angueira, que edita Xerais e trae unha actualización dos estudos sobre esta obra senlleira da literatura galega. Un traballo froito de anos de estudo que no seu prólogo destarta que os Cantares de Rosalía foran un libro sen modelo, produto da improvisación ou da espontaneidade. Rosalía, como se demostra con detalle, botou man do modelo creado por Sarmiento no seu Coloquio dos 24 galegos rústicos,e será a xenialidade da autora a que elabore un produto literario equiparable ao seu segundo poemario en importancia e transcendencia para as Letras galegas, para a poesía europea e universal.

Anxo Angueira amosa, unha vez máis e de xeito contundente, a depencia que Rosalía ten dos textos de Sarmiento, como a poeta de Padrón recrea fórmulas empregadas polo frade e como ademais ese modelo (cousa que xa temos constatado noutras ocasións neste mesmo blog) é un común denominador nas obras de moitos autores do Rexurdimento, polo que o Padre Sarmiento se converte en referente fundamental para comprender o movemento literario do que é el o primeiro e máis destacado dos Precursores. A lectura do Coloquio de Martín Sarmiento vólvese así imprescindible para entender con profundidade a obra de Rosalía.



Dende eiquí animamos aos amantes da poesía, do galego e de Rosalía a facerse con esta magnífica edición dos Cantares e damos tamén, os parabens por esta publicación ao seu autor, Anxo Angueira, ao que lle agradecemos de corazón unha vez máis o seu labor de recuperador e difusor da figura do ilustrado galego-berciano.
Comentarios (0) - Categoría: DE SARMIENTO A ROSALÍA - Publicado o 09-06-2013 10:01
# Ligazón permanente a este artigo
Un eloxio a Sarmiento, un novo documento na rede.
A Real Academia Galega acaba de por a disposición dos internautas un discurso de eloxio do Padre Sarmiento realizado polo estudoso e admirador da figura do erudito,Antolín López Peláez. Trátase dun discurso realizado ao parecer no ano 1910 e que xa podemos consultar en formato pdf na páxina da RAG.
Comentarios (0) - Categoría: DOCUMENTOS - Publicado o 09-06-2013 08:48
# Ligazón permanente a este artigo
O BIERZO NO DÍA DAS LETRAS 2013
Recollemos eiquí un artigo publicado con motivo do Día das Letras do 2013 nun enlace ao Bierzo Diario.

Acompañamos esta entrada cunha portada do primeiro dos volumes das Obras Completas de Vidal Bolaño que edita Edición Positivas,dirixida polo berciano- galego Paco Macías.
Comentarios (0) - Categoría: LETRAS GALEGAS - Publicado o 18-05-2013 08:31
# Ligazón permanente a este artigo
E os maios saíron ás rúas un ano máis.
Cunha grande presenza mediática aparecía nos días previos ao 1º de maio na prensa comarcal, os maios humanos de Vilafranca volveron a levantarse e saír ás rúas para dar entrada a primavera como a tradición manda.

Varias, e con diversa faciana, son as reportaxes que tamén foron aparecendo en prensa dixital na prensa de papel ou mesmo en formato vídeo como podedes comprobar en bierzotv ou de particulares colgados en youtube:


Comentarios (0) - Categoría: BIERZO TRADICIONAL - Publicado o 02-05-2013 20:08
# Ligazón permanente a este artigo
UN BURRO NOS MAIOS DE VILAFRANCA

Anunciamos de novo a próxima celebración dos maios de Vilafranca do Bierzo, unha festa diferente que non te podes perder. No seu programa aparece o seguinte texto que acompaña ao cartel realizado este ano pola ceramista vilafranquina Carolina Nieto Martín.

Pasou un burro e non o sentiche…Por que un burro?
Todo ten a súa razón de ser. Cuando celebramos a “festa do maio” estamos no mes que leva este nome, pero ineludiblemente no noso camiñar ao longo do calendario, ano tras ano, vimos sempre do mes de abril, que resulta tamén tein de vello, xunto co mes de maio, unha relación mui especial co burro.

