Arredor de Lámbrica


A lenda da moura de Lámbrica
Lámbrica
"N-iste castro hai unha moura que sai en figura de unha cobra levando unha fror na boca. Pra desencantala hai que lle tirar cos beizos a fror que leva na boca".


CUEVILLAS e BOUZA BREY recolleron esta lenda en Eiras, no concello de San Amaro, relatada por Segundo González (CUEVILLAS, F. e BOUZA BREY, F.: Os Oestrimnios, os Saefes e a Ofiolatría en Galiza. Seminario de Estudos Galegos. Páx. 145. Ed. Nós. A Coruña, 1929).

Trátase dunha lenda relativa ó castro da Cidade, unha Citania máis coñecida hoxe como Castro de San Cibrán das Las, que poderíamos chamar Lámbrica, se nos atemos a unha atenta lectura do epígrafe da ara de Bandua de Eiras.

As lendas de mouras con forma de serpe que procuran ser desencantadas mostrando unha flor na súa boca repítense noutros lugares da nosa xeografía, aínda que non demasiados. Atopei as seguintes:

Unha está ubicada en Francelos (Ribadavia), e parece que tamén foi recollida por CUEVILLAS. Obtida no blogue La Luna que se mece eternamente: No lugar chamado Chan da Moura, unha moura preséntase con figura de serpe cun caravel na boca ó home que queira desencantala. Para conseguir o desencantamento, o home deberá retirar o caravel cos seus propios beizos. O relato continúa dicindo que o mozo que pretendía desencantala, preso de medo ou de asco ó verse abrazado pola serpe, soltouse violentamente tremendo o monte cun ruído enorme.

Miño abaixo, volvemos atopar outra lenda moi semellante as de Lámbrica e de Francelos en Currás, no concello de Tomiño, lenda recollida dunha veciña por MANUEL VIDAL VILLAVERDE:

“A nosa guía indicou que a este sitio sempre se chamou o Adro, e, da outra banda do muro, a uns trinta ou cincuenta metros aló, coñécese polo nome de Campo da Moura.

Seica había neste campo unha moura trocada en cobra, que se desencantaría si algún home lle dese un bico. A un que pasou por aquí presentóuselle a cobra, e díxolle que si lle daba un bico o facía rico. E tal foi. Contan que os portugueses levaron o ouro de aquí, e tamén os franceses”
(VIDAL VILLAVERDE, M.: “Encol da vila romana e necrópole de Currás”. Grial 21. Páx. 501-502. 1983).


En Redondela, no Castro de Negros, atopamos outra lenda curiosa dunha moura, moi semellante ás anteriores pero máis completa. Foi obtida da páxina web La Galicia Encantada. Esta moura de Negros “sae todas as mañás a recibir o sol nacente (a cavidade está orientada ao leste) e fai rezos e invocacións ao astro solar”. Polas noites toma forma de serpe e sobe ata o curuto do castro. Na "Cadeira da Moura", unha rocha ao bordo do precipicio, senta, tomando forma de muller moi fermosa, e peitea o seu cabelo cun peite de ouro baixo o luar.

A moza garda un gran tesouro, e só aquel que sexa capaz de romper o feitizo poderá casar con ela e acceder ás riquezas gardadas pola moura.


Conclusións

Non é a intención agora a de comentar nada sobre a posible identidade das mouras ni sobre a interpretación deste tipo de lendas, nas que sempre están presentes a riqueza, a fermosura, a valentía e, tamén, o medo, que fai fracasar os proxectos. Por outro lado, a figura da serpe tamén pode ser obxecto de interpretacións variadas, case sempre condicionadas, ou contaminadas, pola cultura cristiano-occidental, o que conducirá a conclusións erróneas.

Só queremos deixar constancia de que podemos completar a pobre declaración do veciño de Eiras que encabeza este artigo, recollida por CUEVILLAS e BOUZA BREY en 1929, sendo evidente de que non se trata dunha lenda completa, pois faltan datos do relato. Non nos imaxinamos ó señor Segundo de Eiras contándolle ós nenos arredor la lareira unha lenda tan breve.

A moura das Las, ou de Lámbrica, ten forma de serpe diante da persoa que quere desencantala, pero o propio nome de moura suxire que tería forma de muller en outras ocasións, tal e como lle sucede na lenda de Redondela.

Sería case obrigado pensar que a lenda da Cidade de Lámbrica comezara cun relato sobre a beleza da moura e algunha pequena descrición das riquezas que gardaba, normalmente ouro.

A cadeira ou Silla da Reina presente no Castro de Negros ten o seu paralelismo na Silla do Rei que está no castro de Lámbrica. Da Silla do Rei de Lámbrica non existen referencias bibliográficas pero sabemos que estivo, e debe estar aínda, presente na tradición oral.

Outro aporte das outras lendas é a caste de flor que porta a serpe: poderíamos aventurar que a moura de Lámbrica levaría tamén un caravel.

