Lectores Galegos en Bos Aires



Perfil
lectoresenbosaires@gmail.com
 O que lemos
 Buscador
 Blogomillo
 Esas lecturas pasadas
 Anteriores
 Destacados

Mudámonos!
Queremos contarvos que, logo de seis marabillosos anos, este 2013 chega cun cambio importante: imos deixar a sala Alfonsina do Café Tortoni e pasaremos a un espazo máis axeitado ao noso traballo.

Moito agradecemos a infinda xenerosidade coa que fumos recebidas nesa casa, coa amizade que o Tortoni sempre tivo para os galegos e as galegas na diáspora. E voltaremos de cando en vez cos amigos que queiran compartir con nós un chocolate con churros!

Dende o mes de marzo, vémonos no Centro Cultural de España en Buenos Aires (CCEBA), Florida 943, a quen tamén agradecemos a súa colaboración co noso ciclo.



Palabras engadidas (0) - Categoría: Contos - Publicado o 01-03-2013 15:47
# Ligazón permanente a este artigo
O primeiro policial galego
Carlos Reigosa é, con toda probabilidade, un dos autores máis lidos e máis vendidos en galego. Algúns dos seus títulos, como Crime en Compostela ou Fuxidos de sona, representan o cumio dunha aposta por achegar a literatura escrita en galego ao gran público, sexa a través da novela de xénero ou dos libros xornalísticos.


Crime en Compostela, galardonada co Premio Xerais de novela en 1984, é un indiscutido bestseller da narrativa galega dos últimos vinte anos. Protagonizada polo aventureiro Nivardo Castro e o xornalista Carlos Conde, a obra presenta as pescudas arredor dun escuro asasinato na capital de Galicia. Un dos seus maiores logros é o de converter en coprotagonistas os dous investigadores, as persoas vencelladas co suceso e a propia cidade de Santiago, retratada aquí coas súas grandezas e miserias. Un crime arrepiante sacude á comunidade compostelá e amosa o rostro oculto dunha cidade aínda esotérica e misteriosa. Os seres humanos e as súas paixóns mandan, e ás veces mandan matar, sen que as razóns disto sexan doadas de indagar e descubrir. Reigosa inaugurou con Crime en Compostela a narrativa policíaca galega, un xénero que se convertiría «nun dos máis tocados pola novela galega actual, e o seu detective Nivardo Castro é xa un personaxe clásico» (Manuel Rodríguez Alonso). A obra vense reeditando desde 1984.


Ficha do libro
Título: Crime en Compostela
Editorial: Edicións Xerais de Galicia
Ano de publicación: 1984
Lugar de publicación: Vigo
ISBN: 84-7507-445-6
Observacións: I Premio Xerais, 1984.


O autor
É licenciado en Ciencias da información e Ciencias Políticas. Comezou a súa carreira xornalística en La Voz de Galicia. Redactor da axencia EFE desde 1974, foi o seu director de información (1990-1997) e director de publicacións (1997-2004). Ten publicados numerosos artigos en medios de comunicación españois e americanos.

É autor das novelas Oxford, amén (1982), Crime en Compostela (1984), O misterio do barco perdido (1988), A guerra do tabaco (1996), Narcos (2001) e Intramundi (2002). Publicou tamén catro libros de relatos curtos e cinco de investigación e ensaio.

Crime en Compostela -traducida ó castelán e ó valenciano- obtivo o I Premio Xerais en 1984. Desde entón acadou catorce reedicións en galego, idioma no que se converteu nun bestseller. Con La agonía del león, unha investigación xornalística con estructura de novela sobre un grupo de fuxidos antifranquistas (1936-1951), gañou o Premio Internacional Rodolfo Walsh de Literatura Testemuñal en 1996. Reigosa é tamén autor de guións de cine e televisión, entre eles o da película Huidos, protagonizada por Sancho Gracia, Fernando Valverde, Uxía Blanco e Javier Bardem.

Nos últimos anos dirixiu numerosos Cursos de Verán nas universidades Complutense e Rey Juan Carlos de Madrid, na Internacional Menéndez y Pelayo (UIMP) e na de Santiago de Compostela, sobre cuestións literarias e xornalísticas. Varios destes cursos foron recollidos en libros: La información internacional en el mundo hispanohablante (1995), Información y Sociedad (1996) e Hemingway desde España (2001). Tamén dirixiu cursos de xornalismo nos Estados Unidos (Miami e Los Ángeles). É profesor no Máster de Relacións Internacionais da Complutense e no Máster de Periodismo de Axencias da Universidade Rey Juan Carlos e a Axencia EFE.


Para leer máis
Sobre o autor na Wikipedia
Sobre o autor na Biblioteca Virtual Galega
Sobre o autor en Praza das Letras
Sobre a novela no xornal La Voz de Galicia
Entrevista co autor no xornal El correo gallego
A novela leva o Premio Xerais de Novela 1984
Palabras engadidas (0) - Categoría: Contos - Publicado o 08-05-2008 23:40
# Ligazón permanente a este artigo
Anxos custodios




Sempre é unha honra engadir novos autores ao noso traballo, pero no caso de Víctor F. Freixanes o que facemos é, ademáis, achegarvos a un amigo destas tertulias que protagonizades. Cun dos seus contos, enviado especialmente por él para vós, coñeceremos a un escritor, xornalista, editor, académico fundamental da Galiza de hoxendía.



Sobre o autor
Pódese dicir de Victor F. Freixanes que é escritor, editor, xornalista e académico. E non se falta á verdade. Pero, sen dúbidas, foi o bo e xeneroso Isaac Díaz Pardo quen enunciou a definición que mellor o perfila: chamouno ?arma danzas?. Ben o sabemos nosotras que o tivemos na outra beira do Atlántico alentando e regalando suxestións e coñecemento para este proxecto.

