Arredor de Lámbrica


Piñeiros no castro do Coto de Mosteiro (O Carballiño)
Piñeiros na muralla do castro do Mosteiro (O Carballiño).
O castro do Coto de Mosteiro está na parroquia de Santa Uxía de Lobás, no concello de O Carballiño. A potencia das murallas visibles anúncianos que se trata dun castro importante, que ben merece a pena visitar e coñecer.

Pero agora mesmo o que máis chama a atención é que os piñeiros medran no adarve da muralla, polo que poderá saberse con técnicas dendrocronolóxicas (contando os aneis dos troncos) os anos de abandono que soporta este fermoso castro dende as últimas operacións de limpeza.

O Coto do Mosteiro é o castro máis importante do concello do Carballiño e o segundo en importancia da comarca despois do castro de Lámbrica (castro de San Cibrao das Las). Pero este segundo posto na táboa de castros comarcais non é suficiente para que nin os gobernantes nin os donos do monte lle presten a atención que o xacemento merece. O crecemento da vexetación traerá consecuencias fatais para as murallas e todos sairemos perdendo. Derrubaranse as murallas, destruiranse probas arqueolóxicas e espantaranse a estudosos e turistas.

Dende o alto do Mosteiro é posible a visibilidade directa do castro de Lámbrica, a unha distancia de, aproximadamente, catorce quilómetros en liña recta. Esta circunstancia fai que existan moitas posibilidades de que ambos poboados mantiveran algún tipo de relación.

Un castro grande e outro máis pequeno situados a unha distancia moderada e con comunicación visual entre eles pode facernos pensar en funcións de primacía política ou administrativa do primeiro sobre o segundo. Con este razoamento poderíamos chegar a pensar que a capitalidade do actual territorio comarcal, hoxe no Carballiño, estaría hai dous mil anos nun lugar chamado Lámbrica, nas abas do monte do Santrocado.

As relacións dos pobos do mundo antigo non teñen nada que ver coas divisións administrativas actuais, polo que teremos que superar o minifundismo administrativo (concello de..., parroquia de...) para chegar a comprender, protexer e promocionar mellor a nosa rica, riquísima, Prehistoria, na que medran, como no castro do Mosteiro, os piñeiros do abandono que destrúen o noso patrimonio arqueolóxico.


Ver artigo posterior sobre o Castro de Mosteiro




Ver tramo da muralla do Coto de Mosteiro
Ver Misterios subterráneos e lendas no mosteiro de Lobás (www.manuelgago.org)
Ver outra foto dos piñeiros no adarve
Artigo publicado o 25-10-2009 00:22
# Ligazón permanente a este artigo
San Cibrao das Las e as laxas
Fragmento do texto da ara de Eiras (San Amaro) adicada a Bandua Lambricae.
Laxa é unha pedra de grandes dimensións que presenta forma aplanada e aflora na superficie. Tamén se di laxe e está presente en boa parte de Galiza e en moitos topónimos. Da orixe da palabra non hai nada claro, pois para uns provén do baixo latín lagena e para outros procede do celta.1

O topónimo As Las de San Amaro parece evocarnos as laxas que abundan polo contorno. Este topónimo, case sempre sen o artigo que indica o feminino e o plural, tense asociado coa inscrición que existe na ara de Eiras. Desta ara fálase noutros artigos deste blog, onde tamén se indica que a lectura da mesma non é aínda definitiva debido as graves discrepancias entre os distintos lectores.

O problema das discrepancias xurdiu porque algúns autores leron “BANDUA LANSBRIGAE” onde, en realidade, parece poñer “BANDUA LAMBRICAE”. Os lectores de “LANS” asociaron o topónimo á parroquia de “LAS”, e elo estendeuse coma o chapapote do Prestige en diversas publicacións, polo que agora resulta moi difícil endereitar o erro. Así, como exemplo, PÉREZ OUTEIRIÑO2 dáballe o nome de LANSBRICA ó castro de San Cibrao das Las, aínda que "parece descoñecida para os historiadores romanos". Non é milagro, pois "Lansbriga" nunca existiu.