Con estes datos atrevinme a reelaborar a lenda da Moura de Lámbrica, completando o relato do señor Segundo de Eiras cos datos das outras lendas semellantes recollidas en Currás, Francelos e Redondela. Esta reelaboración poderíamos transmitirlla tranquilamente ós nosos fillos e netos se non tivesen o pasatempo das redes sociais e dos videoxogos:


A MOURA DE LÁMBRICA

A citania de Lámbrica está en Ourense, entre os concellos de Punxín e San Amaro, e foi unha cidade moi rica en tempos dos mouros. Quedou neste castro unha moura moi fermosa que gardaba os seus tesouros. A moura saía a peitearse todos os abrentes soleados, sentándose na Silla do Rei, na parte máis alta do castro, rendéndolle pleitesía ó Sol.

Contan que esta fermosa moura foi vista en certas ocasións, estendéndose pola contorna os comentarios sobre a súa beleza. Era cobizada por todos os afoutos mozos de Ourantes, Andrade, A Torre e Cristimil, e tamén por algúns, os máis valentes, de Xinzo, Alemparte, Eiras e Beariz.

Un deses mozos, veciño de Cristimil, atopouna no camiño cando volvía cun carro cheo de toxos do monte comunal. A moza era realmente fermosa, cuns cabelos louros e longos que peiteaba cun peite de ouro que reflectía os raios de sol.

Tras un intercambio de palabras, a moza propúxolle que o faría rico se seguía as súas instrucións, asentindo o garrido mozo.

A proba consistía en volver pola primeira noite do seguinte novilunio ó curuto do castro, onde debería esperala no mesmo penedo da Silla do Rei para darlle un bico, sacándolle un caravel da boca, para poder desencantala. A moza casaríase con el e vivirían das riquezas gardadas no castro.

Pasara o que pasase o mozo non debería recuar, dándolle a súa palabra á moura de que así o faría.

Pasada a media noite do novilunio, o noso valente mozo diríxese á croa do castro, despois de meterlle ó corpo unha copiña de herbas para escorrentar o medo e o frío da noite.

Cando empeza a subir, ó pasar a fonte de Cristimil, víase valente, pero a escuridade da noite facía, de cando en vez, estarrecer o seu corpo. Chegado á cima, sentouse na Silla do Rei esperando que aparecese a súa amada.

Mentras esperaba víñanlle ó maxín as historias que se contaban na aldea das moreas de ouro que os mouros deixaran baixo o castro. Uns decían que estaban gardados por unha grande serpe, que impediría que ningún humano se apropiara dos tesouros. Outros falaban de dúas grandes trabes que había debaixo do monte, unha de ouro e outra de alquitrán. Pero sería temerario poñerse a picar para topar a de ouro co risco de picar na de alquitrán, que sería fatal para toda a comarca.

Por fin, escoitou un ruído de follaxe e imaxinouse á moura acercándose. Pero o que acadou a ver foi unha serpe noxenta e longa que levaba un caravel na boca e que se dirixía ós seus pés. O mozo recordou as palabras da moura, de non recuar pasara o que pasase, e permaneceu inmóbil. A serpe comeza a subir polo seu corpo, enroscándose e mostrándolle o caravel na súa horrible boca. Un grande estarrecemento, provocado polo medo e o noxo, sacudiu ó afouto mozo de Cristimil, que, esquecéndose das promesas dadas á fermosa moura do día anterior, tentou sacudir ó réptil con todas as súas forzas. Non foi fácil, pero, tras dunha forte losqueada, a serpe caeu finalmente ó chan provocando unha grande sacudida da montaña. O mozo escapou para a súa casa e nunca máis tivo azos para achegarse polo monte.

Os segredos e o ouro de Lámbrica quedaron ocultos para sempre. Ninguén máis puido ver á fermosa moura peiteando os seus louros cabelos naquela peneda da cima do castro. Hoxe está cerrado con aramio para cobrarlle entrada a todos os que queiran visitar a Silla do Rei, pero só a moura e o mozo de Cristimil sabían onde se atopaba.







Web Arredor de Lámbrica
Categoría: Lámbrica e o seu territorio - Publicado o 26-12-2014 20:20
# Ligazón permanente a este artigo
LÁMBRICA
LÁMBRICA (epígrafe da ara de Bandua de Eiras)
BANDV/R? LAMB/RICAE AE/MILIVS RE/BURRIN...

Transcrición do epígrafe da ara de Bandua de Eiras (San Amaro, Ourense), onde figura o posible nome do castro de San Cibrán das Las, LÁMBRICA. Esta transcrición foi realizada dixitalmente, repasando fotografías obtidas nunha visita á ara en xuño de 2007.





Transcripción del epígrafe del ara de Bandua de Eiras (San Amaro, Ourense), en el que es posible que figure el nombre del castro cercano de San Cibrán das Las, LÁMBRICA. Esta transcripción ha sido realizada digitalmente, repasando fotografías obtenidas en una visita a la casa en la que se encuentra el ara, en el mes de junio de 2007.