Profesor titular da Facultade de Ciencias da Comunicación da USC, Víctor F. Freixanes (25 de agosto de 1951) é doutor en Filoloxía Románica pola Universidade de Santiago de Compostela, universidade na que tamén se licenciou en Filosofía e Letras en 1973 e realizou estudios de Xeografía e Historia. Sen embargo, as súas inquietudes levárono a comezar a estudiar Xornalismo na Complutense de Madrid, cidade na que tamén traballaría como correspondente de Galicia e Portugal para o xornal Informaciones.

Xornalista, investigador, docente, empresario,... as actividades que desenvolve Freixanes son amplas e moi diversas. Durante case nove anos estivo exercendo como profesor no ensino medio, onde chega a catedrático numerario de Bacharelato no INB Santo Tomé de Freixeiro, en Vigo. A partir de que se lle concede a Excedencia Voluntaria, pasará a exercer labores de docencia na Universidade de Santiago de Compostela, primeiro como profesor asociado e logo como titular da Facultade de Cc. Da Información da USC (1992), facultade na que tamén dirixe cursos de doutoramento.

Xornalista en Radio Galicia - Cadena Ser, Cope- Vigo e colaborador nos xornais El Correo Gallego, La Voz de Galicia ou Faro de Vigo, Víctor F. Freixanes é membro do Consello da Cultura Galega desde 1983, primeiro como responsable da Área de Lingüística do CCG, sección na que xestionou a edición de numerosas publicacións (Galicia sen libros. Informe sobre a realidade editorial galega, O galego na Universidade, O idioma galego na Igrexa, etc. ) e máis tarde como membro da Comisión Técnica de Comunicación do Consello da Cultura Galega. Desde xullo de 2002 forma parte do Pleno do CCG como personalidade electa.

Membro do xurado do Premio de Novela Gonzalo Torrente Ballester, do xurado do premio Xulio Camba e secretario do Premio de Xornalismo de Opinión Roberto Blanco Torres, entre outros cargos, a obra literaria de Freixanes tamén é ampla e distinguida e de entra ela destaca a narrativa. A caza das cascudas, 1980 (premio de narrativa curta Modesto R. Figueiredo, O triángulo inscrito na circunferencia , 1982 (Premio Blanco Amor, premio da Crítica Galega, premio da Crítica Española en lingua galega), O enxoval da noiva, 1988 (premio da Crítica Galega e da Crítica Española en lingua galega ou a Cidade dos césares, 1993 (premio Torrente Ballester), son algunhas delas, aínda que tamén é autor de numerosos ensaios e estudios de carácter literario e de investigación sendo a obra colectiva Galicia, unha luz no atlántico, un dos seus últimos traballos como coordinador da publicación.

Ademais da súa faceta como traductor ou como director de cursos e seminarios, cabe destacalo como empresario de comunicación, ámbito no que desenvolveu relevantes cargos: Director Xeral de Edicións Xerais de Galicia (entre 1989 e 1993), director da División de Edicións do Grupo Anaya (1994- 1998), Director Xeral de Alianza Editorial, S.A (1994- 1998) e, desde xullo de 2002, Director Xeral da Editorial Galaxia, en substitución de Carlos Casares.

Un artigo

Emigrantes


Firma: VÍCTOR F. FREIXANES


SEGUNDO ou profesor Xosé Antonio Fraiz, que utilizou para ou seu traballo datos procedentes principalmente do INE, na actualidade podemos contabilizar arredor de 1.200.000 galegos espallados polo mundo: galegos fóra de Galicia, medio millón dous cales residen nas nacións de Latinoamérica (arredor de 250.000 na Arxentina), case outro medio millón noutras cidades españolas (nas comunidades de Madrid e Cataluña, sobre todo) e uns 250.000 noutros países, a maioría non continente europeo, pero tamén en Asia, Australia e África. Outros estudos elevan a cifra a 3.000.000, e nalgunha ocasión a Consellería de Emigración dá Administración anterior mesmo arriscou a cantidade de case 10.000.000 de galegos, contando a primeira, segunda e terceira xeración, que dun xeito ou doutro se recoñecían como tales.

Só na cidade de Bos Aires hai, a día de hoxe, unhas 90.000 persoas censadas como naturais de Galicia, con dobre nacionalidade (arxentina e española), que poden exercer ou seu dereito a voto. Nos anos 50 e 60 esa cifra chegaba a case medio millón. Sempre se dixo que a cidade de Bos Aires era a cidade do mundo onde máis galegos residían, por riba de calquera dás cidades de Galicia. A segunda, por certo, era ata hai ben pouco Madrid. En Sídney, en Nairobi, en Moscova, en Copenhague, en Westminster-California, na Ushuaia (Terra de Fogo) hai centros ou sociedades galegas organizadas. Non sei de ningunha na China (polo de agora). Na Suíza hai dezanove. En Venezuela, vintedúas. Non Brasil, dezasete. E só na devandita cidade de Bos Aires (sen contar ou resto dá Arxentina), trinta e seis.

¿Que facer con todo ese capital humano? ¿Realmente é unha riqueza (como sosteñen algúns) ou simplemente unha memoria histórica, que estiña e cerra ciclo? Esta segunda posición non é tan doada de manter: seguimos exportando man de obra, barata e cualificada, uns para Canarias, por exemplo, e outros para centros de alta tecnoloxía ou de forte esixencia empresarial en Madrid, Barcelona e na Unión Europea. Unha dás características deste novo tempo é a elevada saída de individuos con formación universitaria que teñen que procurar ou futuro fóra do país. Non lle chamamos emigración, na oferta libre dá sociedade global, pero na práctica como tal se manifesta, na medida en que a grande maioría deses mozos e mozas quixeran desenvolver a súa actividade aquí, na sociedade na que se recoñecen e que investiu recursos na súa formación, e non poden facelo. A cuestión resulta máis preocupante nun país con taxas demográficas tan baixas coma as nosas.

