GALEGOXXI



O meu perfil
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Un texto de Rafael Dieste

SOBRE A MORTE DE BIEITO

Foi preto do camposanto cando eu sentín boligar dentro da caixa ó pobre Bieito. (Dos catro levadores do cadaleito eu era un). ¿Sentino ou foi aprensión miña? Entonces non podería aseguralo. ¡Foi un rebulir tan maino!… Como a teimosa puvulla que rila, rila na noite, rila de entón no meu maxín afervoado aquel mainiño rebulir.

Pero é que eu, meus amigos, non tiña seguranza, e polo tanto —comprendede, escoitade— polo tanto non podía, non debía dicir nada.

Imaxinade nun intre que eu dixese:

O Bieito vai vivo.

Tódalas testas dos velliños que portaban cirios ergueríanse nun babeco aglaio. Tódolos pícaros que viñan extendendo a palma da man baixo o pingotear da cera, virían en remuíño arredor meu. Apiñocaríanse as mulleres a carón do cadaleito. Escorregaría por tódolos beizos un marmular sobrecolleito, insólito:

¡O Bieito vai vivo, o Bieito vai vivo!…

Calaría o lamento da nai e das irmás, e axiña tamén, descompasándose, a gravedosa marcha que planxía nos bronces da charanga. E eu sería o gran revelador, o salvador, eixo de tódolos asombros e de tódalas gratitudes. E o sol na miña face cobraría unha importancia imprevista.

¡Ah! ¿E se entonces, ó ser aberto o cadaleito, a miña sospeita resultaba falsa? Todo aquel magno asombro viraríase inconmensurable e macabro ridículo. Toda a arelante gratitude da nai e das irmás, tornaríase despeito. O martelo espetando de novo a caixa tería un son sinistro e único na tarde estantía. ¿Comprendedes? Por iso non dixen nada.

Houbo un intre en que pola face dun dos compañeiros de fúnebre carga pasou a insinuación leviá dun sobresalto, coma se el estivese a sentir tamén o velaíño boligar. Mais non foi máis que un lampo. De seguida ficou sereno. E non dixen nada.

Houbo un intre en que case me decidín. Dirixinme ó da miña banda e, acobexando a pregunta nunha surrisa de retrouso, deslicei:

— ¿E se o Bieito fose vivo?

01_sobre_morte_bieito
O outro riu picaramente coma quen di: «Qué ocorrencias temos», e eu amplifiquei adrede a miña falsa surrisa de retrouso.

Tamén me vin a rentes de dicilo no camposanto, cando xa pousarámo-la caixa e o crego requeneaba.

«Cando o crego remate», pensei. Mais o crego acabou e a caixa deceu á cova sen que eu puidese dicir nada.

Cando o primeiro cadullo de terra, bicado por un neno, petou dentro da cova nas táboas do ataúde, rubíronme ata a gorxa as verbas salvadoras… Estiveron a punto de xurdiren. Mais entonces acudiu novamente ó meu maxín a case seguranza do arrepiante ridículo, da rabia da familia defraudada, se o Bieito se topaba morto e ben morto. Ademais o dicilo tan tarde acrecía o absurdo desorbitadamente. ¿Como xustificar non o ter dito antes? ¡Xa sei, xa sei, sempre se pode un explicar! ¡Si, si, si, todo o que queirades! Pois ben… ¿e se tivese morto despois, despois de o sentir eu remexerse, como quizais puidese adiviñarse por algún sinal? ¡Un crime, si, un crime o me ter calado! Oíde xa o rebumbio da xente…

— ¡Pediu auxilio e non llo deron, malpocado!…

— El sentía chorar, quíxose erguer, non puido…

— Morreu de espanto, saltoulle o corazón ó se sentir decer na cova…

— ¡Velaí o tendes, coa cara torta do esforzo!

— ¡E ese que o sabía, tan campante, aí a surrir coma un pallaso!

— ¿É parvo ou que?

Todo o día, meus amigos, andei tolo de remorsos. Vía ó pobre Bieito grafiñando as táboas nese espanto absoluto, máis alá de todo consolo e de toda conformidade, dos enterrados en vida. Chegoume a parecer que todos lían nos meus ollos adormiñados e longanos a obsesión do delito.

E alá pola alta noite —non o puiden evitar— funme camiño do camposanto, coa solapa subida, ó arrimo dos muros.

