GALEGOXXI



O meu perfil
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

PANORÁMICA DA HISTORIA DA LINGUA

AS ORIXES
I- Na prehistoria están as raíces da nosa identidade: Os primeiros habitantes de Galicia eran de orixe pre-indoeuropea e logo cara o século VI antes de Cristo chegarían aquí tribos de celtas, unha das grandes familias indoeuropeas. Ambos deixaron a súa pegada no galego, son o substrato da nosa lingua.

II- Antes do galego, GALLAECIA: Os romanos chegan ao noso territorio cara o 131 a.C.. Esta terra tiña unha cultura prerromana que chamamos castrexa. Os romanos establecen unha división provincial na península dándolle o nome de Gallaecia a un territorio maior da actual Galicia, que chega polo sur ata o río Douro e polo leste ata Cantabria. A nosa lingua nai, o latín substituíu as linguas dos anteriores poboadores e será a base sobre a que nacerá o galego.

III- GALICIA, o 1º reino medieval de Europa: Coa chegada dos Suevos, un pobo xermánico, baixo o seu dominio consolídase un reino independente que levará o mesmo nome dado antes polos romanos e seguirá falando latín con certas aportacións denominadas de superestrato de orixe xermánica.

IV- Nace o galego e as peregrinacións a Compostela: Entre o VIII e o IX o idioma que fala este reino de Gallaecia diferénciase claramente do que se fala noutros puntos da península, xa non é latín. Polo sur da península os musulmáns fanse fortes, pero van ter escasa presencia no norte. Descóbrese o sepulcro de Santiago en Compostela. Aínda que se fala o galego o primeiro documento escrito non aparece ata moito máis tarde, o ano 1228.



ESPLENDOR E DECADENCIA
V- O esplendor medieval da nosa literatura: Nos séculos XII-XIII o uso do galego xeneralízase mesmo na escrita e será entón cando aparecen as primeiras expresións literarias en forma de cantigas. O desenvolvemento da arte románica tamén será, en certa medida, unha consecuencia dos intercambios culturais do Camiño de Santiago. A lírica galaico-portuguesa será o referente literario de poetas de toda a península e unha das máis importantes de Europa. Ao longo destes séculos, a pesares da independencia de Portugal no 1128, existía unha mesma lingua ao norte e ao sur do Miño.

VI- Decadencia do XIV-XV e os Séculos Escuros XVI-XVIII: A desaparición dunha nobreza galega que promocione a literatura en galego, ao ser substituída por outra de orixe castelá, provocou un proceso de decadencia que non só fai desaparecer o reino de Galicia, senón tamén a súa literatura culta. Son os séculos nos que a lingua galega tras da caída da nobreza perde todo cultivo escrito, pero permanecerá viva entre as xentes humildes, unha poboación iletrada que manterá a fala e unha rica literatura de tradición oral, verdadeira sustentadora da nosa cultura ata ben entrado o século XIX.

VII- Os ilustrados e precursores dunha nova etapa: Á luz dos ilustrados comezarán a disiparse as mestas néboas sobre o noso feito cultural. Martín Sarmiento, foi dos primeiros en preocuparse pola situación do noso idioma e propoñer camiños de normalización cultural como a introdución do galego no ensino, na administración da xustiza ou na igrexa. Xa no século XIX aparecen obras en galego dos chamados precursores que prepararán o camiño para as grandes figuras que virán axiña.



REXURDIMENTO

VIII- O primeiro galeguismo e o Rexurdimento literario: A mediados do XIX en 1846 nace un movemento de reivindicación política, o Provincialismo, que ao ser reprimido pola forza, fixo refuxiarse nun movemento cultural a toda reclamación de dereitos para Galicia. Coa publicación das obras de Rosalía de Castro, Eduardo Pondal e Curros Enríquez comeza o Rexurdimento da nosa literatura culta. Tamén a finais do século dará comezo a andaina dos movementos galeguistas.



O GALEGO NO SÉCULO XX
IX- Unha nova idea de Galicia: Do Galeguismo ao Nacionalismo: Afondando na identidade de Galicia e nas súas necesidades vaise dar paso á constitución do Partido Galeguista, xorde o movemento nacionalista da man das Irmandades da Fala que se preocupan por recuperar e modernizar a tradición cultural galega e superar o complexo de inferioridade dos galegofalantes. A xeración Nós e Castelao son ademais de destacados puntais da nosa literatura, os ideólogos que elaboraran o primeiro Estatuto de Autonomía para Galicia no ano 1936 que sería aprobado en referendum polo pobo galego e que recoñecía o galego como lingua cooficial e lingua obrigada no ensino e a administración.

