Lectores Galegos en Bos Aires



Perfil
lectoresenbosaires@gmail.com
 O que lemos
 Buscador
 Blogomillo
 Esas lecturas pasadas
 Anteriores
 Destacados

Home sen nome
De novo Suso de Toro, de novo este autor virtuoso á hora de facernos inquietar, á hora -como el mesmo di- de meter o dedo na ferida. Traballaremos a súa última novela e teremos ocasión de reflexionar sobre a rara repercusión que tivo en España: moi vendida, moi lida e pouco comentada. Qué pantasmas espertou o autor que ninguén quere ollar cara a eles? Qué pasado truxo para desacougo dos españois todos?



Ficha do libro
Titulo: Home sen nome
Autor: Suso de Toro
Ano de Publicación: 2006
Editorial: Xerais
Sinopse:
Nano, encamado no cuarto dun hospital, acompaña durante dous días a un vello terminal, só, entubado e consumido fisicamente. O vello, un home sen nome, un enigma invadido polas lembranzas, entre o delirio e o soño provocados pola medicación, enunciará o monólogo da súa arrepiante biografía centenaria. Unha vida desacougante, condicionada pola perda prematura da nai, a presenza da sombra do seu irmán xemelgo, o seu paso polo Berlín onde emerxía o nazismo co que axiña simpatizou, o seu protagonismo nas sacas da feroz represión do 36 en Compostela ou a súa participación como voluntario na División Azul. A visita de Celia, unha xove guionista, obrigará ao vello sen nome a confesar lucidamente, sen rastro de arrepentimento nin remorso, a súa participación en múltiples fusilamentos, torturas e violacións e as súas razóns para facelos?Empregando formas achegadas ao drama, Suso de Toro ofrece a súa obra literaria máis ambiciosa: un relato de ficción intenso e emotivo onde pairan como teón de fondo os acontecementos da represión en Galicia durante os días do alzamento e os anos da posguerra. Unha reflexión perturbadora sobre a memoria que deita a mirada dun dos verdugos. Unha novela que procura as palabras necesarias que expresen e absolvan tanta dor afogada.
[Presentación editorial]


Sobre o libro
Obra de oficio

[11/06/2006 20:33] por Manuel Rodríguez Alonso

Suso de Toro, un dos poucos dos nosos escritores a tempo completo, acaba de publicar esta novela que obedece en gran medida na súa escrita, lanzamento e ata tema e técnica a unha axeitada estratexia de márketing para converter este relato nun éxito (seica antes de pórse á venda xa tiña comprometidos 5 000 exemplares). Contra o que pensan os apocalípticos, non é ningunha mágoa para unha obra literaria ser elaborada para converterse nun best-séller. O éxito de vendas non garante a mestría dunha obra, pero tampouco presupón unha calidade baixa. De Toro consegue nesta novela unir o éxito comercial cunha novela de indubidable calidade, aínda que non chegue a ser unha obra mestra.

A novela, moi oportunamente, no ano da memoria da Guerra Civil, ten como argumento as "fazañas" e psicoloxía dun falanxista que participou nunha manchea de "paseos", que asasinou republicanos e que, como un Caín bíblico, un demo ou un anxo maldito, gozaba matando persoas. O procedemento elixido para presentar a historia son os diálogos co xa coñecido Nano doutros relatos do autor, con outros personaxes ou mesmo os monólogos do vello falanxista que vai reconstruíndo a súa vida, os seus sentimentos, o pracer ante a morte e a dor alleas mentres agoniza durante dous días nun cuarto de hospital, que comparte con Nano. O procedemento técnico empregado por De Toro lémbranos clásicos como La muerte de Artemio Cruz de Carlos Fuentes ou mesmo outros títulos que non é este lugar para citar.
A técnica elixida, xa que logo, é unha técnica moderna, pero que non resulta rechamante, pois un lector con certa formación, como é o lector en quen pensa De Toro, atoparase a gusto con esta estrutura narrativa, que resulta moderna, pero que non lle parece estraña, pois mesmo a viu en exemplos abondos durante os seus estudos de bacharelato. De Toro, nos exemplos de "paseados", demórase naqueles casos en que o lector pode sentirse compracido cando le cousas que xa coñece pola súa formación. De aí a atención que presta, por exemplo, ao asasinato de Anxel Casal ou á historia das "Tres Marías" compostelás.
O protagonista, o asasino falanxista, é simplemente "O Vello", non ten nome. É coma se a característica de asasino o desposuíse da condición humana, que se manifesta nun antropónimo individual. Sente dende cativo a atracción irresistible pola morte e polo padecemento do outro. Por momentos parece a encarnación do mal ou do demo, mesmo na súa lonxevidade, que parece inmortalidade dun anxo malo. O satanismo é unha característica sobranceira d´O Vello. Pero non descoida De Toro presentarnos o contorno humano e social que fixo posible a actuación destes asasinos: unha Igrexa que bendicía a represión, unhas clases medias ou altas que calaban porque pensaban que deste xeito non perderían os seus bens económicos e privilexios, asustadas pola nova política da República ou, simplemente, os que calaban por medo e covardía. A lección de De Toro é que tamén a liberdade hai que gañala e loitar por ela.
Non pensemos, despois do dito, que o protagonista é un simple asasino ou psicópata. O Vello ten unha mente privilexiada que lle permite analizar as causas da sublevación militar, os apoios que recibe ou mesmo o comportamento dos intelectuais ou curas que non matan, pero que cos seus discursos, textos ou homilías desculpan a quen mata ou animan a matar. Mesmo se citan nomes de intelectuais coñecidos, que defenderon a sublevación e a barbarie franquista coa súa pluma.
O oficio de novelista do autor vese en que fai que cada personaxe fale cun rexistro que lle acae. Cumpriría estudar, por exemplo, a linguaxe do fascismo que aparece reproducida acertadamente en moitas páxinas. Non menos interesantes son os rexistros lingüísticos adecuados que empregan outros personaxes da novela como Celina, Nano, Vanesa...
Con todo, ás veces a novela cae nun tempo lento que non lle convén. Os diálogos e mesmo os monólogos poderían ser máis breves e menos repetitivos de conceptos filosófico-éticos, que moitas veces resultan pouco novidosos e cansan. Tampouco está ben resolto o desenlace, que resulta tópico e inverosímil de máis, mesmo ten algo de reencontro de pais-fillos perdidos de programa televisivo. É dicir, eu coido que o texto quedaría mellor cunhas cantas follas menos e con outro desenlace. Do mesmo xeito non achega nada novo na interpretación da Guerra Civil e da posguerra, que se move dentro do que hoxe se considera politicamente correcto e en consonancia coa interpretación que destes feitos realizan grupos culturais españois como Prisa. Mais esta novela é un produto de indubidable calidade e que compracerá a un público lector amplo con cuxa fidelidade conta o autor. E isto está moi ben nunha literatura minoritaria e minorizada coma a nosa.


