Así encabezaba onte sábado 8 de decembro, Agustí Fancelli, esta necrolóxica sobre este compositor alemán, na edición impresa de EL PAÍS que aquí pasamos a transcribir na súa totalidade.
"Non me interesa a expresión. O que hoxe conta de verdade é que a música consiga representar unha evolución do espírito, coma se dunha nova ciencia tratásese: un home que pisa a Lúa non se expresa de ningún modo, simplemente preséntase con toda a súa vontade e enerxía". Ese foi o credo estético de Karlheinz Stockhausen: calquera indicio de estilo, de recoñecemento de sinal persoal na obra, parecíalle unha desviación do carácter científico e obxectivo que quixo que presidise toda a súa obra.
Foi un fillo torturado dos tempos que lle tocou vivir. Nacido en Colonia en 1928, perdeu ao seu pai, que se alistou voluntariamente, no campo de batalla, mentres que a súa nai, ingresada nun hospital psiquiátrico, foi executada en 1941. Karlheinz sobreviviu de varios traballos, á vez que se afeccionaba ao jazz, esa música que os nacionalsocialistas consideraran "dexenerada". En 1947 ingresou no conservatorio da súa cidade natal, onde máis tarde estudou composición con Frank Martin.
Pero a súa verdadeira escola foron os soados cursos de verán en Darmstadt, onde a partir dos anos cincuenta do século pasado citábanse as vangardas musicais europeas e americanas. Alí descubriu o serialismo de Anton Webern, do que en principio foi seguidor. Ao tempo, estudaba a estética marxista de Adorno e René Leibovitz. Pero pronto empezou a interesarse pola obra de autores menos formalistas, como Edgard Varèse, Paul Hindemith ou Olivier Messiaen. Este último tanto lle interesou que en 1952 trasladouse a París para seguir as súas clases de composición. Alí coñeceu a Pierre Boulez, con quen mantivo unha longa relación.
Esas influencias fixeron que Stockhausen afastásese progresivamente da escola weberiana para investigar no territorio da indeterminación que do outro lado do Atlántico predicaba John Cage, visitante tamén dos cursos de Darmstadt. Pero a aleatoriedade da música de Stockhausen ía ser máis controlada e apegada a unha estrutura nuclear que a de Cage, como demostran as súas primeiras obras, especialmente as súas Klavierstücke, Zyklus, Plus / Minus ou Punkte. En 1954 escribiu Study I e Study II, que están considerados como os primeiros exemplos de música electrónica, onde combinaba sons con frecuencias de onda aleatorias. Para Study II concibiu un sistema de escritura afastado do pentagrama e que está considerado como o primeiro exemplo de partitura para música electrónica.
A partir de aí, Stockhausen ía sentirse atraído pola combinación de música acústica e electrónica, como en Kontakte, de 1960, ou Momente (1962-64), un traballo que sobre amplas estruturas ("momentos") deixa unha gran liberdade de interpretación. A partir de mediados da década dos sesenta, creou no conservatorio de Colonia os seus propios Cursos de Nova Música e consolidouse como un dos compositores de maior respecto. Chovéronlle encargos de todo tipo. Baste dicir que a Exposición Universal de Osaka, de 1970, programou nada menos que 183 concertos para dar a coñecer a integridade da súa obra. Por esa época abrazaba tamén certo misticismo orientalizante que queda reflectido en obras como Stimmung (1968) ou Mantra (1969-70), onde crea grandes atmosferas que envolven ao espectador nun mundo máxico, sen esquecerse, con todo, dunha férrea organización formal dos distintos materiais sonoros. Desa época data Hymnen, unha obra na que trata fragmentos de himnos nacionais como objets trouvés dun sorprendente collage.
Na década seguinte consolidou unha fórmula compositiva que asociaba á idea de galaxia, onde ao redor dun núcleo disponse materiais de distinta constitución, como os planetas son distintos das estrelas. A obra que mellor representa esta etapa é a monumental Sirius (1977), para catro solistas e cinta magnética. Lonxe de esgotarse, a súa creatividade atopa nova materia de investigación no teatro. En 1981 estrea na Scala Donnerstag, primeira entrega dun ciclo de sete óperas concibido baixo o título de Licht (Die sieben tage der woche) (Luz, os sete días da semana), que completa ao longo dos seguintes anos.
Cando parecía que a súa estrela declinaba definitivamente, velaquí que a música tecno adoptouno como pai fundador, e el mesmo declarou que o grupo Kraftwerk en certo xeito continuaba a súa obra. Unha das últimas veces que estivo en España foi inaugurando o Festival Sónar de Músicas Avanzadas do ano 2000. En Barcelona repúxose o seu gran friso Hymnen, que condensaba en música os desastres causados polos nacionalismos durante o século pasado. "Hymnen representa o máximo esforzo construtivo no campo da música electrónica", escribía á mantenta desta obra o compositor italiano Armando Gentilucci. "A investigación lingüística, valentemente complexa, está ligada á necesidade de utilizar o maior número posible de artificios e de repertorios existenciais ao fin de evitar a decoración do estilo, entendido como técnica de evasión". Esa foi a divisa de Karlheinz Stockhausen: a música como forma de coñecemento, nunca como fantasía que nos afasta da realidade.
"Non me interesa a expresión. O que hoxe conta de verdade é que a música consiga representar unha evolución do espírito, coma se dunha nova ciencia tratásese: un home que pisa a Lúa non se expresa de ningún modo, simplemente preséntase con toda a súa vontade e enerxía". Ese foi o credo estético de Karlheinz Stockhausen: calquera indicio de estilo, de recoñecemento de sinal persoal na obra, parecíalle unha desviación do carácter científico e obxectivo que quixo que presidise toda a súa obra.
Concursos
Stockhausen
