narciblog



O meu perfil
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

LETRAS GALEGAS 2010
UXÍO NOVONEYRA: POETA DO COUREL, POETA DE COMPOSTELA, POETA DO MUNDO.

Uxío Novoneyra(1930-1999) é o poeta do Courel, mais tamén de Compostela, é dicir de Galicia. Esta duplicidade faino poeta do rural e da paisaxe, pero tamén poeta social e urbano, cunha tendencia ineludible cara ao universal, pois como o camiño a Compostela, o poeta síntese no camiño do humanidade, poeta social por compromiso coa lingua propia, co home, coa liberdade.

COUREL dos tesos cumes que ollan de lonxe!
Eiquí síntese ben o pouco que é un home?
Os Eidos.

1- Un home do COUREL (Biografía).

2- Poeta consagrado: Os EIDOS e a poesía da
metapaisaxe.


Novoneyra, é un poeta que se recrea unha e outra vez no seu primeiro libro: Os Eidos (1955). Un poeta que fala da terra, da paisaxe, da natureza e do home fronte a ela. Flora, Fauna, topónimos da serra, os nomes dos cumes e das paraxes, das fontes e das aldeas.
Novoneyra foi un poeta que nos anos 50 será considerado un poeta dos clásicos, e con 25 anos foi consagrado e coñecido en todo os ámbitos culturais, e impulsado pola Editorial Galaxia que dirixía, como modelo de poetas que non viviron a guerra e falan de Galicia da súa terra a través da paisaxe capaz de reflictir os seus sentimentos, que son a confirmación da renovación da literatura galega tras da guerra civil do 36 e en plena ditadura de Franco.



3- Poeta social: Do COUREL a COMPOSTELA.
O compromiso social de Novoneyra co pobo galego é froito da realidade
sociocultural de Galicia que viviu o autor. O poeta, fillo de labregos,
nace en 1930 e, polo tanto, de neno viviu a Guerra Civil e a represión
tras a ditadura. Esta vivencia reflíctese nunha das súas máis grandes
obras, a chamada Letanía de Galicia. Esta obra está escrita para ser recitada
como unha ladaíña ou un rosario pola Galicia oprimida polo franquismo. Unha vez máis, temos unha das
características da poesía de Novoneyra, que é que moitas veces debe
ser representada ou mesmo cantada.



A década dos 50 supón un afianzamento da palabra como arma contra
as inxustizas sociais
. Aires de solidariedade cos que sofren percorren
as páxinas poéticas en galego. Porén, a nosa literatura vence
o seu primixenio carácter localista con respecto á poesía de denuncia.
Os autores de mediados do século XX deseñan un discurso
máis universal e, sen deixar de lado os problemas especificamente
galegos, serán voceiros tamén da dor doutros pobos que sofren a
opresión imperialista
e capitalista. Novoneyra non queda á marxe
destas preocupacións e préstalles a súa voz aos oprimidos deste
mundo. A súa denuncia recolle a indignación ante o masacre norteamericano
en Vietnam ou a preocupación xeral diante do golpe
de estado en Chile.
Uxío viviu estas experiencias dende unha perspectiva antiimperialista e
creou as composicións ?Pranto polo Ché? e o máis famoso ?Vietnam canto?.
O maior conflito acontecido neste período da Guerra Fría seguramente
sexa a chamada guerra do Vietnam, entre o Vietnam do sur, apoiado por
EEUU, e o Vietnam do norte, comunista e apoiado pola URSS. Os EEUU usaron
unha forza desmesurada para tratar de dobregar o inimigo, pero non
puideron facelo e abandonaron a contenda definitivamente no ano 1975.

Procura o texto do poema: Vietnam canto para despois de lelo indicar que é o que máis te chama a atención deste poema.

4- Poeta da Fala oriental. O compromiso coa Lingua.

Uxío Novoneyra foi un home moi comprometido coa realidade galega,
?verbo verdadeiro que fala o pueblo?, e un personaxe singular que non
deixou indiferente a ninguén.
Dende a Asociación de Escritores en Lingua Galega, promoveu a defensa
do idioma, como signo de identidade e de orgullo, fronte ao rexeitamento
que xeraba o galego durante a ditadura, como lingua de clase baixa:
?Lingua que rexeitaron os meus pais?
A mediados do século XX, se un escritor optaba por expresarse en galego
estaba adquirindo un compromiso tinguido de todo tipo de matices
ideolóxicos.
Un compromiso cunha lingua totalmente relegada de usos públicos,
oficiais e relevantes; unha lingua que soportaba todo tipo de estigmas,
tópicos degradantes e, incluso, desprezos; unha lingua asociada ás clases
populares, obreiras e rurais; e, tamén, unha lingua de oposición manifesta
ao poder establecido.
Por iso, expresarse en galego xa supuña un posicionamento social en si
mesmo, á parte dun sinal de autoafirmación galeguista, así como de reivindicación
da propia identidade como pobo.

A súa linguaxe poética reproduce a fértil variante dialectal courelá, onde
a natureza sobrevive en eclosión estacionaria permanente e desde un
compromiso inequívoco coa lingua galega, que define como ?o único
sitio onde seguen vivos os antepasados
?

5- Poeta existencial.

