Hai uns días lin a novela ‘As rulas de Bakunin’, publicada en Galaxia xa no ano 2000, do autor limiao (co que xa hai algúns séculos compartín algunhas troulas no val de Monterrei) Antón Riveiro Coello. A verdade é que a lectura se me fixo moi agradábel e que, como pasa cos libros que te enganchan, non me chegaban as horas para rematala.

A novela conta a vida do anarquista Camilo Sabio Doldán, e a través dela vemos reflectidos os avatares históricos do século XX. A biografía de Camilo simboliza a vida de todos aqueles que loitaron por un mundo mellor nos tempos da República e que, ao igual ca democracia, viron truncado o seu futuro co golpe de Estado de Franco e a súa tropa.

Camilo sobreviviu ao cárcere grazas a un libro e a súa capacidade para memorizalo, pero outros moitos remataron a súa vida a mans da represión franquista. Este libro é unha homenaxe a todos eles, pero sobre todo aos anarquistas, hoxe tan esquecidos. Unha historia de perdedores que, sen embargo, viviron e fixérono con toda a dignidade que xamais puideron acadar os seus verdugos.

Nas páxinas da novela intercálanse distintas etapas da vida de Camilo, misturándose con sabedoría a acción política e a vida cotiá, nunha unidade que se antolla imprescindible para crer no personaxe. Un personaxe de carne e oso, non un heroe, que sobrevive grazas ao amor, ao amor aos amigos e a súa familia.

A relación de Camilo co seu avó e a de Camilo co seu neto Lázaro enmarcan a historia. Unha historia de vida que nos permite coñecer, pero sobre todo comprender, o que aconteceu neste país no século XX: a emigración, a esperanza republicana, a represión franquista, o exilio, o silencio do franquismo e o esquecemento da transición. Pero que tamén nos presenta con naturalidade, sen énfases innecesarios, o carácter e os sentimentos dun mosaico de persoas cercanas a nós. Persoas que coma nós teñen virtudes e defectos, sen ocultarnos as súas faces máis reprobables.

Unha engaiolante novela que como dixo o propio autor «é unha obra da que estou moi orgulloso porque vai deixar unha boa pegada na miña andaina narrativa, non vai sobre ou anarquismo nin sobre a Guerra Civil. É unha historia de amor dunhas persoas que lles tocou vivir unha época feliz e que a Guerra Civil lles quitou as ideas de liberdade».

Coma case sempre Javier Ortiz sabe poñer El dedo en la llaga na súa columna do diario Público. Reproduzo abaixo o seu artigo sobre o tratamento que na democrática Europa lle damos aos inmigrantes, para min non ten desperdicio e nos sitúa fronte a nosa hipocrisía, fronte ao noso silencio cómplice de abusos contra os máis elementais dereitos humanos. Queremos inmigrantes que traballen barato e non alteren a nosa forma de vida rutinariamente baleira. Enchémonos a boca con grandes palabras pero á hora da verdade refuxiámonos detrás da forza, da violencia institucional. Agora que a crise fai aumentar o noso medo cotiá ao diferente defendemos a nosa urbanización encerrando a persoas que nos sobran en campos de concentración. A Historia nos ensina como o peor do ser humano nace en épocas de crise económica. Seremos capaces de frear o camiño cara o horror fascista ou nos quedaremos atrapados no euríbor?

Estes días estase a conmemorar o inicio da Guerra da Independencia. O 2 de maio o pobo de Madrid iniciou a revolta contra as tropas francesas que pretendían ocupar o reino de España dentro da política expansionista de Napoleón. Coma ocorre con todos os acontecementos históricos presentes na memoria colectiva a interpretación destes feitos está sometida aos intereses políticos e ideolóxicos da actualidade. Para uns foi unha guerra ‘nacional’, a nación en armas contra o invasor; para outros foi unha guerra civil onde a maioría reaccionaria, aguilloada pola Igrexa absolutista, se impuxo aos liberais afrancesados que pensaban co mellor para os españois era un réxime semellante ao xurdido en Francia despois da Revolución de 1789. Uns poñen o acento na valentía e espírito patriótico das guerrillas que se crearon por todo o territorio, mentres outros resaltan a importancia que tiveron as tropas británicas na derrota do exército francés.