X- O Franquismo e a instalación do bilingüísmo: Co inicio da Guerra do 1936 o proceso galeguizador paralízase ao resultar vencedor o ditador Franco. A represión xeneralizada tivo unha especial incidencia sobre a nosa lingua. O galego convértese en lingua clandestina ou de uso familiar e coloquial, o seu cultivo literario desprázase fóra de Galicia ao exilio americano. Nun momento de declive do mundo rural, a presión na escola e a proliferación dos medios de comunicación de masas (radio,TV) aséntase o castelán como idioma oficial do réxime e vaise impoñendo o uso do castelán ás xeracións máis novas.

XI- Un difícil proceso de recuperación da identidade: Arredor do 1950 en condicións moi desfavorables comeza un lento e tímido movemento de recuperación editorial ao que se suman iniciativas puntuais como a institucionalización do Día das Letras Galegas a partir do ano 1963. Pequenos pasos que son acompañados da vertebración na ilegalidade dos partidos políticos que van preparando o camiño de volta da democracia e con ela dos dereitos históricos das distintas identidades nacionais do Estado Español tras corenta anos de ditadura.

XII- A Galicia da Normalización: A partir dos anos 80 coa implantación da democracia, da Autonomía e da Xunta de Galicia comeza un proceso de dignificación do uso da lingua galega en todos os ámbitos da sociedade coa aprobación en 1983 da primeira Lei de Normalización Lingüística, e un novo camiño de promoción coa aparición da RTVG, coa introducción por vez primeira do galego no mundo de ensino e da administración, e a aparición de numerosas editoriais galegas. Un proceso que coa incorporación das novas xeracións medrará, asentará a nosa cultura e contribuirá a enriquecer coa nosa aportación o patrimonio universal da Humanidade ao longo do século XXI.
Comentarios (1) - Categoría: HISTORIA DA LINGUA - Publicado o 24-11-2010 21:46
# Ligazón permanente a este artigo
Comezamos a LECTURA De COUSAS
A CARÓN DA NATUREZA

Podes procuarr información xeral sobre este libro e un índice comentado dos seus contidos de Cousas na Galipedia
Comentarios (0) - Categoría: CASTELAO - Publicado o 16-11-2010 11:00
# Ligazón permanente a este artigo
A Galiza da normalización
O galego pasou de ser a lingua do día a día de campesiños e mariñeiros a unha lingua promovida polo goberno autonómico, utilizada na Administración , na educación, etc.

En Galicia, o galego ten consideración de lingua co-oficial. Fai uns 30 anos, algúns pais galego-falantes decidían educar aos seus fillos en castelán, coa idea de que así lles procuraban un mellor nivel social. O resultado eran uns falantes dun castelán bastante galeguizado, sobre todo en canto ao uso dos verbos e certo léxico.No día de hoxe, a Constitución de 1978 recoñece os dereitos autonómicos como nacionalidade histórica, abrindo o camiño para unha normalización do noso idioma.
Hoxe en día, podería dicirse que o galego está de moda, que se deu paso a un "neo-rexurdimento".
No ano 1978, Galicia, igual có resto do Estado, volve a contar cunha Constitución democrática que no seu articulado proclama a "vontade de protexer tódolos españois e pobos de España no exercicio dos dereitos humanos, as súas culturas e tradicións, linguas e institucións", ao tempo que senta as bases dunha nova configuración xurídico-política: o Estado das Autonomías.
Comentarios (0) - Categoría: HISTORIA DA LINGUA - Publicado o 09-11-2010 09:19
# Ligazón permanente a este artigo
LECTURAS 2010/2011
Este ano participaremos os alumnos/as de 4ºda ESO no Premio Frei Martín Sarmiento convocado polos EDLG da FEREGA que consiste, como xa sabedes de cursos anteriores, en ler unha serie de libros e logo puntuar como xurado o que máis nos gustou. Estas lecturas as realizaredes fundamentalmente na casa.

Os títulos son os que seguen:

5ª categoría:alumnos/as de 4º de ESO
CARBALLUDE, PEPE; Xograres dun tempo novo; Ed. Everest.