Así mesmo, en Os Eidos móstrasenos unha natureza que envolve o home ata convertelo en algo pequeno, insignificante, que é transcendido pola inmensidade da Paisaxe.Ese home é ?o camiñante que pasa?, consciente das súas limitacións e do
seu carácter efémero, mortal, finito do ser humano
. Esta característica fai que o home que
retrata Novoneyra exprese as súas dúbidas existenciais por medio de interrogacións
que quedan no aire, sen resposta... ?¡El pra onde vou??.
Ao mesmo tempo, no seu conflito interno entre o SER e o NON SER, o home
aférrase con forza ás súas esperanzas transcendentais: ?Teimo algo que
desminta a seguranza de que todo está perdido
?
Novoneyra propón certas actitudes do home diante do seu tráxico destino:

- INCONFORMISMO: ?Non podo non ser nin ser así?.
- INSEGURIDADE: ?Non temos nada que non se perda doadamente?.
- RESIGNACIÓN: ?Nada foxe ao final certo?.

O home, en definitiva, na poesía de Novoneyra é un ser ferido pola constante
presenza da morte
; unha morte que se enfoca nalgún caso como a
ausencia dun futuro cara ao cal avanzar, coma un inquietante estado de
estatismo perpetuo: ?Morrer é ficar morto?.


6- Poesía intimista.

No intimismo, a través de formas de expresión líricas subxectiva e persoal, o eu
poético interrógase sobre o amor e a súa
problemática
. Son as reflexións dun ser sobre o mundo e incluso a proximidade
á dor e á aflición que nacen da soidade, da morte.
O libro de Muller pro lonxe, dedicado a súa muller Elba, é no que mellor se percibe esta temática.

O intimismo en Novoneyra nace da súa vivencia telúrica no Courel, alí no
medio do monte elabora a súa visión propia da vida, do home e da natureza,
o que lle confire á súa obra unha dimensión, que a fai inseparable en
moitos casos, entre intimismo, poesía da terra e existencialismo.


7- Poeta innovador e outras producións.
Novoneyra soubo incorporar un gran número de recursos
innovadores
que floreceran nas diferentes correntes de comezos
do século XX.
Sen deixar a un lado o marcado carácter popular, vivencial
ou comprometido, Novoneyra foi capaz de potenciar a súa mensaxe
e de suscitar diversas emocións xogando co significante, coa forma dos poemas, por medio
das técnicas vangardistas máis eficaces ao respecto:
Novoneyra consegue, polo tanto, un uso moi significativo das maiúsculas,
dos espazos en branco, da separación entre letras ou do emprego de
diferentes tipografías
.
O emprego da caligrafía dálle a súa poesía unha beleza visual
que logra, deste xeito, para moitos dos seus poemas.

Incluso atopamos influxos neotrobadorescos, por medio dos cales o poeta
retoma recursos coma o paralelismo, o leixaprén e o refrán para lle
outorgar á súa creación poética un marcado ritmo popular ao máis puro
estilo das cantigas de amigo medievais.
A obra literaria de Uxío comprende dende a poesía visual e os caligramas,
ata obras de temática intimista, coma Muller pra lonxe, ou
existencialista, presente en case toda a súa produción. Asemade, na
súa obra están sempre presentes os xogos de palabras e o fonosimbolismo.

8- O camiño do soños do poeta.

Dicía Novoneyra:
? Grande é a soidade e por iso tamén grande é a tentación de pecharse a soñar. Ou de abrirse a soñar. E máis cando toda a segunda infancia, toda a adolescencia, toda a mocidade, ? as sete mocidades?, quedaron inscritas na Ditadura?

Xa está dito que soñar é crear. Máis cómpre reasumilo. Soñar é descubrir posibilidades certas. Case sempre soñamos posibles necesarios. Case nunca soñamos imposibles, aínda que só sexa por esa discreción que nos impón a Historia.
Posibles necesarios e difíciles. Difíciles só porque están en choque con intereses creados e coa simple inercia?

Un poeta pouco máis precisa se o alenta a plenitude interior. Se está ben asistido pola memoria individual, pola memoria colectiva, pola memoria profunda, polo soño do futuro, pola potencia da mocidade.

Os poetas gozamos e sufrimos dunha incurable mocidade. E máis se, por riba de todo iso, un ten un nó, o problema de pertencer a un pobo sen estado de patria-lingua ameazada. Entonces si que xa se xustifica toda a desmesura no soño e na renuncia por transformar o Mundo e salvar o Seu Común, o Noso Común.

Amais de estar posuído polo soño da plenitude humana e da liberdade, polo soño de cambiar o Mundo, un está secuestrado pola patria. E isto si que o pon en forte punto. E máis por tratarse dun poeta que é o ser máis dependente da propia Lingua.?


9- Novoneyra na literatura galega.

Os traballos e os días de Uxío Novoneyra from Coordinadora Galega ENDL on Vimeo.








Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 11-05-2010 20:41
# Ligazón permanente a este artigo
AMIGO LOBO en Marín
Podedes pasarvos polo Museo Torres de Marín para ver esta exposición que vén a solaparse co noso achegamento á figura dos lobishomes.
Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 22-04-2010 22:23
# Ligazón permanente a este artigo
O LOBISHOME ROMASANTA
Un dos máis coñecidos casos que mesmo foi obxecto de recreacións literarias ( novelas) e de películas (como a que protagonizou en 1970 J.L. López Vázquez baixo o título "O bosque do lobo")é o do lobishome Romasanta, podedes ler esta entrada na Galipedia e logo podedes ver este vídeo:



Mesmo este verán pasado atopábanse referencias ao seu caso na prensa galega, por exemplo, na Voz de Galicia o 21 de xuño de 2009 onde podes ler a noticia ou nesta outra información da páxina Ourense dixital onde se pode apreciar a outra cara da nova.
Despois de ver isto e de recollida a información redactar un bo resumo, a modo de crónica, é dicir, na que podedes incluír a vosa opinión, da historia de Manuel Blanco Romasanta.
Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 24-03-2010 22:36
# Ligazón permanente a este artigo
XAN de Rosalía de Castro
Para contribuír na redacción " a miña nai , unha muller traballadora" imos deixar aquí un vídeo do poema Xan de Rosalía de Castro lido xa na clase.



Queda tamén aquí o texto de Rosalía enteiro:

Xan vai coller leña ó monte,
Xan vai a compoñer cestos,
Xan vai a poda-las viñas,
Xan vai a apaña-lo esterco,
e leva o fol ó muíño,
e trai o estrume ó cortello,
e vai á fonte por auga,
e vaa á misa cos nenos,
e fai o leito io caldo.
Xan, en fin, é un Xan compreto,
desos qu'a cada muller
lle conviña un polo menos,
pero cand'un busca un Xan,
casi sempre atopa un Pedro.

Pepa, a afertunada Pepa,
muller do Xan que sabemos,
mentres seu home traballa,
ela lava os pés no rego,
cátall'as pulgas ó gato,
peitea os longos cabelos,
bótalle millo ás galiñas,
marmura co irmán do crego,
mira s'hai ovos no niño,
bota un ollo ós mazanceiros
e lambe a nata do leite,
e si pode bota un neto
ca comadre, qu'agachado
traillo embaixo do mantelo.
E cando Xan pola noite
chega cansado e famento,
ela x'o espera entr'as mantas,
e ó velo entrar dille quedo:

-Por Dios non barulles moito,
que m'estou mesmo morrendo.
-¿Pois que tes, ña mulleriña?
-¿Que hei de ter? Deita eses nenos,
qu'esta madre roe en min
cal roe un can nun codelo,
i ó cabo ha de dar comigo
nos terrós do simiterio...
-Pois, ña Pepa, toma un trago
de resolio qu'aquí teño,
e durme, ña mulleriña,
mentres os meniños deito.

De bágoas s'enchen os ollos
de Xan ó ver tales feitos;
mas non temás, qu'antre mil
n'hai máis qu'un anxo antr'os demos;
n'hai máis qu'un atormentado
antre mil que dan tormentos.
Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 26-02-2010 06:43
# Ligazón permanente a este artigo
O ENTROIDO GALEGO ¨dos máis orixinais do mundo
Por se non o sabíades o noso Entroido está catalogado entre os dez máis orixinais do mundo. É ou non é importante estar a ben coa nosa cultura e aportar así ao patrimonio da humanidade a nosa forma de contemplar o universo? Podedes consultar o léxico do Entroido e un especial Vieiros da escola sobre o Entroido de Ourense.
Comentarios (2) - Categoría: GALEGO - Publicado o 16-02-2010 07:35
# Ligazón permanente a este artigo
GALICIA -SÁHARA
Un traballo de solidariedade e Paz. GALICIA-SAHARA
1-Investiga sobre o Sahara, cal é a orixe deste pobo, porque é un pobo con problemas, que é o Fronte Polisario, cal é a situación actual dos campos de refuxiados, como é a vida no deserto(25-30 liñas) podes consultar entre outras a entrada Sáhara Occidental na Galiedia: na rede:
Incorpora ao traballo: Unha ilustración (mapa de situación), (mapa conceptual) e un artigo de opinión.
2- Despois de ver a Exposición GALICIA?SAHARA, creada por Pelu Vidal de AGARESO, unha ONG de Reporteiros Solidarios, realiza a descrición dunha parella de fotografías da Exposición: Incorpora os pés de foto como introdución para as túas descricións que deben non ser inferiores ás 10 liñas por cada fotografía. Nestas descricións, ao emparellalas, debes procurar unha detallada descrición das persoas, obxectos e espazos pensando nos contrastes entre elas.
3- Sabías que hai moitos libros de literatura sobre o Sáhara. Por exemplo, o famoso libro O Principiño onde narrador é un aviador que durante un voo ten unha avaría no motor. Para arranxalo párase no deserto do Sáhara. Para el é unha cuestión de vida ou morte. Á mañanciña do seguinte día o aviador é sorprendido por unha pequena voz que lle demandaba ?Por favor... píntame un año!?.
Procura agora ti un texto literario sobre o Sáhara. Podes consultar libros como Smara, unha viaxe marabillosa dun neno ao deserto do Sáhara.
4- A presentación do traballo debe ter o mesmo formato para logo facer unha exposición posteriormente na Biblioteca de Secundaria: unha carpeta que inclúa tres folios ou catro cos contidos do traballo (incluíndo a bibliografía utilizada).

