"As historias importan, moitas historias importan. As historias usáronse para despoxar e calumniar, pero as historias tamén poden dar poder e humanizar. As historias poden quebrar a dignidade dun pobo, pero tamén poden reparar esa dignidade rota. (...) Cando rexeitamos a historia única, cando nos damos conta de que non hai unha soa historia sobre ningún lugar, recuperamos unha sorte de paraíso."
El incierto señor Cunqueiro (2010) é un documental dirixido por Antón Reixa con guión de Miguel-Anxo Murado, no que se intenta resolver a cuestión de por que 20 años despois da morte dun dos escritores en lingua galega máis importantes de todos os tempos, este segue sendo aínda un escritor ignorado.
Antón Reixa recolle neste documental imaxes de arquivo nas que o propio Álvaro Cunqueiro fala das súas claves literarias, os seus amigos, os seus gustos... Testemuños aos que se suman os de máis dunha decena de familiares, escritores, críticos, amigos e especialistas como Xuan Bello, Quico Cadaval, Xavier Castro, César Cunqueiro, Juan Ramón Díaz, Luis Mateo Díez, Francisco Fernández del Riego, José María Merino, César Antonio Molina, César Morán, Sacha Ormaechea e Nélida Piñón.
Sobre mimosas froles e verdura
sentou ó Neno a cándida María
onda a unha fonte cristalina e pura
que no camiño de Salem había.
E ó ver no chau sentado
ó que do chau é esteio,
ó que en trono dourado
triunfa sobre os abismos, terra e ceio...
suspirou tenramente
en doce amore o corazón desfeito,
e o Fillo, ansiosamente,
gardou o suspiriño no seu peito.
O señor Galván, príncipe das terras do norte, compañeiro de Artur nos reinos da Bretaña, viaxa máis alá da xeografía e do tempo e, como aquel Merlín de Cunqueiro, aparece entre nós, pois é acaso o destino de todos aqueles señores e cabaleiros do Graal e das antigas fazañas.
Novela de humor e de amor, de aventuras e de tenrura, homenaxe á narrativa cabaleiresca e medieval que o autor tan ben coñece como tradutor, entre outros textos, d'A divina comedia de Dante e do Cancioneiro de Petrarca.
A palabra na súa medida xusta, o idioma en todo o seu frescor e galanura, a imaxe lírica ben medida para que non apague a historia senón que a potencie e enleve. Estas son as artes e as sabedurías de Darío Xohán Cabana.
Sedia-m’ eu na ermida de San Simión
e cercaron-mi-as ondas que grandes son.
Eu atendend’ o meu amigu’! E verrá?
Estando na ermida, ant’ o altar,
cercaron-mi-as ondas grandes do mar.
Eu atenden[d’o meu amigu’! E verrá?]
E cercaron-mi-as ondas que grandes son:
non ei [i] barqueiro nen remador.
Eu [atendend’o meu amigu’! E verrá?]
E cercaron-mi-as ondas do alto mar:
non ei [i] barqueiro nen sei remar.
Eu aten[dend’o meu amigu’! E verrá?]
Non ei i barqueiro nen remador:
morrerei [eu], fremosa, no mar maior.
Eu aten[dend’o meu amigu’! E verrá?]
Non ei [i] barqueiro nen sei remar:
morrerei eu, fremosa, no alto mar.
Eu [atendend’o meu amigu’! E verrá?]
Meendinho
Cancioneiro da Vaticana : 438 e Cancioneiro da Biblioteca Nacional : 852.
Brea, Mercedes (dir.) 1996, Lírica Profana Galego-Portuguesa, Santiago: Centro de Investigacións Lingüísticas e Literarias Ramón Piñeiro - Xunta de Galicia
Versión de Xosé Quintas Canella, Eloy e Ánxel:
Versión de Los Watios (incluída no CD-DVD de Vigo Yeyé):
Bailemos nós ja todas tres, ai amigas,
so aquestas avelaneiras frolidas,
e quen for velida como nós, velidas,
se amigo amar,
so aquestas avelaneiras frolidas
verrá bailar.
Bailemos nós ja todas tres, ai irmanas,
so aqueste ramo d' estas avelanas,
e quen for louçana como nós, louçanas,
se amigo amar,
so aqueste ramo d'estas avelanas
verrá bailar.
Por Deus, ai amigas, mentr' al non fazemos
so aqueste ramo frolido bailemos,
e quen ben parecer como nós parecemos,
se amigo amar,
so aqueste ramo, sol que nós bailemos,
verrá bailar.
Airas Nunez (compuxo as súas cantigas na corte de Sancho IV, no período que decorre entre 1284 e 1289)
Brea, Mercedes (dir.), 1996, Lírica Profana Galego-Portuguesa, Santiago: Centro de Investigacións Lingüísticas e Literarias Ramón Piñeiro - Xunta de Galicia.
ESCOITA
Tía Rabina,
díxome o meu pai
que foras nai do bisavó
que era fillo de solteira
e facías pan
para vender,
en Vilanova.
Non son de ti
os queiques, mollos e licores
moi finos
nos fogares con sol e canela
que recordo
en jersey amorosiño
e de colo a colo por mulleres guapísimas,
loiras e morenas.
Que a túa memoria
chegoume ao ventre
pola vía paterna
(a de letra, non de leite)
e non obstante, recoñézote
vulnerable ao cabo:
muller.
Saberás que chove
coma entón sobre valados.
Algúns artistas seleccionan líquidos
que logo distribúen en cuncas de formas diversas
e coloridas.
Moita xente acumulando
léxico, anagramas, melodías.
E os máis soberbios bautizan
o mar.
O resto
cousa vella,
fronte aos ollos
a muralla
e nós mesmas sendo
as pedras
cementadas as unhas contra sobre as outras,
infectadas polo soño
dos ríos que volven e logo van e tumba
e dálle coas cancelas que só abren para máis cancelas
como pestanas de morto.
E ninguén fala en prata,
murmurios
de alalás.
Pois
unhas cantas
andamos a conspirar
para queimar as portas de dobre folla
e invalidar calquera caixa ou depósito
(especialmente as de pechadura binaria)
e afundir no mar enorme
as claves de acalar
a polirritmia
o pulso vivo
da verdade
comprida no fondo do labirinto
como unha bomba de ar.
Prudentemente
pois se saíramos espidas á rúa
as nosas vidas correrían perigo,
que xa colléramos certa vez
por fóra do camiño e sen revólver
e houbemos de arder
e xa na obriga de regresar ao refuxio
das paredes
imos pola calada
agachando
no fondo das potas
e en caixas de música
nitroglicerina.
Tía Rabina
escoita, ou,
a que chama é a túa tataraneta
dende a retagarda
no fin do milenio,
que aquí estamos,
máis das que se pensa,
agardando humildes
a hora xusta
da loucura
e precisamos tamén
da túa lama,
óesme,
por mans que amasaron
o pan
en Vilanova
Tía Rabina,
Demo de Vella.
Fonte da imaxe: 