Sobre o autor
Suso de Toro (Santiago, 1956), licenciado en Arte Moderna e Contemporánea. Escritor, Premio Nacional de Narrativa 2003. Como narrador publicou: Caixón desastre (1983, 1991), relatos, Premio Galicia da Universidade de Santiago; Polaroid (1986), relatos, Premio da Crítica Galicia; Land Rover (1988), novela; Ambulancia (1990), novela; Tic-Tac (1993, 2003), novela, Premio da Crítica Española 1994; A sombra cazadora (1994), novela; Conta saldada (1996), novela; Calzados Lola (1997), Premio Blanco Amor 1997; Círculo (1998), relatos; Non volvas (2000), novela, Premio da Crítica Española; Trece badaladas (2002), novela, que foi adaptada libremente ao cine por Xavier Villaverde co título homónimo (2003) e Premio Nacional de Narrativa 2003; Morgún (Lobo Máxico) (2003), novela e Home sen nome (2006), novela. Escribiu os libros de xornalismo e ensaio: F.M. (1991), Unha memoria da esquerda nacionalista (Camilo Nogueira e outras voces) (1991), Eterno retorno (1996), Parado na tormenta (1996), O país da brétema (2000), A carreira do salmón (2001), Nunca máis Galiza á intemperie (2003), Españois todos (2004), Ten que doer (2004), Outra idea de España (2005) e Madeira de Zapatero. Retrato dun Presidente (2007). Publicou ademais a obra de teatro Unha rosa é unha rosa (1997) e Servicio de urxencias (2002), guións de televisión., sendo protagonista do libro, preparado por Antonio Pedrós-Gascón, Conversas con Suso de Toro (Xerais 2005). A súa obra está publicada por XERAIS en case a súa totalidade.

Entrevista

Suso de Toro, de visita na Arxentina e no Uruguai

"En Madrid desgústalles que unha novela ambiciosa veña da literatura galega"

En entrevista con Débora Campos, di que a súa última novela afogouna a crítica "porque os españois só queren obras compracentes ideoloxicamente".


Na visita que o sobranceiro autor galego Suso de Toro fixo á cidade de Bos Aires houbo de todo: un asistente á conferencia na Universidade de Belgrano (UB) que lle preguntou indignado porque se lle daba por chamar ás súas novelas Land Rover e Polaroid con nomes de marcas comerciais; unha muller que quixo saber que facer cun neto que non quería xogar ao fútbol cos compañeiros (o autor, minutos antes, dixera que era escritor porque se lle daba mal o xogo coa pelota dende rapaz); preguntas incómodas dos rapaces do colexio Santiago Apóstolo ("Por que sempre escribe cousas tan terríbeis?"); e unha emoción que lle quebrou a voz dúas veces durante unha presentación na Federación de Sociedades Galegas.

Convidado pola Secretaría Xeral de Emigración da Xunta, Suso de Toro chegou o mércores á capital arxentina e pola noite dese mesmo día foi o protagonista dunha conferencia no Teatro Castelao do Centro Galego de Bos Aires. Ao día seguinte ofreceu un percorrido pola súa carreira literaria diante dunhas 80 persoas integrantes do Instituto de Estudos Galegos da UB. E, no remate da visita, falou de galeguismo e galeguistas, de Galiza e da Arxentina, de política e de emigrantes, de libros e de literatura na Federación de Sociedades Galegas.

Ademais, fixo tempo para unha entrevista para o Diario Cultural da Radio Galega e Vieiros na que asegurou que a súa última novela, Home sen nome, foi afogada pola crítica e que tivo con ela un problema de recepción porque os españois so queren obras compracentes ideoloxicamente. Dixo que comeza un tempo de revisión do sistema electoral e da participación dos galegos da diáspora e asegurou que, así como están as cousas, é un atentado contra a democracia. Finalmente, falou da construción das identidades nos tempos que corren e desexou "ter novas xeracións de persoas que -dende calquera parte do mundo- queren ter un lazo con Galiza por lealdade á súa historia persoal, pero tamén por orgullo e alegría".

V.: Home sen nome é unha novela inquietante para os que vivimos en países cunha historia de violencia contra os cidadáns. Estaban os lectores españois en xeral e galegos en particular preparados para unha novela protagonizada por un verdugo falanxista?

S. d T.: Non. Tiven un problema de recepción clarísimo con esta novela. En primeiro lugar, coa crítica española, que a puxo ben (con excepción dun crítico dun diario que tiña unha campaña contra min e que se negou a facer o comentario da novela) pero co que tiven un problema: das catro cabeceiras so dúas aceitaron concorrer á presentación. É dicir, cousas que non me ocorrían dende hai anos. Entón, en Madrid topei con quen a ignorou, tamén houbo algunha cabeceira que se negou a asistir á presentación pero que logo dedicoume unha páxina enteira a toda cor e cunha foto miña enorme e debaixo unha recensión demoledora da novela e do autor.

E topei con recensións que foron moi favorábeis, nas que expresamente se recoñecía a enorme ambición literaria da novela, nas que dicían que estaba a altura do desafío, e nas que a continuación podíalles máis unha cousa preexistente na que expresaban toda unha serie de pegas estéticas, anímicas, políticas... A que atribúo isto? Pois a dúas cousas: a primeira é que amólalles verdadeiramente, desgústalles que unha novelística de moita ambición veña da literatura galega, é dicir, que non hai escritores españois neste momento que fagan desafíos literarios desa envergadura. Iso é evidente, altera a centralidade no mapa literario español. Por un lado, recoñecen a evidencia dun texto moi ambicioso e cargado de intencións literarias, máis a continuación non poden aceptalo e reaccionan. Iso por un lado.