¿Que facer con ese capital?, repito. Está aí, é ou resultado de circunstancias históricas, de acordo, mais deberiamos sabelo encarreirar, activar, aproveitar, na tan necesaria rede global de intereses que caracterizan a sociedade mundializada. Outros non teñen semellante púo: punto de apoio para introducir unha dás posibles pancas dá transformación e ou cambio. Sei que hai quen non cre nisto. Sei que hai quen pensa que a Galicia exterior non é máis ca un xigantesco hospital de caridade. Eu non ou creo, sinceramente. Falamos dá segunda e terceira xeración sobre todo: fillos e netos daqueles que un día marcharon, moitos deles ben situados e integrados nas súas respectivas comunidades. Ou pai de Manolito logrou mandar vos seus fillos á universidade. Están aí. Non son un produto de ficción. Deberiamos falar disto.

Mércores, 26 de Julio de 2006

Entrevista

Entrevista | Víctor F. Freixanes

«A modernidade pasa pola construción da identidade»

O director xeral da editorial Galaxia repasou no Simposio Pondaliano a evolución da cultura galega desde 1846.

Víctor Freixanes falou onte na Casa dos Veciños de O Couto, en Ponteceso, de rexurdimentos, deses momentos álxidos da historia cultural galega que serviron para configurar a identidade dun pobo.
-¿Por que escolle o ano 1846 como data de inicio deste repaso?
-A revolución de 1846 e os Mártires de Carral son, segundo un libro de Xosé Ramón Barreiro que imos reeditar, o primeiro galeguismo, a primeira conciencia política do galeguismo, a primeira vez que o país asume a súa propia forza para construír a súa propia historia.

-¿E como se gradúa esa evolución ata os nosos días?
-O que conto é a crónica do Rexurdimento ou dos distintos rexurdimentos ata hoxe a través das empresas culturais. Houbo un momento, entre os anos 1863 e 1880, con Eduardo Pondal, Rosalía ou Curros, centrado na Biblioteca Galega de 1875, a primeira empresa editorial vinculada á cultura galega. Logo viñeron as Irmandades da Fala e a primeira reivindicación dun uso normal do galego en 1916. Máis adiante, nos anos 20, a editorial Nós de Ánxel Casal, que sumou 350 títulos. O franquismo machucou todo iso. Despois chegaron as editoras do exilio, Galaxia en 1950 e o despegar cultural desde 1979.

-E a historia cultural segue, ¿por que camiños e con que retos?
-Hoxe os desafíos están nas novas tecnoloxías e na globalización, hai que ser capaces de competir.

-¿Como perfila o futuro desenvolvemento da cultura?
-A modernidade pasa pola construción da identidade. Se o país despega economicamente, a cultura vai soa. O problema é a demografía e que nos están a baleirar de recursos e industrias. A cultura galega resiste como gato bandullo arriba, aguanta heroicamente a pesar dos propios complexos. Se non os superamos, seremos uns señores de segunda.


Fontes e mais materiais
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.lavozdegalicia.es
Palabras engadidas (0) - Categoría: Contos - Publicado o 24-08-2007 01:38
# Ligazón permanente a este artigo
Arraianos
Quedou atrás a vertixe de abril, coa 33a Feira do Libro, as visitas galegas e a presencia de Manuel Rivas, un dos autores máis recoñecidos de Galicia. Agora, xa en maio, adentrámonos en dous autores clásicos: por unha banda, Xosé Luis Méndez Ferrín; e pola outra, Suso de Toro. Dúas figuras que han deixar pegada nos nosos espíritos de lectores. Aquí materias para mergullar nos contos de Arraianos.


Ficha do libro
Titulo: Arraianos
Autor: Xosé Luís Méndez Ferrín
Ano de Publicación. 2004
Editorial. Edicións Xerais de Galicia
Sinopse: A lectura de Arraianos ponnos a ollada e a imaxinación sobre un territorio, nas concas do Limia e do Arnoia, contra as serras do Xurés e Laboreiro, para moitos descoñecido; un mundo a trasmán, separado de todo, tanto de Galicia como de Portugal, habitado por xente distinta e misteriosa que sente a fronteira administrativa como un absurdo, incapaz sen embargo de borrar a conexión histórica e cultural entre os dous lados da raia. A recreación literaria deste espacio humano e xeográfico, adquire perspectiva e profundidade no percorrido da ficción a través de tempos e momentos históricos diferentes: a rebeldía romántica do Exclaustrado de Diabelle contra a cesión do Couto Mixto á Coroa española a mediados do XIX; a imposición ideal das autoridades republicanas en Ourense sobre os sublevados o 18 de xullo do 36; a violencia asasina das cuadrillas falanxistas nos primeiros anos da posguerra ou a persecución e captura de militantes galegos antifranquistas nos anos sesenta. [Presentación editorial]

Sobre o libro

«Arraianos», unha das mellores obras de Méndez Ferrín
Por Xosé Henrique Costas *


Desde hai uns vinte anos Ferrín vén participando activamente en xeiras sobre a lingua e cultura galegas de alén da fronteira administrativa oriental de Galicia. Os colectivos galeguistas da terra Eo-Navia, en Asturias, do Bierzo Occidental e As Portelas, en Castela-León, contaron sempre co activo compromiso deste arraiano a vesar sempre nos lindeiros da galeguidade.
Na estrema da pedra ou da forza, tanto en Vilafranca coma en Grandas, con choiva a cachón ou neve ata o xeonllo, Ferrín amosou sempre a súa fraternidade cos falantes da nosa lingua ós que lles negan aínda hoxe a identidade. Arraianos como Sarmiento, Cotarelo, Penzol, Mediante, Lajas e tantos outros, desde Tapia a Hermisende ou desde Castropol ás Ellas pasando por Lubián. Ferrín sempre estivo coa identidade negada, fóra e dentro de Galicia. Con nosoutros.
No limiar das actas dun congreso sobre a lingua e a cultura galegas das comarcas estremeiras, organizado en Celanova en 1989 polo Clube Cultural Adiante, definía esta raia como «unha franxa que desce desde a Serra do Rañadoiro a morrer no Penedo dos Tres Reinos e que, maiormente, confóndese con toda Galicia pola lingua e a cultura tradicional». Arraianos de dentro e arraianos de fóra. Depende.