Aquí deixamos o vídeo resumo do traballo de fotografía de Pelu Vidal da Exposición que viches no colexio. No blog da Biblioteca de Secundaria poderás ver outros vídeos, entre eles un sobre a historia do Sáhara.

Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 05-02-2010 06:53
# Ligazón permanente a este artigo
O DÍA EN QUE CASAN OS PAXAROS
O día 2 de febreiro é unha data singular no calendario que imos comentar despois do avance, imos pois colocando aquí un enlace sobre a candeloria.

Quando a candelária chora,
a metade do inverno vai fora,
que chore que deixe de chorar,
a metade do inverno está por pasar.
Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 02-02-2010 23:16
# Ligazón permanente a este artigo
ADAPTACIÓN DE NADAIS PARA SOMBRAS


NADAL DE LUINTRA ( amarelo)
Sae María ?ocupada? chama por Xosé
Acariñan
Andan cara unha pousada
Chaman/ Chaman outra vez.
Xurxo: -Quen chama?
-Xosé e María
Xurxo: -Se traen diñeiro si, se non que se vaian
- Cartos non traemos , Un real de prata.
Xurxo: Poucos cartos marchen?
MARCHAN APéNASE XOSÉ e María o Consolaba dille:
- Que máis queres que o que me acompaña?
MARCHAN POLOS CABALOS?. Camiñan ( de amarelo, laranxa a azul) (2 veces e saen)

*Apagón

ESTA NOITE DE ALEGRÍA ( lento e azul)
Pasa coa estrela co piano o anxo de Élida?
Cando comeza a cantar María sae doída, pero contenta ?ocupada, será esta noite.
Sae Xosé acariñan
Camiñando lento
Portal vello (busca unha cadeira Xosé; María queda doéndose no centro e alegría (senta ela na cadeira e el no chan)
- Deitate Xosé se estás cansado
en chegar á hora heite de avisar.
Xosé vaise deitando e María na parte máis lenta prepara o nacemento
*branco vén a estrela e o neno? coa voz ? Esta noite si que é noite??
- Levanta Xosé que naceu un neno, palla e herba?.
Collen en brazos e logo ela senta con moita lentitude e Xosé logo pasa e se axeonlla diante dela e erguen o neno cara o final volve ao colo de María como adurmiñando ao neno vanse e entra a estrela. De novo apagón.

ANO NOVO (branco)
Entra unha pastora soa, entran de cadanseu lado pastor/a 2 e pastor/a 3
De oriente tres Reises, preguntan ás pastoras?.
Contestan elas?

E de capitana levan unha estrela?. Vai pasando , vai pasando? marchan?

Saen de novo perdidos onde está a estrela? Pola esquerda, pola dereita? saen outra vez por onde entran?

Entran Xosé e María e se colocan? veñen os reis e entregan agasallos, e marchan?.
Entran as pastoras e se axeonllan e dan bicos ao neno?
Érguense e bailan para deixar entrar aos pastores que tamén se axeonllan e pouco a pouco marchan?. Quedan Xosé e María co neno ?

Saúdos de tod@s ao final.
Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 18-12-2009 21:58
# Ligazón permanente a este artigo
PROBAS DE DIAGNÓSTICO 2º ESO-GALEGO
Para que teñades unha referencia inicial de cómo poden ser estas probas na materia de GALEGO e podades realizar algún exercicio poñemos a túa disposicións uns cantos textos e cuestións modelo:

TEXTO 1º

O REI MIDAS
Midas, rei da Frixia, era un home parvo e ávido. Un día Sileno, o sátiro que con Dionisio estaba vagando polo mundo, veu á porta do palacio real. Tiña fame e sede porque se perdera e camiñara polos montes días e días. Midas acolleuno e deulle comida e agarimo. Sileno parou unha semana alí e a tardiña anterior á súa partida o rei organizou un banquete no seu honor.
?Fuches moi xeneroso como hóspede ?díxolle Sileno? e eu douche as grazas.
Pero dime, hai algo que desexes dun xeito especial? Quixera deixarche un sinal do meu recoñecemento.
?Non... non sei ?dixo ao cabo?. Sé ti quen decida.
?Moi ben ?asentiu Sileno?. Expresa un desexo e serache cumprido. Pero pénsao ben antes de expresalo, porque hai moitas cousas neste mundo que podes escoller.
Falando deste xeito Sileno apartouse, pero antes de que rematase de falar, Midas tomara xa a súa decisión. Quería que todo o que el tocase se volvese en ouro. Faríase máis rico do que un pode imaxinar, o rei dos reis, e todos lle renderían homenaxe.
Tocou unha cadeira e a cadeira volveuse ao instante de sólido ouro. Logo unha mesa, os vasos, as vestiduras que levaba e que tivo que sacar inmediatamente polo enorme peso. Riu de satisfacción e empezou a correr de sala en sala, tocando todo o que vía. Todo ouro macizo.
Pero ao cabo Midas cansou. Non estaba afeito a correr daquel xeito. Á hora do xantar sentouse nunha cadeira de ouro diante dunha mesa de ouro na estancia en que saudara a Sileno. Un servo tróuxolle froita, pero en canto Midas tocou o prato, tamén este se fixo de ouro. Riu divertido pero a súa expresión cambiou decontado ao comprobar que tamén o acio de uvas que levara á boca se fixera de ouro. Os bagos volvéranse belísimas boliñas relucentes e incitantes, pero inútiles para a fame do rei. Ordenou que lle trouxesen a carne, pero sucedeu da mesma maneira. Entón, airado, deulle un couce ao seu camareiro e tamén se fixo de ouro.
Correu á cociña e todo o que tocaba se transformaba no precioso metal. Desesperado, deixouse caer a chorar no chan: agora o significado do don do sátiro estaba claro.
Pasaron os días e a fame e a desesperación aumentaron. Non podía comer, non lograba durmir e cando abrazaba aos seus fillos estes volvíanse estatuas sen vida. Mesmo as bágoas que deitaban os seus ollos caian pesadas ao pavimento de ouro. Ao cabo decidiu consultar cun oráculo e as súas palabras déronlle esperanza.
?Vaite bañar nas augas do río Factolo ?díxolle o oráculo? e libraraste da maldición do ouro. Esperamos que comprendeses a lección.
Midas fixo como o oráculo lle suxerira e librouse daquel perigoso privilexio, deixando o ouro do seu corpo nas augas do río, que desde aquela relocen polas areas preciosas.
Michael Gibson: Deuses e heroes da mitoloxía grega