Cheguei. O cerco por unha banda era baixiño: unhas pedras mal postas, apreixadas por edras e silveiras. Paseino e fun dereito ó sitio… Deiteime no chan, apliquei a orella, e axiña o que oín xioume o sangue. No seo da terra unhas unllas desesperadas rabuñaban nas táboas. ¿Rabuñaban? Non sei, non sei. Alí preto había un sacho… Ía xa cara a el cando fiquei suspenso. Polo camiño que pasa a rentes do camposanto sentíanse pasadas e rumor de fala. Viña xente. Entonces si que sería absurda, tola, a miña presencia alí, daquelas horas e cun sacho na man.

¿Ía dicir que o deixara enterrar sabendo que estaba vivo?

E fuxín coa solapa subida, pegándome ós muros. A lúa era chea e os cans latricaban lonxe.

DIESTE, UN MAGNÍFICO NARRADOR
Lede a continuación esta introdución maxistral ao seu libro "DOS ARQUIVOS DO TRASNO" na que define a súa técnica narrativa.

Introdución

A unidade emotiva consíguese no conto pola obsesión do que ten de sobrevir.
O remate ha de te-la virtude de facer simultáneas no espírito as imaxes que foron sucesivas.
A presencia do remate debe estar atafegada, pero latexando con forte resonancia en tódolos currunchos do relato.
O remate é unha imaxe que fai estoupa-lo conto nas verbas derradeiras, despois de inzalo poderosamente.
O conto é unha pelica na que se sente o pulso dunha imaxe contida.
O conto é o remuíño que fan arredor dunha lámpada moitas bolboretas, todas mergulladas na mesma luz.


ACTIVIDADE DE COMENTARIO:
PARA MOSTRA UN BOTÓN: Agora poderemos ver como aplica esta técnica noutros textos seus. Procura un novo título para comentar.
Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 11-01-2018 07:04
# Ligazón permanente a este artigo
Chegou das Américas
Chegou das Américas un home rico e trouxo consigo un negriño cubano, coma quen trae una mona, un papagaio, un fonógrafo…
O negriño foi medrando na aldea, onde deprendeu a falar con enxebreza, a puntear muiñeiras, a botar aturuxos abrouxadores.
Un día morreu o home rico e Panchito trocou de amo para gaña-lo pan. Co tempo fíxose mozo cumprido, sen máis chatas que a súa cor… aínda que era negro coma o pote, tiña gracia de abondo para facerse querer de todos. Endomingado cun caravel enriba da orella e unha póla de malva na chaqueta, parecía talmente un mozo das festas.
Unha noite de estrelas xurdiu no seu maxín a idea de saír polo mundo á cata de riquezas. Tamén Panchito sentiu, coma tódolos mozos da aldea os anceios de emigrar. E una mañá de moita tristura, gabeou polas escaleiras dun transatlántico.
Panchito ía camiño da Habana e os seus ollos mollados e brillantes esculcaban no mar as terras deixadas pola popa.
Nunha rúa da Habana o negro Panchito tropezou cun home da súa aldea e confesoulle saloucando:
-Ai, eu non me afago nesta terra de tanto sol; eu non me afago con esta xente. Eu morro!

Panchito retornou á aldea. Chegou pobre e endeble; pero trouxo moita fartura no corazón. Tamén trouxo un sombreiro de palla e mais un traxe branco…

LOCALIZACIÓN
Texto de COUSAS de Castelao unha obra narrativa singular composta de relatos curtos acompañada de ilustracións que complementan a narración.
Literatura realista sobre os problemas que atinxen a Galicia do 1º terzo do século XX cun claro sentido concienciador do seus coetáneos.

INTERPRETACIÓN
Asunto: Pachito, un negriño cubano chegou á aldea (Galicia) da mao dun home rico, adaptouse e medoru coma un mozo máis , mesmo á hora de emigrar e embarcar cara a Habana con tristura. Mais alí non se sente ben e decide volver a súa terra.
Tema: O sentimento da terra,(ou o ser dunha terra).
Estrutura:Introdución: Chegada dun negriño á aldea cun home rico
Nó: á morte do home Panchito medra e convértese nun máis na aldea, mesmo á hora de emigrar cara a Habana. Alí non é capaz de vivir.
Desenlace: Volve á aldea, a súa terra pobre como outros moitos volveron da emigración á terra allea.
Elementos da narración:
Voz narrativa: narrador externo omnisciente selectivo preocúpalle o sentir de Panchito.
Personaxes: Protagonista: Panchito. Secundarios: un home rico da aldea e os habitantes da aldea.
Espazo: a Habana e a aldea (Galicia), co como medio/ canle de unión de ambas terras.
Tempo lineal coincidindo o tempo do discurso a (cronoloxía dos sucesos) co tempo relatado: Dende a chegada de Panchito medra, emigra e volve á aldea .
Discurso narrativo-descritivo e cara o desenlace dialogado.