Palabras no Bierzo
O pasado 18 de maio, día glorioso en que a RAG recobrou institucionalmente o Bierzo, nun xantar en Cacabelos e perante galegofalantes arraianos de tódalas fronteiras (cos amigos de Cáceres na memoria e no corazón), Ferrín pronunciou un discurso identitarista no que describía simbolicamente tres eixos de resistencia dos nosos arraianos do leste: o oso que inza na devesa de Moelos e percorre gardián a nosa fronteira toda; o botelo que caracteriza gastronomicamente todo o noso leste; e os plurais en ¿ois que identifican todo o galego oriental. Así falou Ferrín perante nós e nosoutros, arraianos todos, falounos da defensa da nosa identidade coa forza das nosas razois e a unidade dos nosos corazois, «e de todas as verbas que con elas rimen».

* é profesor de Lingua Galega en Vigo


Límites humanos
Por Concha Pino *


A forza da narrativa de Méndez Ferrín envolve especialmente en Arraianos . Ferrín regresou o relato curto, xénero no que é un mestre indiscutible, con este libro. Ferrín consegue con estes relatos reconciliarnos coa maxia da súa delirante maneira de describir o mundo, de concentralo en espacios vitais nos que os límites non son físicos nin fronteirizos. Están na condición humana, no que de verdade nos converte en arraianos.
As historias dos dez relatos de Arraianos somerxen ó lector en imaxes de tal forza que lle fan sentir o aire xélido da serras, a atmosfera misteriosa dos corredores, o desacougante silencio e o medo que sobrecolle a personaxes posuídos polo pasado, polas paixóns, os traumas e o poder das supersticións e dos mitos. A realidade e a ficción fúndense de tal xeito que merece a pena arrombar calquera recelo ou prexuízo previo dun lector sobrecollido polo simbolismo hermético doutras obras anteriores.
É, sen dúbida, unha das obras fundamentais da literatura galega, unha suma de relatos que estremecen e fan reflexionar. Ou, se acaso, fan deambular por mundos nos que transitan o erotismo, o misterio, a miseria e a grandeza de alma e de vida duns personaxes que, coma lle sucede ó do primeiro relato, o mestre de Lobosandaus, pasa de espectador comprensivo a ser posuído por un perverso erotismo; a ser víctimas de crencias sobre o máis alá como a coxa do conto Liño; o tremendo realismo do relato da nena de Botas de elástico; ou a inevitable atracción por recuperar o pasado e o misterio que envolve a historia do acontecer en Quinta Velha do Arranhao.
Desde o primeiro ó último dos relatos reunidos en Arraianos é difícil non sentirse arrastrado pola tremenda capacidade fabuladora de Ferrín. A Raia Seca ourensá é unha metáfora de mundos reais adobados pola ficción e a particular riqueza léxica deste narrador e poeta que é de Ourense e que é de Vigo, arraiano.

* é xornalista

Auténtico clásico
Por Manuel Amor Couto *


Ferrín de quen coñecíamos Tagen-Ata ¿ese extraordinario mundo fantástico que reflexaba a nosa realidade nacional¿ foi capaz nos noventa de situar as suas constantes temáticas, ideolóxicas e estéticas nun novo contexto, unha nova xeografía na que se funden e matizan tanto a personalísima literatura de Ferrín como a presencia que a terra, na súa materialidade xeográfica e humana, tivo sempre na literatura galega.
Aí está a fronteira galego¿portuguesa; Ferrín sabe tirar desta idea de fronteira, de límite, todo o proveito do mundo; porque esta liña divisoria ¿diríamos nós: calquera fronteira¿ se configura como punto de escisión e de unión, lugar de encontro e separación.

Constantes literarias
Serven aquí para por en marcha todas as constantes literarias, ideolóxicas e existenciais de Méndez Ferrín: as escisións entre realidade e soño (O militante Fantasía), entre o presente e un futuro escrito e antecipado (O castelo de poulas), entre unha reacción e un progresismo que poden ser paradoxalmente coincidentes en tanto que exemplos de integridade na rebeldía e no fracaso (O exclaustrado de Diabelle), a oposición radical tinxida ás veces de atracción /seducción ¿entre o oprimido e o resistente dun lado e as variantes brutais ou refinadas do terror fascista (Eles, Botas de elástico), a angustia da disolución da identidade (Lobosandaus) ou a confusión nas complexas relacións tecidas entre un grupo determinado de persoas (Quinta velha do Arranhão), a normalidade físico psíquica e a consciencia da anormalidade e do horror unido ao amor (Liño).
Quizais ninguén escriba nun galego tan claramente recoñecíbel e rico, e con poucos autores sentimos estar lendo un auténtico clásico, un exemplo do mellor da literatura, unha testemuña do que nós somos.

* profesor de Ensino Secundario no I.E.S. Xelmírez II (Santiago)

