GALEGOXXI



O meu perfil
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

O maio do popular á poesía


Procura o texto deste poema de Curros Enríquez e compárao (semellanzas e diferenzas) coa letra dun maio humano:

A LETRA DO MAIO DE VILAFRANCA. Distinguimos catro grupos de coplas na letra deste maio que foron transmitidas de xeneración en xeneración, aínda que son a suma de distintos momentos na evolución da tradición, podendo intuir ese proceso de adición de coplas, inevitable por outro lado, e sendo conscientes de que hai algunhas coplas que de sempre foron e sempre deben ser cantadas.

O grupo 1º ou referencial: describe o espertar da natureza, facendo referencia o cambio estacional. Identifícase ao Maio co mes. A súa orixe ten moito que ver co refraneiro. Ponnos no camiño dunha casa ou dun barrio da vila. Do mesmo modo comezan romances tan coñecidos como "Por Mayo era, por Mayo cuando hace la calor..." e outras moitas cantigas populares medievais:
" Marzo airoso, Abril chuviñoso
sacan o Maio florido i hermoso. "
" Entra Mayo con sus flores,
sale Abril con sus amores. "

Podería parecernos chocante que a segunda estrofa estea en castelán. En concreto naceu da fragmentación dun estribillo que aparece no Cancioneiro musical dos séculos XV e XVI ( "Entra Mayo y sale Abril, tan garridico le ví venir...") amplamente versionado no chamado Século de Ouro da Literatura española. Polo tanto sería unha adición á copla inicial tamén de tipo referencial; adición á que non lle costaría moito insertarse dada a súa popularidade. Este grupo de estrofas referenciais dáse tamén noutros tipos de maios. Citemos unha ó azar dun maio figurativo pontevedrés do ano 1840:
"Este mes de maio é o mes das flores,
cando os paxariños ven ós seus amores".

O grupo 2º nuclear ou armazón básico tradicional: Este grupo de coplas dividirémolo a súa vez en dúas.
Principiamos coas estrofas de presentación ou humanizadoras (lembremos que o noso maio é un maio humano) pois a comitiva chega ao pé dun balcón ou a unha praciña onde deben e queren cantar o maio, e primeiramente preséntano. O mes de Maio personifícase ou toma aspecto antropomorfo. O maio-mozo alí presente simboliza nese momento as cualidades positivas de protección e fecundidade atribuidas ao mes. Pode ser tumbado no chan fronte da casa ou no medio da praza. Cremos que coplas de filiación moi próxima introducidas a raíz dos concursos habidos nos anos 70 como a que dí: "Acuestate mayo a descansar, cuando descanses vuelve a cantar" non deben incluirse na letra tradicional do maio de Vilafranca entre outras razóns por non seren tracicionais, ademais de que a copla que incita a deitar o maio xa existe na copla tradicional.. Iremos colocando xunto coas estrofas do noso maio, polo efecto de conxunto que poidan producir nos lectores, outras de maios galegos algúns xa fai máis de cen anos desapareceron. Esta humanizadora do maio-mozo de Lugo é un exemplo: " Este Maio señora é,
este maio que andaba de pé." (Vilafranca).

" Éste é o maio,maiño é,
este é o maio que anda de pé." (Lugo).

A inventiva popular creou outra estrofa que humaniza ao Maio e preséntao cunha pícara connotación sexual propiciada pola estación primaveral das que o etnógrafo J. Frazer nos fala no libro no capítulo titulado: A influencia dos sexos na vexetación. Esta estrofa atoparémola moi semellante noutros maios galegos:

" Víche o Maio, miralle ben,
tres caralliños tamén vo-los ten" (Vilafranca).

" Víste o maio, vístelo ben,
si non o viste, vé-lo eiquí vén. " (O Carballiño)

