Arredor de Lámbrica


Os camiños do Sol
Os camiños do Sol, cara o solpor
Moitos dos artigos deste blogue fan alusión a puntos de solpor en diversas épocas do ano. As observacións feitas en petroglifos (petroglifos da Ermida en Eiras, petroglifos no castro de San Vicenzo de Avión) ou en lugares salientables (pedras de Xúpiter no castro de Las, pedra da Saínza, castro e capela do Santrocado) relacionáronse con eses puntos de solpor, en solsticios ou en equinoccios.

Ó longo dos artigos repítense moitos ángulos acimutais, non doados de calcular. De feito, algunhas medidas posúen unha lixeira variación, ben por desprezar a declinación magnética, que actualmente pasa dos 3º, ben pola irregularidade das superficies das rochas, pero tamén -hai que recoñecelo- pola inexperiencia. Pero elo non impediu que os aliñamentos deste blogue fosen todos comprobados empiricamente mediante a observación directa.

Cos esquemas adxuntos téntase explicar cal é a procedencia desas medidas de ángulos acimutais e, de paso, expoñer os camiños que recorre o Sol ó longo do ano. Temos que imaxinarnos que estamos de fronte ó punto Norte e que levantamos a vista cara o ceo, ó punto máis alto, que coincidirá xusto enriba de nós. Temos que imaxinarnos que o ceo é o círculo que hai no esquema número 1, e que o punto máis alto que está enriba de nós é precisamente o centro dese círculo. Á nosa dereita quedará o punto Leste, e a nosa esquerda o Oeste. Xa estamos orientados. Agora só temos que pensar que esa circunferencia tan grande está dividida en 360 partes iguais, sendo o Norte o punto 0, ou sexa, 0º.

O Sol sae pola parte Leste, máis o menos onde temos a man dereita. Pero isto só é plenamente certo nos equinoccios, que coinciden coa entrada das estacións intermedias (primavera e outono). Na bóveda celeste que improvisamos no esquema número 1 podemos ver o camiño do Sol nos equinoccios representado pola frecha verde. No calendario actual as datas dos equinoccios son, aproximadamente, o 21 de marzo e o 21 de setembro, pero é un fenómeno astronómico que nada ten que ver co calendario. É ó revés: os calendarios son un recurso que o home inventou para predicir e controlar o tempo. Pero os calendarios nin sempre foron iguais nin tampouco son perfectos, astronomicamente falando.

Os solsticios son aquelas épocas do ano nas que o Sol circula polo ceo por un dos carrís laterais: No solsticio de verán circulará máis á dereita (frecha amarela no gráfico, recordando que a bóveda debemos vela por enriba das nosas cabezas) e, no solsticio de inverno máis á esquerda (frecha branca). Cómpre dicir que os cambios de carril non son como os que facemos os humanos nas autoestradas: son cambios case imperceptibles, paseniñamente, día tras día, só ben visibles co transcurso dos meses.

A explicación destes cambios atopámola na inclinación do eixe de rotación da Terra e no movemento de translación (dise así) arredor do Sol. Nas nosas latitudes, as consecuencias máis importantes son as variacións estacionais, ás que se adaptaron plantas, animais e o propio home. Este último, observador e intelixente, descubriu hai xa algúns milenios que as variacións do camiño do sol ían paralelas ós cambios de estación, sendo logo importante a súa predición para anticiparse ás labores agrarias propias de cada tempo. Por iso ideou métodos de sinalización que lle advertisen da chegada de novos ciclos ou estacións. Os cambios de carril do Sol son máis perceptibles no horizonte, onde o sol sae (abrentes) ou onde o Sol se pon (solpores), polo que moitas desas sinalizacións orientaranse cara os puntos dos abrentes ou dos solpores.

No esquema 2 vemos como rematan os camiños do gráfico 1 cando se ocultan por detrás do horizonte, nos solpores. Así, podemos ver con máis nitidez como varían os puntos de solpor. Nos equinoccios o sol ocúltase, aproximadamente, ós 270º acimutais. Pero no verán os solpores serán á dereita, aproximándose ós 300º acimutais (o solsticio de verán é, co actual calendario, cara o 21 de xuño), e no inverno o sol esconderase máis ó sur, cara os 230º acimutais (cara o 21 de decembro, aproximadamente). A palabra solsticio significa, etimolóxicamente, sol quieto, referíndose a que a variación do sol no horizonte cara o Norte ou cara o Sur detense nas datas solsticiais, volvendo cara o punto equinoccial. O Sol non voltará a poñerse polo mismo punto solsticial ata despois de un ano.

A sinalización destes eventos pode facerse con diversos sistemas, dependendo da sofisticación da civilización que os use. Entre os máis simples están os aliñamentos atopados nas terras de Lámbrica (Eiras, Santrocado, castro de Las...), e que consisten no trazado dunha liña que sinala o punto de solpor buscado. Estas liñas poderían estar realizadas con dous petroglifos, con pedras ou con postes de madeira.

Ademais, estas sinalizacións tamén están relacionadas con ritos relixiosos e funerarios, tal e como podemos ver en outros lugares (Pirámides en Exipto, sepulcros megalíticos...), e que tamén podemos sospeitar coa erección de moitos edificios cristiáns en observatorios prehistóricos, como debeu ocorrer na capeliña do Santrocado.

O solsticio de verán nos petroglifos da Ermida
Solsticio de inverno no Santrocado
Os petroglifos da Ermida, calendario astronómico
Artigo publicado o 31-12-2009 16:19
# Ligazón permanente a este artigo
Solsticio de inverno no monte do Santrocado
Solpor no solsticio de inverno no Santrocado
O 13 de decembro de 2009 tamén foi visitado o cumio do Santrocado, onde as dúas pedras con pías fan liña teórica co sol do solpor no solsticio invernal.

É imposible fotografiar as dúas pedras á vez, pero, como xa se dixo nun artigo anterior, a liña imaxinaria que une ambas rochas pasa polo centro da fachada Sur, a da cabeceira, da capela. Alí, onde se sinala cun "X" nas ilustracións, foi o lugar elixido para facer a fotografía cara o solpor. O aliñamento, para alegría do que esto escribe, prodúcese contundentemente.

Esa liña de solpor sinala a un punto do horizonte onde o sol xa non seguirá a súa "viaxe" cara o Sur. A partir destas datas, cada día os solpores produciranse, día tras día, un pouquiño máis ó Norte ata chegar a outro punto, o solsticio de verán, onde volverá a invertirse o proceso. Vemos claramente como os antigos xa eran conscentes destas variacións do ciclo solar anual.

As súas observacións poderían ter carácter práctico, podendo saber en que época do ano se atopaban, pero esas observacións tampouco estarían exentas de elaboracións relixiosas, como proba a construción da capela do San Trocado xusto no medio das dúas pedras que sinalan ó solpor do solsticio de inverno, proba palpable da cristianización de antigos ritos.

Ata o 21 de nadal, incluso unha semana despois, poderá ser apreciado o fenómeno do aliñamento arqueoastronómico do Santrocado no solsticio de inverno.

Esta liña de solpor solsticial de inverno é a continuación da que se orixina no Abeiro do Raposo, no concello de Amoeiro, na outra ribeira do río Barbantiño. Alí, nas épocas do solsticio de inverno, pode contemplarse ó sol ocultándose no cumio do Santrocado.

A coincidencia do aliñamento das dúas rochas do Santrocado cos plantexamentos teóricos que se fixeron noutros artigos deste blog pode obedecer a súa maior cercanía no tempo, se os comparamos cos petroglifos da Ermida.

Posiblemente se trate de dúas formas distintas de representar o movemento do sol no horizonte. Na Idade do Bronce (na Ermida, Eiras) sería a través de círculos concéntricos trazados nas rochas e, máis adiante, na Idade do Ferro (Santrocado), as observacións faríanse por medio de postes fincados na propia rocha, nas pías que aínda hoxe podemos contemplar.

Ver gráfico.

Ver pedra A.

Ver máis fotografías.














Ver artigo sobre o aliñamento no Abeiro do Raposo (García Quintela e Santos Estévez)
Os ángulos acimutais na liña das rochas do Santrocado
Aliñamento arqueoastronómico do Santrocado
Artigo publicado o 14-12-2009 10:35
# Ligazón permanente a este artigo
A 'Cidade Forte da Chaira' de San Cibrao das Las e de Ourantes foi, hai máis de dous mil anos, a 'civitas´ dun territorio mineiro, aurífero e estannífero, na Gallaecia

 Ligazóns de aquí e de alá... importantes
 Índice cronolóxico de entradas
 Procurar neste blogue

© by Abertal