E logo, por outro lado, tiven reproches porque aparece alí Torrente Ballester representado con un papel de fascista moi activo nos días máis terríbeis e, por outro lado, porque o libro nos obriga a ver que alí houbo unha xente que foi asasinada e outra xente que escapou, e os que ficamos alí, os que estamos hoxe alí, somos fillos dos que mataron ou dos que achantaron e non hai máis. E dicir, coa novela o que pretendín foi tocar dous tabús: o primeiro é o nome dos verdugos, eu na novela dou nomes dos asasinos. Por outro lado, ademais, dicir o evidente que é que fronte a compracencia en ser vítima (toda a sociedade española, a xente benpensante de esquerda di que somos todos vítimas) eu o que digo é que alí todo o que sobreviviu tivo que corromperse.

Esa é a verdade das nosas vidas, das nosas familias. Eu tamén o xustifico porque houbo que sobrevivir, máis ao mesmo tempo a novela é moi incómoda porque obriga a dicir: "Si, si, os asasinos están aquí, seguen entre nós e calquera de nós pode ser fillo dun asasino". E en segundo lugar, é que se non es fillo dun asasino, es fillo dunha vítima dos asasinos que achantou, de alguén que se humillou. E iso é moi incómodo. Entón, tiven un problema de recepción coa miña novela. É, probabelmente, a máis ambiciosa literariamente, pero foi afogada. Alí son aceptadas as propostas que no fondo son compracentes ideoloxicamente: "Que vítimas somos, pobres de nós, canto asesino anda por aí". Xa está ben! Ese punto de vista é, no fondo, conservador, porque non obriga a afrontar a realidade do que foi. Somos unha sociedade construída polos vencedores.

V.: Hai libros que son escritos nun tempo para lectores dun tempo por chegar. Pode ser o caso desta novela?

S. d T.: Pois se é así, será á forza. O meu libro era con vontade de intervir, eu sabía que era un libro que tocaba un tabú porque eu tiven moita preocupación cando o escribín. En principio, por documentarme, por pesquisar o nome dos asasinos. E en segundo lugar, polas consecuencias: eu vivo nunha cidade e son conveciño dos fillos e netos dos asasinos que non queren ver os seus nomes e apelidos alí. Entón, era unha decisión moi dura, e eu xa estou afeito, xa tiña demasiados conflitos abertos en moitos aspectos. Foi para min dicir: "Vou meterme tamén nesta lea".

Pero pasa que eu entendo a literatura dun modo moi radical en moitos sensos e tamén dende o punto de vista social: creo na capacidade de intervención da literatura, creo no poder da palabra, e pensei que esta novela -sinceramente- era un acto non só literario senón un acto de forza social, pensei que xeraría un debate. Pero non. Foi afogada. Danse na Galiza sete ou oito premios a libro publicado e nin un foi para ela, para min é moi elocuente de que é unha novela que molesta. No caso da crítica galega é que molesta ao lector porque o obriga a interrogar e a interrogarse a un mesmo. Á parte da perturbación psicolóxica que provoca, as preguntas sobre a identidade, sobre a condición humana e sobre o do que é capaz esa condición humana, é que non é nada compracente coas vítimas. Entón, o que lle vai á xente é retratarse na figura da vítima, pero iso para min é reaccionario.


Suso de Toro

?A linguaxe da literatura do mellor a verdade que a historia ou a socioloxía?

A Nosa Terra - 1228

Suso de Toro (Santiago, 1956) está en pleno proceso de promoción da súa novela Home sen nome (Xerais), que simultaneamente saiu en catalán e castelán. Literariamente ambiciosa, o autor considerouse obrigado a rachar coa desmemoria, ?temos que sair da infantilización coa que fumos tratados. Temos dereito a saber a verdade do que pasou e que os asasinos non sigan sendo donos das nosas vidas?.

Home sen nome ten moitos lugares por onde meterlle o dente. Un dos eixos é a maldade humana?
Hai moitas intencións no libro. Inicialmente non tiven un plan definido senón que algo de entrada humilde foise facendo no curso da escrita máis ambicioso. Ao comezo o protagonista era un anciano, que fora paseador e asesino en serie, falando a piques de morrer. Daquela está a ancianidade e a morte, que sería a materia existencial, e despois a memoria histórica e a fascinación por esa xente que é capaz de facer o mal sen remorsos. Agora mesmo cóstame tomar perspectiva do libro, cando rematei tiña todos os fíos na man e quizais dentro de dous anos poda volver telos. A todo isto sumáronselle temas recorrentes no meu traballo: aparecen a figura do doble, constante en todos os meus libros, as relacións edípicas, a masculinidade e de fondo non sei se o Mal.

O vello é un verdugo que razona e cando o pon a dialogar no Berlín hitleriano dos anos 30 con Lois Tobío ten argumentos detestábeis pero complexos.
Non só razona, senón que o máis perturbador é que leva unha parte de razón. Ese é o paradoxo da razón, que é un instrumento dominador da nosa especie pero a por sí soa non é liberadora. É un home cun discurso moi lúcido e que revela aspectos da vida. É o discurso do nihilismo, con profundas raíces en Europa desde a Ilustración, que desde o ponto de vista histórico, cando mira cara adiante, profetiza e imaxina un futuro utópico, pero contén dentro agachada moita desesperación. A novela hai que entendela como profundamente europea en canto revisión da historia das ideas europeas e iso está sintetizado nese diálogo con Tobío.

A dualidade está presente como simbolismo no irmán bó e o malo, pero ao pé desa ficción está o peso demoledor da narración de feitos reais do 36 en Compostela.
O proceso de realización do libro foi complexo. A idea inicial era puramente literaria pero a preparación dunha biografía para o vello paseador obrigoume a documentarme e a moi escasa documentación levoume a investigar. Dediquei un ano enteiro a ese traballo de falar con historiadores, con testemuñas, de ler moito e de facerme un esquema do que aconteceu, esencialmente na miña cidade. Cheguei a unha reconstrución da que só hai unha parte no libro, porque quería convencerme de que a visión que daba era verdadeira. Todo o que fun atopando era apaixonante, porque nada é tan forte como a vida, e cheguei a pensar que faría unha novela histórica. Pareime e fixen o esforzo de liberarme desa servidume, tentando atrapar a verdade do acontecido e sintetizala. O libro está escrito con medios lexitimamente literarios, o que non é unha crítica do valor da novela histórica. O meu libro, digo, está máis cercano ao mito e á lenda incluindo o que sabía da realidade histórica. Se conseguín esa fusión terao que dicir o lector. Penso que a literatura, cos seus instrumentos e a súa linguaxe, dí mellor a verdade que a historia e a socioloxía.

Os netos queren saber

A potencia do propio monólogo interior do vello pode facer pensar que as outras personaxes eran accesorias, que función cumpren?