(C) Felisindo Glez. Iglesias




Ver artigo: O topónimo da vella Lámbrica na ara de Bandua de Eiras
www.arredordelambrica.webnode.es
Ver galería de fotografías da ara de Bandua de Eiras
Ver artigo O topónimo Lámbrica na ara de Bandua de Eiras
Categoría: Lámbrica e o seu territorio - Publicado o 11-12-2014 16:27
# Ligazón permanente a este artigo
Porta antiga na Reguenga (Eiras)
Neste enlace podemos ver un documento de petición á Consellería de Cultura da Xunta de Galicia sobre a catalogación e solicitude de protección dos petroglifos da Ermida en 2009. No mesmo escrito solicitábase igualmente a protección da ara de Bandua de Eiras. Acompáñase tamén a contestación da Consellería de Cultura a ese escrito, resposta que non chegaría ata 2011, na que, sorprendentemente, se esqueceron da ara de Bandua. En 2014 todo segue igual. A porta das administracións culturais segue a estar pechada para Lámbrica. (http://arredordelambrica.webnode.es)
arredordelambrica.webnode.es
Categoría: Recursos culturais en perigo - Publicado o 12-09-2014 09:49
# Ligazón permanente a este artigo
O retablo barroco de Santa Uxía de Eiras
San Xosé no retablo de Eiras (San Amaro)Na contorna inmediata do lugar onde se atopou a ara de Bandua de Eiras está a igrexa parroquial de Santa Uxía. É un edificio realizado entre os séculos XVII e XVIII, con capela anexa onde di que a "HIZERON Y DOTARON A SU COSTA BARTOLOMÉ VÁZQUEZ DE SABARIZ FAMILIAR DEL SANTO OFICIO DE INQUISICIÓN Y CATALINA VÁZQUEZ SU MUJER Y HEREDEROS", según podemos ler nunha inscrición exterior. Don Bartolomé Vázquez de Sabariz finou en Eiras en novembro de 1628.

Non hai vestixios de construcións románicas, aínda que por tradición oral chegamos a saber que había "un carneiro" no adro, desaparecido, e que Eiras tivera unha "igrexa de carneiro". Con todas as reservas posibles, podemos sospeitar da existencia dunha antiga igrexa en Eiras antes do edificio que agora coñecemos, pois os "carneiros" son moi habituais coroando os cumios nos tellados das igrexas románicas.

Pero na contorna da actual igrexa e da casa reitoral foron atopados restos aínda moito máis antigos, da época romana: Ademais de tegula, apareceu algo tan curioso coma un mosaico, que foi enterrado inmediatamente por orde do párroco, feito do que temos noticia a través de CHAMOSO LAMAS e de RODRÍGUEZ COLMENERO.

No exterior da parte máis antiga da igrexa, no muro norte, atopamos algunhas pedras curiosas con debuxos de reticulados, que deberon ser aproveitadas de construcións anteriores.

Xa dentro do templo é destacable o retablo maior, feito por Francisco de Castro Canseco en 1704. Consta de dous corpos e tres rúas ou canles, delimitadas por esveltas columnas salomónicas de cinco voltas cheas de vides e acios de uvas. A principios do século XXI foi "restaurado", aínda que a colocación dalgunhas imaxes non foi respectuosa coa disposición orixinal.

Sirva como exemplo iste fermoso San Xosé, unha deliciosa obra que resume perfectamente as características do barroco na escultura. Un pai que mostra con agarimo ó seu Fillo, soportando o vento que lle move as vestiduras pola súa parte dereita. Esta imaxe estaba orixinalmente na parte esquerda do retablo, na zona do Evanxeo, colocada simétricamente ó San Xoán Bautista que está na parte dereita. Ambas imaxes, entre columnas salomónicas, flanqueaban a canle central do retablo onde debeu existir un expositor do Santísimo. A fotografía é de 1994.

No corpo alto ou ático do retablo estaba a imaxe da patroa, Santa Uxía, cos atributos da espada e da palma. Esta imaxe foi realizada expresamente para ser contemplada dende abaixo, alongando desproporcionadamente o seu canon. Arredor da súa fornela existen representacións dos astros: Sol, Lúa e estrelas, unha delas con forma de cruz.

O sagrario deste retablo foi substituído a mediados do século XX polo que se pode ver hoxe. O anterior tiña unha porta de madeira onde estaba esculpida en relevo a escea da Resurrección de Xesucristo.

O fermoso retablo ben merece unha visita, pero terá que ser -como case sempre nestas terras- en horario de culto.


Ver Eiras, San Amaro, na Galipedia
Categoría: Recursos culturais en perigo - Publicado o 31-05-2014 14:05
# Ligazón permanente a este artigo
Prehistoria, protohistoria e arte nas comarcas do Carballiño, do Ribeiro e de Ourense, na contorna da Cidade de Lámbrica (San Cibrao das Las)

arredordelambrica@hotmail.com
 Buscar en Lámbrica
 Categorías de artigos
 Artigos destacados
 Artigos da penúltima páxina
 Galerías de imaxes
 Ligazóns de interese

© by Abertal