Lectores Galegos en Bos Aires



Perfil
lectoresenbosaires@gmail.com
 O que lemos
 Buscador
 Blogomillo
 Esas lecturas pasadas
 Anteriores
 Destacados

No ventre do silencio
Xosé Luis Méndez Ferrín é un autor coñecido para nós logo da lectura que fixemos dalgúns dos seus contos publicados no libro Arraianos. Con todo, nesta novela mergullaremos plenamente no seu virtuosismo, na súa destreza para edificar inquietante mundos e personaxes, e nunha cidade calada e complexa que é a Compostela dos anos 50. Vinde, que merece a pena!

Ficha do libro
Titulo: No ventre do silencio
Autor: X.L. Méndez Ferrín
Ano de Publicación: 1999
Editorial: Xerais
Sinopse:

Sobre o libro
Ao xeito dunha nova Casa da Troia, a coñecida novela de Pérez Lugín, No ventre do silencio recupera a historia dunha xeración de universitarios composteláns, no remate dos anos 50. Desta intención do autor dan fé as citas coas que se inicia a novela: ?Cada xeración deberá fabricar a súa cidade? (Antonio Sant´Elia) , ?Permitín á cidade entrar na miña mente? (John Barnie). O núcleo da trama xira ao redor das peripecias dos catro ?Troianos Redivivos? (Lobariñas, de Vilanova de Cerveira e Lisardo Leira Pazó de Ferrol, que vivián na pensión da rúa Troia 12, 3º; Príncipe de Ourense e Alberte Comesaña de Vigo, aos que se une o estudiante santiagués Luis Alvite, o Brétemas) e dos acontecementos acaecidos na Universidade Compostelana durante dous cursos académicos, que coinciden co levantamento nacionalista de Hungría en 1956. No ventre do silencio, reconstrúe a memoria dunha época dominada polo escurantismo, o cheiro a incenso e o fanatismo político. Parodia e superación do xénero da estudiantina, é tamén unha novela de iniciación, de aprendizaxe nun tempo de silencio. Alén de mostrar os distintos estamentos sociais: universidade, igrexa, rancia aristocracia, clase media ilustrada, estrato popular ?leiteiras, costureiras, criados, prostitutas- ou a canalla fascista, No ventre do silencio refire a conformación dun novo pensamento nacionalista incardinado na tradición europea de J.P. Sartre, e afastado da orientación que ata daquela monopolizaba o galeguismo. No ventre do silencio é unha novela sen concesións, rebordante de imaxes, sons e aromas. A extraordinaria riqueza das descricións, a evocación da atmosfera da época, a creación lucidísima de imaxes, as homenaxes literarias do autor (Dámaso Alonso, Torrente Ballester, M. Proust), a extensa galería de personaxes, o manexo de diversas técnicas narrativas, o dominio dunha linguaxe prodixiosa, fan de No ventre do silencio un dos cumes da narrativa contemporánea. Unha novela coral que pecha o século.
4ª Edición - Premio Eixo Atlántico de Novela, 1998 - Premio Asociación de Escritores en Lingua Galega, 2000 - Premio da Crítica Española, 2000

Pódese ler un breve ensaio sobre a novela titulado ?Compostela y la resistencia universitaria: de No ventre do silencio a Memoria do diaño? da autora Ana Acuña na páxina http://www.ucm.es/BUCM/revistas/fll/0212999x/articulos/RFRM0202220269A.PDF

Sobre o autor
Xosé Luis Méndez Ferrín (Ourense, 1938) é a figura cimeira da cultura galega contemporánea. O seu labor abrangue os ámbitos da narrativa, da crítica, da investigación, do pensamento e da acción política e social. Doutor en Filoloxía, catedrático de Literatura e director da revista de pensamento crítico A Trabe de Ouro. A súa obra narrativa iniciouse con Percival e outras historias (1958), ao que logo seguiron O crepúsculo e as formigas (1961); Arrabaldo do norte (1964); Retorno a Tagen Ata (1971); Elipsis e outras sombras (1974); Antón e os inocentes (1976); Crónica de nós (1980); Amor de Artur (1982); Bretaña, Esmeraldina (1987, 2007, Premio da Crítica Galicia); Arraianos (1991, Premio da Crítica Galicia, Premio da Crítica Española e Premio Losada Diéguez); e No ventre do silencio (1999, Premio Eixo Atlántico, Premio da Crítica Española). A súa produción poética está composta por títulos como Voce na néboa (1957), Antoloxía Popular (1972), asinada co heterónimo de Heriberto Bens; Sirventés pola destrucción de Occitania (1975); Con pólvora e magnolias (1977, Premio da Crítica); Poesía enteira de Heriberto Bens (1980); O fin dun canto (1982); Erótica (1992); Estirpe (1994, Premio Losada Diéguez); O outro (2002); Era na selva de Esm (2004) e Contra Maquieiro (2005). Xosé L. Méndez Ferrín foi seleccionado pola Asociación de Escritores en Lingua Galega, a petición da Academia Sueca, como candidato da literatura galega ó premio Nobel. A obra narrativa de Méndez Ferrín, operando como un macrotexto, ten contribuído de xeito decisivo a fixar unha memoria colectiva do real e do imaxinario que xa é parte indisociable da cultura galega.

Características da narrativa de Ferrín
Os eixos do mundo narrativo de Méndez Ferrín son o misterio e a violencia, o simbolismo e a ambiguidade, o lirismo e a nostalxia; elementos que literaturizados mediante unha sintaxe fortemente expresiva xeran unha obra de indubidable singularidade nas nosas letras. A súa perspectiva xira arredor de tres planos:
- En primeiro lugar, as incursións na realidade fantástica dun mundo centrado na innovadora recreación dos personaxes e ambientes da materia de Bretaña e das lendas célticas. Mundo que, ás veces, aparece penetrado polo presente histórico mediante a referencia a obxectos da técnica do noso tempo. Nesta perspectiva, o lado escuro da vida aparece atenuado polo soño, o amor e a esperanza. Na terminoloxía psicanalítica de Freud estaríamos ante o imperio do Superego, que representa as instancias ideais no campo da personalidade humana.
- Noutras ocasións, Ferrín explora o absurdo e a angustia da vida humana, a violencia individual e institucional, sempre tratada de forma literaria, esteticamente. Nesta visión, personaxes e sucesos aparecen movidos por forza internas, profundas, cun poder fatal que impón ao ser humano un destino tráxico. Conforme este enfoque, as instancias escuras da vida triunfan sobre a persoa, converténdoa nun simple instrumento da súa violencia destructiva. No campo freudiano estariamos ante o predominio do Id, isto é, a loita cega, inconsciente, cara á reducción da tensión biolóxica.
- Nun terceiro plano, síntese dos anteriores, hai que situar a persoal mitoloxía de Ferrín. O escritor ourensán crea a partir de 1971 un mundo mítico, que ten a Tagen Ata -metáfora de Galicia- por protagonista. Este país habitado por azerratas está sometido a Terra Ancha -trasunto de Castela- e loita por conseguir a súa independencia. A través de relatos diferentes, Ferrín vai tecendo un mundo soñado que reflecte diferentes momentos da historia de Tagen Ata: a prehistoria épico-fantástica, o presente aferrollado, no que coexisten a renuncia e o compromiso, o sufrimento e os soños e un futuro libre e fecundo.
A intuición globalizadora e o singular enfoque do que bota man Ferrín contribúen en grande medida a dotar aos seus relatos duna sorprendente plurisignificación, que fai xurdir novos sensos con cada lectura. Este enfoque, ambiguo e esvaído -no que a frecuente retrospección crea unha pátina de nostalxia- modula a súa prosa. E esta, de grande vigor expresivo o mesmo que a súa poesía, ten un inconfundible alento épico resolto en lirismo.

Olladas sobre o enorme Ferrín

Méndez Ferrín, nacido en plena guerra civil, é un meniño criado na sórdida posguerra que indefectiblemente deixará nel unha pegada imborrable, marcándoo para sempre; unha cicatriz que está aí, que aínda doe e que lle lembrará sempre a violencia, a fame e maila morte. Naquel Ourense tinxido de azul das camisas falanxistas e do negro das sotanas omnipresentes, no que as xentes esquecían as súas penas nos cines e nas tascas, soñando quizais coas mozas das revistas musicais ou cos heroes de José Mallorquí, o neno medra lendo tebeos -?chistes? lles chamará Ferrín- co Capitán Maravillas, con Judy Garland, a encantadora meniña de O mago de Oz, con Corazón, con Los caballeros de la Tabla Redonda da magnífica colección Araluce, máis tamén Rosalía, Curros e Saco y Arce teñen un lugar nas mentes do pícaro. Pero o neno foi con frecuencia daquel lugar de sensabores e certezas para ingresar no mundo da maxia e da fantasía que representaban Vilanova dos Infantes e Casardomato, lugares farturentos en vellas tradicións onde aínda hoxe se sente o latexar da Historia e onde o pasado segue a estar presente. Toda unha galería de historias de ?faución?, das gavillas, da francesada, do mundo dos pazos, o mundo oteriano, transmitidas oralmente por uns tíos avós seus, entrarán no maxín do neno alimentando a súa propensión fantasiosa. Ourense e Vilanova primeiro, Compostela, Madrid e Vigo despois, compartindo espacio coas novas fundacións literarias da Raia e Tagen Ata, cobrarán nova vida nas páxinas ferrinianas, converténdose en referencias ineludibles de toda a súa obra.

Rigoroso na creación psicolóxica dos seus personaxes, na coidada ambientación e na composición das súas estructuras novelescas, Ferrín vaise caracterizar sobre todo pola súa mestría expresiva e polo peculiar tratamento que fai do tempo e das súas metáforas. Pero a grande marca de fábrica que distingue os bos creadores é a imperturbabilidade do seu mundo e do seu propio estilo, os grandes autores non cambian, mellor dito, os seus cambios aparecen no comezo coma inadvertidos. Na obra de Méndez Ferrín sucede o mesmo. O seu mundo, que oscila entre o mítico e o cotián, ancorado en ambientes bastante sórdidos e en paixóns que devalan entre o lírico e mailo tráxico, é un mundo fronteirizo, arraiano a fin de contas. E o seu estilo, a súa mellor baza dende o comezo, foise facendo máis denso e poético cos anos, conformando unha prosa de enorme carga metafórica que sempre se fai sucesivamente épica e lírica, tinxida de visceralidade e de poesía.

Consciente de que o texto literario é producto doutros textos literarios anteriores, servirase moitas veces dalgúns textos pretéritos. Toda a súa obra, pois, está salferida das súas preferidas voces galegas e foráneas e é probable que non entendan a Ferrín aqueles que descoñezan a música do diálogo dos textos dos grandes autores clásicos e dos grandes mestres galegos. Ferrín é un creador permeable e imita, mais non duna maneira cega: sabe sempre o que quere e en función disto elixe e xerarquiza tódalas súas influencias. Son innegables, xa que logo, os ecos de lecturas anteriores pero sería inxusto non ver na súa obra a portentosa forza do seu arranque, e de cegos non recoñece-lo maxistral dominio da lingua, a incuestionable presencia duna voz e unha poderosa imaxinación que callou en excelentes páxinas. Soubo sempre gardar un equilibrio entre correntes, figuras, escolas e modos de concibi-lo saber e mailo facer, construíndo unha obra que supón unha apertura incondicional ó novo sen prexuízo da veneración do grande legado clásico, sorprendendo e convencendo no producto final.

A obra de Ferrín, por outra banda, eríxese nun sistema de referencias internas obrigadas, podendo concibirse toda ela como un macrotexto que liga coa anterior e anuda coa futura. Deste xeito, motivos, argumentos, espacios e personaxes retornan ensarillados e transmutados en novos temas, novos mundos e novos personaxes dentro do labirinto fascinante, multiforme, disforme ás veces , aparentemente desordenado e mesmo caótico no que se insire a obra literaria ferriniana. A obra deste narrador, que mantén excelentes relacións coa poesía, vén ser, pois, un único relato acompañado de poemas que o ourensán está a compoñer dende o inicio da súa carreira literaria; un único libro que paseniñamente vai escribindo Méndez Ferrín nun país de ?densidade verde e fume morno?.