Sobre o autor

Xosé Luís Méndez Ferrín (Ourense, 7 de setembro de 1938) é un escritor galego amplamente recoñecido como o máis importante e representativo da literatura galega contemporánea. Na súa infancia reside en Ourense con estancias en Vilanova dos Infantes, Celanova. Na cidade de Ourense fai o primeiro curso de Bacharelato e trasládase despois (1949) coa súa familia a Pontevedra. É alí onde remata os estudos de grao medio. Na Pontevedra dos anos 50 vai tomando conciencia da realidade lingüística e cultural e do papel que o galeguismo de preguerra, coa silenciada figura de Castelao ao fondo, desempeñara na reconstrución nacional.
En 1955 el e a súa familia trasládanse a Vigo. Neste momento comeza a estudar Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela. Alí toma contacto co galeguismo cultural nucleado na Editorial Galaxia en torno á figura de Ramón Piñeiro, pero non tardará en reclamar unha nova articulación da oposición política ao franquismo e do propio nacionalismo, o que provocará a súa expulsion, xunto con outros mozos, do Consello da Mocedade. En 1956 foi primeiro premio de poesía nas Festas Minervais de Santiago. En 1957 vai a Madrid onde tres anos despois licénciase en Filoloxía Románica. Nesta cidade mantén estreito contacto cos focos galeguistas e de esquerda alí ubicados. Así, en 1958, créase o grupo Brais Pinto. O grupo constituíuse en torno á editorial do mesmo nome. En 1961 segue un curso de cultura inglesa na Universidade de Oxford. Entre os anos 1963 e 1965 realiza diversas viaxes por Europa. Tras facer o servizo militar en Canarias pasa dous anos (1962 e 1964) en Lugo exercendo de profesor no Colexio Fingoi até que en 1965 obtén a Cátedra de Lingua e literatura Española do Instituto Santa Irene de Vigo e instálase nesa cidade.
Debido á súa actividade política foi procesado en tres ocasións -a última, cando xa estaban en vigor as institucións democráticas españolas-, sufrindo torturas e varios ingresos no cárcere.
Na actualidade é profesor de literatura no Instituto Santa Irene. Tamén é columnista no xornal Faro de Vigo e dirixe a revista de pensamento crítico A Trabe de Ouro, que ten marcado de xeito notábel na última década o devir da nosa cultura coa difusión de problemas e investigacións sobre cuestións diversas con aproximacións interdisciplinares e baixo unha dupla perspectiva nacional e universal. Ferrín é membro da Real Academia Galega e Doutor Honoris Causa pola Universidade de Vigo. É Doutor en Filoloxía.
Xosé Luís Méndez Ferrín foi proposto ó Premio Nobel de Literatura no ano 1999 pola Asociación de Escritores en Lingua Galega e vai ser proposto outra vez en breve. Foi galardoado con moitos premios coma o Premio da Crítica, Premio da Crítica Española, Premio da Crítica Galicia, Premio Losada Diéguez ou o Premio Eixo Atlántico.

Entrevista

«A vida na aldea era moi represiva»
Por Camilo Franco


Haberá poucos escritores con máis influencia na cultura dun país que a de Méndez Ferrín na galega. Quizais polo peso das obras que foron marcando épocas: Con pólvora e magnolias ou Estirpe en poesía, Amor de Artur ou Arraianos en narrativa. Tamén pola súa man no teatral Celtas sen filtro ou pola interpretación da poesía galega en De Pondal a Novoneira. Biografía literaria ligada vitalmente a unha biografía política de resistencia e dunha militancia para que hai que esquivar a lingua de ferrete da palabra compromiso. A dicir dos que estudian, Méndez Ferrín é un escritor cun idioma e cunha patria vigorosamente unidas.

Cal é a perspectiva que ten hoxe sobre Arraianos?

A min paréceme que é un dos libros meus que ten unha mellor acollida entre o público lector. É curioso. Tal vez porque lle representara unha sorpresa dentro da miña obra, unha sorpresa porque este é un libro fundamentalmente rural. Non había moita literatura relacionada coa aldea tradicional galega, e este si o era. Foi un libro que tivo moita repercusión, traducido a varias linguas, tamén moi reeditado. A verdade é que non podo dicir por que.

E literariamente ¿cal era a súa intención inicial?

Era escribir un libro centrado na Raia, a través de varias épocas históricas, e falo da Raia mesmo cando non existía. Utilizando a Raia Seca e tendo como centro referencial de todos os contos un monte que se chama Penagache. Hai contos que están ambientados na época de San Rosendo, outros no século XIX, na guerra civil, pero todos no mesmo sitio.

E por que ese lugar?

Porque é o meu. Porque Celanova pertence a esa zona e porque os meus antepasados traficaban a través desa fronteira. Home, traficaban en zocos, en zapatos, en feiras. Castro Leboreiro é unha aldea na que eu aínda vin baixar ós carboeiros para vender no mercado do Celanova. Para nós, a fronteira era algo que viamos todos os días. Diciamos está alí o Penagache, alí está Portugal.

Nos relatos de Arraianos , os personaxes padecen unha presión grandísima do entorno.

A vida na aldea tradicional galega era moi represiva. O individuo na aldea era moi pouco libre. Marcuse, autor tan influínte hai anos e que volve a selo agora, afortunadamente, explicaba en O home unidimensional , a presión que recibía o home na sociedade da información moderna. Eu creo que tiña na razón pero moito máis unidimensional era o home na aldea que o da sociedade da información, non na galega, en calquera aldea, en todas partes, aquí ou en África, aínda que non coñezo moito das aldeas de alá. O home está sometido a unha terrible opresión social. Aí vén a institución da cormentada ou da pulpada, cando un individuo se comporta fóra da normalidade, é condenado pola sociedade á excomunión.

Arraianos é un libro que ten unha xeografía que cadra en parte polas terras fronteirizas de Calvos de Randín e tamén polas de Tourei, no lado portugués. Unha terra ancha que hoxe respira moito máis tranquila que en tempos.

A aldea era un espacio de silencio?

Que houbese represión non implica que na aldea do pasado non houbese transgresores. Os transgresores, con frecuencia, eran os ambulantes, os da feira. Eu meto moito neste libro ese mundo dos transgresores. Dos contrabandistas, dos guerrilleiros, dos tolos, da xente ceibe, que na aldea tamén houbo, gracias a deus.

Nos relatos hai tamén unha parte desa opresión que é mítica, que está asumida como se fose un feito natural aínda que non fose racional.

Na intención orixinal do libro había un interese meu por tratar determinadas institucións culturais galegas que quedaran fóra da literatura galega porque, curiosamente, na literatura galega desde Rosalía, o Padre Sarmiento ou outros, está a aldea pero non está a cultura da aldea, non aparece pra nada: nin os corpos abertos, nin a Santa Compaña. Ese trasmundo aparece moi pouco e cando aparece é desde o punto de vista do señorito culto urbano. Dende fóra. Eu quería facer eso, a verdade é que non o conseguín (ri), tal vez nese conto que se chama Lobosandaus , porque tampouco eu estou moi metido no mundo rural, tampouco son de aldea. Para escribir sobre esa cultura da aldea en toda a súa profundidade, tería que ser unha persoa moi metida, que vivira moito e moi dentro dese mundo rural, que tivera os mitos asumidos. Por certo, son mitos que están absolutamente vivos, pero non na aldea, nos barrios das cidades, en moitas partes.