1. Le o texto atentamente e expresa despois en forma de esquema os seus contidos principais.

2. Apoiándote no esquema, resume agora o argumento do texto.

3. En que se diferencia o comportamento de Midas antes e despois de marchar Sileno?

4. Cales destes termos cres que resumen mellor a actitude de Midas?

ambición - xenerosidade - cobiza - humildade -
esmola - soberbia - gratitude


5. Sileno deulle un consello a Midas que é válido sempre antes de decidir algo. Cal é ese consello?

6. Di cal é o significado das expresións marcadas en negra no texto.

7. Cal é o significado da expresión «novo rei Midas» cando a empregamos para cualificar a unha persoa?


TEXTO 2º

UN MILLÓN DE VACAS
Non ía de negro senón cun vestido estampado azul e branco e levaba sobre os ombros un chal da cor da prata vella, como prolongación dos cabelos. Fíxome sinal de stop desde a sombra da marquesiña1 e, cando me detiven, asomaron con resolución pola xanela do auto uns ollos de curuxa con gafas de cuncha.
?E logo irá para Vigo, ou non?
Preguntoumo coma se realmente non houbese outro sitio a onde poder ir. Grazas, neniño, déchesme a vida, dixo despois de acomodarse no asento e retoca-lo pelo coas mans. Na radio daban os sinais horarios das cinco da tarde e logo soou a sintonía do informativo. Allea ao son intruso que se interpuña entre os dous, explicou deseguida que perdera o coche de liña e que tiña vez no médico. A esta idade non che temos máis que achaques, neniño, ser vello éche unha desgraza. En Galicia, dicía o locutor, hai aproximadamente un millón de vacas. Que va, señora, díxenlle eu por cortesía, non diga íso. Parvadas, dixo ela, pensan que somos parvos, un millón de vacas!, pasan o día dicindo, parvadas. Apaguei a radio e virouse cara a min con rostro satisfeito. Nada do que din é certo, neniño, nada do que din é certo.
Preguntoume que onde vivía e respondinlle que non sabía moi ben. Ando de aquí para aló. Ela sorriu. Os mozos sodes un caso. Eu vivín en Madrid. Coñeces Madrid? Ata hai moi pouco vivín en Madrid. Teño un fillo alí, marchou a traballar e alí casou. Un día apareceu na casa, en Soutomaior, eu estaba pelando nas patacas e díxome anda mamá, colles as cousas e véste comigo. E díxenlle eu pero neniño, e que fago cos animais, e coa casa, quen vai coidar da casa? E el díxome mira mamá, xa haberá quen coide dos animais, deixámosllelos aos veciños, e a casa, a casa ninguén a leva. E así foi. Funme para Madrid.
?E gustoulle Madrid?
?Que?
?Gustoulle Madrid?
?Moito. Gustoume moito.
A vella revolvía no bolso e sacou un pequeno espello e unha barra de labios.
Gustoume moito ?dixo despois do arranxo?. Pero non podía durmir. O meu fillo vivía nun piso, un pisiño, pero estaba ben. En fin, podía pasar. A nora é unha xoia. Eu sempre quixen que buscase unha moza da terra, pero, en fin, casou alí, e dígolle que a rapaza é unha marabilla, moi delgadiña, iso si, pero moi xeitosa. Non me deixaba tocarlle a nada. Nin fregar os pratos me deixaba. Tú, mamá ?chamábame mamá? a descansar que ya has hecho bastantes trabajos. Eu, miña filla, como todo o mundo. Que no, mamá, que te sientes. Pero, ai neniño, o que non podía era durmir. As paredes sonche de papel. No piso de arriba tiñan un crío, unha criaturiña que, claro, poñíase a chorar. Xusto enriba miña tiña o berce. Queres crer que os desgraciados dos pais non se levantaban para acariñalo? Noite tras noite, e o crío chorando coma unha vítima ata que calaba de cansazo, meu pobre. A min comíanme os demos. Un día encontrei no portal á nai e díxenllo, por estas que llo dixen. Díxenlle que se non tiñan alma, deixar chorar así á criatura. A que non sabes o que me contestou a descarada? Usted métase en lo suyo. Iso foi o que me dixo, mala chispa a confunda. Pero o peor non foi iso.
Mireina de esguello. Tiña os beizos apertados e refregaba as mans.
?O peor foi que iso mesmo me dixo a miña nora. No son cosas suyas, mamá, cada uno vive su vida. Aquela noite o neno volveu chorar. A min comíanme os demos. Así que marchei Que lle parece? Marchei ao día seguinte.
Baixando polo Meixoeiro, recortábase no fondo a silueta caótica de Vigo, coma unha descoidada medianeira2 no paraíso da da.
?Vai á Residencia?
?Non, non. Déixame á entrada que xa eu me arranxarei.
?Se quere, achégoa, ao médico; teño tempo abondo.
Volveuse a negar, pero cando parei o coche no semáforo da praza de España púxome unha man enriba do xeonllo e arrimouse como para dicirme unha confidencia. Sabes onde está a Nova Olimpia? Quedei sorprendido, pero díxenlle que si. Si, creo que si. Pois déixame alí. Hoxe hai baile da tercera edá. Sabes? Cando volvín de Madrid, botei un noivo.
?E non será médico?
?Non, que va!, dixo ela chorando de risa. (...)