Con inquebrantable e discreta puntualidade, Méndez Ferrín segue mantendo contacto cos seus lectores.



Entrevista

Xosé Luís Méndez Ferrín

"A situación da literatura galega é boa"

Méndez Ferrín, candidato galego ó Premio Nóbel, membro recente da Real Academia Galega, director de "A Trabe de Ouro", gañador do último certame "Eixo Atlántico" entre outros moitos premios. Está considerado de xeito case unánime coma o maior escritor galego vivo. Admirado por uns e criticado por outros, polémico e radical, Ferrín é na actualidade unha referencia indispensable na nosa cultura. Falamos con el sobre literatura.

Por Xermán Hermida
Trancripción:Xosé Soto Andión
Arquivo Sonoro-Consello da Cultura Galega


-¿Como ve vostede a situación da literatura galega actual?

A situación da literatura galega actual é boa, está no seu mellor intre. Existen correntes diferenciadas e hai discursos hostís uns cos outros, máis ou menos explícitos nos seus planteamentos. O que lle falla é un acompañamento crítico suficiente, non existe esa mesma pluralidade de discursos críticos como existe nos textos. Tamén lle faltan algúns xéneros literarios que están practicamente ausentes en toda a historia da literatura galega, como é a biografía. Un sistema literario coma o galego que funciona como tal desde hai cen anos ou máis sempre tivo esta eiva, xunto co discurso crítico plural, que anque ten grandes aparicións críticas individuais precisaría que se abrisen máis escolas

- ¿Cre que é necesaria unha literatura de cordel e de masas para acadar esa normalización?

Non, a literatura de masas é sempre un subproducto que se orixina cando existe unha boa saúde. De todas maneiras eu observo que hai un retroceso diso que ti chamas literatura de cordel, da literatura popular. Hoxe eu non vexo nos quioscos os "tebeos". O "tebeo" converteuse nunha momia. Antes chamábanse chistes, contos, agora é cómic, están nun nivel de cultura media alta ou alta. Tamén desapareceu a novela de quiosco e está sendo substituída por productos de máis calidade como é Pérez-Reverte na literatura española, o que xa non hai é a colección de Marcial Lafuente Estefanía. Hai polo tanto un retroceso dese subproducto. Por outra banda, teño a sensación de que a masa que se alimenta dese subproducto está máis volcada na televisión. É unha opinión.

- ¿Como profesor, cre vostede que se está difundindo axeitadamente a literatura galega entre a xente nova?

Si, máis ou menos como se difunde a literatura en castelán, desde logo sen ningún tipo de discriminación positiva cara á literatura galega, que sería preciso facer. Desde o momento en que se introduce no ensino convértese nunha literatura normal ou de apariencia normal. Agora ben, eu penso que necesita determinados apoios e máis política de galeguización con discriminación positiva para a literatura galega.

- ¿A selección de autores para o Ensino Secundario parécelle axeitada?

Todo é discutible, existe un canon común que hai aceptalo. É indiscutible que Rosalía, Curros e Pondal son os fundadores e a partir de aí pódense discutir moitas cousas; pero eses están asentados con xustiza, non polo discurso crítico nin teórico senón polas masas e polos lectores. Despois, no que se refire ó ensino en xeral, o que se difunde nas aulas é o que lles gusta ós profesores ou o que eles pensan que lles vai gustar ós rapaces, o que tamén é arriscado. Con respecto ó curso de literatura galega de COU, que agora desaparece, podía ser esa a selección que se fixera, pero tamén podía ser outra. A min nunca me preguntaron, porque tampouco son profesor de literatura galega, pero vexo que é discutible nos medios académicos.

- Vostede comezou na literatura por militancia, ¿continúa nela por militancia?

Si, pero entendendo esta dunha forma non coma agora, coa militancia neste ou naquel partido ou en clave política, é unha militancia en sentido profundo. A literatura é de todo o mundo e pode ser un ben, pode ser unha mercadoría, pero tamén pode ser unha ferramenta de intervención. Porque a ver quen me di a min que a literatura relixiosa de San Juan de la Cruz de propaganda mística non é unha literatura de intervención. O que pasa que hai determinadas ideoloxías ou intereses que resultan antipáticos á xente, entón non é que estean contra a literatura de intervención senón que están contra a literatura de intervención de determinadas ideas e doutras non.

- ¿Que é a literatura para vostede?

Algo perfectamente inútil tanto para intervir como para non intervir. A literatura e en xeral a función poética da linguaxe é algo inútil e necesario como a ciencia pura e primixenia. Einstein non ideou a relatividade para algo terreal nin pensando nos mercados senón por saciar unha curiosidade humana, porque o ser humano ten curiosidade e crea a ciencia e coa ciencia fai filosofía e tamén ten necesidade de manifestarse nun nivel de linguaxe ambigua como fai o poema.

- ¿Cales considera que son as súas maiores influencias no eido literario?

A verdade é que son tantas..., probablemente todos os libros que lin con interese deixáronme algún tipo de pegada. Somos da literatura que vimos anteriormente e só lemos sobre esa literatura. É unha rede moi vasta, e eu non pode dicir que teña máis influencia dun autor en concreto ca doutro.

- ¿Cre vostede que non se inventa nada novo?

Non, non pode haber ningún pintor hoxe no século XXI que faga un cadro máis interesante que a Gioconda nin ningún poeta galego que escriba un poema mellor cá cantiga de San Simón de Mendiño. Non hai progreso nesa materia, hai continuum.

- Un dos problemas que se lle apoñen á súa obra é a súa dificultade, ¿cre vostede realmente que é difícil?

A min escribir tamén me custa bastante traballo e ó mellor pode ser que lle resulte difícil ós lectores, de todas maneiras eu recibo cartas e outro tipo de comunicacións, de nenos, de xente nova e de xente que non está no mundo da literatura e algo difícil seguramente é. Pero ¿que é o difícil?, o difícil é aquelo que non nos interesa, eu estou convencido de que hai lectores doutro tipo de literatura galega ós que non lles interesa nada a literatura miña, porque a min cando non me interesa un autor éme difícil de ler.

- Quizais a xente intenta buscarlles múltiples lecturas ás súas obras, pois en novelas como Arnoia, Arnoia, que é unha novela de iniciación e de aventuras parece que algúns lle buscan segundas lecturas que ó mellor non hai. ¿As súas obras están escritas para seren lidas en múltiples niveis ou non?

Na medida en que teñan algún valor si, pero non as miñas senón as de todo o mundo. Ti les un gran relato contemporáneo coma "A Metamorfose" de Kafka e alí pódese elucubrar, é algo que sae así, é a forma que eu penso que debe ter a literatura. A literatura debe de ser ambigua, cando é unívoca, cando o autor marca unha única lección no lector está sendo totalitario, un dictador, e en pago leva o non ser nunca un bo autor.

- ¿Segue viva Tagen Ata coma universo literario?

De momento non, de momento está levitando por aí noutros lugares, o cal non quere dicir que non poida baixar.

- ¿Como xurdiu?

Xurdiu na cadea da Coruña, ocorréuseme crear un universo autónomo. Había algúns precedentes, sobre todo as novelas Hölderlin. Eu quería facer un mundo que non fose Galicia e que non fose ningunha época, vagamente principios do século XX e saíu así. Para o que me serviu Tagen Ata foi para incorporar personaxes e situacións que eu escribira antes.

- Outra cuestión que se ten comentado moito e da que se fala nas Facultades de Filoloxía é a cuestión dos topónimos e antropónimos, ¿son inventados ou non?

Uns son inventados e responden a un pulo que é o de crear un mundo realmente autónomo, polo tanto cunha onomástica absolutamente autónoma e eso é o que ocorre en Retorno a Tagen Ata. Despois pasaron os anos e apareceu na miña vida Tolkien e admireino por ese desexo de creación na súa obra dun mundo autónomo e ademais onomástica e lingüísticamente no que se refire ós nomes propios. Causoume moita alegría chegar a esa grandeza.

- Vostede é considerado unanimemente un dos mellores escritores galegos de tódolos tempos, sen embargo no está tanto no candeeiro coma outros, ¿cre que está vostede marxinado no sistema literario?

Non, non me sinto en absoluto marxinado nin nunca me sentín. O que ocorre é que hai autores dos que se fala menos en relación con outros. Non creo que haxa culpables porque ninguén está encargado de darlle bombo a un e de esquencer a outro, ninguén ten esa obriga nin ese posto de traballo. Son as persoas, os lectores, os medios de comunicación, os bibliotecarios, os profesores, é unha rede de axentes moi complexa, que son os que configuran unha época literaria. Hai tamén autores inxustamente silenciados, que non é o meu caso, pero si é o caso por exemplo de Camilo Gonsar ou da poeta xenial María Marei. Pero cando teñen valor ábrense o seu camiño e aparecen, non hai quen poida loitar contra a verdade. Pero insisto eu non creo que sexa este o meu caso.

- ¿Que significa para vostede entrar na Real Academia Galega?

Para min unha satisfacción, supón que eu expoña uns puntos de vista que levo publicamente defendido dende hai moitos anos. A Academia ten que ser un instrumento de normalización e normativización da lingua, de traballo efectivo a prol dela.

- Igualmente foi vostede nomeado para o Nóbel, ¿cre que ten posibilidades?

Non, ningunha posibilidade. O premio Nóbel é eurocéntrico, pero non da Europa dos pequenos países senón da dos grandes países. Por primeira vez levouno un chinés, que nós non os coñecemos, e eso é un condicionamento real. Cando se lle dá un premio Nóbel a un autor do terceiro mundo é porque escribe en inglés necesariamente, non pode escribir en vietnamita nin nunha lingua africana. Non me parece doado que reciba o premio Nóbel un basco, un catalán ou un galego. Non é posible de momento, se cadra de aquí a moitos anos sí, pero oxalá me equivoque e me dean o premio a min ou a calquera galego, co cal teriamos outras plataformas no mundo e abriríanse moitas portas que hoxe practicamente están pechadas.

- Unhas das críticas que se lle veu facendo foi a súa posición lingüística, pois nas súas obras innova constantemente a nivel léxico.

A Normativa oficial son Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego. Pero en galego non se di marrao, seguramente se di porco, pero eso non o corrixe ningunha norma, nin da Academia nin do Instituto da Lingua nin de ninguén.

- Sen embargo hai algúns cambios a nivel preposicional, etc.

Si, sobre todo nos diálogos da narración ou no poema. Eu atéñome a unhas normas, normas que en literatura se poden transgredir, non se poden transgredir nas actas dun consello nin dunha instancia dirixida ó Presidente da Xunta ou do Parlamento, nin no que é a lingua oficial.

- Fronte á literatura que é para experimentar.

Si, se non pobre dela.

- Outro proxecto no que vostede participa é a revista "A Trabe de Ouro". ¿Como xorde?

Pois nunha conversa entre uns cantos amigos que formabamos parte do clube cultural Adiante no seo da Confederación Xeral de Traballadores Galegos e ocorréusenos facer unha revista de cultura con presupostos de esquerda, nacionalista. Atopamos un editor que nos serviu de mecenas, que foi Sotelo Blanco, quen nos ofreceu a súa editorial e o seu aparato de producción e distribución. O resto é traballo militante, ninguén cobra nada, cada un paga a gasolina do seu peto, teléfono do seu peto, internet, todo. Ata agora non ten subvencións, compra o Ministerio de Cultura uns cantos exemplares para distribuir na rede de bibliotecas do Estado, pero a Xunta de Galicia non compra ningún porque non lle gusta.

- ¿Que futuro lle ve á revista?

Na revista conseguimos unha rede mundial de colaboradores, sobre todo europea, no eido do pensamento europeo, con autores filosóficos que teñen publicado primicias en "A Trabe de Ouro". E nesa liña mantémonos ben rodeados e ben apoiados e de aí para diante seguiremos funcionando. Eu penso que o proxecto callou, non é que solidificase porque eso sería malo, é coma un queixo, pero haino que seguir mantendo así.