Que se adaptan.

Claro. Se adaptan porque cando son funcionais serven para explicar algo. Serven para a xente que os usa porque algo explican e por eso están vivos. Por eso eu tentei entrar neles, pero, por outra parte, eu tampouco son simpatizante dos mitos, eu digo que a xente debe ser cada vez máis racional e todas esas cousas, así que tampouco lle teño un cariño especial ós mitos.

Cal é a distancia entre a novela, o relato e a poesía?

Hai unha diferencia de actitude. Podo escribir unha novela se a penso ben, se a estudio se me documento. Unha poesía dame a sensación de que me escribe ela a min. Non pode ser en calquera momento. Alguén dicía que non se pode ser poeta todo o tempo. Non se pode. Por outro lado tampouco eu pido unha posición da poesía sagrada, en absoluto. Para min, a poesía é como contar un chiste ben contado. Hai que estar nunha determinada situación de vida.


Fontes e mais materiais
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.lavozdegalicia.es
http://www.culturagalega.org/lg3/novidade.php?Cod_prdccn=376
http://zaldiero.armiarma.com/irudiak/arg/122-MendezFerrin.jpg

*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/

Arraianos

Quedó atrás el vértigo de abril, con la 33a Feria del Libro, las visitas gallegas y la presencia de Manuel Rivas, uno de los autores más reconocidos de Galicia. Ahora, ya en mayo, nos adentramos en dos escritores clásicos: por un lado, Xosé Luis Méndez Ferrín; y por el otro, Suso de Toro. Dos figuras que van a dejar huella en nuestros espírutos de lectores. Aquí materiales para bucear en los cuentos de Arraianos.

Ficha del libro
Titulo: Arraianos
Autor: Xosé Luís Méndez Ferrín
Año de Publicación. 2004
Editorial. Edicións Xerais de Galicia
Sinopsis: La lectura de Arraianos pone nuestra mirada y nuestra imaginación sobre un territorio, en las cuencas del Limia y del Arnoia, contra las sierras del Xurés y Laboreiro, para muchos desconocidos; un mundo a trasmano, separado de todo, tanto de Galicia como de Portugal, habitado por gente distinta y misteriosa que siente la frontera administrativa como un absurdo, incapaz sin embargo de borrar la conexión histórica y cultural entre los dos lados de la frontera. La recreación literaria de este espacio humano y geográfico, adquiere perspectiva y profundidad en el recorrido de la ficción a través de tiempos y momentos históricos diferentes: la rebeldía romántica del Exclaustrado de Diabelle contra la cesión del Couto Mixto a la Coroa española a mediados del siglo XIX; la imposición ideal de las autoridades republicanas en Ourense sobre los sublevados el 18 de julio del 36; la violencia asesina de las cuadrillas falangistas en los primeros años de la posguerra y la persecución y la captura de militantes gallegos antifranquistas en los añossesenta. [Presentación editorial]

Sobre el libro

«Arraianos», una de las mejores obras de Méndez Ferrín
Por Xosé Henrique Costas *


Desde hace unos veinte años Ferrín viene participando activamente en vén participando activamente en jornadas sobre la lengua y cultura gallegas de más allá de la frontera administrativa oriental de Galicia. Los grupos galleguistas de la tierra Eo-Navia, en Asturias, del Bierzo Occidental y As Portelas, en Castilla-León, contaron sempre con un activo compromiso de este arraiano a labrar siempre en los linderos de la galleguidad.
En el extremo de la piedra o de la fuerza, tanto en Vilafranca como en Grandas, con lluvia a cántaros o nieve hasta la rodilla, Ferrín demostró siempre su fraternidad cn los hablantes de nuestra lengua a los que les niegan -todavía hoy- la identidad. Arraianos como Sarmiento, Cotarelo, Penzol, Mediante, Lajas y tantos otros, desde Tapia a Hermisende o desde Castropol a las Ellas pasando por Lubián. Ferrín siempre estuvo con la identidad negada, fuera y dentro de Galicia. Con nosotros.
En el prólogo de las actas de un congreso sobre la lengua y la cultura gallegas de las comarcas estremeras, organizado en Celanova en 1989 por el Club Cultural Adiante, definía esta frontera como «una franja que descende desde la Serra do Rañadoiro a morir en el Penedo dos Tres Reinos y que, mayormente, se confunde con toda Galicia por la lengua y la cultura tradicional». Arraianos de dentro y arraianos de afuera. Depende.

Palabras en el Bierzo
El pasado 18 de mayo, día glorioso en que la RAG recobró institucionalmente el Bierzo, en un almuerzo en Cacabelos y ante gallegohablantes arraianos de todas las fronteras (con los amigos de Cáceres en la memoria y en el corazón), Ferrín pronunció un discurso identitario en el que describía simbolicamente tres ejes de resistencia de nuestros arraianos del este: el hueso que proliferan en la extensión de Moelos y recorre gardián nuestra frontera toda; el botelo que caracteriza gastronomicamente todo nuestro este; y los plurales en ois que identifican todo el gallego oriental. Así habló Ferrín delante de nosotros, todos arraianos, nos habló de la defensa de nuestra identidad con la fuerza de nuestras razones y la unidad de nuestros corazones, «y de todas las palabras que son ellas rimen».

