lugar para a conectividade e o intercambio de memoria sobre o noso pasado personal e humano
A VOLTA DOS NOVE

Nominación Mellor Documental
Premios Mestre Mateo, 2015

Premio do Público
Festival Primavera do Cine, 2015


DESDE DENTRO DO CORAZÓN

Nominada a Mellor Banda Sonora
Jerry Goldsmith Awards, 2013

Nominada a Mellor Longametraxe
Festival Primavera do Cine, 2014


O FAIADO DA MEMORIA

Arousán do Ano 2009
Apartado Cultura


A MEMORIA NOS TEMPOS DO VOLFRAM

1º Premio Certamen Etnográfico
Espiello, 2005


ARQUIVO DA MEMORIA SOCIAL
damemoria@gmail.com
 ESPACIOS
 GALERÍA DE FOTOS
 Ir a estas páxinas
 ARQUIVO

A historia de Ons a través de Johan Carballeira

A canguesa Marta Lemos reconstrúe o pasado das illas grazas ós traballos que deixou o xornalista de Bueu
MARTA LEMOS JORGE - BUEU O desexo de acceder á propiedade privada dos terreos nas Ons era unha vella aspiración dos insulares. A titularidade da terra e dos seus recursos pesqueiros, e tamén dos agropecuarios, estaba nas mans dunha sociedade que administraba Didio Riobó. Este veciño de Bueu adquiríraa do seu pai, Manuel Riobó, médico forense de Vigo, pero natural da parroquia de Cela, que fixo fortuna nas illas Filipinas.
Manuel Riobó, antes de comprar o arquipélago, arrendárao, conxuntamente cun insular chamado Marcial Bernadal. A sociedade entre ambos os dous rematou mal, con denuncias nos xulgados por parte de Manuel Riobó. Finalmente, o médico conseguiu expulsar a Bernadal da empresa, comproulles as illas aos herdeiros do marqués de Valladares e, posteriormente, constitúe unha sociedade na que participa o seu fillo, Didio.
A intención da familia Riobó era repoboar a illa e obter réditos da explotación madeireira, á vez que comercializaba o polbo que pescaban os colonos e que se vendía dende Bueu e exportábao a poboacións do interior unha vez desecado.
A situación legal das illas era a de colonato: os propietarios da sociedade titular eran donos absolutos dos terreos e das vivendas. Ademais, xestionaban en exclusiva os dereitos de pesca, que lles compraban a un prezo establecido aos mariñeiros-insulares. A poboación de Ons dedicábase ao cultivo da terra e á cría de gando en parcería, labores estes que desempeñaban as mulleres, ao tempo que os homes se dedicaban ao oficio de mariñeiros e vendíanlle as súas capturas á familia Riobó.
A mediados de 1930, Carballeira realiza unha ampla reportaxe sobre os plans de repoboación forestal que están a realizar as deputacións provinciais e visita Ons en compañía de Didio Riobó, quen lle mostra as parcelas de piñeirais plantadas. Nalgunhas delas as árbores padecen raquitismo, que atribúe ao pastoreo indiscriminado. Didio quéixase da ausencia dunha lei máis rigorosa que disuada os gandeiros de pastorear nas zonas reforestadas. Non se mencionan nese momento maiores desavinzas entre colonos e propietario.
Apenas dous meses despois, El Pueblo Gallego publica un extracto dunha crónica divulgada no xornal madrileño El Sol, no que Carballeira se fai eco da problemática da súa terra. Trátase dunha entrevista ao enxeñeiro da Misión Biolóxica Cruz Gallastegui quen lle achaca o atraso de Galicia ao feito de ser unha terra "afogada polo minifundismo, a indixencia técnica, os tributos orixinados do centralismo e o crédito usurario".
O enxeñeiro, que acaba de ser nomeado membro de Consello Ordenador da Economía Nacional, entende que é unha necesidade prioritaria a abolición dos foros e dos arrendamentos. Avoga polo acceso dos arrendatarios á propiedade da terra que traballan, mediante o pagamento previo do seu valor taxado. Para que sexa posible a compra das terras por parte dos campesiños, os bancos de cada rexión deberíanlles adiantar o diñeiro necesario, que sería reembolsado en prazos durante vinte anos, sen ningún xuro. Pero como a terra non se multiplica, o excedente de man de obra de cada xeración tería que empregarse na industria, e as terras herdaríaas tan só un dos fillos dos propietarios, para evitar regresar a un novo minifundismo. Gallastegui defende tamén a concentración parcelaria, a mellora da produtividade da terra e a creación de centros de experimentación agrícola, ao estilo de Dinamarca.
Coa República chegan aires de renovación ás Ons. Joaquín Fernández Cambeiro 4 é o novo mestre destinado nas illas e faise eco das inquietudes dos seus habitantes. Viven alí preto de 400 persoas, agrupadas nunhas oitenta familias.
A esperada Lei de reforma agraria permítelles pensar aos insulares que as súas vellas aspiracións de adquirir a propiedade dos terreos que traballan se ha de converter nunha realidade, grazas á política da República. De modo que lle escriben ao ministro de Agricultura para informalo das súas demandas e para lle solicitar que a reforma agraria teña en conta o seu caso.
En 1932, Juan Carballeira publica en El Pueblo Gallego unha entrevista a Didio Riobó titulada "O problema social da illa de Ons"5. Nesta recapitula a historia recente da illa e refire que dende a súa adquisición en 1919 por parte da familia Riobó ata a data de 1932 houbo varios momentos de gran tensión social, nos que os insulares reclamaban para si a propiedade. Na devandita entrevista, o administrador da sociedade Illa de Ons, Didio Riobó, asegura que está de acordo coa pretensión dos colonos. Declara que está ao tanto de que os insulares se puxeron en contacto co ministro da República, Largo Caballero, para solicitar a parcelación. Di que mesmo tivo a oportunidade de ler unha carta na que o ministro lles adianta que o Goberno ten interese en resolver as súas demandas e que, de feito, se comprometeu a enviar unha comisión para valorar e parcelar o terreo antes de ofrecérllelo en adquisición aos insulares. Didio Riobó recórdalle a Juan Carballeira que el mesmo, como propietario, intentou axilizar eses trámites e que trasladou o gobernador provincial e os técnicos Gallastegui e García Vidal ás illas para que opinasen sobre a mellor forma de actuar.
Didio Riobó quéixase do ambiente tenso que se vive, da inquietude dos insulares que desexan que se materialicen pronto as súas expectativas de propiedade, o cal está a crear conflitos. As illas, dada a súa extensión, teñen cabida nos modelos que propón a Lei de reforma agraria e, segundo Didio, é necesario atoparlle unha solución a este caso que, insiste, é único en toda Galicia.
Juan Carballeira, a xeito de colofón da entrevista, pide que se resolva canto antes o problema de Ons, sobre todo porque as dúas partes enfrontadas se queren entender. Con esa predisposición, todo depende do interese que os políticos teñan en resolver a situación. E recorda que son nada menos que 400 persoas as que están implicadas.