O libro debe ser lido á maneira dos dramas barrocos, do Hamlet ou La vida es sueño, que expresaban a idea de que a vida era un escenario e as nosas vidas unha representación. Nese drama hai unha gradación de idades, o vello, Nano, Celia... son distintas xeracións. Quixen contar como o vello é o amo da vida dos outros e como polo medio hai unha xeración, a do Nano, demediada, sonámbula. Despois virían os netos que son os que preguntan polo que lles foi ocultado.

Pódese dicir que xogan en tres niveis simbólicos. En orixe ía escribir unha obra teatral construíndo un conflito entre dous persoaxes en senllas camas de hospital. A función de Nano e Celia é axudarlle ao vello a botar fóra o seu coñecemento, porque cada vello que se vai leva algo que os netos precisamos e marchan sen contalo.

Cando o protagonista presume da súa actividade criminal espétalle a Celia que ela ignora mesmo o que pasou na súa familia, fachendea do seu dominio total aínda cando está agonizando.
Se algo caracteriza a este libro é que non hai narrador e está feito de voces. O vello é o único que é un eu dominador, e a relación que mantén con todos é de poder explícito. No caso de Celia hai momentos de verdadeiro sadomasoquismo, xoga como o gato co ratiño. Aí revélase a súa fortaleza, que é excesiva.

E outra entrevista (en castelán)


Fontes e mais materiais
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.xerais.es
http://www.vieiros.com
http://bretemas.blogspot.com
Palabras engadidas (0) - Categoría: Novelas - Publicado o 13-11-2007 13:45
# Ligazón permanente a este artigo
Anxo Angueira no Café Tortoni
Co gallo da Feira do Libro deste ano e nunha tarde chuviosa, o escritor galego Anxo Angueira visitou a sala Alfonsina Storni do Café Tortoni e falou da súa novela Pensa nao. Aquí vos deixamos o que dixo nese encontro cos Lectores Galegos en Bos Aires e, para quen o queira escoitar, temos o CD co audio. Que Angueira é un gran escritor xa o sabedes logo de percorrer o libro co que traballaremos o sábado 20 de outubro. Pero convidámovos a descubrir o seu virtuosismo oral, a súa condición de verdadeiro xograr.


Presentación PENSA NAO.


A estas alturas non é ningunha novidade atribuírlle ó Alzamento do 36 un protagonismo definitivo na historia deste século que agora remata. Con aquel triunfo do fascismo triunfou Hespaña, a Hespaña con H como sempre lle puña Castelao, esa "bafarada de podre interminábel" que dicía HeribertoBens. A mesma que perdera en Cuba e no Norte de África foi a que logrou a victoria na gloriosa cruzada. E foi esa Hespaña a que esmagou brutal, ferozmente, nun momento de enormes expectativas o desenvolvemento político, cultural e económico de Galicia. Exército, Falanxe e Garda Civil foron os brazos executores dun calculado plan gobernado polo terror fascista do que ano a ano, coma este que rematou dedicado a Roberto Blanco Torres, imos tendo noticias, estarrecedoras noticias.

Un paso adiante e outro atrás, coma en "Penélope" dicía Díaz Castro. E o retroceso foi de décadas. Pero a ferida... Xa non se trata de que se eliminase a dirixentes ou personaxes de relevancia dos xeitos máis execrables, levando por diante de paso a víctimas de odios e envexas persoais. Desde o meu punto de vista foi unha amputación global ao noso proxecto de progreso como nación, un proxecto vivo e dinámico, non exento de contradiccións, evidentemente, pero altamente esperanzado naqueles anos. E esa ferida eu vina e aínda a vexo. A ferida do medo, da xente que non quere falar do tema, que non recorda... (recorda, recorda); a ferida aberta aínda nas igrexas co laño manantío dos insoportábeis símbolos dos vencedores; a ferida da covardía e da submisión; a ferida da alienación e da sobrealienación política e cultural; a ferida que aínda nos ten alleados, nalgúns casos a través dos mecanismos máis revirados, a respecto da nosa propia lingua, que é tanto como decer da nosa identidade.

Total, que por causa daquel proxecto esperanzado ó que tantos entregaron o mellor do seu esforzo e polo que tantos deron a vida, por causa desta ferida que aínda non sandou, engadidos a algo que bole e me rebole na cabeza desde hai anos e que se chama Sernanselle, foi que me puxen a escribir esta novela que hoxe presentamos aquí en Celanova.

Quixen, á miña maneira, ofrecerlle ó lector unha nova óptica da aldea. Xa sei que con Berger se ten adiantado moito pero no noso caso aínda nos custa asumir que somos un país de vinte mil castros e freguesías, de vinte mil aldeas. Quixen falar da aldea desde dentro a para iso, moito máis que a miña experiencia vital, que a tiven e da que estou moi orgulloso, de alindar vacas, labrar, sachar, arrendar, gradar, ir ós pavóns ou ó batume, ir á resteba ou face-la malla na eira comunal, máis aínda que a pescuda na memoria das xentes da miña terra, foime decisiva a lectura de ensaios coma os de Lourenzo Fernández Prieto, Labregos con ciencia, que cuestionan cientificamente o estereotipo do atraso económico, tópico que tamén funcionou no literario, e que demostran que ata o 36 houbo unha profunda renovación agropecuaria -aquí cómpre citar máis unha vez tamén a Cruz Gallástegui e a súa Misión Biolóxica de Pontevedra- que nunca se podería ter levado a cabo sen a apertura e o dinamismo dos labregos. Apertura e dinamismo que foron agromando como puideron, avanzada xa a posguerra, e que hoxe negocian a eliminación cos subsidios da C.E.E.

Pero na aldea había na década dos trinta e hai agora máis que labregos e labregas, labregos propietarios, labregos a xornal: había xa unha economía simbiótica xerada pola emerxencia do proletariado rural, había americanos masóns e republicanos, señoritos coma os de Otero Pedrayo, liberais, médicos case todos. Había un intensísimo movemento cooperativo que era alicerce das directrices económicas do Partido Galeguista. E gando. Iso si, había moito máis gando.