* es profesor de Lengua Gallega en Vigo


Límites humanos
Por Concha Pino *


La fuerza de la narrativa de Méndez Ferrín envuelve especialmente en Arraianos. Ferrín regresó al relato corto, género en el que es un maestro indiscutible. Con este libro, Ferrín consigue con esos relatos reconciliarnos con la magia de su delirante manera de describir el mundo, de concentrarlo en espacios vitales en los que los límites no son físicos ni fronterizos. Están en la condición humana, en lo que de verdad nos convierte en arraianos.
Las historias de los diez relatos de Arraianos sumergen al lector en imagenes de tal fuerza que le hacen sentir el aire gélido de las sierras, la atmósfera misteriosa de los corredores, el inquietante silencio y el miedo que sobrecoje a personajes poseídos por el pasado, por las pasiones, los traumas y el poder de las supersticiones y de los mitos. La realidad y la ficción se funden de tal modo que vale la pena poner a un lado cualquier recelo o prejuicio previo de un lector sobrecojido por el simbolismo hermético de otras obras anteriores.
Es, sin dudas, una de las obras fundamentales de la literatura gallega, una sima de relatos que estremecen y hacen reflexionar. O, si acaso, hacen deambular por los mundos en los que transitan el erotismo, el misterio, la miseria y la grandeza de alma y de vida de unos personajes que, como le sucede al del primer relato, el maestro de Lobosandaus, pasa de espectador comprensivo a ser poseído por un perverso erotismo; a ser víctimas de creencias sobre el más allá como la coja del cuento Liño; el tremendo realismo del relato de la nena de Botas de elástico; o la inevitable atracción por recuperar el pasado y el misterio que envuelve la historia del acontecer en Quinta Velha do Arranhao.
Del primero al último de los relatos reunidos en Arraianos es difícil no sentirse arrastrado por la tremenda capacidad fabuladora de Ferrín. La Raia Seca ourensana es una metáfora de mundos reales adobados por la ficción y la particular riqueza léxica de este narrador y poeta que es de Ourense y que es de Vigo, arraiano.

* es periodista

Auténtico clásico
Por Manuel Amor Couto *


Ferrín de quien conocíamos Tagen-Ata -ese extraordinario mundo fantástico que reflejaba nuestra realidad nacional- fue capaz en los noventa de situar sus constantes temáticas, ideológicas y estéticas en un nuevo contexto, una nueva geografía en la que se funden y matizan tanto la personalísima literatura de Ferrín como la presencia que la terra, en su materialidad geográfica y humana, tuvo siempre en la literatura gallega.
Allí está la frontera gallego-portuguesa; Ferrín sabe obtener de esta idea de frontera, de límite, todo el provecho del mundo; porque esta línea divisoria -diríamos nosotros: cualquier frontera- se configura como punto de escisión y de unión, lugar de encuentro y separación.

Constantes literarias
Sirven aquí para poner en marcha todas las constantes literarias, ideológicas y existenciales de Méndez Ferrín: las escisiones entre realidad y sueño (O militante Fantasía), entre el presente y un futuro escrito y antecipado (O castelo de poulas), entre una reacción y un progresismo que pueden ser paradojicamente coincidentes en tanto que ejemplos de integridad en la rebeldía y en el fracaso (O exclaustrado de Diabelle), la oposición radical teñida a veces de atracción /seducción ¿entre el oprimido y el resistente de un lado y las variantes brutales o refinadas del terror fascista (Eles, Botas de elástico), la angustia de la disolución de la identidad (Lobosandaus) o la confusión en las complejas relaciones tejidas entre un grupo determinado de personas (Quinta velha do Arranhão), la normalidad físico-psíquica y la consciencia de la anormalidad y del horror unido al amor (Liño).
Quizás nadie escriba en un gallego tan claramente reconocible y rico, y con pocos autores sentimos estar leyendo un auténtico clásico, un ejemplo de lo mejor de la literatura, un testimonio de lo que somos.

* profesor de enseñanza media en el I.E.S. Xelmírez II (Santiago)

Sobre el autor

Xosé Luis Méndez Ferrín (Orense, 7 de septiembre de 1938) es un escritor español en lengua gallega ampliamente reconocido como uno de los más importantes y representativos de la literatura gallega contemporánea. En su infancia residió en Ourense con estancias en Celanova. En la ciudad de Ourense hace el primer curso de bachillerato, y se traslada, en 1949, con su familia a Pontevedra. Es allí dónde termina los estudios de grado medio. En la década de 1950 despierta su conciencia política, lo que dejó en él una honda huella nacionalista, que no abandonó nunca.
En 1955 se traslada con su familia a Vigo, ciudad que deja al poco tiempo para ir a estudiar Filosofía y Letras en la Universidad de Santiago de Compostela. Allí toma contacto con el galleguismo cultural, articulado en torno a la Editorial Galaxia y a la figura de Ramón Piñeiro. En 1956 obtuvo el primer premio de poesía en las Fiestas Minervais de Santiago. En 1957 fue a Madrid dónde tres años después se licenció en Filología Románica. En esta ciudad mantiene estrecho contacto con el galleguismo allí ubicado. Así, en 1958, se crea el grupo Brais Pinto, en torno a la editorial del mismo nombre. En 1961 siguió un curso de cultura inglesa en la Universidad de Oxford. Entre los años 1963 y 1965 realizó diversos viajes por Europa. Después de hacer el servicio militar en Canarias pasó dos años, entre 1962 y 1964, en Lugo, ejerciendo de profesor en el Colegio Fingoi hasta que en 1965 obtiene la Cátedra de Lengua y Literatura Española del Instituto Santa Irene de Vigo, ciudad donde se instala.
Debido a su actividad política fue procesado en tres ocasiones pasando en algunas de ellas un período en la cárcel. En la actualidad sigue siendo profesor de literatura en el Instituto Santa Irene. También es columnista en el periódico El Faro de Vigo y dirige la revista de pensamiento crítico A Trabe de Ouro, con gran influencia en la cultura gallega, gracias a la difusión de problemas e investigaciones sobre cuestiones diversas con aproximacións interdisciplinares, y bajo una doble perspectiva nacional y universal. Ferrín es miembro de la Real Academia Gallega y Doctor Honoris Causa por la Universidad de Vigo. Es Doctor en Filología.
Xosé Luis Méndez Ferrín fue propuesto al Premio Nobel de Literatura en el año 1999 por la Asociación de Escritores en Lengua Gallega. Ha sido galardonado con numerosos premios como el Premio de la Crítica, Premio de la Crítica Española, Premio de la Crítica Galicia, Premio Losada Diéguez o el Premio Eje Atlántico.