- Unha das cousas que se ten dito de "A Trabe de Ouro" é que a pesar de ser unha publicación de esquerdas é considerada por moitos como demasiado elitista, ¿non cre que iso é unha contradicción?

É como dicir que é elitista "O Capital" de Marx, que o é forzosamente porque está dirixido a quen coñece o tema. Entón "O Capital" de Marx non é que non o entendan, é que non o saben ler, son analfabetos.

-¿Como ve vostede o futuro da lingua galega?

Véxoo con preocupación, o galego segue retrocedendo. Problemas existen en tódalas institucións, pero precísase dunha nova política e esa nova política ten que ser de inmersión e de discriminación positiva e de apoio total á evolución do galego e abolición do principio de bilingüismo harmónico que sostén a actual política lingüística.

- ¿Cre vostede que o galego pode sobrevivir sen que desapareza o español?

O español non ten por qué desaparecer, como é unha lingua útil está moi forte.

-¿Cales son os seus próximos proxectos?
Pois non teño.


Fontes e mais materiais
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.lavozdegalicia.es
http://www.culturagalega.org/lg3/novidade.php?Cod_prdccn=376
http://zaldiero.armiarma.com/irudiak/arg/122-MendezFerrin.jpg
http://www.ucm.es/BUCM/revistas/fll/0212999x/articulos
/RFRM0202220269A.PDF
http://www.culturagalega.org/especiais/poetasenarradores
/narradores/narradores_8.htm
http://www.uvigo.es/pdi/honoris/dhc9899/mendez/pdf
/discurso_madrina.pdf
http://vello.vieiros.com/chat/chat.php?txt=chat_ferrin
http://www.farodevigo.es/secciones/noticia.jsp?pIdNoticia=27504
Palabras engadidas (0) - Categoría: Novelas - Publicado o 13-08-2007 16:48
# Ligazón permanente a este artigo
Amor de tango
Necesarias e sempre curtas, as vacacións de inverno remataron para os Lectores Galegos en Bos Aires. Este sábado, voltaremos ao traballo de reflexión e debate cunha novela que nos deixará ver o rexime franquista dende a ollada das mulleres. As referencias a nosa cidade de Bos Aires non faltan de feito que -dalgunha maneira- tamén nós seremos protagonistas.


Ficha do libro
Titulo: Amor de tango
Autor: María Xosé Queizán
Ano de Publicación. 1993
Editorial. Xeráis
Sinopse: En Amor de tango María Xosé Queizán constrúe unha novela que reconstrúe o Vigo da república e da represión franquista a través dos recordos de Margot, unha das protagonistas. É a novela das mulleres que durante os esperanzados anos 20 e 30 foron rapazas activas, ilusionadas e decididas a descubrir o mundo. É a novela das traballadoras que espertaron á vida naquela urbe pioneira, atlántica e liberal que era o Vigo de preguerra. É a novela das obreiras das fábricas de sardiñas que están estreitamente ligadas están ao desenvolvemento industrial da cidade e da ría. É a novela dos trasatlánticos, das fábricas de salazón, do Cable Inglés, das grandes Navieiras, da emigración, do Berbés. Memoria viguesa, intimismo, historia miúda e persoal e retratos construídos desde un eficaz realismo constitúen os eixos sobre os que gravita este fermoso e inesquecible canto a Vigo e as mulleres que a poboaron.

Sobre o libro

A XERACIÓN QUE FOI NEGADA

Por Francisco J. Gil *


¿Cantas veces deixámonos seducir por un título para mercar, ollar ou ler un libro? ¿Cantas outras, constitúe a principal razón para non facelo? Amor de tango estaría, no meu caso, na segunda categoría, de non ser porque unha historia tráxica de amor, unha tanguedia, como diría Astor Piazzola non é o argumento que un espera atopar nunha novela de María Xosé Queizán.

Adianto xa ó lector que Amor de tango é unha magnífica novela, escrita con intelixencia, sen pedantería, na que a aparente sinxeleza do tecido literario esconde un arduo traballo que só pode acadar alguén que, como María Xosé Queizán ten unha fonda traxectoria como militante en case tódalas frontes da escritura. Tales méritos xustifican xa unha recomendación e explican por qué Amor de tango figura na historia da literatura galega contemporánea.

Pero hai máis e, xustamente é o que a mín paréceme máis importante: Amor de tango reivindica o valor dos que sacrificaron a súa vida na loita cotián, nun tempo escuro, nesa longa noite de pedra que foron os anos do franquismo. Reivindica unha xeración que conseguira dereitos, cultura, liberdade e a perdeu, de golpe, nunha mañán de xullo de 1936. As décadas ominosas que seguiron á data de tan infausta lembranza escurecéronse, nun silencio terapéutico de non remover vivencias tan dramáticas que os protagonistas da mesma se autoimpuxeron.

Unha historia moito máis verdadeira

Quedou, polo tanto, a versión dos vencedores como única e aplastante realidade. Falsa verdade que María Xosé Queizán desenmascara en Amor de tango. Velaquí unha historia moito máis verdadeira, malia estar escrita nunha novela, que a que durante anos e anos reflectían os xornais, as revistas ou os noticiarios cinematográficos. O gran mérito de Amor de tango está, xustamente, en que escribe por fin, a biografía colectiva dunha xeración, a dos meus avós, que a historia estaba empeñada en borrar da face da terra. Unha cualidade que a fará perdurable no tempo e necesaria de ler.

* Periodista


ÍNTIMA, PROFUNDA...

Por Silvia Vázquez Lorenzo *


Galicia e o ideario feminista, activismo social e literatura... son os puntos cardinais entre os que se move dende sempre Mª Xosé Queizán (Vigo, 1939).

Escritora xa dende a súa adolescencia, cando redactaba artigos para o xornal El Pueblo Gallego, a súa vida confórmase como un ir e vir de iniciativas culturais coa vista fixa na reivindicación da muller e de Galicia. Xorde así A festa da palabra silenciada (revista feita só por mulleres que dirixe dende 1983), a codirección do grupo teatral Feministas Independentes Galegas (FIGA) ou a vicepresidencia do Consello Municipal da Muller do Concello de Vigo, entre outras moitas actividades.

Loitadora incansable a favor dos dereitos femininos, a principios dos anos setenta moitas mulleres uniron forzas ó seu carón. A súa traxectoria persoal vai unida ó feminismo dende unha liberdade íntima, profunda e contumaz, como ela mesma define a liberdade de Margot nas últimas liñas de Amor de tango.

Intensa tarefa

Esta intensa tarefa concrétase, ademais de en múltiples conferencias e artigos, nas súas novelas A orella no buraco (1965), Amantía (1984) ou ¡Sentinela, alerta! (2002); en obras de teatro como Antígona, a forza do sangue (1989); nos poemarios Metáfora da metáfora (1991) e Despertar das amantes (1993); ou en ensaios como A muller en Galicia (1977), Recuperemos as mans (1980) ou Misoxinia e racismo na poesía de Pondal (1998), entre outros.

Mª Xosé Queizán é profesora, dramaturga, ensaísta, poetisa... unha muller polifacética que vive comprometida coa idea de difundir a realidade feminina dende tódolos eidos posibles.

* Encargada de prensa na editorial Ir Indo

Sobre a autora

Naceu en Vigo en 1939. É presidenta de FIGA (Feministas Independentes Galegas) e directora da revista Festa da palabra silenciada. O feminismo e o nacionalismo son elementos claves na súa obra literaria e na súa actividade. A orella no buraco, aparecida en 1965, foi a súa primeira novela. Narra a vida dun vagabundo dende un estilo obxectalista. A esta seguiron outras obras narrativas como A semellanza, Amantia, Amor de tango e Ten o seu punto a fresca rosa. A principios dos setenta trasladouse a París, onde coñece a nova novela francesa, o que a axudará a escribir a súa primeira novela, A orella no buraco, obra incluída na Nova Narrativa Galega. En 1977 publica o ensaio A muller en Galicia ao que lle seguiría en 1980 Recuperemos as mans e, en 1998, Misoxinia e racismo na poesía de Pondal. Creou a revista Festa da palabra silenciada, feita só por mulleres, a cal cordina e dirixe dende 1983. En 1989 publicou unha obra de teatro, Antígona ou a forza do sangue, coa que queda finalista do Premio Álvaro Cunqueiro. Outra obra de teatro, Non convén chorar máis, permanece inédita. Obtivo tamén o Premio da Xunta de Galicia polo guión de cine Prisciliano. O seu primer poemario Metáfora da metáfora aparece en 1991, seguido por Despertar das amantes en 1993 e Fóra de min en 1994. Como traductora, figuran no seu haber pezas como: O caderno azul de Marguerite Yourcenar, e tamén contos de Karen Blixen, Emilia Pardo Bazán e Charlote Perkins. É colaboradora en xornais e revistas, e na actualidade conta cunha columna en La Voz de Galicia.

Entrevista

María Xosé Queizán, autora da novela «Amor de tango»

«A guerra nunca é un destino tráxico, senón que é unha consecuencia humana»

Por Jorge Lamas (VIGO)

En «Amor de tango», a escritora María Xosé Queizán fai un atormentado percorrido pola historia recente de Vigo da man de tres amigas, que ven como a guerra civil e a dura posguerra rompen as súas vidas no momento en que comezaban a descubrilas. De fondo, a escritora reflexa o Vigo de principios do século pasado, cunha minuciosidade abraiante. As diferentes clases sociais, os grandes fitos históricos da cidade e, sobre todo, a intrahistoria viguesa quedan perfectamente reflexadas nesta novela. Encadrada na nova narrativa galega, María Xosé Queizán tense paseado por tódolos xéneros literarios.


María Xosé Queizán emprega o recurso do flash back para narrar a historia de «Amor de tango». Morto o xeneral Franco, unha muller xa maior emprende un percorrido polas súas lembranzas, ó tempo que percorre o casco vello da cidade de Vigo. A novela deparoulle a súa autora unha grata sorpresa ó comprobar que a xente recoñecía a algúns dos personaxes nas páxinas do libro.

-¿Que hai de real e de inventado?

-Esto é moi curioso. Eu investiguei sobre a época en libros e prensa daquel tempo. De aí saquei eses aspectos que achegan á realidade, como son os anuncios dos espectáculos de entón, pero tamén tiven moitos e moitas informadores que viviron a época. Eses aspectos da intrahistoria son moi importantes porque unha novela non se pode basear unicamente nos grandes feitos. Pero o curioso é que, a pesar de que hai algún personaxe que pode estar baseado na realidade, o certo é que eu non os coñecín e polo tanto son creacións miñas. A pesar de seren así, hai xente que recoñe a personaxes reais, e eso satisfáceme.

-¿Alguén molestouse pola novela?

-Non, cando a escribín pensei que ó mellor alguén podería molestarse porque aínda vivía un personaxe que aparece reflexado, un dos que lle daba gusto ó dedo do gatillo. Pero este tipo de xente non le as miñas novelas. En cambio, un sobriño del si leéuna e o recoñeceu, pero non hai problema porque está no meu bando.

-Dez anos despois da súa publicación, ¿como ve «Amor de tango»?

-E unha novela que ten moitas edicións, non sei se son cinco ou seis, co cal para seren una novela galega non está nada mal, sobre todo, tendo en conta que comigo non se empregan a fondo no marqueting, son unha muller máis ben incómoda.

-¿Por que?

-Fundamentalmente pola miña ideoloxía persoal.

-Vostede repasa tódolos xéneros, ¿onde se atopa máis cómoda?

-A obra vén do brazo co xénero, segundo onde me quera situar hai xéneros que se amoldan máis que outros. Síntome ben en todos, pero seguramente o que me produce unha satisfacción tremenda é o artigo porque está máis achegado á realidade, e ademais exercito a síntese, moi achegada a miña forma de escribir.

-¿Traballa en algún proxecto?

-Veño de traducir unha novela, fixen varios ensaios e recentemente acaba de saír ¡Sentinela alerta!, a miña última obra. Teño aí unha novela que aínda está sen escribir.