A expropiación

Ao mes seguinte, en novembro de 1932, Carballeira adianta a noticia da inminente expropiación das illas de Ons. Coa Lei de reforma agraria aprobada nas Cortes, parece que a expropiación e a posterior repartición da propiedade entre os insulares será pronto un feito. "A reforma agraria en Galicia: o primeiro e único terreo que se vai expropiar", é o título dunha reportaxe publicada na revista Estampa. Para o xornalista non cabe dúbida ningunha de que o único latifundio de Galicia está próximo a desaparecer. As partes están de acordo, o Goberno xa iniciou contactos, existe unha lei que ampara esas demandas e, ademais, é o único caso en Galicia e non parece haber motivo ningún para non o resolver xa.
Un ano despois, a esperada reforma agraria non chegou a Ons. Carballeira acode ás illas para entrevistarse cos colonos e notificar o seu descontento polo que lles está a suceder. Esta entrevista ilústrase con algunhas das escasas fotografías que se conservan sobre os insulares desa época. Estamos en setembro de 1933. Joaquín Fernández Cambeiro, o mestre alí destinado, acompaña os insulares, que lle declaran ao xornalista de Bueu o seu malestar porque a expropiación e a parcelación dos terreos non se consumou. Están fartos de promesas incumpridas e de esperar. Teñen problemas co propietario Didio Riobó, que lles rebaixou o prezo que lles paga polo polbo que pescan e xa non hai entendemento entre as partes. Din que, como non aceptaron a rebaixa na cotización do polbo, o administrador lles está a retirar o gando que crían en parcería e que necesitan para arar as terras, de modo que de continuar así as cousas ameazan con non pagar os arrendamentos. As declaracións dos colonos falan de conflito aberto e non auguran que a situación vaia mellorar.
Unha reflexión de Carballeira pecha a entrevista. Di textualmente: "A cuestión, polo que claramente puidemos apreciar, radica toda no desexo insubornable que teñen aquelas xentes de que a terra pase ás súas mans en núa propiedade, libre de toda carga. Ata agora todas foron boas palabras por parte dos homes da República, interesados nunha seria solución neste sentido. Pero de boas palabras non pasaron. Prometeu o ministro de Traballo, prometeu o ministro de Agricultura, prometeron os dous últimos gobernadores que pasaron pola provincia. Prometeu un deputado. Pero todo quedou en promesas. Un caso máis de abandono e de inercia por parte do centralismo ante as cousas de Galicia".