E, claro é, como tódalas aldeas teñen paisaxe, o Sernanselle da miña novela non ía ser menos. Abrigada de norte e de travesía polos montes de Cal de Barcas e Cal de Martiño, chamado tamén de Contemunde, ao pé xa da Barbanza, desde Manselle, que diga, desde Sernanselle, se non hai néboa, enxérgase o río Ulla, unha liña ou unha vea pola que enchen e devalan as marés da Arousa, pola que soben e decen, aínda, os trapos de balandros e dornas derrotadas, coma inchados plectros, na baixa, ferindo o verde das brañas de Laíño, xustamente o que hai que adiviñar á dereita da foto da portada de Pensa nao. Foi nun tempo o Tuño de Ramirás baixando de Milmanda o meu río preferido, e o Sorga ou Ourille e o común Arnoia. Pero o Ulla...

Desde as antas do corazón de Galicia ata as Torres de Oeste onde se arrecende o salseiro do mar da Arousa, desde a Ulloa dos castelos e das donas pintadas no ouso do Vilar ata as escovellas sen fondo das brañas de Laíño, por fervenzas, pazos e mosteiros abaixo, o Ulla é o máis grande mar dos nosos ríos pequenos.

Ollamos desde aquí a súa liña ilusoriamente dereita ou non a ollamos. Pasan entón pola braña de trevo ou de caneda e pola veiga de Campaña e de Lestrove, por antre o millo correndo soas, velas falucho, trapos maiores, inchadiñas escandalosas de naves que non hai: mecos, dornas, lanchas, balandros, galeóns. Falo do meu Ulla.

Falo do Ulla polo que sobe a maré ata o límite das pesqueiras de lamprea de Herbón e que no devalar se nos perde polos derradeiros remuíños de Catoira, cara os lombos salgados máis ricos do mundo. Falo do Ulla que navegaron os cousos celtas, romanos, suevos, Prisciliano, vikingos e mouros e as arcas dos mercadeiros de Anveres de Flandria; do Ulla que deu o Porto de Iria e Compostela, o que nos trouxo e nos levou de todo. Por iso Padrón e Cesures son vilas de mareantes e mariñeiros, por iso a Ponte, Infesta, Requeixo e Porto, sobre todo Porto, son aldeas de xente que aínda hoxe anda no mar, bateleiros, baleiros, sirgadores que turraban contra leste ou maré pola veta atada alta no pao, saltando nos esteiros dos regatos, pola orela adiante.

Non é estraño ver desde Manselle, por entre a néboa do arraiar náufrago ou da mañá, vir vindo cara terra dornas revolteando por antre as grandes insuas, gamelas de labregos singrando ou cinguindo á solla con francada na baixa, paneis de zamborcas, muxos e robalizas, estoxos de camarón. E a lancha do Telleiro e a barca do barqueiro da Vacariza e a dorna de escarba de Silvestre o berberecheiro lanzando un S.O.S. distante pola súa buguina sonámbula. Tampouco resulta, pois, estraño, que nas tabernas campesiñas de tódalas aldeas estas se conten aínda historias de naufraxios e afogados, de naves aparecidas pola volta do Redondo e de outras que desapareceron fuxindo cara o mar.

Aínda agora polo Ulla soben e decen, enchen e devalan, as marés vivas de moitos corazóns.
¿Unha historia de amor? Si, poida que tamén haxa amor en Sernanselle. En tódolos lugares e en tódalas épocas hai desencontros. E lingua. Na aldea hai moita, moitísima lingua. O que pasa, desde o meu punto de vista, é que esa riqueza viva e popular merece tanto esforzo no tratamento literario, ou máis, que calquera outra manifestación lingüística das chamadas cultas. Eu quixen operar, se se me permite decelo, coma Pondal e os da Escola Formalista dos que tanto gustaba gorentoso o meu amigo Heriberto. Texto.

E, xa postos, literatura. Tamén na aldea hai literatura. Confeso que me foi fundamental para Pensa nao o ter recollido na miña aldea, a rusa do valo, ferida agora brutalmente por unha irracional Vía Rápida, toda a literatura que puiden daqueles anos. Houbo moitísima máis pero o 36 queimouna nas casas de Roiz e de Camoiras. Como queimou a Editorial Nós ou Seminario de Estudos Galegos. E esta literatura, que son cartas de emigrantes, libros de medicina, libros relixiosos, revistas, dei en xuntala e mesturala, integrala -como autor foi un dos maiores praceres que tiven- con diversas referencias ao noso sistema literario. Obrigadas as de Rosalía, que tamén andou e aínda anda pola braña ata as Torres de Oeste; as de Manuel Antonio, por ser mareante de Padrón e arredista; as de Otero, por Devalar e por Xoán Rodrígues nas Palmas do Convento de Herbón; as de Eusebio Lorenzo, pola luz súa no canabal da nosa braña, e as de Ferrín. As de Ferrín porque foi un dos poucos autores que escribiu valentemente sobre os mortos, os fuxidos e os guerrilleiros. Polo seu indispensábel maxisterio. En definitiva, considérome no fío, no ronsel, dos que empregan a memoria contra o fascismo, como arma de resistencia para seguir exisitindo no futuro. María a de Mariño.

Alguén me espetou este titular nunha entrevista: Concédolle un papel moi destacado á literatuta no proceso de recuperación da nosa identidade nacional. Pois si, son desa idea. Sendo como somos un país pequeno, e de aldeas, temos unha das máis brillantes e apaixonantes literaturas occidentais, con espellismos, iso si, con dúbidas e rémoras, con altos e baixos, pasos adiante e pasos atrás, como a Penélope de Díaz Castro, como a propia Galicia. Aínda viva e aínda en marcha, espiral, reducio devalante cara o mar.

Anxo Angueira
Palabras engadidas (0) - Categoría: Novelas - Publicado o 14-10-2007 16:32
# Ligazón permanente a este artigo
Pensa nao
?Quixen, á miña maneira, ofrecerlle ó lector unha nova óptica da aldea. Xa sei que con Berger se ten adiantado moito pero no noso caso aínda nos custa asumir que somos un país de vinte mil castros e freguesías, de vinte mil aldeas?, dixo Anxo Angueira no Tortoni durante a súa visita co gallo da Feira do Libro. Daquela nada sabiamos ainda desta súa novela que agora lemos.