-En algunha ocasión dixo que a literatura galega non reflexaba a historia deste país. ¿«Amor de tango» ten a pretensión de cubrir este baleiro?

-Si, quere reflexar o Vigo de principios do século XX e o tempo da guerra. A través de tres mulleres, que son as protagonistas, pretende reflexar os aspectos políticos, xa que pertencen, cada unha delas, a familias anarquistas, socialistas e burguesas, e tamén sociais do Vigo de entonces.

-O percorrido que fai Margot é como unha viaxe dramática.

-Xa é unha muller maior cando fai o percorrido nun día de terrible ventisca, e vai lembrando como a guerra, que a colleu a ela e as súas amigas no mellor da vida, esmagoulles as ilusións e os proxectos, e incluso a vida a unha delas.

-Neste aspecto, ¿ten a novela algo de traxedia grega?

-Non, porque non é unha traxedia motivada por un destino fatal, e nada máis lonxe de min que acreditar en destinos fatais o non fatais. Si aparece o drama da guerra, pero tamén o amor, hai momentos agradables e felices. O que ocurre é que a guerra nunca é un destino fatal e tráxico, desgraciadamente é unha consecuencia humana. No noso caso, foi unha consecuencia do fascismo e da sublevación de Franco.

-Precisamente, a novela afonda na cuestión política e social. ¿Foi unha época de tempos roubados?

-Si, eu nazo na novela, arrógome ese dereito, e o meu pai aparece nela, aínda que só como unha cita. A guerra foi terrible, pero as que viñemos despois atravesamos unha etapa de fame física e cultural, de censura por parte dun nacional-catolicismo abafante que amargou a nosa xuventude.

-¿Cómo calificaría o momento social actual?

-É tremendo. Non poido deixar de ser optimista porque nacín na posguerra e Franco estivo aí durante moito tempo. Agora estou contenta porque podo escribir case todo o que quero. Por eso, acórdome de Franco tódolos días porque a expresión é algo fundamental. Agora, hai que estar atento para que non volte o fascismo. Anda rondando sempre, e hai actitudes despóticas no goberno, pasotismo na xente, e outros indicios que poden conducir novamente o fascismo. É necesario estar alerta.

-Entón, ¿os defectos da sociedade son inevitablemente sempre os mesmos, ou hai esperanza de cambio?

-Eu son unha persoa progresista e non creo que o mundo xire en redondo senón que avanza. Hoxe en día hai aspectos moi negativos pero tamén é certo que hai moitos máis positivos.


Fontes e mais materiais
http://perso.wanadoo.es/festadapalabrasilenciada/mariaxose.htm
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.lavozdegalicia.es
http://www.editorialgalaxia.es/autores/autor.php?id_autor=331
http://www.ucm.es/BUCM/revistas/fll/11389664/articulos/MADR9999110011A.PDF

Palabras engadidas (2) - Categoría: Novelas - Publicado o 01-08-2007 16:48
# Ligazón permanente a este artigo
Crónicas de pizarra e xiz e Agosto do 36
Para analizar o cambio que supuxo o golpe militar do ano 1936 para a escola e os mestres galegos, o sábado 30 de xuño ás 16 proxectaremos na sala Alfonsina Storni do Café Tortoni o documental Crónicas de pizarra e xiz e reflexionaremos sobre o libro Agosto do 36.

Coa visita do seu director e guionista, o cineasta Xan Leira, o sábado 30 de xuño proxectaremos ás 16 na sala Alfonsina Storni do Café Tortoni o documental Crónicas de pizarra e xiz para analizar o cambio que supuxo o golpe militar para a escola e os mestres galegos, o paso da liberdade á represión, o cambio dos principios educativos da II República ao ensino promovido polo novo réxime. Nese contexto non deixaremos de relacionar o traballo de Leira coa novela Agosto do 36 de Xosé Fernández Ferreiro.

A película

Crónicas de pizarra e xiz
Xan Leira, director, produtor e guionista
Cinta coproducida pola TVG

Comentario
Por Eduardo Álvarez*


Entre os obxectivos políticos da República figuraba converter o ensino no eixo fundamental de actuación, porque existía a convicción de que tan só unha sociedade solidamente formada pode garantir o progreso social e a consolidación política dun réxime novo. Ao profesorado correspondíalle a misión de sentar as bases sobre as que debería alzarse este novo edificio e a escola considerouse o mellor instrumento para acadar a transformación profunda da realidade. Proxectouse un ambicioso programa de reformas educativas: creáronse moitas escolas en cinco anos; dignificouse o salario de fame dos mestres; democratizáronse as estruturas educativas; impulsouse a pedagoxía activa e moderna; implantáronse o laicismo escolar e a coeducación?
Todo isto chocou frontalmente contra os intereses do ensino privado, monopolizado pola Igrexa católica, e dos partidos de dereitas, que posteriormente apoiaron a sublevación militar. Xa nos primeiros momentos da Guerra civil, desde a Junta de Defensa Nacional déronse instrucións urxentemente aos reitores das universidades para depurar todo o profesorado que non se identificase plenamente co réxime fascista. Pouco despois, a Comisión de Cultura e Ensinanza emprendeu a depuración sistemática do profesorado dos outros niveis educativos.
Creáronse comisións de ámbito provincial encargadas inicialmente de reprimir as ideoloxías políticas e logo tamén de controlar cuestións de tipo profesional, as crenzas relixiosas e os máis variados aspectos da vida privada. Penalizáronse os actos e as ideas: a militancia en partidos e sindicatos, a participación en mitins e en manifestacións, o emprego da lingua galega...
Deste xeito, os sectores máis dinámicos, anovadores, progresistas e comprometidos do profesorado, así como o dos estudantes universitarios e das escolas normais, isto é, o dos futuros mestres, non puideron exercer a docencia, desde 1939 monopolizada xa durante a longa noite de pedra do Estado franquista pola ?limpeza ideolóxica? de seus adictos defensores.
Daqueles ?bos e xenerosos? mestres, uns pagaron coa súa propia vida, como tan graficamente mostra Castelao na estampa de Galiza mártir; outros sufriron o exilio. Nós, como mestres e mestras, como profesores e profesoras que cremos tamén na capacidade da educación para transformar a sociedade, considerámonos debedores da honra que merecen aqueles docentes represaliados, daqueles que sementaron con entusiasmo as ideas que teñen que agromar en cada xeración do noso alumnado.

* secretario comarcal de CIG-Ensino de A Coruña.

O autor: Xan Leira
Polifacético creador que ten exercido de director, productor, guionista, ademais de profesor, escritor e editor. Comezou no mundo do audiovisual na Arxentina dos oitenta onde iniciou os seus estudios cinematográficos e impartiu diferentes talleres e seminarios sobre cine. Ten feito numerosos traballos documentais entre os que destaca a triloxía sobre a historia de Galicia iniciada na longametraxe ?Castelao e os irmáns da liberdade?. Da súa man naceron a productora Iberoamericana Films S.A no 1989 e a empresa de producción de contidos Acuarela Comunicacións no 2000.

O libro
Agosto do 36

Autor: Xosé Fernández Ferreiro
Publicación: Vigo : Edicións Xerais de Galicia, D.L. 1991

Resumo
En Agosto do 36, Xosé Fernández Ferreiro aborda, con todo o dramatismo que comporta, o tema da guerra civil en Galicia, relatando, a partir dun feito real, o «paseo» do que foi víctima unha parella de mestres rurais nunha aldea da serra de Ourense nos primeiros días do alzamento militar.Coa súa mestría de magnífico narrador, Xosé Fernández Ferreiro conduce con gran axilidade o lector pola trama da novela, e mergúllao nunha atmosfera abafante, de crueza e tensión, na que as paixóns das persoas, con todas as súas vilezas, saen a flote nun contexto en que amor e odio se tocan. A trama váisenos desvelando a partir da concepción polifónica da estructura, que dosifica a intriga e participa desa concepción tan cinematográfica.da narrativa de Ferreiro.Agosto do 36 é unha pequena xoia que continúa vixente e vivísima unha década despois da súa publicación.

O autor
Fernández Ferreiro, Xosé

Xosé Fernández Ferreiro (Nogueira de Ramuín, 1931). Traballou como xornalista en ?Faro de Vigo?, ?La Noche?, ?El Correo Gallego? e ?La Voz de Galicia?. No ano 1985 foi galardoado co Premio Galicia de Xornalismo e en 2003 coa ?Letra E? concedida pola Asociación de Escritores en Lingua Galega. Membro do grupo literario nacionalista Brais Pinto. Comezou a súa andaina literaria publicando os libros de poemas ?Ribeirana do Sil? (1952) e ?A noite? (1959). Como narrador ten publicadas as seguintes novelas: ?A morte de Frank González? (1975; Xerais 1998); ?Morrer en Castrelo do Miño? (1978, Xerais 1995); ?A saga dun afiador? (1980, Xerais 1992); ?A ceo aberto? (1981); ?Corrupción e morte de Brigitte Bardot? (Xerais 1981); ?Reportaxe cósmico? (1983); ?A fraga dos paxaros salvaxes? (Xerais 1985); ?O minotauro? (1989); ?Agosto do 36? (Xerais 1991), Premio Xerais de novela, traducida ao castelán por Alianza Editorial; ?A cidade das chuvias? (Xerais 1994); ?O atentado? (Xerais 1999); ?O último paraíso? (2001), ?Millo verde? (Xerais 2002), e ?Os últimos fuxidos? (Xerais 2004). Publicou, ademais, o libro de relatos ?Co medo nas mans? (Xerais 1996) e ?O conto da boa e da mala pipa? (1996), relato para rapaces.

Entrevista

?Nos anos sesenta todo o mundo quería escribir o seu Ulises?


O próximo día 28 a Asociación de Escritores en Lingua Galega renderalle unha homenaxe a Xosé Fernández Ferreiro en Nogueira de Ramuín, o concello no que naceu en 1931. Ao autor de novelas como A morte de Frank González, Morrer en Castrelo de Miño, Corrupción e morte de Brigitte Bardot, O minotauro, Agosto do 36 ou Millo verde, entre outras, gústalle especialmente que os seus compañeiros vaian ao que é o seu paraíso literario, a aldea que pasou con forza á súa literatura e que marcou de forma singular a súa vida.

Xornalista e escritor, Xosé Fernández Ferreiro considera que un suceso pode ser materia literaria e que en toda ficción hai unha boa dose de realidade. Autor de western, novela negra e de ciencia ficción, Fernández Ferreiro retratou tamén a vida da aldea en boa parte das súas obras. E a aldea era sempre a súa de Nogueira de Ramuín.

¿Gústalle que os seus compañeiros escritores vaian o sábado a Nogueira de Ramuín para conmemoralo?
Non son amigo das homenaxes pero esta gústame e decidín aceptala porque se fai no lugar onde nacín, na miña terra. Vivín alí os dez primeiros anos da miña vida, como un neno da aldea, andando con zocos, indo ás vacas ou chovendo á escola. Levo toda a vida fora aínda que seguín tendo relación con ela. Das cinco partes nas que podo dividir a miña vida que son a aldea, Ourense, Madrid, Santiago e a Coruña, foi a que máis me marcou, alí están as miñas raíces,o meu paraíso perdido. A miña casa agora está a caer e eu quero que se derrube, que sexa o monumento funerario dos Ferreiro. Alí os veciños puxéronme unha placa en barallete o Día das Letras Galegas. Síntome aldeán, labrego, afiador, fillo de emigrantes, aínda que sexa un animal urbano.

¿Que pasou de Nogueira de Ramuín a súa literatura?
Algúns libros meus están desenvolvidos alí totalmente, outros parcialmente e outros mentalmente. Da miña aldea tomo moitos aspectos que meto nas novelas que son reais aínda que só eu sei o que é verdade e o que non. A novela Morrer en Castrelo de Miño situeina en San Estevo de Ribas de Sil porque era o que coñecía ben. Cando falo dunha aldea sempre é a miña porque é da que sei e á que de verdade amo, aínda que faga unha homenaxe a todas. Salvo catro ou cinco novelas o resto están desenvolvidas na aldea e algunhas totalmente como A saga dun afiador ou Agosto do 36.