Carezo dunha formación suficiente para opinar sobre as características particulares desa guerra, pero quixera denunciar unha vez máis a manipulación da Historia ao servizo duns intereses políticos perfectamente defendibles sen necesidade dun uso espurio do pasado. Por que algúns se volcan no que ocorreu hai 200 anos e pretenden esquecer a Guerra Civil e a Ditadura? Calquera proceso histórico admite interpretacións distintas, así se enriquece o coñecemento histórico. Pero non é admisible a ocultación de acontecementos obxectivos, nin a valoración dos mesmos só en función dunhas teses fundamentalistas non sometidas a unha análise científica rigorosa. Primeiro establécense unhas conclusións e, despois, recóllese do pasado só aquilo que xustifica esas conclusións. O mundo ao revés.

O que ocorreu entre 1808 e 1814 en España foi unha guerra tan salvaxe coma todas, nas que os humildes son sempre os que sofren as peores consecuencias. Unha guerra na que, como en todas, se cometeron toda clase de horrores e que supuxo un fracaso para todos aqueles que pretenderon unha mellora das condicións políticas e socias nas que vivían os españois. En 1814 regresou o infame Fernando VII ao trono (o ‘desexado’ non era digno deste alcume) e o progreso que podería supor a Constitución de 1812 viuse truncado coa volta ao absolutismo do Antigo Réxime.

É importante saber o que pasou, pero sobre todo, temos que preguntarnos por que pasou: por que se mataron e actuaron tan vilmente os guerrilleiros e os soldados franceses e británicos hai 200 anos? por que hoxe se segue actuando da mesma maneira e non sabemos resolver os conflitos sen recorrer ás armas?

Se realmente queremos aprender da Guerra da Independencia temos que botar man de Goya, das súas pinturas e gravados: La lucha con los mamelucos, El 2 de mayo de 1808 en Madrid; El 3 de mayo en Madrid, Los Desastres. Nestes fastos estanse a utilizar para exaltar o patriotismo máis rancio, un sentimento moi baixo. Pero el o que quixo transmitirnos coa súa obra foi o horror da guerra, quixo deixarnos unha lección para que non se repetira. Non tivo éxito, aínda que segue sendo unha referencia para calquera protesta contra calquera guerra. Miremos o horror da guerra que debuxou Goya para nós e berremos Nunca Máis!!! sen perder a esperanza.

Se recuássemos uns anos, até antes do 25 de Abril de 1974, não reconheceriamos Portugal.

Não havia liberdade. Existia censura, a actividade política, associativa e sindical era quase nula e controlada pela polícia política, havia presos políticos, Portugal mantinha uma guerra colonial e encontrava-se praticamente isolado na comunidade internacional.

A informação e as formas de expressão cultural eram controladas, fazia-se uma censura prévia que abrangia a Imprensa, o Cinema, o Teatro, as Artes Plásticas, a Música e a Escrita. Não havia Liberdade.

A actividade política estava condicionada, não existiam eleições livres e a única organização política aceite era a União Nacional/Acção Nacional Popular. A oposição ao regime autoritário de Salazar e depois de Marcelo Caetano, era perseguida pela polícia política (PIDE/DGS) e tinha de agir na clandestinidade ou refugiar-se no exílio.

Os oposicionistas, sob a acusação de pensarem e agirem contra a ideologia e prática do Estado Novo, eram presos em cadeias e centros especiais de detenção (Caxias, Aljube Tarrafal). Não havia Liberdade nem Democracia.

A Constituição não garantia o direito dos cidadãos à educação, à saúde, ao trabalho, à habitação. Não existia o direito de reunião e de livre associação e as manifestações eram proíbidas. Não havia Liberdade.

Portugal estava envolvido na guerra colonial em Angola, na Guiné e em Moçambique, o que gerou o protesto de milhares de jovens e se transformou num dos temas dominantes da oposição ao regime, com especial realce para os estudantes universitários. Não havia Liberdade nem Paz.

Hoje é difícil imaginar como era Portugal antes do 25 de Abril de 1974. Mas, se pensarmos que, por exemplo, as escolas tinham salas e recreios separados para rapazes e raparigas, que muitos discos e livros estavam proíbidos, que existiam nas Rádios listas de música que não se podia passar, que havia bens de consumo que não se podiam importar, que não se podia sair livremente do país, que sobre todos os rapazes de 18 anos pairava o espectro da guerra, será mais fácil compreender porque é que a Mudança teve de acontecer e como é que Portugal se tornou diferente.