Ficha do libro
Titulo: Pensa nao
Autor: Anxo Angueira
Ano de Publicación:
Editorial: Xerais
Sinopse:
En Pensa nao Anxo Angueira recrea a biografía colectiva de Sernanselle o espacio ficcional que lle é propio. Sernanselle, aldea de Dodro Vello desde a que se enxergan as Brañas de Laíño e o río Ulla navegado por dornas e balandros, enchendo e devalando coas marés da Arousa. Pensa nao é a historia dos seus habitantes nos anos da República, onde a modernización e dinamismo do mundo labrego, a traxedia da emigración, os seculares traballos comunais, a paisaxe e o amor se funden nun expresivo mosaico de beleza que acabou por ser esmagado co alzamento fascista. Narrada cunha lingua riquísima e viva e nun estilo inusitadamente épico, Pensa nao é a metáfora dunha Galicia aberta e en marcha, que onte e hoxe se adapta e resiste na dura travesía en procura da súa supervivencia cultural e política. Para Marianela Álvarez Carregal, membro do xurado de lectores que outorgou o Premio Xerais, ?Pensa nao resulta ser unha das obras máis atraíntes publicada no noso idioma nos últimos tempos porque presenta tamén un gran acerto na utilización do dialecto da zona, nas formas verbais e outras características fonéticas que dan vida, cor e verosimilitude á obra. Pero, por riba de todas estas virtudes, o grande valor da obra é presentarnos unha Galicia rural incardinada na modernidade, no progreso; así, vemos unha comunidade rural interesada na racionalización do campo e na súa industrialización, da man dos seus elementos máis progresistas (comunistas, anarquistas, republicáns), pero tamén de elementos máis tradicionais (asociacións católicas, indianos, señoritos) que atopan un punto común na súa actuación para conseguir que en Sernanselle, a aldea rusa, se rompa o tópico, do atraso do campo, tanto no plano técnico como no ideolóxico. Por fin temos a novela de aldea pola que algúns lectores estabamos a agardar: nela preséntase non unha Galicia ruralizante e choromica, senón unha Galicia resistente, loitadora, e, por suposto, reprimida brutalmente?. Premio Xerais de Novela, 1999


Sobre o libro

A poderosa fabulación de Anxo Angueira en «Pensa nao»,
Por F. Martínez Bouzas*


Pensa nao escribiuna A. Angueira sen aclimatarse a nada. Ou que narra é froito do somergullo desde cativo na vida aldeá do largacío val de Laíño, nas súas brañas e campías, seguindo a abraiante liña azul do Ulla. Engádase a isto ou poder fabulador dun escritor pouco prolixo, pero potente e eficaz, que se alimenta nos vestixios dá memoria popular, non que as xentes dá aldea de Manselle e a súa comarca lle contaron e nas cartas dá emigración. Ou resultado é este exultante traballo creativo que nos reconcilia enteiramente coa literatura.

A historia de Pensa nao é unha recreación ficcional dous sucesos acontecidos en Sernanselle desde ou San Martiño do ano 35 ata xullo do 36. Puntuando a sucesión de acontecementos e ou clima «in crescendo» dá trama, as cartas de América. A. Angueira narra a distancia inmensa entre dúas cartas que describen as xornadas positivas e ou estremecemento e dramatismo dous días negativos que de súpeto estourou na comarca ao igual que en toda Galicia. A novela é unha verdadeira inmersión na vida dá aldea, nos seus días e traballos, nos seus fermentos de modernidade, nas tensións políticas que xorden inevitablemente entre os defensores dá República e os falanxistas e un clero belixerante. Ou traballo dá chapacuña, a collida dous enxamios, as mallas e regas, as vidras e restrebas... Con ducias de personaxes, algúns memorables, que fan de Pensa nao unha biografía colectiva que relata ou mundo rural desde dentro e cun estilo moi distinto ao do costumismo ou ao do socialrealismo. Somergullo nas grandes e fermosas paisaxes míticas do Ulla pola banda de Laíño. Novela de mestura bravía e salvaxe de terra e auga. Romance de fondas resonancias sociais, recuperación dá memoria e dá identidade, comprometido coa realidade e coa verdade, a prol do progreso e dá convivencia. En Pensa nao agachase unha fascinante historia de amor contada con todos os bríos dá nosa lingua.

* crítico literario

Na súa terra
por Hixinio Pontes*


Anxo Angueira acadou ou Premio Xerais de Novela en 1999 con Pensa nao . Marabilla a súa narrativa, ou xeito ricaz, expresivo, novo de explicar como a cultura e ou progreso do noso país sofre os atrancos dás forzas reaccionarias que se opoñen as mudanzas dous tempos e tentan de instalarnos non seu mundo de servidume e mediocridade, involucións históricas que só fan retardar ou imparable avance dás ideas e as novas expresións culturais e sociais.

Na ribeira do Ulla, entre Padrón e Catoira, sitúa Anxo Angueira a Sernanselle, oos seus eidos nativos de Dodro, nos anos de vixencia dá Segunda República.

Soños dun mundo mellor

A corrente do río que leva as follas secas dás vidras e as cancións de Rosalía, tamén levou nunha chalana penza para alén dá Cortegada ou salmo de León Felipe, ou libro dous cánticos cos que se laboreaba a terra, organizábanse os soños de progreso, construíanse as primeiras industrias e os soños dun mundo mellor.

Os tempos que obrigan a mudar as costumes, os oficios, os traballos, están recollidos neste obra que é un documento cariñoso dás nosas raigames, un museo cultural como a Historia de Galicia que nos deixou Don Ramón Otero Pedrayo, pero un museo en acción, cheo de vida, de paixóns.

Lectura obrigada

Anxo Angueira plasma a Galicia que viviron e coñeceron os nosos abós, nos anos 30, un coñecimento maxistral dá terra, do noso mundo rural, dous usos, do ambiente, dás inquedanzas e ideais.

Lectura obrigada para todos os interesados na nosa cultura etnográfica, elaborada nun estilo moi coidado e preciso, cos solucións innovadoras e arrecendos expresivos dous diálogos e descripcións.

* crítico

Inesquecible
por Xosé M. Eyré *


Pensa nao, reivindica a memoria heroica dous vencidos, mediante ou tratamento epopeio do que foi impedido, destruído, polo alzamento franquista que desembocou na Guerra Civil. Situada a trama mos meses inmediatamente anteriores ao comezo dá confrontación, as personaxes de Anxo Angueira fan casas, destilan viño e augardente, coidan ou gando, constrúen fábricas e gamelas e teñen en proxecto adquirir unha malladora mecánica, son unha sociedade esrtructurada, organizada, que progresa...coa ameaza do inxusto terror bélico ao fondo, como ben sabe ou lector e as personaxes presinten, como os mellores mestres dá traxedia ensinan.

Novela dá terra

Nada clásica é, sen embargo, a escrita desta novela de terra que nunca perde de vista a referencia do mar.