En A saga dun afiador mesmo busca recuperar o seu vocabulario.
Trátase dunha lingua que xa non sabe ninguén porque xa non hai afiadores. Cando vexo un falo con el e doume conta de que xa ninguén coñece o barallete. Na miña aldea, cando neno, en toda a casa había un afiador e nas conversas diarias empregábanse moitas palabras do barallete. Esa novela naceu coa vontade de ser unha homenaxe aos afiadores.

Pasaron uns anos nos que o ruralismo non estaba ben visto...
Era cando se dicía que a nosa literatura só falaba da aldea, que eramos uns paletos, pero está aínda sen escribir a grande novela rural como aínda falta a grande novela urbana e da emigración. Agora parece que se dá unha volta cara a aldea, precisamente porque está desaparecendo. Novoneyra dicíame que el e máis eu eramos a ponte que unía a aldea e a cidade porque os dous vivimos alí a infancia e iso marca.

¿Coida que era un prexuízo?
Polos anos sesenta cando a Nova Narrativa Galega todo o mundo quería escribir o seu Ulises pero logo volveron ao clásico de sempre, claro, poñendo as cousas ao día porque non se pode escribir hoxe como hai cincuenta anos. Non sei se sabes que eu fun o primeiro que falou de Nova Narrativa Galega, na revista Destino de Barcelona, tomando o nome da Nova Cançó.

¿Ao seu ver era un excesivo experimentalismo?
Era. Tanto é así que Carlos Casares escribiu Cambio en tres e nunca máis quixo reeditala.

Di que lle puxo nome á Nova Narrativa Galega e vénseme á cabeza que tamén vostede bautizou aos Brais Pinto.
Era o nome dun afiador. Cando eses mozos galegos que andabamos por Madrid fundamos o grupo en 1958 había que poñerlle un nome e eu fixen esa proposta. Brais Pinto era un afiador de Nogueira de Ramuín que estivo en Rusia e foi atropelado por un autobús na Praza da Cibeles de Madrid. Brais Pinto era un grupo literario e político nacionalista e ademais era tamén unha editorial que publicaba libros en galego en Madrid, cousa que se facía por primeira vez. Cando levabamos dous libros recibimos unha carta de Ramón Piñeiro na que dicía que Brais Pinto pertencía xa á historia da literatura galega. ¿Existiu ou non? ¿É o verdadeiro nome ou foi inventado por min? Nunca respondo a estas pregunta pero o que realmente importa é que afiador de Nogueira está na historia da literatura galega. Prefiro que siga a lenda. Eramos un grupo moi interesante que queríamos ter unha Galiza nova.

Revista A Nosa Terra, número 1088


Máis información:

http://www.memoriadagaliza.com/acuarela/index_acua.htm
http://www.galizacig.com/index.html
http://www.mundogaliza.com/cultura/cronicas-de-pizarra-e-xiz-4
http://www.galiciadigital.com/pcd/Biblioteca/poesia/seculo_xx/
longa_noite_de_pedra/escritores/invernia/xose-fdez-ferreiro.html
Palabras engadidas (0) - Categoría: Novelas - Publicado o 25-06-2007 19:15
# Ligazón permanente a este artigo
Land Rover
Quedou atrás a vertixe de abril, coa Feira do Libro, as visitas galegas e a presencia de Manuel Rivas, un dos autores máis recoñecidos de Galicia. Agora, xa en maio, adentrámonos en dous autores clásicos: por unha banda, Xosé Luis Méndez Ferrín; e pola outra, Suso de Toro. Dúas figuras que han deixar pegada nos nosos espíritos de lectores. Aquí materias para deixarse levar polo que di e polo que non di a novela Land Rover.

Ficha do libro
Titulo: Land Rover
Autor: Suso de Toro
Xénero: Narrativa
Editorial: Edicións Xerais de Galicia
Ano de publicación: 1990
Lugar de publicación: Vigo
Observacións: Finalista do Premio Xerais, 1987. A primeira edición apareceu en 1988.
Sinopse: En Land Rover, Suso de Toro, con intachable sentido da progresión narrativa, bríndalles ós seus lectores unha obra singular, bicéfala, pechada en si mesma coma un círculo perfecto no que se inscriben a fábula e a historia, mito e realidade. Suso de Toro dálle a volta á historia bíblica da xénese e, agora, é Abel quen mata a Caín cunha chave inglesa. (José F. Ruíz Casanova, El Observador, Barcelona). Con Land Rover Suso de Toro demostrou ter un mundo na cabeza e unha voz propia capaz de crear vidas recoñecibles. Recoñecibles e auténticas, porque nos fan rir e chorar, pensar e maldicir, odiar e querer. E iso, non outra cousa, é ser un bo escritor. (Miguel Suárez Abel, El Correo Gallego, Santiago). Land Rover é unha gran novela, desenvolta entre os límites rural e urbano. Escoitando os seus seres paréceme entrar en calquera bar galego (canto máis cutre, mellor). Pero é que, ademais, son personaxes desinhibidos, realistas e sucios. [Xerais]


Sobre o libro

Elipsis prodigiosas
Por Jesús Carlos Lens Espinosa de los Monteros


Paso la última página de Land Rover, primera novela de Suso de Toro, y confirmo que estamos ante uno de los narradores esenciales de la literatura negra de este comienzo de siglo. Con No vuelvas, su última obra publicada en castellano, más oscura que propiamente negra, ya había alineado al polifacético escritor gallego como titular, junto a algunos de sus paisanos más famosos (el también escritor Manuel Rivas, la cantante Mercedes Peón, el grupo de rock mestizo Os diplomáticos de Monte Alto, el actor Luis Tosar...) en la línea medular de ese equipo que, bajo los colores blanco y azul del océano Atlántico, responde al nombre de O Bravú.
Conforma este equipo un movimiento artístico global, en el que se implican las más variadas disciplinas (música, cine, literatura, performance, etc.), que surge de una íntima comunión entre la sociedad gallega, tradicionalmente rural y agraria, con la modernidad y actualidad más rabiosas. En los cortos bravú, por ejemplo, la cocaína se esnifa sobre la mesa en que se mata a los marranos el día de San Martín . Los zapatos más brillantemente lustrosos se ensucian con la bosta de vaca que hay a la entrada de las casas de la aldea y el matarife del pueblo practica su noble arte con un ingeniero de caminos, pijito él, que ha seducido y deshonrado a su hija. Musicalmente, Os diplomáticos de Monte Alto lo mismo desgranan a guitarrazos eléctricos, acompañados de acordeón, sámpler y sintetizador, la tradicional historia del mítico Tomás das Quingostas que las penalidades de los pescadores gallegos camino de Terranova. La desgarradora voz de Mercedes Peón parece surgida directamente de las entrañas de la tierra que amorosa y orgullosamente ha cultivado durante años y años, escuchando las canciones tradicionales de siega de sus mayores, que ahora ella interpreta con una fuerza, una personalidad desbordantes.
Land Rover, es todo eso y más. Construido a base de flashes deslumbrantes, de tiempos muertos, y, sobre todo, de unas elipsis prodigiosas, secas, de unos elocuentísimos silencios, la novela nos presenta a unos personajes que, en busca de una vida mejor, abandonan la aldea, pero a quienes, sin embargo, la aldea no abandona. La aldea considerada como una mistificación que incluye toda una cultura apegada a la tierra, a las lindes, a los cuadernos particionales, a la madre, a la sangre, a las herencias, a la superstición, a las meigas... y a la Guerra Civil, sus muertos, sus desaparecidos, sus fantasmas y, sobre todo, a la proyección de todo ello en las nuevas generaciones.
Esa aldea enfrentada a la ciudad, a los bares de copas, las tragaperras, los burdeles y las drogas. El escenario cambia, pero la esencia permanece, nos dice el autor. El destino rige las vidas de los personajes, no tanto como seres individuales, cuanto como miembros e integrantes de una tribu, de una estirpe, de una sangre, de una herencia a la que no pueden renunciar, de la que no pueden huir por muy lejos que se vayan.
Por eso no es tan sorprendente que el mismo Suso de Toro violento, negro, posmoderno, asesino, fatalista y delincuente se transformara, por arte de magia, en un filosófico cuervo que, desde lo alto de su atalaya nos va glosando, a la manera de los grandes fabuladores clásicos, los más tradicionales referentes de la mitología celta en un precioso, evocador y poético libro: El pueblo de la niebla.
La mezcla de una vasta cultura, una envidiable capacidad de síntesis y una amplísima variedad de registros en su prosa, hace del autor gallego un Escritor Total del que es recomendable leer hasta la lista de la compra.

Sobre o autor

Suso de Toro naceu en Santiago o 10 de xaneiro de 1956. Licenciado en Arte Moderna e Contemporánea pola Universidade de Santiago de Compostela. É guionista para televisión e colaborador habitual na prensa e na radio, publicou en galego máis de vinte libros de narrativa, teatro e ensaio. A súa obra, ademais de ser traducida a varias linguas, foi obxecto de estudo en diversas universidades europeas. O seu irmán, Xelís de Toro, tamén é escritor. É autor das seguintes obras no campo da narrativa: Polaroid (Premio da crítica de Galiza), Land Rover (Finalista do Premio Xerais), Ambulancia, Tic-tac (Premio da Crítica Española, e cualificada por Basilio Losada como unhas das mellores novelas da literatura galega), A sombra cazadora, Calzados Lola (Premio Blanco Amor), Círculo: da materia dos soños (no que volve a aparecer Nano, un dos personaxes de Tic-Tac), Non volvas: filla da madrugada (Premio da Crítica Española) e Home sen nome, entre outros.


Suso de Toro en Ourense
Por Marcos Valcarcel *


Teño escoitado moitas veces a Suso de Toro en privado, en grupos de pequenos amigos, e unhas cantas en actos culturais e presentacións de libros. (Temos un historial común en moitas cousas, que quizais conte algún día: coincidimos na Facultade, non coincidimos na militancia inicial, si anos despois noutras lerias políticas, e noutras aventuras profesionais, ata nunhas oposicións de galego). Pero, das veces que lle oín falar, poucas veces estivo tan brillante como o martes no Liceo ourensán, a onde acudiu a falar da ?Literatura e a Memoria?. Asistiron 130 persoas, o que non está nada mal (hai anos presenteille un libro a Suso, supoño que el se lembra, en acto organizado pola Federación de Libreiros e estabamos os dous e tres amigos, Benito Losada e o matrimonio Maruxa Guitián e Arturo Pardavila, amigos de Suso: nin sequera foran os convocantes do acto!!).

Cun breve esquema dun folio diante, desenvolveu un discurso moi ben articulado sobre as relacións entre a literatura e a historia. É difícil resumila e non o vou facer (por sorte a charla quedou gravada), só podo destacar agora algunhas notas que foi deitando aquí e alá, como estas (as expresións non son literais, espero que o espírito do contido si):

?A infancia e a adolescencia son o tesouro do que se alimentan todos os escritores. No mundo moderno os escritores ampliaron as súas formas de coñecer a realidade, a través do poder dos medios de comunicación. Pero narrar esixe vivir previamente, empatizar con aquilo que se está a contar.
A vida é cíclica. Os nenos traballan coa imaxinación e os adultos queren traballar coa razón. Pero ó cabo os vellos volven á imaxinación e á memoria. Somos seres de imaxinación e non de razón. Funcionamos co piloto automático, como cando conducimos, e a mente traballa soia pola súa banda. Só unha pequena parte do tempo do día (unha hora?) conducímonos dende a razón.
A novela da guerra civil estana a contar os netos. Cada xeración debe cumprir o seu papel. A dos nosos pais abondo fixo con sobrevivir e criarnos a nós, darnos de comer, educarnos, prepararnos. Na literatura, os que se achegaron á guerra civil, como Casares ou Fernández Ferreiro, naceron máis perto do horror e deron conta do que coñecían, cumpriron o seu papel. Nós debemos educar ós nosos non no medo, que se transmitiu xeneticamente na xeración dos nosos pais, senón aprendendo a vivir e a ser libres.
Os escritores que hoxe escribimos sobre a memoria queremos recuperar o que nos foi ocultado, sacar á luz os cadáveres da historia. Somos como os que buscan e levantan os mortos das fosas comúns para darlle un enterro digno. Nós facemos o mesmo coas palabras.
Nunca tanto odio, na historia de España, se concentrou nunca soia persoa, como neste momento contra Zapatero. Nin sequera Felipe González foi sometido a un acoso semellante?.