Nivel semántico:
Cadeas léxicas son os fíos que conforman o significado do texto:
Cuba e o seu mundo: Habana, negro…
Medrar e aprender: -iño, deprender, mozo comprido, …
Galicia e a identidade: aldea, parescía talmente, todos, terras deixadas.
Sentimentos: anceios, saloucando, morro…
Aspecto e evolución do protagonista: mona, chatas, endomingado, sombreiro de palla, traxe branco…
Recursos importantes de contido para deducir o ton do texto:
-iño diminutivo afecto e indicador da nenez propiciatoria da aprendizaxe e de que o protagonista medre, que se faga mozo
Comparacións: coma quen trae unha mona, fonógrafo / negro como o pote ( indican a cousificación inicial do personaxe que vai evolucionar sendo unha persoa allea a non ter máis chatas ( certo humorismo) cá cor de aí o valor simbólico do traxe branco (contrastre do final e incluso co debuxo que complementa o texto).
Esta antítese e ata un paradoxo irónico prodúcese dun xeito paralelo cos dous espazos simbólicos tamén: Habana / a aldea.
Enumeracións de elementos da identidade: falar, enxebreza, muiñeiras, aturuxos…
Metáforas dos sentimentos “ollos mollados e brillantes”, “fartura no corazón” mesmo hipérbole e ironía cando Panchito di: eu morro! (fixémonos aquí a utilización da voz do protagonista deixando o modo narrativo-descritivo neste punto culminante da historia.
Adverbios e adxectivación que refozan os valores e recursos semánticos do texto: “parescía talmente”, “terra de tanto sol” e especialmente “súa aldea”no final.
Lirismo : un caravel na orella e unha póla de malva nachaqueta …unha noite de estrelas…
Metáforas do crecemento: “gaña-lo pan”, “saír polo mundo á cata de riquezas” (riqueza-s plural poético) e estoutra con certo valor simbólico “ gabear pola escaleiras dun transatlántico”. “ a popa (do barco como etapa da vida pasada, superada).

Métaforas do mar como camiño (da Habana), “noite de estrelas” como momento de reflexión e de ilusión (esperanza dunha nova vida) que se concreta na mañá que como paradoxo presenta “moita tristura” (a morriña pola terra, ese non afacerse que logo aparecerá na terra de tanto sol (metonimia de calor).

Tamén parece unha ironía que un galego use en Galicia un sombreiro de palla e un traxe branco, propios de lugares de máis calor… el que era natural da Habana e que era negro, agora por riba viste coma un “americano”.


TON: reflexivo polo tema central da identidade, emotivo e sentimental

A forma do texto: o seu ritmo
Un texto que aínda sendo narrativo procura unha vertebración rítmica, un interese pola estrutura rítmica do mesmo nas dúas enumeracións iniciais de tres elementos na introdución . Logo aparece a reiteración ou repetición de elementos: neste text o nome de Panchito, por exemplo, ou estruturas gramaticais ( que sen chegar a ser moi complexas aparecen como paralelismos (eu non me afago, eu non me afago...) e nun momento álxido no texto, mesmo o pronome “eu” (en tres ocacións) lévanos a pensar nun texto de dinamismo lento ou negativo.

No nivel fonolóxico, aínda que non é un poema podemos destacar un elementos de reforzo na idea de interiorización dacultura propia da aldea ao dicir con certa aliteración “aturuxos abrouxadores”.