1. marquesiña: cuberta para protexer as persoas e cousas da chuvia ou do sol.
2. medianeira: divisoria entre dous espazos, terreos, construcións, etc.
Manuel Rivas: Un millón de vacas

1. Xustifica o título da lectura e dá outros posibles.

2. Por que a vella lle fai sinal de stop ao condutor?

3. Explica por que a protagonista do relato vai para Madrid e por que regresa de alí.

4. A onde vai realmente a vella e por que lle mente ao conductor?

5. Explica por que no texto aparecen palabras en castelán.

6. Di que significado teñen no texto as expresións marcadas en negriña.

7. Ás veces, os materiais de construción das casas son tan malos que permiten o traspaso de sons. Busca no texto unha frase que exprese esta idea.

8. A partir das breves notas descritivas, dos comentarios do narrador e da información que se desprende da conversa, fai un retrato da protagonista do relato.



TEXTO 3º

Onte foron liberados os dous pilotos do helicóptero que o domingo deixaron na plataforma petrolífera Brent Spar da compañía Shell a dous membros da organización ecoloxista Greenpeace, que queren impedir que a plataforma sexa afundida nunha fosa do Atlántico como pretende a Shell. Greenpeace sinalou onte que os seus colaboradores non evacuarán, a Brent Spar, que hoxe podería alcanza-lo punto, ao norte de Escocia, onde vai ser afundida, o que podería ocorrer mañá. O buque Solo desa organización diríxese ao lugar para impedir que Shell a afunda.
Institucións e empresas danesas ameazaron con boicotea-los productos da Shell, mentres o ministro de Economía de Alemaña, Günter Rexrodt, vetará no seu ministerio repostar en estacións da firma británica. O democristián Rainer Eppelmann pediu que se boicoteen tamén os produtos da petroleira Esso, que ten unha participación do 50 por cento na Brent Spar.
Greenpeace solicitou do Goberno de Londres que anule a autorización dada á Shell para que afunda a Brent Spar, pois contén «unhas 5.500 toneladas de produtos petrolíferos e mais produtos químicos tóxicos dos que a empresa recoñece» ademais de residuos radioactivos.
O premier británico, John Major, afirmou onte que apoia a decisión de afundi-la Brent Spar.

O Correo Galego, xuño de 1995.

evacuar: desocupar.
boicotear: intentar prexudicar.
vetar: prohibir.
residuos: restos, desperdicios.
premier: nome que os ingleses lle dan ao seu presidente do goberno.

1. Rodea cun círculo a resposta correcta: V=verdadeira e F=falsa

1. V F Mañá van levar a plataforma petrolífera Brent Spar a terra para desfacela.
2. V F Dous pilotos dun helicóptero foron detidos por deixar a dous membros de Greenpeace na Brent Spar.
3. V F O ministro de Economía de Alemaña está a favor do afundimento da Brent Spar no mar.
4. V F A Brent Spar contén produtos químicos tóxicos e residuos radioactivos.
5. V F O buque Solo de Greenpeace xa non vai tratar de impedir o afundimento da Brent Spar.