Tamén houbo, como era de temer, a intervención do reaccionario local omnipresente, que todo fachendoso se puxo a defender a Sección Femenina, dicindo que fixera cousas boas. O Suso saíu ben tamén deste reto, respondéndolle algo así: ?Home, cando a fame e a miseria é extrema, se alguén che dá un pratiño de caldo, pois, logo, se eres un neno orfo (quizais por culpa da guerra), pois quedas agradecido, claro?.

A cea-tertulia posterior, ata as 12,30 da noite (case todos traballamos ó día seguinte), estivo chea de confidencias e interesantes intercambios de información (asistían Segis Bobillo, Xoán Fonseca e J.Luis Troitiña, do Liceo; o arquitecto Emilio Fonseca e a súa dona Concha, inspectora de educación; o profesor da Universidade Romaní, e un irmán de Suso que é un médico de moito prestixio na cidade de Ourense (foi, ademais, médico do meu pai e do meu avó).
Houbo lembranzas dos tempos do Prestige e Nunca Máis, interese de Suso por saber qué pasa en Ourense (?os ourensáns estades asolagados baixo un mar de sometemento, sodes un caso particular no país?) e sobre a situación política hoxe en Galicia (poderiase resumir naquela cantiga popular de ?Todos queremos máis...?). Falouse abondo de Zapatero e das súas formas de gobernar e comunicar a información ós seus achegados e colaboradores. De Rajoy saiu a súa vergoña e ocultamento do seu avó galeguista (do que se publicou recentemente un libro) e dun seu tío, ?Choncho R.?, que seica foi un HSN e é outra das tradicións das que vén Mariano.
Contou tamén que Rajoy lle dixo persoalmente a Zapatero, nunca entrevista entre os dous, isto: ?A mi no me obliga nadie a hablar en gallego?. E do mundiño literario, cen mil anécdotas, non reproducibles todas; cito só algúns dos nomes que sairon ó longo do faladoiro: Juan Marsé, Fernando Savater, Antonio Elorza, Antonio Muñoz Molina, Luis Alberto de Cuenca, Luis Racionero, Lucía Etxchebarría, Juan Manuel de Prada, Manuel Vázquez Montalbán, Andreu Martín, Bernardo Atxaga, etc.

* Escritor e profesor ourensán. Autor da páxina As uvas na solaina (http://www.asuvasnasolaina.blogspot.com/)


Entrevista

Por Cristina Mouriño (15/6/2001)


Suso de Toro decidiu cambiar as columnas e os cadros da súa licenciatura en Arte Moderna polas aulas e polos libros. E así fixo arte doutro estilo, a das palabras. Con ela acadou abondosos premios que exhibe orgulloso (Premio Galicia con Polaroid, 1986; Calzados Lola, Premio Blanco Amor de Novela, 1997...). Galardóns que non volverá recibir xa que decidiu non presentarse a un certame en Galicia. Nostálxico, di que se sente esquecido dentro do panorama crítico e literario, o que lle produce unha fonda tristura

É escritor en galego de ficción, de relatos, teatro, cinema, para radio, para televisión, e agora para internet... ¿é Suso de Toro un escritor multimedia?

Eu ás veces penso se son exactamente un escritor ou non, porque realmente síntome máis preto dos teatreiros, dos músicos, da xente do teatro, da liberdade dos artistas. A miña idea de artista está máis próxima e máis realizada na dos teatreiros. Se cadra o mundo do teatro sería o meu, non como actor, porque eu non sería nunca un bo actor, pero si escribindo para teatro e vivindo con eles. Por outra banda tamén me gusta moito tratar coa xente do cine.
Quero dicir que a miña figura de escritor non se corresponde coa figura de escritores europeos no século XXI; que difunden unha imaxe moi seria moi académica, cunha imaxe de si mesmo moi ?embagada?, moi institucional, e que exerce unha actividade moi libresca. Sen embargo, a min o que me gusta é a dialéctica con outras artes, co público, entón realmente non me acomodo á figura de escritor. Ás veces sinto que os límites desa figura non me gustan.

Na súa páxina web desenvolve un curioso proxecto no que cada certo tempo vai lanzando a rede, coma se fose un náufrago unha mensaxe ¿Por que xorde un proxecto "Tirar unha botella ao mar"?

Por un motivo, en primeiro lugar porque vivimos nun contexto en España, e en Galicia tamén, de recorte da liberdade de expresión. Nos últimos anos a democracia española estase encollendo enormemente e eu sinto que as miñas posicións, respecto de temas sociais, culturais, políticos teñen menos espacio, e con máis problemas para expresar os meus puntos de vista. En internet digo o que quero con liberdade. Non renuncio á responsabilidade, porque debo crer no que escribo e debo crer que o debo dicir; agora ben, permíteme ter a liberdade de que o quero escribir déboo facer. Aínda que a cambio desa liberdade o prezo que pago é que teño moitísimos, moitísimos menos lectores. O que eu escriba practicamente non inflúe no que escriba en internet. Eso por un lado, por outro vai acorde coa miña natureza que non cabe nuns límites moi pechados. Preciso andar libre como as cabras, quizás porque son capricornio. E nese sentido ter unha páxina propia en que escribo todo o que se me ocorre; eu fabrico cousas moi diversas, non as desenvolvo. Ás veces algunhas das ideas servirían para escribir un ensaio, pero non as desenvolvo, están aí coma un gromo, contendo unha idea, un estado de ánimo. Vai co meu estilo.

Tiremos outra botella ao mar... seguindo a súa orde levariamos o número nove. ¿Qué contaría esa botella a día de hoxe?

Collería as notas que vou tomando pouco a pouco (busca un caderniño pequeno no seu peto), a última contaría...... ?Cando o sagrado encarna nun Deus, personaliza a vida humana, vólvese un xuízo constante. Pero non un xuízo aos homes, pois o divino é imperturbable, senón un xuízo a Deus por parte dos homes, pois os homes xúlgano polo que ocorre e polo que non ocorre: que é a vida?. Eso é o que contaría, aínda que pode ser que se matice un pouco máis, pero eso é o que contén esta botella.

Antes dixo que estaba máis próximo aos teatreiros. Sabendo que vostede promoveu e escribiu as montaxes de teatro da rúa "Pepa Loba", do ano 76 ao 78... cos seus antecedentes ¿como define a relación actual entre o teatro e a literatura en Galicia?

Hai un problema que é que a sociedade galega, igual que a española, son sociedades incultas. Dicir algo así soa forte, pero mentres non se diga e non se recoñeza non se poñerán medios para evitalo. No noso caso vivimos nunha sociedade que non ten hábitos de cultura, que non ten hábitos de asistir ao teatro... é isto é algo que está aí e que se paga. O teatro galego parte diso, vive e creceu con pouco público. Un feito que non se pode improvisar e que desgraciadamente vai levar tempo mellorar. O teatro é un círculo vicioso, porque tende a concibirse para ese público que xa existe. Tende a evitar, a obviar a busca do público. E isto é un teatro para unha minoría, e é un círculo viciado. Por poñer un exemplo, Shakespeare o que hoxe lemos como un texto literario, no seu día foi un espectáculo ou a materia prima dun espectáculo. Shakespeare non escribía nin novelas nin libros senón espectáculos. O que era posible en certa época hoxe é posible a través do cinema. En certa medida cómpre recordar que no que no seu día escribiron Sófocles, Esquilo, Shakespeare, Calderón... escribían cara ao público. E creo que hoxe en día había que tentar facer algo parecido. Eu vexo o teatro galego nunha situación peor que o que está hoxe en día a narrativa.

A narrativa...

A narrativa galega nos últimos anos madurou socialmente, e conseguiu unha certa penetración na sociedade, algo que non se deu no teatro. Ao mellor cando haxa unha interrelación entre os actores que son coñecidos a través da televisión e os espectáculos teatrais, poderase conseguir levar público ás salas e funcións de teatro. Ademais, falta por adecuar os textos para ese público. Eu intenteino cando escribín unha obra de encarga que foi unha comedia que falaba dos temas que me son queridos: a morte, os mortos, os vivos, a memoria dos vivos, os medios de comunicación... Sen embargo, quixen facer unha obra que fose entretida, que fose amena. E o resultado non foi malo porque é o texto literario máis vendido da historia da lingua. Sen embargo, malia ese éxito co público non levou ningún premio. Por iso creo que cando a profesión vota unha comedia que busca o público, non é estimado. Deste xeito creo que a profesión teatral tería que revisar e facerse máis humilde, menos "artística" e asumir a humildade do teatreiro.

Vostede que ten publicada a obra en dous idiomas... considera que escribir en dous idiomas pode ser un atranco ou unha vantaxe para a venda de libros?

A lingua en que escribe calquera escritor do mundo é a nosa casa, pero tamén o noso cárcere. No caso da literatura galega eu sinto, agudamente, este segundo aspecto. Entre outras cousas porque non me sinto consolidado aquí tal e como se foi asentando nos últimos vinte anos. A miña idea da literatura galega é anterior á que se foi creando nestes anos de autonomía. Durante este tempo tanto os que aceptaban a autonomía como os que se opuxeron a ela, fóronse acomodando. Foise creando un marco político, ideolóxico, institucional... cambiaron moitas cousas neste 20 anos de autonomía. E foise creando unha literatura en que non me recoñezo.. É ao mesmo tempo sinto que non son recoñecido. Teño probas incluso numéricas, e como levo xa case 20 anos nisto e 16 libros publicados, entendo que non é o meu sitio o actual panorama da literatura galega. Non teño referencias, non teño citas, non gaño premios ultimamente... e esta situación faime dano.

Non se sinte recoñecido pola crítica, polo público, polas asociacións...?

Afortunadamente teño lectores, que son os que me crearon e me len. Co resto, e o resto son asociacións, editoriais, institucións... síntome moi incómodo. E síntome mal ata tal punto que acordei non aceptar ningún premio da literatura galega. Hoxe en día o que me alenta é o que escribín, os libros, son a miña forza. Non teño outra cousa. Polo resto as relacións coa literatura galega son moi incómodas. Eu síntome moi mal ata tal punto que acordei non aceptar ningún premio futuro posible da literatura galega. A relación coa literatura galega faime dano, por iso eu rompo a relación polo meu lado.

E isto débese...

Simplemente que o que escribo non é do gusto das instancias que escollen os premios. Pero no meu favor podo dicir que os estudios académicos sobre a miña lingua están escritos en cinco ou seis idiomas pero fóra de Galicia. En universidades fóra de aquí, e aínda que estean tamén editadas aquí, foron realizadas orixinariamente noutros idiomas. E esta situación é incómoda, faime dano e decidín evitala. Nada espero disto, soamente a xente, os lectores, do demais non quero saber nada.

Non considera que iso o fai máis universal?

Non, eu creo que é importante pertencer a un espacio. Por exemplo, a obra de Rosalía de Castro pagou moi caro o feito de estar entre dous espacios: entre a literatura galega en castelán e en galego. E isto afectoulle negativamente moito á recepción. Eu coido que unha obra como "En las orillas del Sar" non ocupou o lugar que debera na poesía en castelán. Por varias cousas, en primeiro lugar por ser muller, por suposto, e en segundo lugar por exercer a súa obra arredada de Madrid, que naquel momento era o centro, e en terceiro lugar por ter a obra reproducida en dous idiomas. Creo que o escritor precisa da caixa de resonancia dun idioma.

Sen embargo hai quen pensa o contrario, que escribir en dúas linguas é beneficioso para a obra.