VALORACIÓN
Un texto reflexivo ao redor da creación da identidade, do ser, onde elementos como a terra onde se cría un condiciona a personalidade. O protagonista escollido vaise así humanizando progresivamente e á par da súa aprendizaxe e crecemento, pasa de ser tratado coma unha cousa a ser un máis da aldea, cargado de emotividade e simbolismos de Cuba a Galicia e de negriño a un home de traxe branco, iso si pobre e con moita fartura no corazón.
Ademais do galeguismo que respira polo tema central, o sentimento da Terra, preocupación evidente dos autores do 1/3 do século, o texto deixa ver as claras o estilo de Castelao na carga emotiva e emocional coa que arroupa aos seus personaxes humildes, o lirismo incluso na procura un ritmo interno na narración, certo humorismo e a sinxeleza da linguaxe e do relato que presenta sempre un coidado final.
Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 30-11-2017 07:21
# Ligazón permanente a este artigo
Imos facer un comentario da mao de Castelao

Castelao é un autor doado de ler e de comentar. Imos ir comentando textos do seu libro: Cousas, un libro de lectura deste primeiro trimestre do curso.

Para comentar un texto literario

Agora podes ver o esquema dun comentario e un modelo
comentando un texto de Castelao
Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 26-10-2017 06:02
# Ligazón permanente a este artigo
Un texto comentado que pode servir de guía
O texto Cando Bieito quedou orfo... do libro de Cousas de Castelao
Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 06-02-2015 14:19
# Ligazón permanente a este artigo
Para COMENTAR textos de COUSAS de Castelao.
QUE É COMENTAR UN TEXTO?

Identificar un tema central ou idea que pretende comunicar un autor e argumentar cos recursos significativos do texto esa idea escollida.
Identificar o autor con respecto a un texto polo seu estilo e temática.

Un exemplo:

1-Identificar cal é o tema central dun texto
- Os recursos máis significativos que na primeira lectura nos chaman á atención, axúdannos:

"Chámanlle a "Marquesiña" e os seus peíños endexamais se calzaron. Vai á fonte, depelica patacas e chámanlle a "Marquesiña". Non foi á escola por non ter chambra que pór e chámanlle a "Marquesiña". Non probou máis lambetadas que unha pedra de zucre e chámanlle a "Marquesiña".
A súa nai é tan probe que traballa de xornaleira na casa do Marqués.

¡E aínda lle chaman a "Marquesiña"!


Argumentos: Neste texto o contraste entre a palabra Marquesa e todo o que non ten (antítese e ironía) esa meniña - iña, un personaxe central pobre e inocente/ indefenso, destacado polo diminutivo.
Tema : a inxusta división social.

2-Na procura da identificación do autor texto anterior reparamos na temática e no estilo:

A temática: A preocupación polos problemas das clases humildes e co contexto galego (conflito de clase entre a fidalguía e labregos-mariñeiros de 1º terzo do século XX).
O estilo: O lirismo e humorismo no tratamento dos personaxes para retratar a Galicia real da súa época. Prosa sinxela sen adornos,pero coidados finais.

Trátase dunha “cousa” de Castelao.



CALES SON AS PARTES DUN COMENTARIO?

1-Lectura e información (se é preciso consultar palabras no dicionario)

2-Localización (xénero, autor, obra, data e contexto social e literario do texto a comentar)

3-Interpretación ou núcleo (o máis importante do comentario, mellor seguir esta orde):
a) Asunto ou resumo, tema central e punto de vista (lírico ou narrativo)
b) Estrutura (partes, relacións e elementos que as vertebran. Na narrativa: personaxes, espazo, tempo e discurso)
c) Linguaxe (por niveis: o semántico: o ton/ contido, o morfosintáctico: o ritmo/ forma e, no caso de ser poesía, o fónico: rima/sonoro)

4-Valoración (Reunir todos os argumentos e conclusións).

Exemplo de Comentario do texto: Chamámbanlle a Marquesiña.

I-LOCALIZACIÓN
Trátase dun relato de Cousas de Castelao, un conxunto de ilustracións e textos que procuran reflectir dun xeito entre realista e crítico a Galicia de comezos do XX. Atopamos temas como o mundo labrego, mariñeiro e o da emigración, tamén o da fidalguía.
O contexto literario das Irmandades da Fala e a Xeración Nós que traballan arreo polo desenvolvemento da prosa e da narrativa en galego.