As estrofas petitorias son tamén un elemento nuclear dos maios pois a comitiva tras presentar o maio-mozo como personificación das virtudes do mes, tras tumbar o maio, esixen dos veciños a súa aportación por colocar ás portas da casa eses bens favorecedores. Mais, que é o que se reclama? Pídense insistentemente no noso e noutros maios galegos ou asturianos castañas secas ou maiolas, símbolo clarísimo do rirual propiciatorio que estes costumes gardan no seu transfondo desde tempos moi, pero que moi remotos. Coméntannos González Palencia e Eugenio Mele no seu libro La Maya que na Beira-Alta portuguesa existe a superstición segundo a cal é preciso comer castañas o 1º de Maio se non queres que te rouben o burro ou morra o teu gando. En Alsacia piden ovos ameazando con que se non se entregan as galiñas non porán en todo o ano ou levaránchas as raposas. Fórmulas petitorias idénticas ou semellantes, como non, nos maios de Santiago, As Nogais,Portomarín, etc...son mui frecuentes. Especialmente significativa é a copla recollida no libro de J.L. Alonso Ponga e A. Diéguez Ayerbe recollida do maio de Santalavilla no Bierzo: " Este é o maio, señora é, este é o maio que anda de pé, que de pe, que de sentadas, señora tire as castañas." A presente copla xunta nunha sola o núcleo esencial ou armazón tradicional sobre o que se estructuran os maio-mozos galegos. Pero voltemos as coplas de petición do noso: FOTO 8 " Tire castañas ,señora María, tire castañas que as ten na cociña" ( Vilafranca). " Tire castañas, señora María, tire castañas que as trae na barrila" (As Nogais). " Tire castañas ,señora Manuela, tire castañas que as ten na mantela" ( Vilafranca). " Déano-las maias, señora María, déano-las maias que están bailando na criba." ( Santiago). " Tire castañas , tía Susana, tire castañas que as ten na romana." " Tire castañas ,tía Narcisa, tire castañas que as ten na camisa." ( Landoiro ). Estas estrofas petitorias deron pé á inserción de coplas novas improvisadas e que por ser recoñecido o vecín citado ,por exemplo, sexa doado lembrala en anos posteriores. Tamén provocaron o acople de outras estrofas que ímolas considerar un grupo aparte. O grupo 3º de coplas de halago ou insulto cántase unha vez que a comitiva é premiada con diñeiro ou castañas. Son cantigas da comitiva agradecendo ou ,no seu caso, denunciando a tacañería con maior ou menor sutileza, tentando en todo momento que na celebración do rito primaveral participen por activa ou por pasiva tódolos veciños. Estas coplas comuis a outras manifestaciois culturais como os aguinaldos,manueles,reis,etc... trunfarán, acadando a súa pervivencia nos anos vindeiros , dependendo da gracia ou ,quizais, do personaxe criticado, da popularidade que sexa capaz de conquerir, establecéndose, deste xeito, unha criba de autoselección e depuración da letra tradicional.Vexamos alguis exemplos: " Estas portas son de ferro , onde vive un caballero." " Estas portas son de de estopa, onde vive un lapasoupas( ou zampatortas)." " Esta casa é de cristal , onde vive un general." " Esta casa é de pedra, onde vive unha doncella." " Esta casa é de palla, onde vive a cagalla." " Esta casa é de losa, onde vive unha roñosa." (Vilafranca). Nestas coplas por unha banda escóllense a casa ou as portas como unha metonimia daquela pola significación non tan solo de lugar adicado á vivenda, se non coma unidade de carácter antropolóxica ou socio-cultural. Esta pasa a ser calificada por materiais nobles e indicadores da riqueza xunto cun reforzo de tinte social (caballero, general, doncella) que contrastan con materiais pobres e adxectivos peiorativos. O grupo de peche cántase para ergue-lo maio,que durante as peticiois estivo tumbado, despedíndose deste xeito ata outro ano. É unha copla das máis frecuentes en maios galegos. Nalguis casos aparece o seu significado máis ás claras noutros maios como o de Viana do Bolo onde cantaban: " Levántate maio, que tanto dormiches, xa pasou o inverno e nono sentiches. " Este verbo : " levantar" voltaría a identificar ó Maio co mes,ou máis ben a referirse de novo ós cambios estacionais cos que abriamos a letra do noso maio, conferíndolle esta estrofa unha estructura pechada cíclica. Ese inverno (e tódolos males que se asocian a él) remata coa renovación primaveral que dá entrada a boas colleitas, permite a prosperidade do gando e felices partos,e é vencido e alonxado de cada casa cando o maio-mozo se levanta para dirixirse á outra veciña . Outro sentido , o burlón ,derivado do maio perezoso que non esperta ainda que pase unha cabaleiría ou un camión (nas versiois máis modernas) ,conflue coa interpretación anterior , pois urxe ó maio a que esperte e dea paso a primavera. A nosa copla de peche dí o seguinte: " Levántate maio, bastante dormiches, pasou un burro e non o sentiches." Fagamos un esquema da división e o concepto de cadanseo grupo coas súas estrofas: 1º Grupo referencial: Describe o espertar da Natureza en Maio. Armazón > Estrofas de presentación ou 2º Grupo nuclear: básico humanizadoras. tradicional. > Estrofas petitorias. 3º Grupo de coplas de halago ou insulto. 4º Peche: Para ergue-lo maio.
Comentarios (0) - Categoría: LINGUA E SOCIEDADE - Publicado o 05-05-2015 07:21
# Ligazón permanente a este artigo
Chuza! Meneame
Deixa o teu comentario
Nome:
Mail: (Non aparecerá publicado)
URL: (Debe comezar por http://)
Comentario:
© by Abertal