Esa é unha decisión libre que eu non xulgo, pero non é bo para a obra do escritor. Eu non xulgaría a ninguén por esa relación. Pero iso non deixa de ter unha dimensión social. As decisións dos escritores non deixan de ter unha dimensión social. Eu creo que a sociedade galega non valora o que os escritores galegos lle están a dar, porque é máis que literatura, é tamén identidade porque están axudando a crear un espacio cívico que a sociedade galega non asume. De feito, algúns medios de comunicación quedarían aliviados se marchasemos a Madrid e nos puxesemos a escribir en castelán. Parece que é o que queren, porque non valoran á xente que traballamos aquí, que vivimos aquí e valoran máis ao que emigra e triúnfa en español. Algúns medios de comunicación actúan como axentes de colonización, entón... o que digo é malo para a recepción da obra literaria, porque é bo que forme parte dunha literatura, non que estea repartida en varios idiomas; porque aínda que é individual e responde a un eu obxectivo, e é apropiada para moitos autores, o espacio que reflota é un espacio nacional-literario e lingüístico. Se ti es unha maceira as túas mazás poderán ser comidas por xentes doutros países, sen embargo, tés que enraizar un espacio. E ese espacio é o lingüístico, o afectivo, dun país.


Fontes e mais materiais
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.culturagalega.org
http://www.xerais.es/cgigeneral/ficha_autor.pl?id_autor=100372&id_sello_editorial_web=13
http://www.lavozdegalicia.es

*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/*/

Land Rover

Quedó atrás el vértigo de abril, con la 33a Feria del Libro, las visitas gallegas y la presencia de Manuel Rivas, uno de los autores más reconocidos de Galicia. Ahora, ya en mayo, nos adentramos en dos escritores clásicos: por un lado, Xosé Luis Méndez Ferrín; y por el otro, Suso de Toro. Dos figuras que van a dejar huella en nuestros espírutos de lectores. Aquí materiales para dejarse llevar por lo que dice y por lo que calla la novela Land Rover.

Ficha del libro
Titulo: Land Rover
Autor: Suso de Toro
Género: Narrativa
Editorial: Edicións Xerais de Galicia
Año de publicación: 1990
Lugar de publicación: Vigo
Observaciones: Finalista del Premio Xerais, 1987. La primera edición apareció en 1988.
Sinopsis: En Land Rover, Suso de Toro, con intachable sentido de la progresión narrativa, les brinda a sus lectores una obra singular, bicéfala, cerrada en si misma como un círculo perfecto en el que se inscriben la fábula y la historia, mito y realidad. Suso de Toro le da la vuelta a la historia bíblica del génesis y, ahora, es Abel quien mata a Caín con una llave inglesa. (José F. Ruíz Casanova, El Observador, Barcelona). Con Land Rover Suso de Toro demostró tener un mundo en la cabeza y una voz propia capaz de crear vidas reconocibles. Reconocibles y auténticas, porque nos hacen reir y llorar, pensar y maldecir, odiar y querer. Y eso, no otra cosa, es ser un buen escritor. (Miguel Suárez Abel, El Correo Gallego, Santiago). Land Rover es una gran novela, desarrollada entre los límites rural y urbano. Escuchando a sus seres me parece entrar en cualquier bar gallego (cuanto más grasa, mejor). Porque además, son personajes desinhibidos, realistas y sucios. [Xerais]


Sobre el libro

Elipsis prodigiosas
Por Jesús Carlos Lens Espinosa de los Monteros


Paso la última página de Land Rover, primera novela de Suso de Toro, y confirmo que estamos ante uno de los narradores esenciales de la literatura negra de este comienzo de siglo. Con No vuelvas, su última obra publicada en castellano, más oscura que propiamente negra, ya había alineado al polifacético escritor gallego como titular, junto a algunos de sus paisanos más famosos (el también escritor Manuel Rivas, la cantante Mercedes Peón, el grupo de rock mestizo Os diplomáticos de Monte Alto, el actor Luis Tosar...) en la línea medular de ese equipo que, bajo los colores blanco y azul del océano Atlántico, responde al nombre de O Bravú.
Conforma este equipo un movimiento artístico global, en el que se implican las más variadas disciplinas (música, cine, literatura, performance, etc.), que surge de una íntima comunión entre la sociedad gallega, tradicionalmente rural y agraria, con la modernidad y actualidad más rabiosas. En los cortos bravú, por ejemplo, la cocaína se esnifa sobre la mesa en que se mata a los marranos el día de San Martín . Los zapatos más brillantemente lustrosos se ensucian con la bosta de vaca que hay a la entrada de las casas de la aldea y el matarife del pueblo practica su noble arte con un ingeniero de caminos, pijito él, que ha seducido y deshonrado a su hija. Musicalmente, Os diplomáticos de Monte Alto lo mismo desgranan a guitarrazos eléctricos, acompañados de acordeón, sámpler y sintetizador, la tradicional historia del mítico Tomás das Quingostas que las penalidades de los pescadores gallegos camino de Terranova. La desgarradora voz de Mercedes Peón parece surgida directamente de las entrañas de la tierra que amorosa y orgullosamente ha cultivado durante años y años, escuchando las canciones tradicionales de siega de sus mayores, que ahora ella interpreta con una fuerza, una personalidad desbordantes.
Land Rover, es todo eso y más. Construido a base de flashes deslumbrantes, de tiempos muertos, y, sobre todo, de unas elipsis prodigiosas, secas, de unos elocuentísimos silencios, la novela nos presenta a unos personajes que, en busca de una vida mejor, abandonan la aldea, pero a quienes, sin embargo, la aldea no abandona. La aldea considerada como una mistificación que incluye toda una cultura apegada a la tierra, a las lindes, a los cuadernos particionales, a la madre, a la sangre, a las herencias, a la superstición, a las meigas... y a la Guerra Civil, sus muertos, sus desaparecidos, sus fantasmas y, sobre todo, a la proyección de todo ello en las nuevas generaciones.
Esa aldea enfrentada a la ciudad, a los bares de copas, las tragaperras, los burdeles y las drogas. El escenario cambia, pero la esencia permanece, nos dice el autor. El destino rige las vidas de los personajes, no tanto como seres individuales, cuanto como miembros e integrantes de una tribu, de una estirpe, de una sangre, de una herencia a la que no pueden renunciar, de la que no pueden huir por muy lejos que se vayan.
Por eso no es tan sorprendente que el mismo Suso de Toro violento, negro, posmoderno, asesino, fatalista y delincuente se transformara, por arte de magia, en un filosófico cuervo que, desde lo alto de su atalaya nos va glosando, a la manera de los grandes fabuladores clásicos, los más tradicionales referentes de la mitología celta en un precioso, evocador y poético libro: El pueblo de la niebla.
La mezcla de una vasta cultura, una envidiable capacidad de síntesis y una amplísima variedad de registros en su prosa, hace del autor gallego un Escritor Total del que es recomendable leer hasta la lista de la compra.

Sobre el autor

Suso de Toro nació en Santiago de Compostela en 1956. Licenciado en Arte Moderno y Contemporáneo, ha publicado en gallego más de veinte libros de narrativa, teatro y ensayo. Su obra, traducida a varias lenguas, ha sido objeto de estudio en diversas universidades europeas. Es guionista de televisión y colaborador habitual de prensa y radio. Entre sus títulos destacan la obra de teatro Unha rosa é unha rosa (1997), y los libros de narrativa Caixón desastre (1983), Polaroid (1986), galardonado con el Premio de la Crítica de Galicia, Land Rover (1988), Ambulancia (1990), Tic-tac (1993), Premio de la Crítica española, La sombra cazadora (1994), Cuenta saldada (1996), Calzados Lola (1997), Premio Blanco Amor de novela, Círculo (1998) y No vuelvas (2000), Premio de la Crítica española. Es autor también de libros de periodismo y ensayo como Parado na tormenta (1996), Eterno retorno (1996), El pueblo de la niebla (2000) y A carreira do salmón (2001). Sus novelas La sombra cazadora, No vuelvas, Cuenta saldada y Calzados Lola serán adaptadas al cine próximamente.


Suso de Toro en Ourense
Por Marcos Valcarcel *


He escuchado muchas veces a Suso de Toro en privado, en grupos de pequeños amigos, y unas cuantas en actos culturales y presentaciones de libros. (Tenemos un historial común en muchas cosas, que quiza cuente algún día: coincidimos en la Facultad, no coincidimos en la militancia inicial, si años después en otras arenas políticas, y en otras aventuras profesionales, hasta en unas oposiciones de gallego). Pero, de las veces que lo escuché hablar, pocas veces estuvo tan brillante como el martes en el Liceo ourensán, adonde acudió a conversar sobre la ?Literatura y la Memoria?. Asistieron 130 personas, lo que no está nada mal (hace años le presenté un libro a Suso, supongo que el se acuerda, en un acto organizado por la Federación de Libreiros y estábamos los dos y tres amigos, Benito Losada y el matrimonio Maruxa Guitián y Arturo Pardavila, amigos de Suso: ni siquiera fueron los convocantes del acto!!).

Con un breve esquema de una página delante, desarrolló un discurso muy bien articulado sobre las relaciones entre la literatura y la historia. Es difícil resumirla y no lo voy a hacer (por suerte la charla quedó grabada), solo puedo destacar ahora algunas notas que fue dejando aquí y allá, como estas (las expresiones no son literales, espero que el espíritu del contenido si):

?La infancia y la adolescencia son el tesoro del que se alimentan todos los escritores. En el mundo moderno los escritores ampliaron sus formas de conocer la realidad, a través del poder de los medios de comunicación. Pero narrar exige vivir previamente, empatizar con aquello que se está contando.
La vida es cíclica. Los nenes trabajan con la imaginación y los adultos quieren trabajar con la razón. Pero al cabo los viejos vuelven a la imaginación y a la memoria. Somos seres de imaginación y no de razoón. Funcionamos con el pilotoautomático, como cuando manejamos, y la mente trabaja sola por su lado. Solo una pequeña parte del tiempo del día (una hora?) manejamos desde la razón.
La novela de la guerra civil la estan contando los nietos. Cada generación debe cumplir su papel. La de nuestros padres bastante hizo con sobrevivir y criarnos a nosotros, darnos de comer, educarnos, prepararnos. En la literatura, lo que se acercaron a la guerra civil, como Casares o Fernández Ferreiro, nacieron más cerca del horror y dieron cuenta de lo que conocían, cumplieron su papel. Nosotros debemos educar a nuestros no en el miedo, que se transmitió genéticamente en la generación de nuestros padres, sino aprendiendo a vivir y a ser libres.
Los escritores que hoy escribimos sobre la memoria queremos recuperar lo que fue ocultado, sacar a la luz los cadáveres de la historia. Somos como los que buscan y levantan a los mortos de las fosas comunes para darle un entierro digno. Nosotros hacemos lo mismo con las palabras.
Nunca tanto odio, en la historia de España, se concentró en una sola persona, como en este momento contra Zapatero. Ni siquiera Felipe González fue sometido a un acoso semejante?.


También hubo, como era de temer, la intervención del reaccionario local omnipresente, que todo ufano se puso a defender la Sección Femenena, diciendo que había hecho cosas buenas. Suso también salió bien de ese desafío, respondiéndole algo así: ?Bueno, cuando el hambre y la miseria son extremas, se alguien te da un platito de caldo, después, si sos un nene huérfano (quizá por culpa de la guerra), entonces quedás agradecido, claro?.