II-INTERPRETACIÓN
a)Asunto:(resumo)Retrato da desigualdade imperante a través dunha meniña pobre á que chaman “a Marquesiña” porque axuda a súa nai que traballa na casa do Marqués.
Tema: a inxusta división social da
Galicia do 1900.
Punto de vista: Un narrador en 3ª persoa omnisciente.

b)Estrutura (partes e elementos do texto):
Introdución: (L.1) o contraste rotundo entre o nome e andar descalza
Nó:Descrición selecticva da vida da meniña pobre.
Desenlace: Descúbrese o motivo do nome co que se coñece a rapaciña. Engádese un epifonema exclamativo

Personaxes: Protagonista “a Marquesiña” (antagonista o Marqués, secundario a nai da rapaciña).
Espazo: a Galicia de comezos do XX na praza dunha vila.
Tempo Relatado: momentos precisos da infancia da “Marquesiña”.
Tempo do Discurso: visión non lineal retrospectiva e volta ao presente.

c) A Linguaxe:( o apartado máis importante onde debemos non só citar recursos existentes,senón tamén argumentar a súa función no texto con respecto ao tema).
Nivel semántico ou de contido:
- Cadeas léxicas: Insistente “Marques-iña” (idea de meniña) fronte léxico e accións negadas por adverbios que evidencian pobreza, a escaseza aínda máis inxusta e cruel ao tratarse dunha persoa non adulta.
-Recursos: Contraposición ou antíteses (rico/ pobre), Enumeración, diminutivos (debilidade e inocencia do protagonista), epíteto (probe) epifonema (ironía tráxica)
Do que deducimos ou argumentamos o seu ton crítico e emotivo para provocar un sentimento solidario cos que sofren a inxustiza.

Nivel morfosintáctico ou de forma:
- Recursos: Repetición como se dun paralelismo, anáfora se tratase “chámanlle marquesiña” intensificación por repetición. Polisíndeton.
Do que deducimos e argumentamos un ritmo lento que incide na mirada sobre a pobre e inocente rapaza que sofre unha inxusta situación.

III- VALORACIÓN:
Trátase dun texto narrativo da prosa galeguista de comezos do XX, neste caso de corte realista e crítico, cun fondo humorismo emotivo, denuncia da desigualdade social, un dos problemas socias da Galicia que Castelao retrata colocándose ao carón dos humildes.

Trátase dun texto de Cousas, cuxo estilo une maxistralmente unha ilustración a un texto de curta extensión, cargado de lirismo e intención cunha narrativa sinxela, estrutura coidada, moi característica e persoal.


Comentarios (1) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 19-11-2013 23:07
# Ligazón permanente a este artigo
O HIMNO GALEGO, único himno do mundo que comeza cunha pregunta.
Este texto tan emblemático á hora de comentarse esixe de nós unha certa paciencia pois precisamos inicialmente despexar dúbidas de caracter léxico que a todos nos asaltan cando lemos con intención de comprender en profundidade este texto de Pondal.

Eduardo Pondal recibía un encargo do músico mindoniense Pascual Veiga dunha letra para a composición dun himno para Galicia. A primeira versión foi rexeitada por problemas rítmicos. Pondal xa de por si era un poeta dado a constante reelaboración e pulido dos seus textos. Tivo que realizar unha segunda que a altura do 22 de abril de 1890 satisface xa ao músico. A intención era presentala nun certame que se celebraría no mes de agosto dese mesmo ano na Coruña, pero esta composición non foi finalmente interpretada ata 1907 un 20 de decembro fóar de Galicia, entre galegos emigrados no Gran Teatro da Habana, nunha homenaxe póstuma ao músico Pascual Veiga.
O himno comeza cunha pregunta, é unha cuestión singular e curiosa que foi interpretado por máis dun humorista como evidencia do noso carácter.

O certo é que unha voz pregunta polo significado do rumor dos piñeiros, unha pregunta anónima que iremos identificando a medida que nos adentramos no mundo épico ao que nos traslada o bardo de Bergantiños. Se cadra hai alguén que aínda non saiba que é un bardo. Esta palabra non é a única que debemos coñecer para entender ben o noso himno.

Que din os rumorosos
na costa verdescente
ao raio transparente
do prácido luar?
Que din as altas copas
de escuro arume arpado
co seu ben compasado
monótono fungar?

Do teu verdor cinguido
e de benignos astros
confín dos verdes castros
e valeroso chan,
non des a esquecemento
da inxuria o rudo encono;
desperta do teu sono
fogar de Breogán.