2. Indica cal é a tese do seguinte texto e os argumentos que a apoian.

O Concello de Camariñas abriu un taller de palilleiras ao que non poderán acudir os nenos, xa que ten que cumprir o obxectivo de iniciar ás nenas nos «labores propios do seu sexo».
O encaixe de Camariñas forma parte das tradicións artesanais antigas do país. Sobreviviu grazas, ao tesón de moitas mulleres que herdaron o oficio das súas antergas e que dedicaron a vida a tecer panos, mantelarías, colchas, etc... Moitas facíano para axudar á economía familiar pois a falta de recoñecemento dun oficio propio de mulleres (e feito ás portas da casa) restáballe categoría profesional. Nos últimos anos experimentou un auxe e pasou a ser considerado ben artístico, como realmente o merece. Incluso persoeiros influentes dedicáronse a estudalo. Agora hai posibilidades de aprendelo, por fin sae do místico segredo; pero os nenos quedan excluídos. Consideran que os rapaces non están capacitados para os traballos manuais? Isto ampararía o discurso machista, xa cheirento, que exclúe aos homes do traballo doméstico, argumentando unha incapacidade innata; o innatismos é falso. Os homes son magníficos traballadores manuais, demóstrano a cantidade e calidade dos: chefs, xastres, canteiros, carpinteiros, etc. Por que non palilleiros!
Romper coa inxusta adxudicación de roles é enfrontar o mundo sen prexuízos nin discriminacións por razón de sexo. Nos pobos mariñeiros, os rapaces axudan aos maiores a coser as redes; por que non van poder tecer encaixe? O sexismo condena tanto a unhas coma aos outros a exercer sempre o mesmo rol.
Xa que os nenos aínda non teñen conciencia, teremos que esixir por eles para que ninguén lles roube a posibilidade de aprender e querer unha arte que forma parte da súa cultura.

Mónica Bar Cendón, La Voz de Galicia

3. Escribe unha pregunta para encabezar cada un dos parágrafos desta noticia.

UN AMERICANO SOBREVIVE CATRO MESES NO MAR
NUN BARCO Á DERIVA
Richard Van Pham adaptouse con relativa facilidade ás duras condicións impostas pola aventura.
Pescou para comer, aínda que algúns dos peixes que capturaba os colgaba do mastro para atraer ás gaivotas e variar a dieta. Tomaba os alimentos á prancha, xa que queimaba madeiras do bote para facer lume. Como reserva tiña carne de tartaruga que capturou cunha rede. Bebía auga de chuvia que almacenaba nun bidón. A súa primeira comida tras ser rescatado foi... peixe!
Sobre todo, durmiu. Durante o día evitaba o sol acochándose na bodega. Lía vellos xornais e vía películas de vídeo. O sistema eléctrico non funcionaba, pero o xerador de enerxía solar, si.
O martes chegou a Los Ángeles. Os mariñeiros que o rescataron pagáronlle o billete de avión dende Guatemala a California. As autoridades estadounidenses de inmigración estivérono interrogando durante varias horas.
A súa saúde era boa. Adelgazara 18 quilos e unha mesta barba ocupaba o seu demacrado rostro. Cando chegaron onda el os rescatadores, pediulles que lle arranxaran o mastro, e o motor, para seguir navegando. A Mariña norteamericana decidiu afundir a nave e trasladar ao náufrago a Guatemala.


TEXTO 4º

Axuntáronse os homes alí onde hoxe hai unha praciña por detrás da parroquia de Aranga. En pouco tempo apareceu o Silvestre montado na egua da casa, e púxose a organizar aquela xente. Nestas estaba, cando dous lobos pasaron a correr coma se viñesen do río. «Alí van». E escoitáronse os primeiros tiros de tantos como se habían escoitar aquela noite. Os homes saíron cos cans tras eles. Os lobos subían cara a Rilleira, onde estaba a casa do Silvestre, con maior axilidade e velocidade cós homes e os cans, pero aínda así non deixaron de perseguilos. Algunhas veces os cans chegaron onda eles, pero os lobos virábanse e, nada máis arregañar os dentes, os animaliños recuaban. Para ver de lles atallar repartíronse en grupos. Uns vían un lobo que lles cruzaba por diante nunha corredoira. Os outros que subían por unha corga, osmaban que viña lobo por riba do cavorco.
«Cando os homes, seguindo o rastro, chegaron a Rilleira mataran dous lobos que deseguida recoñeceron como compoñentes da manda que andaran a procurar todo o que ía de inverno. Os homes recoñecen o rostro do lobo cando botan moito tempo detrás del, aínda que nunca o viran moi ben e tempo abondo. Por alí, entre as casas, acosaron e mataron outros dous, pero os tres que quedaban, entre eles a loba que guiaba aquela manda, escapáronlles máis dunha vez.
»Por fin, á entrada dun souto que daquela había na parroquia, viron entrar aos tres animais. Botaron detrás deles e deron visto como saían do souto e agarraban polo monte arriba. Corrían case xuntos. Botáronlles os cans e os lobos dividíronse, dous viraron cara ao nacente polo monte labrado levando detrás deles os cans, e o outro seguiu cara enriba polo monte.
»Mentres os homes seguían todos detrás dos cans perseguindo os lobos que corrían agora, xa case perdidos, polo monte aberto, a loba volveu a Rilleira, atravesou polo medio das casas e non parou de correr ata que chegou á casa do Silvestre. A Luciana desde unha fiestra do sobrado, viulle brillar os ollos no medio da escuridade coma dúas faíscas ardentes e poñerse ao paso pouco antes de chegar. Deu dúas voltas arredor da casa, rañou na porta e xa non a viu máis; fórase meter nun cortello amecido á casa e por alí pasou á cociña. Luciana, coma se osmase a manobra, baixou polas escaleiras para facerlle fronte á loba e encarouse con ela, o animal arregañou os dentes e saltoulle enriba; a muller caeu a rolos e quedou tirada no chan da cociña. Acordou xusto a tempo de ver como a loba saltaba limpamente sobre do seu corpo e se botaba fóra levando o neno na boca. Comezou a berrar e baixaron os sogros que moito tardaron en comprender o que pasara porque ela non era quen de se explicar como é debido.»