Foi assim que grupo de capitães (entre os quais se encontravam Salgueiro Maia, Otelo Saraiva de Carvalho, Vasco Lourenço, Melo Antunes) que desde há alguns meses conspirava contra o regime de ditadura vigente no país fez acontecer a Revolução dos Cravos em Abril de 1974

25/04
0. 20 h A transmissão da canção ”Grândola Vila Morena“ de Zeca Afonso, no programa Limite da Rádio Renancença, é a senha, escolhida pelo MFA (Movimento das Forças Armadas), como sinal confirmativo de que as operações militares estão em marcha e são irreversíveis.
0.30. às 16 h Ocupação de pontos estratégicos considerados fundamentais (RTP, Emissora Nacional, Rádio Clube Português, Aeroporto de Lisboa, Quartel General, Estado Maior do Exército, Ministério do Exército, Banco de Portugal e Marconi).
As forças paramilitares leais ao regime começam a render-se: a Legião Portuguesa é a primeira.
Início do cerco ao Quartel do Carmo, chefiado por Salgueiro Maia, entre milhares de pessoas que apoiavam os militares revoltosos. Dentro do Quartel estão refugiados o Primeiro Ministo Marcelo Caetano e mais dois ministros do seu Gabinete.
16.30h Expirado o prazo inicial para a rendição anunciado por megafone pelo Capitão Salgueiro Maia, e após algumas diligências feitas por mediadores civis, Marcelo Caetano faz saber que está disposto a render-se e pede a comparência no Quartel do Carmo de um oficial do MFA de patente não inferior a corone.
17.45h Spínola, mandatado pelo MFA entra no Quartel do Carmo para negociar a rendição do Governo. O Quartel do Carmo hasteia a bandeira branca.
19. 30 h Rendição de Marcelo Caetano.
20 h Disparos de elementos da PIDE/DGS sobre manifestantes que começavam a afluir à sede daquela polícia na Rua António Maria Cardoso, fazem quatro mortos e 45 feridos.



26/04
A PIDE/DGS rende-se.
Por ordem do MFA Marcelo Caetano e outros elementos afectos ao antigo regime, são enviados para a Madeira.
São libertados os presos políticos de Caxias e Peniche.
29 a 30/05
Regressam do exílio os líderes do Partido Socialista (Mário Soares) e do Partido Comunista Português (Álvaro Cunhal).
01/05
Manifestação do 1º de Maio, em Lisboa, congrega cerca de 500.000 pessoas. Outras grandes manifestações decorreram nas principais cidades do país.

O pasado venres, só uns días despois do 14 de abril, foi enterrada no cemiterio civil Rosario Dinamitera, acompañada pola bandeira republicana.

Chamábase Rosario Sánchez Mora, pero foi rebautizada Rosario Dinamitera polo poema que lle adicou Miguel Hernández. O luns cumpriría 89 anos de compromiso coa causa comunista e antifranquista.

Rosario perdera a man dereita na fronte de Madrid ao pouco de comezar a Guerra Civil, con só 17 anos. Formaba parte das milicias populares que se tiñan formado para frear aos rebeldes do xeneral Mola. Despois da guerra estivo presa tres anos e sobreviviu á posguerra vendendo tabaco de contrabando na Cibeles.

Xunto a ela repousan os restos de dous mitos do movemento obreiro: Pablo Iglesias, fundador do PSOE e da UGT, e Dolores Ibarruri, a Pasionaria, dirixente do PCE. Léronse os versos de Miguel Hernández, berrouse ¡Viva la República! e cantouse La Internacional co puño en alto.

Vaise unha das últimas testemuñas da República e da Guerra Civil. Unha loitadora antifascista que arriscou a súa vida por uns ideais de xustiza social que mantivo durante a longa e dura travesía franquista. Merece todo o noso recoñecemento que hai que facer extensivo a tódalas mulleres que conseguiron ser cidadás coa II República e que perderon a guerra, véndose de novo silenciadas, non só polo franquismo, senón tamén polos seus correlixionarios.

Rosario, dinametera,
sobre tu mano bonita
celaba la dinamita
sus atributos de fiera.
Poema completo

Hai dous anos publicouse a súa biografía:
Fonseca, Carlos: Rosario Dinamitera. Una mujer en el frente. Temas de Hoy, Madrid, 2006.

Enderezo descoñecido é unha breve novela epistolar publicada en 1938 nos Estados Unidos. A súa autora pretendeu con ela denunciar o que estaba pasando na Alemaña nazi cos xudeus, ante a indiferenza do resto do mundo. Tivo que asinar con pseudónimo xa que a historia se consideraba moi dura para ser obra dunha muller.

As cartas entre dous amigos, un xudeu estadounidense e un alemán que regresa a seu país no ano 1932, transmítenos con sinxeleza e claridade como o nazismo se apropiou non só do poder, senón tamén das conciencias de moitos alemáns, que se sumaron á tolemia nazi cunha naturalidade espantosa. Permítenos comprender como a xente ‘normal’, coma nós, pode chegar a sumarse a un réxime de terror, esquecendo os principios éticos máis básicos.

É un libro que utilizo case que tódolos cursos nas clases de 4º da ESO (acompañado dun cuestionario), cuns resultados moi positivos. Coa lectura da novela (pero tamén do prólogo do fillo da autora, que non ten desperdicio) pretendo que o alumnado comprenda como triunfou o nazismo e, sobre todo, que sexan conscientes de que todos podemos caer na trampa do fascismo, que temos que estar sempre vixiantes para non perder a dignidade.

Hai cinco anos, o 8 de abril do 2003, un tanque estadounidense matou ao cámara galego José Couso en Bagdad, durante a invasión do Iraq. Non foi unha acción de guerra (inxustificables tamén) nin segundo as versións máis fiables, tampouco se debeu a un erro ou accidente. O exército non quería testemuñas independentes do que estaba ocorrendo. Non querían que os nosos televisores nos fixeran chegar a verdadeira cara da GUERRA. Esa era a súa preocupación, a opinión pública dos países occidentais, que se tiña manifestado masivamente contra a invasión, alcumada co estarrecedor nome de Conmoción e espanto.

A guerra de Iraq continúa, co seu triste ronsel de mortos, feridos e vidas esnaquizadas. Unha quinta parte dos fogares iraquís perderon polo menos a un membro da súa familia durante os dous primeiros anos da ocupación, e calcúlase que o número de refuxiados é de máis dun millón de persoas. Por suposto, as violacións dos dereitos humanos e da propia lexislación internacional son constantes (lembremos Abu Ghraib).

José Couso é unha vítima máis desa guerra, unha vítima máis próxima a nós. A súa familia (tiña dous fillos) segue loitando para que se faga xustiza, mentres os responsables da súa morte e os ‘señores da guerra’ seguen a alardear da súa deplorable actuación. Aznar declarou o 18 de marzo: a situación de Iraq “sin ser idílica es muy buena” e dixo ademais que “actuaría de igual modo. Aunque fue un momento difícil para mí, mi convicción, mi conciencia y mi mente están claras. Se tomó la decisión correcta”. Este home, ten conciencia, é un iluminado ou un cínico miserable?

A familia Couso segue esixindo a detención dos culpables da morte de José, conseguindo que o proceso continúe a pesar das trabas postas polo Goberno español, temeroso de molestar a Estados Unidos, que quere arquivar a causa. O xuíz da Audiencia Nacional Santiago Pedraz ordenou a busca e captura internacional dos militares estadounidenses responsables, considerando probado que o seu obxectivo era “aterrorizar os xornalistas”, sen embargo o Ministerio do Interior tense negado a cursar as ordes internacionais de detención.

Nun comunicado con motivo do quinto aniversario, a familia Couso di o feito de non poder investigar os feitos acontecidos o 8 de abril en Bagdad, “por la sola razón de la nacionalidad de los presuntos criminales” atenta gravemente “contra las mínimas esencias de las sociedades democráticas”, e denuncian a impunidade dos militares de Estados Unidos, “por el sólo hecho de pertenecer a la nación más poderosa de la tierra”.

Desde aquí manifestamos o noso apoio á familia Couso e, con eles, reclamamos xustiza para el como símbolo de todas as vítimas desa maldade. NON A GUERRA.

1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]