La cena-tertulia posterior, hasta las 12,30 de la noche (casi todos trabajamos al día seguiente), estuvo llena de confidencias e interesantes intercambios de información (asistían Segis Bobillo, Xoán Fonseca y J.Luis Troitiña, del Liceo; el arquitecto Emilio Fonseca y su señora Concha, inspectora de educación; el profesor de la Universidade Romaní, yo y el hermano de Suso que es un médico de mucho prestigio en la ciudad de Ourense (fue, además, médico de mi padre y de mi abuelo).
Hubo recuerdos de los tiempos del Prestige y Nunca Máis, interés de Suso por saber qué pasa en Ourense (?los ourensanos estan inundados debajo de un mar de sumisión, son un caso particular en el país?) y sobre la situación política hoy en Galicia (se podría resumir en aquella cantiga popular de ?Todos queremos máis...?). Mucho se habló de Zapatero y de sus formas de gobernar y comunicar la información a sus colaboradores y personas cercanas. De Rajoy salió su vergüenza y ocultamiento de su abuelo galleguista (del que se publicó recientemente un libro) y de un tío suyo, ?Choncho R.?, que se dice fue un HSN y es otra de las tradiciones de las que viene Mariano.
Contó también que Rajoy le dijo persoalmente a Zapatero, en una entrevista entre los dos, esto: ?A mi no me obliga nadie a hablar en gallego?. Y del mundillo literario, cien mil anécdotas, no reproducibles todas; cito solo algunos de los nombres que salieon a lo largo de la conversación: Juan Marsé, Fernando Savater, Antonio Elorza, Antonio Muñoz Molina, Luis Alberto de Cuenca, Luis Racionero, Lucía Etxchebarría, Juan Manuel de Prada, Manuel Vázquez Montalbán, Andreu Martín, Bernardo Atxaga, etc.

* Escritor y profesor ourensano. Autor de la página As uvas na solaina (http://www.asuvasnasolaina.blogspot.com/)


Entrevista

Por Cristina Mouriño (15/6/2001)


Suso de Toro decidió cambiar las columnas y los cuadros de su licenciatura en Arte Moderna por las aulas y por los libros. Y así hizo arte de otro estilo, la de las palabras. Con ella consiguió muchos premios que exhibe orgulloso (Premio Galicia con Polaroid, 1986; Calzados Lola, Premio Blanco Amor de Novela, 1997...). Galardones que no volverá a recibir ya que decidió no presentarse a un certame en Galicia. Nostálgico, dice que se siente olvidado dentro del panorama crítico y literario, lo que le produce una honda pena.

Es escritor en gallego de ficción, de relatos, teatro, cine, para radio, para televisión, y ahora para internet... ¿es Suso de Toro un escritor multimedia?

Yo, algunas veces, pienso se soy exactamente un escritor o no, porque realmente me siento más cerca de los teatreros, de los músicos, de la gente del teatro, de la libertad de los artistas. Mi idea de artista está más próxima y más realizada en la de los teatreros. Quizás, el mundo del teatro sería el mio, no como actor, porque yo no sería nunca un buen actor, pero si escribiendo para teatoy viviendo con ellos. Por otro lado, también me gusta mucho tratar con la gente del cine. Quiero decir que mi figura de escritor no se corresponde con la figura de escritores europeos en el siglo XXI; que difunden una imagen muy seria, muy académica, con una imagen de si misma muy ?embagada?, muy institucional, y que ejerce una actividad muy libresca, Sin embargo, a mi no me gusta la dialéctica con las otras artes, con el público, entonces no me acomodo a la figura de escritor. A veces, siento que los límites de esa figura no me gustan.

En su página web desarrolla un curioso proyecto en el que cada determinado tiempo va lanzando a la red, como si fuera un náufrago, un mensaje. Por qué surje este proyecto de "Tirar unha botella ao mar"?

Por un motivo, en primer lugar porque vivimos en un contexto en España, y en Galicia también, de recorte de la libertad de expresión. En los últimos años la democracia española se está encojiendo enormemente y yo siento que mis posiciones, respecto de temas sociales, culturales, políticos tienen menos espacio, y con más problemas para expresar mis puntos de vista. En internet digo lo que quiero con libertad. No renuncio a la responsabilidad, porque debo creer en lo que escribo y debo creer que lo debo dicir; ahora bien, me permite tener la libertad de que lo que quiero escribir lo debo hacer. Aunque a cambio de esa libertad el precio que pago es que tengo muchísimos, muchísimos menos lectores. Lo que yo escriba en internet practicamente non influye. Eso por un lado, por otro va acorde cn mi naturaleza que no cabe en unos límites muy cerrados. Necesito andar libre como las cabras, quizá porque soy capricorniano. Es ese el sentido de tener una página propia en la que escribo todo lo que se me ocurre; fabrico cosas muy diversas, no las desarrollo. A veces algunas de las ideas servirían para escribir un ensayo, pero no las desarrollo, están ahí como un brote, conteniendo una idea, un estado de ánimo. Va con mi estilo.

Tiremos otra botella al mar... siguiendo su orden llevaríamos el número nueve. ¿Qué contaría esa botella a día de hoy?

Tomaría las notas que voy tomando poco a poco (busca un cuadernito pequeño en su bolsillo), la última contaría... ?Cuando el sagrado encarna en un Dios, personaliza la vida humana, se vuelve juicio constante. Pero no un juicio a los hombres, pues lo divino es imperturbable, sino un juicio a Dios por parte de los hombres, pues los hombres lo juzgan por lo que ocurre y por lo que no ocurre: que es la vida?. Eso es lo que contaría, aunque puede ser que se matice un poco más, pero eso es lo que contiene esta botella.

Antes dijo que estaba más cercano a los teatreros. Sabiendo que ustd promovió y escribió los montajes de teatro de la calle "Pepa Loba", del año 76 al 78... con sus antecedentes ¿como define la relación actual entre el teatro y la literatura en Galicia?

Hay un problema que es que la sociedad gallega, igual que la española, son sociedades incultas. Decir algo así suena fuerte, pero mientras no se diga y no se reconozca no se pondrán los medios para evitarlo. En nuestro caso vivimos en una sociedad que no tiene hábitos de cultura, que no tiene hábitos de asistir al teatro... y esto es algo que está ahí y que se paga. El teatro gallego parte de eso, vive y creció con poco público. Un hecho que no se puede improvisar y que desgraciadamente va a llevar tiempo mejorar. El teatro es un círculo vicioso, porque tiende a concebirse para ese público que ya existe. Tiende a evitar, a obviar la búsqueda del público. Y esto es un teatro para una minoría, y es un círculo viciado. Por poner un ejemplo, Shakespeare, lo que hoy leemos como un texto literario, en su momento fue un espectáculo o la materia prima de un espectáculo. Shakespeare no escribía ni novelas ni libros sino espectáculos. Lo que era posible en cierta época hoy es posible a través del cine. En cierta medida es necesario recordar que Sófocles, Esquilo, Shakespeare, Calderón... escribían cara al público. Y creo que hoy en día habría que intentar hacer algo parecido. Yo veo al teatro gallego en una situación peor a la que tiene hoy en día la narrativa.

La narrativa...

La narrativa gallega en los últimos años maduró socialmente, y conseguió una cierta penetración en la sociedad, algo que no se dio en el teatro. A lo mejor, cuando haya una interrelación entre los actores que son conocidos a través de la televisión y los espectáculos teatrales, se podrá conseguir llevar público a las salas y funciones de teatro. Además, falta adecuar los textos para ese público. Yo lo intenté cuando escribí una obra por encargo que fué una comedia que hablaba de los temas que me son queridos: la muerte, los muertos, los vivos, la memoria de los vivos, los medios de comunicación... Sin embargo, quise hacer una obra que fuera entretenida, que fuera amena. Y el resultado no fue malo porque es el texto literario más vendido de la historia de la lengua. Sin embargo, a pesar de ese éxito con el público no obtuvo ningún premio. Por eso, creo que cuando la profesión genera una comedia que busca al público, no es estimada. De este modo, creo que la profesión teatral tendría que revisar y facerse más humilde, menos "artística" y asumir la humildad del teatrero.

Usted que tiene publicada la obra en dos idiomas, considera que escribir en dos idiomas puede ser un estorbo o una ventaja para la venta de libros?

La lengua en que escribe cualquier escritor del mundo es nuestra casa, pero tambien nuestra carcel. En el caso de la literatura gallega siento, agudamente, este segundo aspecto. Entre otras cosas porque no me siento consolidado aquí tal y como se fue asentando en los últimos veinte años. Mi idea de la literatura gallega es anterior a la que se fue creando en estos años de autonomía. Durante este tiempo tanto los que aceptaban la autonomía como los que se opusieron a ella, se fueron acomodando. Se fue creando un marco político, ideológico, institucional... cambiaron muchas cosas en estos 20 años de autonomía. Y se fue creando una literatura en la que no me reconozco... Y, al mismo tiempo, siento que no soy reconocido. Tengo pruebas incluso numéricas, y como llevo ya casi 20 años en esto y 16 libros publicados, entiendo que no es mi lugar el actual panorama de la literatura gallega. No tengo referencias, no tengo citas, no gano premios ultimamente... y esta situación me hace daño.

No se siente reconocido por la crítica, por el público, por las asociaciones...?

Afortunadamente tengo lectores que son los que me crearon y me leen. Con el resto, y el resto son asociaciones, editoriales, instituciones... me siento muy incómodo. Y me siento mal hasta tal punto que acordé no aceptar ningún premio de la literatura gallega. Hoy en día lo que me alienta es lo que escribí, los libros son mi fuerza. No tengo otra cosa. Por el resto, las relaciones con la literatura gallega son muy incómodas. La relación con la literatura gallega me hace daño, por eso yo rompo la relación por mi lado.

Y esto se debe...

Simplemente que lo que escribo no es del gusto de las instancias que eligen los premios. Pero en mi favor puedo decir que los estudios académicos sobre mi lengua están escritos en cinco o seis idiomas, pero fuera de Galicia. En universidades fuera de aquí, y además que estén también editadas aquí, fueron realizadas originariamente en otros idiomas. Y esta situación es incómoda, me hace dañ y decidí evitarla. No espero nada de esto, solamente la gente, los lectores, de lo demás no quiero saber nada.

No considera que eso lo hace más universal?

No, creo que es importante pertenecer a un espacio. Por ejemplo, la obra de Rosalía de Castro pagó muy caro el hecho de estar entre dos espacios: entre la literatura gallega en castellano y en gallego. Y esto le afectó negativamente mucho en la recepción. Creo que una obra como En las orillas del Sar no ocupó el lugar que debería en la poesía en castellano. Por varias cosas, en primer lugar por ser mujer, por supuesto, y en segundo lugar por ejercer su obra distanciada de Madrid, que en aquel momento era el centro; y en tercero, por tener la obra reproducida en dos idiomas. Creo que el escritor precisa de la caja de resonancia de un idioma.

Sin embargo hay quien piensa lo contrario, que escribir en dos lenguas es beneficioso para la obra.

Esa es una decisión libre que no juzgo, pero no es bueno para la obra del escritor. Yo no juzgaría a nadie por esa relación. Pero eso no deja de tener una dimensión social. Las decisiones de los escritores no dejan de tener una dimensión social. Yo creo que la sociedad gallega no valora lo que los escritores gallegos le están dando, porque es más que literatura, es también identidad porque están ayudando a crear un espacio cívico que la sociedad gallega no asume. De hecho, algunos medios de comunicación quedarían aliviados se nos fuéramos a Madrid y nos pusiéramos a escribir en castellano. Parece que es lo que quieren, porque no valoran a la gente que trabajamos aquí, que vivimos aquí y valoran más al que emigra y triúnfa en español. Algunos medios de comunicación actúan como agentes de colonización, entonces... lo que digo es que es malo para la recepción de la obra literaria, porque es bueno que forme parte de una literatura, no que esté repartida en varios idiomas; porque aunque es individual y responde a un yo objectivo, y es apropiada para muchos autores, el espacio que reflota es un espacio nacional-literario y lingüístico. Si tu eres un manzano tus manzanas podrán ser comidas por gentes de otros países, sin embargo, tenés que enraizar un espacio. Y ese espacio es el lingüístico, el afectivo, de un país.


Fuentes y más materiales
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.culturagalega.org
http://www.xerais.es/cgigeneral/ficha_autor.pl?id_autor=100372&id_sello_editorial_web=13
http://www.lavozdegalicia.es
Palabras engadidas (0) - Categoría: Novelas - Publicado o 04-05-2007 21:31
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0