Nun documento do Mosteiro de Oseira do ano 1221 aparece "Sancti Cipriani Ellanis", e en documentos posteriores, xa nos séculos XIV e XV, lese "Laas" e "Laans".

Tamén cabe a posibilidade de que o nome de Las proceda dalgún posuidor chamado Elanius. En todo caso, o que parece estar claro é que o topónimo que reflicte a ara non garda ningunha relación co topónimo parroquial.

Da Baixa Idade media vou citar dous documentos que falan de San Cibrao das Las, extraídos de M. LUCAS ÁLVAREZ e P. LUCAS DOMÍNGUEZ , “El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad Media: estudio y documentos” (Ediciós do Castro, A Coruña, 1996):

En febreiro de 1401 está datado un documento dun foro no que os frades de San Clodio do Ribeiro da Avia “(...) damos et outorgamos a foro a vos Iohan Fernandes, morador en Louçia, frigisia de san Çibrao das Lââs, por en tenpo da vosa vida et de Aldonça Peres, vosa muller (...) o noso casar de Tras lo Río, que he en na frigisia de santa Ougea d’Eyras (...).

En 1419 temos outra testemuña do topónimo de Lás noutro documento de San Clodio. Nel “(...) o abade de Sant Cloyo e o prior e o convento aforaron a Rodrigo Ares, morador en na freygisia de Sant Çibrao das Laas, e a sua muller Aldonça Yanes (...) a quarta parte entregamente do casar de Pineyro, que jaz en na dita freygisia (...).

Estas testemuñas demostran que o topónimo actual de San Cibrán de Las debería corrixirse, sendo Las en plural e con artigo (As Las). Así, deberíamos dicir San Cibrao das Las cando queiramos referirnos a esa fermosa parroquia de San Amaro que contén parte dun dos castros máis grandes e importantes de Galiza. Pero tamén debemos recordar que o castro coñecido con ese nome excede con creces as lindes da parroquia, pois máis da metade do xacemento está nas terras da parroquia de Ourantes (concello de Punxín). Por elo, en principio, a parroquia de As Las non tería dereito ningún a prestarlle o seu nome ó xacemento, polo menos sen escoitar as opinións dos de Ourantes.

Florentino López Cuevillas tamén utilizaba nos seus artigos nos anos vinte do século pasado, para referirse ó xacemento, o topónimo San Ciprián das Las.


Ver artígo El topónimo Lámbrica en el ara de Bandua de Eiras, en www.terraeantiqvae.com



Ver artigos posteriores:

BANDUA, AEMILIVS REBURRINVS y el asunto de Lámbrica


Bibliografía
(1) ^
CABEZA QUILES, F.: Os nomes de lugar. Topónimos de Galicia: a sú orixe e o seu significado. Ed. Xerais. Vigo. 1992.

LUCAS ÁLVAREZ, M.; LUCAS DOMÍNGUEZ, P.: El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad Media: estudio y documentos. Seminario de Estudos Galegos. Edicións do Castro. Sada, 1996.

(2)^
PÉREZ OUTEIRIÑO, B.: "A Cidade de San Cibrán de Las. Obxectivos e resultados das últimas intervencións arqueolóxicas (1982-1983)" en Lucerna. Centro de Estudos Humanísticos. Porto (Portugal), 1987. NOTA: Na páxina 37 da publicación citada hai unha fotografía da ara de Eiras coas letras repasadas. Sería correctísimo que a devandita foto viñese acompañada dunha orixinal sen repasar, pero, lamentablemente, non foi así.



Ver a ara de Eiras
BANDV ALAMB RICAEAE MILIVSRE BURRNVS
Ver o portalón da reitoral de San Cibrao das Las
Artigo publicado o 04-10-2009 13:15
# Ligazón permanente a este artigo
Arredor da citania ourensá de San Cibrao das Las e do monte do Santorcado: deuses, mouras, mámoas, petroglifos, castros, pedras, xentes...

 Imprescindibles
 Índice cronolóxico de artigos
 Pescudar nos artigos

© by Abertal