Cincelada coa precisión estilística propia do mellor ourive verbal, Anxo Angueira abriu a terra para rescatar a lingua; despois entregou, ese tesouro buscado con mimo, ás xentes de Dodro Vello, de Sernanselle, para que habiten unha novela que é súa porque son as súas vidas quen a fai. Por iso, ler Pensa nao é moito máis que ler unha novela. Fóra retóricas gabanciosas, é visitar, vivir e comprender Dodro Vello, Sernanselle; é participar na historia.

Escrita comprometida

Non ten vocación de pasatempo. A gañadora do Premio Xerais de 1999, posúe unha escrita comprometida, consciente, solidaria, sentida, orgullosa, que supón unha dás cotas de meirande altura, nese cada vez máis amplo grupo de títulos sobre a Guerra Civil e as súas consecuencias, na renovación do realismo, na historia dá novela galega.Garda en se momentos de inesquecible instensidade dramática, lírica e estilística.

* profesor e crítico literario



Sobre o autor
Anxo Angueira Viturro naceu en Manselle, aldea de San Xián de Laíño, Dodro, en 1961. Sempre vinculado a súa vila natal, viviu dous anos da súa infancia en Asados ata que se trasladou a Padrón onde realizou os estudos de Bacharelato. Foi no instituto onde tivo o primeiro contacto coa lingua e literatura galega da man do seu mestre de lingua española, Bernardino Graña. Foi este quen lle inculcou o amor pola lingua do país e lle deu as primeiras leccións de literatura. Gañou algúns premios en concursos literarios, de poesía e narrativa, organizados no propio instituto. Despois destes primeiros anos de formación e concienciación, ingresa na universidade de Compostela, onde realiza estudos de Filoloxía Hispánica coa especialidade en Lingua Galega. Na época universitaria seguiu residindo en Padrón, onde traballaba. Actualmente traballa como profesor de lingua e literatura galegas no I.E.S. do Meixoeiro e na Facultade de Filoloxía e Tradución da Universidade de Vigo. Publicou diferentes ensaios e artigos de investigación literaria. Participou na fundación e na elaboración do manifesto das Redes Escarlata e colaborou en O Xornal, publicación da C.U.T., e na revista A Trabe de Ouro. Foi coordinador do premio de poesía Eusebio Lourenzo Baleirón. En 1992 foi gañador do premio do certame poético Ruta do Mar de Arousa e río Ulla con ?O mar e o río do regreso?. En 1994 recibiu un accésit do premio de poesía Camiño de Santiago polo poema ?O valo de Manselle?. En 1996 obtivo o premio Café Dublín polo libro de relatos Bágoas de facer illas.

Entrevista

«A lingua é a arma dá literatura»

Por Camilo Franco

Ou rechouchío dous paxaros cerca Mansella nas mañás de verán. Contra ou fondo dá paisaxe ou final dá ría de Arousa mansamente presta azul a tanto verde. A harmonía do val só quebra pola vía rápida que busca ou mar en Ribeira e alén. A descrición pode ser bucólica pero non gratuíta. Manselle é unha xeografía vital para a literatura de Anxo Angueira. «Pensa nao» ten varios protagonistas: ou galego recuperado, a ilusión por unha patria en marcha e con horizonte, pero tamén un pobo deitado nas caeiras dá vida e dá paisaxe. Unha paisaxe que, como piden os académicos é idiomática, moral, política. A paisaxe como circunstancia.

Angueira ten en Manselle (non Concello de Dodro) unha paisaxe definitiva. Un universo que responde á vella frase de que ou máis local é tamén ou maís universal

-En «Pensa nao» danse dúas liñas: unha aposta polo idioma e outra pola reconstrución dunha época. ¿A novela cumpre eses labores como cando a pensou?

-Totalmente. Era unha aposta arriscada idiomaticamente, pero a penso manter non futuro. Desde ou punto de vista político, a novela segue totalmente vixente.

-Desde a perspectiva idiomática, entre «Bágoas de facer illas» e «Pensa nao» hai unha diferenza brutal. ¿Esta proposta de idioma en «Pensa nao» respondía a unha necesidade ambiental ou a unha intención de recuperación lingüística?

-Efectivamente, hai unha compoñente na lingua desta novela que responde ás características dá época na que está ambientada. Hai mesmo un uso de dialectalismos que teñen a intención de retrotraer ó lector á época dá novela. Daquela non había un estándar para ou galego como hai agora, así que hai formas lingüísticas que obedecen ás necesidade de ambientación dá novela. Sen embargo, estou traballando agora nunha novela actual e os criterios lingüísticos non son eses, aínda que a aposta de fondo de recuperar léxico e sintaxe vouna manter.

-Ou léxico e sintaxe de «Pensa nao» proceden desta zona, de Manselle e arredores.

-Basicamente. Pero tamén dá literatura que se escribíu por aquí, de Rosalía, Castelao, doutras literaturas galegas e ata hai formas dialectais portuguesas.

-Tamén hai pequenas foxes idiomáticas dous arxentinos que regresaron e que falan galego con certos deixes.

-Ós arxentinos non os caractericei moito idiomaticamente. Non é unha novela dialectal que corresponda con esta zona. Creo que é supradialectal, pero ten ese toque, rompe un pouco coa normativa, que se alonxa do estándar.

-E para conseguilo tivo que recuperar idioma, investigar facer un esforzo suplementario, porque este non é un galego cotián. ¿Precisou dun traballo especial?

-En parte xa ou pedía a historia. Logo, penso que un escritor ten que traballar sempre coa lingua. A lingua é esa materia, esa madeira que ou escritor como traballador ten que coñecer, ten que ter competencia para tratala. Isto é fundamental. Iso valo facendo diariamente coas túas lecturas, coas conversas coa xente.

-Pero escribir lonxe do estándar de hoxe pode supoñer unha perda de comprensión.

-Entendo que si. Que require un esforzo. Que hai un vocabulario que arrisca. Os comentarios que recibín neste sentido viñan a dicir que era un esforzo que pagba a pena. Porque ou vocabulario que utilizo aínda existe, non está morto. Aínda está vivo en moitos pobos de Galicia.

Fontes e mais materiais
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.lavozdegalicia.es
Palabras engadidas (0) - Categoría: Novelas - Publicado o 14-10-2007 16:21
# Ligazón permanente a este artigo
O bosque das antas
A presenza deste libro no noso cronograma ten unha historia particular. Como é normal nesta beira, non sempre os textos que se queren traballar están disponibles. Menos ainda, se son traballos novos. Iso foi o que pasou cando quixemos incorporar a primeira novela de Francisco Fernández Naval: non estaba. Pero algúns amigos destas tertulias fixeron de Hermès e -sabendo do noso interés- foi el mesmo quen nos achegou o exemplar que engadimos ao corpus.