Pepe Carballude vén de publicar unha novela titulada Xograres dun tempo novo, que podemos incluir no que se chama narración histórica, pois refírese ás Misións Pedagóxicas que levaron a cultura por vilas e aldeas de toda España. Neste caso a acción transcorre en Galicia, na Costa da Morte. Aínda que se trata dunha obra de ficción hai algúns personaxes con nomes que corresponden a persoas reais, como Rafael Dieste, Carmen Muñoz, Lorenzo Varela, Urbano Lugrís e outros. Fun amigo dos tres primeiros e con eles teño falado en Buenos Aires daquelas xeiras populares de teatro, monicreques, música, lecturas comentadas, artes plásticas, nas que participaron activamente. As Misións en Galicia aparecen por primeira vez na literatura galega con esta novela de Carballude, cando estamos rememorando feitos da nosa historia contemporánea, que ó longo de moitos anos foron deliberadamente esquecidos. A acción ten como fío argumental unha historia de amor entre Francisca e Agustín, activistas republicanos. Ela, mestra en Buño (Malpica) e o seu home pintor vocacional, que foi paseado coma tantos naqueles días tráxicos de 1936. Francisca áchase nunha residencia de anciáns e evoca os anos da xuventude diante dun autorretrato do compañeiro asasinado. Unha fermosa, documentada e ben contada historia como acai a un veterano narrador que sen estridencia, laboriosamente, na lingua popular e á vez culta, que lle vén da súa terra estradense de Rubín, ó tempo que exerce como profesor de latín e tradutor de obras clásicas, deu a coñecer novelas como O talismán dos druídas, Investigación 091, Romaxe de desventuras, A historia do home can, O santo dos croques se fai peregrino, e outros títulos, nunha prosa depurada, enxebre, con doses axeitadas de humor e retranca. En Xograres dun tempo novo aborda o noso autor un tema de gran significación que as novas xeracións deben coñecer.

ANEIROS, ROSA; Ás de bolboreta; Ed. Xerais.
En a Luzada, a cafetería de Patricia, conflúen cada mañá os camiños que transitan os personaxes de Ás de bolboreta, a novela de Rosa Aneiros gañadora do Premio Fundación Caixa Galicia de literatura xuvenil 2009. O de Manuel, un neno de orixe africana. O de Lola e Eusebio, un matrimonio de persoas maiores que viven soas e deben enfrontar as difíciles decisións que esixe a vellez. O de Iqbal, un mozo de pais paquistanís que decidiu marchar de Londres tras os atentados terroristas no metro de 2005. O de Aysel, unha kurda que manifesta a impotencia que sente pola indiferenza con que a comunidade internacional acolle a represión exercida contra o seu pobo por parte do goberno turco. O dos alpinistas do monte Gurugú, dous mozos nixerianos que intentan atravesar a valla da fronteira de Melilla para poder reunirse coa súa tía, que espera todos os días no bar unha chamada que confirme a chegada dos seus sobriños a Galicia. E tamén o de Paco e Adolfo, dous homes covardes que non aprenderon a considerar ás súas mulleres como compañeiras de viaxe, e o da señora Filomena, e o de Ana, e o de Fiño... O xurado do Premio Fundación Caixa Galicia 2009, que outorgou por unanimidade o galardón a esta novela de Rosa Aneiros, sinalou que presenta unha estrutura non xerarquizada, dividida en breves capítulos en onde calquera parte está conectada con todas as demais, unha serie de pezas engarzadas ao igual que se engarzan as vidas dos personaxes da novela"; destacando, ademais, que "mediante a conexión do cotián con outras historias que poden semellar máis afastadas consegue unha intensidade narrativa reforzada polo acertado emprego dos rexistros que se van adecuando aos distintos personaxes que conforman a novela". Para concluír que "Ás de bolboreta” é un relato triste e esperanzador ao mesmo tempo, profundamente humano, solidario e internacionalista."

VILA SEXTO, CARLOS; As sete mortes; Ed. Galaxia.

Fiel ao estilo que o caracteriza dende que aos 14 anos nos sorprendeu como autor precoz co libro Alén da aventura (1992), Carlos Vila Sexto regresa á creación literaria cunha nova novela na que conxuga elementos como o suspense, o terror, o esoterismo e o misterio. Os protagonistas da historia, un misterioso home de pasado incerto e inexplicable facilidade para sobrevivir, e una moza restauradora afectada por un trauma persoal, emprenden unha viaxe que dende Ourense os leva por toda Galicia pasando pola cidade de Lugo, O Courel, Fisterra ou o Monte de Sta. Tegra na ría de Vigo, ata rematar na Torre de Hércules nunha viaxe desesperada, que ao mesmo tempo é unha fuxida para salvar a vida e unha procura da propia identidade, seguindo as pistas encontradas nun antigo pergamiño e no que a lenda se transforma en intrigante realidade… Unha trama moi áxil e ben construída que logra combinar eficazmente os elementos realistas cos esotéricos nunha fantasía coherente e que é un interesante aporte
a este xénero de relatos da literatura xuvenil.


Ademais nós na aula traballaremos coa lectura de A.R. CASTELAO; Cousas do que iremos tamén seleccionando textos para comentar.
Comentarios (0) - Categoría: PLAN LECTOR - Publicado o 08-11-2010 06:47
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal