Malmequer


Pandereiteir@s e festeir@s da beira atlántica da Galiza


Malmequer
malmequer.vigo@gmail.com
 GAVETAS
 OS SERÁNS (Sección de consulta)
 FOTOS PARA A HISTORIA
 LIGAZÓNS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

As zarzuelas do galeguismo

Unha tese investiga por primeira vez o fértil xénero chico escrito en galego
As Irmandades da Fala encheron de galeguismo a zarzuela

Non máis emigración! estreouse o 29 de agosto de 1886 no Teatro Tacón da Habana. Conta a historia dun mozo namorado que decide marchar de Galicia para facer as américas. Pero ao arribar á outra beira do océano descobre a miseria e as penas, o lado escuro do gran soño latinoamericano no que se deixaron a vida centos de miles de galegos. Non era teatro, senón unha das súas variantes entón máis populares: a zarzuela. Con música de Felisindo Rego e libreto de Ramón Armada Teixeiro, Non máis emigración! é a primeira obra do xénero mozo redactada en galego. Polo menos, a primeira do medio cento documentadas polo cordobés Javier Xurado, que acaba de ler a única tese doutoral existente sobre o fenómeno.

A zarzuela galega xurdiu a finais do século XIX na emigración, en Buenos Aires e, sobre todo, na Habana, explica. Foi un xénero de ida e volta, pero ao seu regreso xa mutara de idioma. E acaparado a atención do incipiente nacionalismo, organizado nas Irmandades dá Fala e que a considerou un vehículo idóneo para o agit-prop. A reencarnación galega do denominado xénero mozo sumariamente, un xénero lírico con argumento e partes faladas asumiu as teses galeguistas, comentou a situación social do país nas súas tramas de enredo e conseguiu deixar atrás a popularísima, en toda España, zarzuela de tema galego. Aquí xa non había o tipismo en castelán de obras como Maruxa, afirma Xurado. Maruxa (1914), texto de Luís Pascual Froitos e música de Amadeo Vives, protagonízaa unha, en Galicia infrecuente, pastora de ovellas. Contra esas mistificaciones da realidade reaccionaron os galeguistas.

Porque a metamorfose da zarzuela de tema galego en zarzuela galega implicaba algo máis que a lingua. Foi unha transformación materialista. As escenas comezan a situarse en paisaxes galegas, di, e aparecen cruceiros, alpendres, pobos mariñeiros, as rúas de Compostela, diálogos que se valían do refraneiro e de xiros lingüísticos coloquiais, ou o baile galego, pero o auténtico. As agrupacións corais, que nacían nas primeiras décadas do pasado século, atopábanse detrás das montaxes. A Toxos e Flores, Coral dá Ruada ou Cantigas e Agarimos pertencían as voces, os instrumentistas de cuarteto tradicional, as pezas inscritas nas obras.

Javier Xurado rexistra polo menos medio cento de pezas
A evolución do xénero da zarzuela galega é paralela á do pensamento galeguista, expón o propio Javier Xurado nun amplo ensaio publicado no último número de revístaa Graal. Nin sequera a ditadura de Primo de Rivera (1923-1931) impediu o seu popularización. Aínda que aquel réxime, de inspiración fascista, prohibiu as manifestacións culturais non castelás, argumenta, a zarzuela sobreviviu e coaba, porque tiña moita aceptación e era moi solicitada en España. O goberno perseguía a anarquistas e comunistas, pero os nacionalistas movíanse nas marxes da permisividade. Coa táctica do cabalo de Troia trazaron unha estratexia para encher de galeguismo a zarzuela.

Na conspiración participaron nomes hoxe soados. Antón Villar Ponche, que foi deputado pola Orga e polo Partido Galeguista, presidía o coro Cantigas dá Terra e redactou, sobre textos de Cabanillas, o libreto da ópera Ou Mariscal. A pluma de Otero Pedrayo o mesmo traducía o Ulysses de Joyce ao galego que revisaba a zarzuela Miñatos de vran. E Galo Salinas fixo os seus primeiros pasos con Entre ou deber e ou querer. Colaboraron todos os grandes escritores da época, sentenza Xurado. E non só escritores: un dos escenógrafos máis prolíficos do xénero foi Camilo Díaz Baliño, pai de Díaz Pardo asasinado no 36.

Foi precisamente ese o ano que marcou o inicio do fin da zarzuela galega. A desactivación política daquela escena musical chegou non pola prohibición idiomática, senón pola vía da enxebrización. En 1942 estrearon Non chores Sabeliña!, pero a trama xa era de irrisión, burlesca, aclara Xurado, a pesar de que a música a compuxo un represaliado, Gustavo Freire. O elevado custo de produción do xénero, en plena e agónica posguerra, acabou por finiquitarlo. Ata que os netos de Bernardo do Río, autor da mítica A lenda de Montelongo, contactaron con Javier Xurado hai xa uns anos.

www.elpais.com
Comentarios (0) - Categoría: Novas - Publicado o 15-03-2012 10:16
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal
free web counter

contador de malmequeriáns dende o 1 de marzo 2007








Galiza

Malmequer