1. Cantos eran os lobos que compuñan a manda?

2. Quen comandaba a manda de lobos?

3. Que pasos seguiu a loba para entrar na casa?
4. Enumera todas as persoas que vivían na casa da Rilleira e as súas relacións.

5. Divide o texto en partes e ponlles un título a cada unha.

6. Fai un resumo do contido do texto.

7. Cal é o significado da expresión «coma dúas faíscas ardentes»?

8. "Recobrou o sentido no momento preciso". Busca no texto unha expresión que teña o mesmo significado.


TEXTO 5º

O PROBLEMA DA INDIA
De modo máis ou menos preciso, toda a xente sabe a adoración que os hindús dedican aos animais. Ora: o que a maior parte dela descoñece é que esta adoración sexa tan actual e, sobre todo, tan absoluta.
Desde logo, eu tampouco o sabía. A primeira vez que fun a Benarés xulgaba que certas cousas xa non sucedían. Era escéptico, sabedes? E non me asistía razón.
De maneira que, o outro día de chegar, saín do hotel disposto a dar un paseo, e o meu primeiro achado no país estraño, a primeira sorpresa foi unha vaca que camiñaba ceibe polo paseo. Como son europeo, fun procurar un policía.
?Mire, policía: alí hai unha vaca perdida ?díxenlle?. Se non a apaña, fará algo que alterará a orde pública...
?Que ela nos salve a vostede e máis a min, forasteiro ?respondeu?. As miñas mans non son puras dabondo para forzar a súa vontade. O que ten que facer é mudar o camiño e non lle causar incomodo.
E feito. Desde entón comprobei que había vacas en cada rúa, e que a xente as trataba cunha cortesía submisa.
Coñecer o mundo dáme un gran poder de adaptación; e, de alí a unha semana, xa podía mostrar máis fineza no trato coas vacas que calquera hindú ben criado.
Entrementres, unha rapariga inglesa namorárame; e, como son galante e sabedor daquilo que lles prace ás mulleres, dispúxenme, certo día, a facerlle unha visita, levándolle un ramalliño certamente opulento.
Estaba eu na rúa, agarrado ao ramalliño coas dúas mans, á espera de que pasase un taxi e velaí que unha vaca me viu de lonxe e mirou para min con simpatía. Cun xesto prosmeiro, o animal botou a andar para onde eu estaba e, cando chegou, sen mostrar présa ningunha, uliume un bo pedazo. Despois, cunha cabezada ávida, alongou o fuciño e papou dúas flores do ramalliño.
Foi irritante. Esquecido de todas as conveniencias, pousei a man plana sobre o nariz e empurreina para atrás.
A vaca sabía que non lle era permitido a un estranxeiro descomedirse tanto. Non lembraba que acontecese antes algo semellante; e, en defensa dos seus privilexios, botou un muído profundo, que se sentiu en todo o barrio.
A xente apiñouse ao meu redor, con xesto de hostilidade, e de alí a pouco chegaba un policía para me preguntar que acontecera. Díxenlle:
?Eu levo razón, vostede non pode facer nada. Estaba aquí, sen lle querer mal a ninguén, e veu esta vaca a comerme o ramalliño. Respecto á vaca, eu nunca sería o primeiro na rifa. Pero o ramalliño é meu, adquirino lexitimamente e téñoo destinado a outra cousa.
A multitude berrou indignada e o policía mostrouse aos meus ollos completamente arrepiado:
?Ninguén na India se atrevería a lle negar á vaca aquilo que por dereito lle pertence. E se ela desexa o seu ramalliño, vostede debe darllo.
Pere Calders: Crónicas da verdade oculta

1. Le o texto detidamente, divídeo en partes e fai un breve resumo de cada unha delas.

2. Dende que punto de vista está narrada esta historia e quen é o narrador?

3. O policía di: «As miñas mans non son puras dabondo para forzar a súa vontade». Que se deduce desta afirmación?

4. O narrador di que a adoración dos hindús polos animais é actual e absoluta. Que quere dicir con isto?

5. Explica o significado das expresións en negriña do texto.

6. Que pretende expresar o protagonista cando di «como son europeo, fun procurar un policía»?

7. As persoas que coñecen distintas culturas asimilan máis facilmente os usos e costumes doutras comunidades sociais. Busca no texto unha frase que recolla esta idea.

8. Escribe ti agora unha narración onde contes unha anécdota que che acontecese.
Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 26-06-2009 06:23
# Ligazón permanente a este artigo
CHEGA SAN XOÁN, CHEGA O VERÁN
Como estamos en san Xoán imos facer un feitizo coas herbas de San Xoán:



E como estamos perto da noite máxica de San Xoán, da que falamos na derradeira clase do curso imos deixar tamén outro enlace para quen precise unha información complementaria.

Para facer un feitizo sobre un texto de Fermín Bouza Brey unha versión musical do grupo Na Lúa:



Para que poidas ler e lembrar a mitoloxía da que falamos neste curso poderás consultar Galicia Encantada.
Comentarios (0) - Categoría: GALEGO - Publicado o 23-06-2009 07:06
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0