Colonos no Concello

En 1936, colonos e administradores acoden ao Concello de Bueu para solicitar a súa mediación nunha situación que é xa insostible. O Pleno da Corporación Municipal de Bueu acorda en sesión ordinaria e por unanimidade "estudar o caso, para que no seu día, e antes de que chegue a constituír un grave problema, se lle poida dar unha axeitada solución".
Na acta, faise referencia aos escritos presentadas polas partes. Didio Riobó informa o Goberno local de Bueu da delicada situación financeira da sociedade propietaria das illas, posto que a maioría das familias non pagaron os arrendamentos dende hai anos. Di que non se atreveu a reclamar os non pagamentos por vía xudicial, para non crear máis tensión, á espera da inminente adquisición das Ons polo Estado. Menciona que o Ministerio de Xustiza decidiu instalar nelas un reformatorio, pero que tras aprobar a adquisición se botaron atrás e anularon o decreto de compra. Pídelle axuda ao Concello para alcanzar unha solución urxente.
Pola súa parte, os veciños da illa solicitan mediación municipal para solucionar o conflito. Presidía a Corporación Municipal Xoán Carballeira quen, durante anos, seguiu moi de preto a evolución da problemática nas illas de Ons. Pero a Guerra Civil anulou todo intento de entendemento e afastou longas décadas a posibilidade dunha reforma agraria. Didio Riobó quitouse a vida ese ano na súa residencia da illa e o novo alcalde de Bueu, Johan Carballeira, foi fusilado o 17 de abril en 1937 polas tropas franquistas.
Sacado do FARO DE VIGO
Comentarios (3) - Categoría: Xeral - Publicado o 24-05-2017 08:05
Estamos en festas

Nos acompaña o sol, as ruas a tope de xente con ganas de festa, non deixedes de vir a Vilagarcia, rebosamos de bo ambiente, estamos a celebrar as festas da Santa Rita e ainda que non sexamos seguidores da relixion, o pobo esta precioso con este bo tempo. Bos dias, moita saude
Comentarios (3) - Categoría: Xeral - Publicado o 21-05-2017 07:27
O dia das nosas LETRAS

Hoxe, dia grande, no que se celebran as Letras de Galicia aproveitamos tamen pra felicitar a nosa Amiga Maria Luisa Garcia, que tamen nesta data, preciosa data, esta de cumpleanos. Maria Luisa, moitos parabens, que as condicions sexan felices, para sempre, queremoste, feliz cumpleanos
Comentarios (3) - Categoría: Xeral - Publicado o 17-05-2017 08:38
Pois está de cumpleanos

Katuxa Padin Fernandez esta de cumple e nos sentimolo asi, ainda que botamos de menos as suas chamadas pra comentar algunha foto do Faiado. Katuxa foi, era un cacho de muller, enerxia pura a que nos hoxe queremos felicitar. A xente non se vai de todo si os temos presentes. Imos poñer a sua cancion favorita e facer un brindis para ela e con ela. Bos dias

Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 06-05-2017 08:30
Adeus a o Abril

Que nos seus remates nos deixou abraiados, cheos de dor e deseperanza, despedimos a unha persoa a que queriamos infinitamente, a partir de onte aprendendo a vivir sin el.
A fotografia e Antonio na sua etapa do servicio militar, no cabaliño facian os recados para a sua unidade, suas irmans lembran velo pasar por Oia na percura de patacas.Bos dias, moitas gracias e moita saude
Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 30-04-2017 08:11
Imos falar de Ons

Esta imaxen e do pasado ano, na data na que visitamos Salvora, a volta nos sacamos esta fotografia no peirado de Vilanova. Este ano imos moitisima xente mais e pra ser organizados xa sabedes que temos unha conta aberta na sucursal de ABANCA na que hai que pagar a viaxe, quince euros persoa, moitos de vos xa o fixechedes, agora hai que empezar a ingresar os cartos, non queremos estar a ultima hora pendientes de este tema, o ingreso dos cartos sera o billete de embarque. O viaxe do FAIADO DA MEMORIA a Ons sera o dez de Xuño, sabado, a hora de ir entrando no barco sera as dez da mañan e o comenzo do viaxe as dez trinta. Lembrade que nenos hasta doce anos non pagan. Bos dias, moita saude
Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 23-04-2017 08:20
Día de la Bicicleta