Entrevista

«La vida en la aldea era muy represiva»
Por Camilo Franco


Habrá pocos escritores con más influencia en la cultura de un país que la de Méndez Ferrín en la gallega. Quizás por el peso de obras que fueron amrcando épocas: Con pólvora e magnolias o Estirpe en poesía, Amor de Artur o Arraianos en narrativa. También por su mano en lo teatral Celtas sen filtro o por la interpretación de la poesía gallega en De Pondal a Novoneira. Biografía literaria ligada vitalmente a una biografía política de resistencia e de una militancia para la que hay que esquivar el aguijón de la pelabra compromiso. Al decir de los que estudian, Méndez Ferrín es un escritor con un idioma e con una patria vigorosamente unidas.

Cuál es la perspectiva que tiene hoy sobre Arraianos?

A mi me parece que es de mis libros que tienen mejor acojida entre el público lector. Es curioso. Tal vez porque representó una sorpresa dentro de mi obra, una sorpresa porque este es un libro fundamentalmente rural. No había mucha literatura relacionada con la aldea tradicional gallega, y este si lo era. Fue un libro que tuvo mucha repercusión, traducido a varias lenguas, también muy reeditado. La verdade es que no puedo dicir por que.

Y literariamente ¿cuál era su intención inicial?

Era escribir un libro centrado en la Raia, a través de varias épocas históricas, y hablo de la Raia incluso cuando no existía. Utilizando la Raia Seca y teniendo como centro referencial de todos los cuentos un monte que se llama Penagache. Hay cuentos que están ambientados en la época de San Rosendo, otros en el siglo XIX, en la guerra civil, pero todos en el mismo sitio.

Y por qué ese lugar?

Porque es el mío. Porque Celanova pertenece a esa zona y porque mis antepasados traficaban a través de esa frontera. Bueno, traficaban en suecos, en zapatos, en ferias. Castro Leboreiro es una aldea en la que yo todavía vi bajar a los carboneros para vender en el mercado de Celanova. Para nosotros, la frontera era algo que veíamos todos los días. Decíamos está ahí el Penagache, ahí está Portugal.

En los relatos de Arraianos, los personajes padecen una presión grandísima proveniente del entorno.

La vida en la aldea tradicional gallega era muy represiva. El individuo en la aldea era muy poco libre. Marcuse, autor tan influyentes hace añis y que vuelve a serlo ahora, afortunadamente, explicaba en El hombre unidimensional, la presión que recibía el hombre en la sociedad de la información moderna. Yo creo que tenía razón, pero mucho más unidimensional era el hombre en la aldea que el de la sociedad de la información, no en la gallega, en cualquier aldea, en todas partes, aquí o en África, aunque no conozco mucho de las aldeas de allá. El hombre está sometido a una terrible opresión social. Ahí viene la institución de la cormentada o de la pulpada, cuando un individuo se comporta fuera de lo normal, es condenado por la sociedad a la excomunión.

Arraianos es un libro que tiene una geografía que encaja en parte por las tierras fronterizas de Calvos de Randín y también por las de Tourei, en el lado portugués. Una tierra ancha que hoy respira mucho más tranquila que en aquellos tiempos.

La aldea era un espacio de silencio?

Que hubiera represión no implica que en la aldea del pasado no hubiera transgresores. Los transgresores, con frecuencia, eran los ambulantes, los de la feria. Yo meto mucho en este libro ese mundo de los transgresores. De los contrabandistas, de los guerrilleros, de los locos, de la gente libre, que en la aldea también hubo, gracias a dios.

En los relatos hay también una parte de esa opresión que es mítica, que está asumida como se fuese un hecho natural aunque que non fuera racional.

En la intención original del libro había un interés mio por tratar determinadas instituciones culturales gallegas que quedaron fuera de la literatura gallega porque, curiosamente, en la literatura gallega desde Rosalía, el Padre Sarmiento u otros, está la aldea pero no está la cultura de la aldea, no aparece para nada: ni los cuerpos abiertos, ni la Santa Compaña. Ese trasmundo aparece muy poco y cuando aparece es desde el punto de vista del señorito culto urbano. Desde afuera. Yo quería hacer eso, la verdad es que no lo conseguí (rie), tal vez en ese cuento que se llama Lobosandaus, porque tampoco yo estoy muy metido en el mundo rural, tampoco soy de aldea. Para escribir sobre esa cultura de la aldea en toda su profundidad, tendría que ser una persona muy metida, que haya vivido mucho y muy dentro de ese mundo rural, que tuviera los mitos asumidos. Por cierto, son mitos que están absolutamente vivos, pero no en la aldea, en los barrios de las ciudades, en muchas partes.

Que se adaptan.

Claro. Se adaptan porque cuando son funcionales sirven para explicar algo. Sirven para la gente que los usa porque algo explican y por eso están vivos. Por eso yo intenté entrar en ellos, pero, por otra parte, yo tampoco soy simpatizante de los mitos, digo que la gente debe ser cada vez más racional y todas esas cosas, así que tampoco le tengo un cariño especial a los mitos.

Cuál es la distancia entre la novela, el relato y la poesía?

Hay una diferencia de actitud. Puedo escribir una novela si la pienso bien, si la estudio si me documento. Una poesía me da la sensación de que me escribe ella a mi. No puede ser en cualquier momento. Alguien dicía que no se puede ser poeta todo el tempo. No se puede. Por otro lado tampoco pido una posición de la poesía sagrada, en absoluto. Para mi, la poesía es como contar un chiste bien contado. Hay que estar en una determinada situación de vida.


Fuentes y más materiales
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.lavozdegalicia.es
http://www.culturagalega.org/lg3/novidade.php?Cod_prdccn=376
http://zaldiero.armiarma.com/irudiak/ar
Palabras engadidas (0) - Categoría: Contos - Publicado o 04-05-2007 21:55
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0