Ficha do libro
Titulo: O bosque das antas
Autor: Francisco X. Fernández Naval
Ano de Publicación: 2005 (revisada polo autor)
Editorial: Edicións Xerais de Galicia
Sinopse:
De entre todas as cidades galegas é Ourense aquela que foi máis intensamente literaturizada. Desde Alvarez de Nóvoa, desde Heraclio Pérez Placer, desde Valentín Lamas Carvajal, a cidade das Burgas transita a Blanco Amor, a Carlos Casares, a Martínez Oca, a Manuel Guede cun vigor e cun protagonismo sorprendentes. Agora é, con "O Bosque das Antas", F.X. Fernández Naval que aporta a súa sensibilidade á tarefa colectiva de edificar un Ourense de letras, como outros escritores de outras terras fixeran con París, con Nova York, con Buenos Aires, con Leningrado. Este será un Ourense aberto a Oira (o paraiso), ao campo, ao mundo. E ao mesmo tempo, Fernández Naval incide nun tema recurrente e cada vez máis solicitado da nosa narrativa contemporánea: o dos sucesos posteriores á sublevación de 1936. Ourense e fascismo ligan "O bosque das antas" con outros textos moi diversos e atravesados de reminiscencias por veces contrapostas. E é, xustamente, neste encontro de ecoares, onde a voz do novo autor se ergue con acentos propios. Dono do seu relato, Fernández Naval non permite que os eventos se lle alporicen. Controla, domina as causas; refrea as tentacións, sempre treizoeiras, da fantasía gratuita; é señor do seu discurso. Con palabras simples e claras sabe relatar un feixe de acontecementos, e lograr que nos interesen, e que prendamos neles. Obsérvase unha certa ascese que fai o lirismo comprimido, a nostalxia concentrada eficazmente no final da novela, as palabras todas máis duras do que estarían ordeadas en outros contextos algodonosos. Asimesmo, esta novela ten o acerto de ter moitos elementos novelescos, e sobranceando a todos a figura de Pierre Francesco, que figurará na galería dos nosos mellores personaxes de ficción.
A novela foi gañadora do Premio Xerais do ano 1988.

Sobre o libro

A venecia auriense
Por Marcos Valcarcel


?Era un mediodía de inverno, cinsento, asolagado na brétema do Miño. A sensación da paisaxe, o sabor do aire e a textura doceo, fixéronlle lembrar Venecia. Igual que na súa cidade, había aquí algo fantasmal, agoiro da traxedia...?: Pierre Francesco Borghese, un italiano dos anos trinta, chega a unha Auria bretemosa e fantasmal, que lle semella a súa Venecia natal enchoupada sempre en auga: ?A mesma humidade, o mesmo frío que penetra no corpo encollendo o estómago, que zumega nas sabas do leito, que se prende no cabelo?. O personaxe é creación do novelista ourensán Francisco X. Fernández Naval para ?O bosque das antas? (Premio Xerais, 1988), unha das grandes novelas aurienses do río, que recrea as terras de Oira e Velle, Rivela e Barra de Miño, cunha miuda riqueza descriptiva: ?Por esta zona o Miño baixa encaixonado polo efecto da erosión. Trepan pola pedra os lameiros, as viñas nas que agavean os esqueletos das cepas, os bosques de piñeiros, algunhas fragas de bidos ou carballos e as hortas suspendidas nas repisas graníticas. Algunha vez os cantiles ergueitos deixan paso a bocarribeiras abertas, como pequenos vales feitos pola auga para descansar na ribeira?. O río interactúa con outros elementos da novela, en paralelo a Amador, o protagonista, que constrúe un lixeiro barco de dúas dornas para baixar as augas ata Portugal, como o río impenetrable no seu xeitos de ser: ?A súa vida era o río, levando xentes de acó para achola. O seu carácter era escuro e descoñecido como as augas que amaba, agora afable como o relanzo, logo misterioso como a redemuíña, sempre calmo. Dicían del que lía unha corrente e que nela era capaz de adivina-lo futuro. De feito todos sabían que predicira a riada do ano trinta, que alagou casas e palleiras e levou a catro homes que traballaban no ferrocarril. Pasou todo o verán agoirando a desgracia, escrita nas pucharcas da estiaxe, no debouzar da corrente contra as ponlas dos amieiros, no reflexo das nubes?.

Sobre o autor
Francisco X. Fernández Naval.
Licenciado en Filosofía e Ciencias da Educación. Traballa como funcionario da Administración. En poesía ten publicado libros como Pabellón habitado e en narrativa Tempo de crepúsculo. Participou tamén en libros colectivos como Caderno de viaxe no ano 1989. A súa última obra é Unha cita co aire.
Ourensán e licenciado en Filosofía e Ciencias da Educación, dedícase na actualidade a traballar na Administración pública, a parte de escribir que é o que el considera o seu oficio.
Pertenceu á agrupación de Teatro Independente Histrión 70, colaborou, tamén, con Manuel Guede na formación dos grupos Rúa Viva e Caritel. No ano 80 gaña o Premio de Poesía Cidade de Ourense co libro A fonte abagañada, un poemario que ten os trazos da poesía dos autores dos 80: a procura da palabra estética e o socialrealismo mesturados. No ano 87 publica outro poemario de temática amorosa, Pabellón deshabitado. No 88 engade outro premio máis á súa traxectoria literaria, esta vez no eido da narrativa acada o Xerais de novela con O bosque das antas, que trata o tema da Guerra Civil e o seu impacto na sociedade galega. No 89 colaborou no libro colectivo Caderno de viaxe. No 1993 publicou Tempo de crepúsculo, unha novela de intriga na que os conflitos do protagonista acaparan o constante interese do lector.


Entrevista
«Considérome un narrador que non pode vivir sen a poesía»
12 de setembro de 2005]
Albino Mallo

«En ocasións a tradición pode ser revolucionaria»
13 de agosto de 2005]
Camilo Franco

Fontes e mais materiais
http://gl.wikipedia.org
http://bvg.udc.es/
http://www.lavozdegalicia.es
http://www.culturagalega.org/lg3
http://www.galicia-hoxe.com
Palabras engadidas (0) - Categoría: Novelas - Publicado o 13-09-2007 15:18
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0