La celebración del Día de la Bicicleta tuvo su origen en DeKalb, una ciudad estadounidense del estado de Illinois, en 1985. Thomas B. Roberts,6 por entonces profesor de la Universidad del Norte de Illinois —hoy, profesor emérito de esa casa de estudios—, creó el nombre de «Día de la Bicicleta»; fue en su propio hogar donde tuvo lugar la primera celebración de este día. Varios años después, envió un anuncio confeccionado por uno de sus estudiantes a amigos y listas de internet para difundir la idea y su fecha de celebración.
Informacion de Wilkipedia.
Aproveitamos pra mostrar o escaparate de MAKE NOTES en Vilagarcia na rua Rúa Ramón e Cajal, 6, na exposicion do escaparate todo nos fala de bicicletas e...¿Como non? Tamen o noso libro PEDALEANDO POR VILAGARCIA que esta a venta na libreria Nobel, Pampin e a propia Make Notes, non deixedes de pasar por ali o escaparate merece a pena e o libro...tamen.
Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 19-04-2017 17:33
Vades quedar de pelicula

Acércase o día da Nai é andas con dúbidas de que regalarlle?
Non o penses dúas veces, faille un agasallo con memoria, sentimento, ternura, agarimo: o documental DESDE DENTRO DO CORAZÓN.
Xa sabes que, en Vilagarcía, poderás atopalo nas librerías NOBEL, PAMPÍN e MAKE NOTES.
Tamén o podes solicitar en calqueira tenda da cadena NOBEL de España. Non o terán a man, pero cho piden.
Cinco historias están esperando por espectadoras como as vosas nais... e ti tamén poderás acompañalas nesa viaxe a lembranza.
Foto: Acércase o día da Nai é andas con dúbidas de que regalarlle? Non o penses dúas veces, faille un agasallo con memoria, sentimento, ternura, agarimo: o documental DESDE DENTRO DO CORAZÓN. Xa sabes que, en Vilagarcía, poderás atopalo nas librerías NOBEL, PAMPÍN e MAKE NOTES Tamén o podes solicitar en calqueira tenda da cadena NOBEL de España. Non o terán a man, pero cho piden.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 16-04-2017 08:29
Xa temos horario de saida

De saida rumbo a Illa de Ons.Non protestedes, o horario marcao calquera menos nos, o armador do barco tense que plegar as ordenes de Parques Nacionais que son quen impoñen as normas, asi que o dez de Xuño sairemos do porto de Vilanova, as dez e media da mañan, polo tanto de dez a dez e media embarcamos. Pregase puntualidade, o patrón do Cormoran ten un tempo determinado para entrar a atracar en Ons, xa sabedes….¡Puntualidade¡ Seria bo que me chamarades e me pasarades o voso móvil para calquer cousa que poida surxir. E non esquencer de ir pagar o viaxe, o xustificante de pago será o billete do barco.
Comentarios (1) - Categoría: Xeral - Publicado o 09-04-2017 19:00
Onte con Sita e Angel

O cruceiro do Hío é sen dúbida o máis emblemático e elaborado dos cruceiros galegos . Está situado na praza que se abre fronte á igrexa de Santo André, románica do século XII, na parroquia do Hío, concello de Cangas.

Os especialistas atribúeno á man de Xosé Cerviño García, tamén chamado Pepe da Pena, pero cómpre indicar que outros negan esta autoría e consideran como autor a Ignacio Cerviño Quinteiro, outro canteiro e escultor da mesma época que aquel. Foi tallado en 1872, cando aínda o artista non cumprira os 30 anos, nunha soa peza de granito, salvo algunha figura exenta.
(Informacion da wilkipedia)
E ali estivemos, onte, na compaña de Sita e Angel, sempre, cada ano, nos invitan a comer e sobre todo a escoitar as vivencias mezcladas ca ironia e humor de Sita que da gusto escoitala.
Aproveitamos pra despedir o Marzo e darlle a benvida a o Abril, confirmacion da primavera que este ano trae unha gama de colores maravillosos nos campos. Bos dias, saude para todos
Comentarios (5) - Categoría: Xeral - Publicado o 31-03-2017 08:39
© by Abertal