"O 1 de abril van os burros onde non deben de ir”. Así reza un refrán que os vellos da vella Galicia gardan na memoria. Era costume nesa data do primeiro do mes realizar todo tipo de bromas, algo así como o “día das trampas”. Esta tradición, equivalente ás inocentadas do mes de decembro ou da noite de fin de ano, vein da antiga celebración precristiá que perviviu en distintos lugares de fonda raigame agraria de Europa onde o comezo do ano celebrábase coa primavera, é dicir, a finais de marzo. Pero sinceramente cremos que a copla do noso maio debe facer referencia ao burro por outros motivos para os que de novo debemos facer indagaciois noutros territorios vecinos, poñamos por caso o norte de Portugal.

“Maio, mes dos burros”. Así é como por varios lugares de Portugal se coñece a este mes. Imos na procura de respostas. Hai quen asegura que no mes de maio “empreñan as burras” e como as burras permanecen 12 meses grávidas, os burriños nacen precisamente no mes de maio. Esta podería ser unha razón para cantar así a nosa canción se ademais temos en conta que para os nosos veciños, ben o sabemos tamén os bercianos, o mes de maio é o mes no que proliferan as feiras de burros e cabalos. Non é preciso lembrar a feira de maio de Cacabelos.

“Para o Maio ou o Burro non entrarem”. Mais se seguimos tirando do fío atoparemos como o burro pasa de ser simple animal á personificación, deberíamos dicir mellor transmutación animal do mal, entendido este ben como un ser que pode traer un mal concreto, ben como símbolo dun mal máis abstracto e impreciso, en todo caso relacionado, iso si, coa estación primaveral e/ou a fertilidade.
O motivo polo que no Norte de Portugal, en diversos lugares, se realizan distintos ritos coa entrada do mes (como colocar nas casas e ventás xestas floridas) está intimamente asociado a outro ritual que tamén atopamos no Bierzo: “o primeiro de maio comer castañas maias, é dicir, secas, para que non che dea o desmaio”. Ese “desmaio” que podemos considerar un mal propio da época, curiosamente foi na mentalidade das poboaciois rurais personalizado, dándolle varios nomes: “Maio”, como o nome do mes vital para colleitas e rabaños no mundo agrario, ou tamén “Burro”, seguramente por ser maio, o mes dos burros. Para que o mal baixo a denominación de Maio ou Burro, (con maiúscula e chamado por veces “Carrapato”), non entrase debíase cumprir coa tradición.
Son varios os ditos e refráns que confirman estas crenzas ancestrais, orixe seguramente das celebraciois dos maios. En Tras os Montes “no 1º de maio débense comer castañas. Caso contrario, ao atoparse cun burro, este tírase à persoa e mórdeo”. Outros ditos advirten que se non comes as maias, váiseche morrer o burro ou o gando. Hai quen aventura que o uso de comer castañas secas en maio, viría da tradición mui antiga de que, nese día 1º do mes, o pater familias ía á fonte e esconxuraba ou afastaba con fabas pretas aos espíritos (é dicir, o «Maio») da súa casa. De aí a expresión “vai à feira e tráeme as maias”.

Logo nas coplas da nosa vila que reclaman castañas e que rematan pedíndolle ao maio que se levante, ten lóxica que se mencione tamén a un burro no que, a modo de oración ou ladaíña propiciatoria, solicítase a entrada do ben da fecunda primavera e deixar atrás o duro e improdutivo inverno (ao que poderiamos identificar tamén co “burro” da nosa cantiga).

Héctor M. Silveiro Fdez, maio 2013


Colgamos a continuación unha montaxe realizada pola Asociación Cultural "Escola de Gaitas" o ano pasado facendo memoria visual da revilatización da tradición nas últimas décadas:





Comentarios (1) - Categoría: BIERZO TRADICIONAL - Publicado o 26-04-2013 21:56
# Ligazón permanente a este artigo
[1] ... [4] [5] [6] 7 [8] [9] [10] ... [19]
© by Abertal