Os bos e xenerosos
a nosa voz entenden
e con arroubo atenden
o noso ronco son,
mais só os iñorantes
e féridos e duros,
imbéciles e escuros
non nos entenden, non.

Os tempos son chegados
dos bardos das edades
que as vosas vaguedades
cumprido fin terán;
pois, onde quer, xigante
a nosa voz pregoa
a redención da boa
nación de Breogán.

Debemos saber que este texto é unha parte dun poema máis longo titulado OS PINOS que ten dez estrofas cuxa lectura axuda tamén a comprender mellor o propio himno, que loxicamnete pode comentarse por separado.

Comecemos logo coas palabras que nos resultan de difícil comprensión:
- os rumososos: unha substantivación dun adxectivo que polo título e polo que se di máis abaixo das "altas copas" refírese a os pinos.
- luar: unha noite de lúa
- arume: o pico ou a frouma que vén sendo a folla dos pinos, unha dobre púa que semella unha arpa, instrumento céltico evocado no adxectivo que o acompaña "arpado"
- monótono fungar:un único son ou ruído que produce o vento nas copas dos piñeiros.
- cinguido: rodear
- confín:fin, linde,estrema. Galicia é Finis Terrae
- castros: Conxunto de vivendas da prehistoria. Evoca a primeira civilización de Galicia, a cultura castrexa.
- inxuria: aldraxe, insulto, ofensa
- rudo:bruto, áspero, groseiro.
- encono:odio,rancor, aversión, exasperación, antipatía, noxo, resentimento… xenreira
- Breogán: Na Mitoloxía o primeiro rei coñecido destas terras que hoxe son Galicia. Mandou construír unha Torre en Brigantium que podería ser a Torre denominada de Hércules na Coruña.
- arroubo:admiración, éxtase, arrebato
- féridos:crueis, violentos ou feros.
- bardos: cantor-poeta das tribos celtas que gardaba coñecía a historia do seu clan recitándoa de memoria, era o garda da memoria do pobo.
- vaguedades:imprecisións,indefinicións
- pregoa:anuncia
- redención: salvación,liberación
- nación: comunidade delimitada pola xeografía e história ademais dunha socio-economía definida e unha cultura propia.


Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 10-05-2012 08:54
# Ligazón permanente a este artigo
Un novo texto para Comentar de Castelao
Un texto de Cousas, de Castelao:

Esta morea de pedras e tellas, de latas tomadas e táboas podres, que semella un cortello abatido, foi o tobo en que viveu moitos anos a vella Fanchuca.
Esta figueira de ponlas ensarilladas foi o amparo da vivenda. Os figos ninguén degoraba comelos porque sabían a miseria.
A vella Fanchuca pregaba de porta en porta, alá cando nas nosas aldeas había máis fartura de pan que de diñeiro. Aínda era no tempo en que cada esmola recibía un bico de quen a daba e outro bico de quen a collía; porque as esmolas non eran cachos de cobre acuñado, que eran codelos de pan ou espigas de millo.
A siña Fanchuca, por ser tan probe e tan vella e por estar tan perto da morte, ía tornándose terra e xa se confundía de lonxe coa lama dos camiños. Mais a vella Fanchuca sabía remozarse o día da festa prendendo na roupa moitos remendiños bonitos: adobíos da súa probeza, que o sol e a choiva de todo o ano ían trocando en novos ferrapos torreiros.
A vella Fanchuca contaba máis de catro veces vinte anos e portaba nas roupas os remendiños de tódalas festas, talmente como levan as plumas os paxaros cativos.
A primeira mostra de probeza que fitaron os meus ollos foi a siña Fanchuca e dende aquela tiven tan aparelladas na miña memoria a vellez e a miseria, que aínda hoxe tódolos vellos enrugadiños parécenme probes de pedir polas portas.
Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 10-01-2012 07:45
# Ligazón permanente a este artigo
Con motivo do día Internacional da poesía e da Auga
Imos dar comezo neste día 22 de marzo ao noso achegamento anual á Poesía. Comezamos a usar como un dos manuais da clase o libro POETÍZATE, unha selección de poemas de autores e autoras galeg@s dende Rosalía atá hoxe escollidos Fran Alonso para que a poesía nos atrape.

Como ademais é tamén o Día internacional da Auga imos co primeiro dos poemas de Cunqueiro, o poeta das mil primaveras para o galego:

Amor de auga lixeira,
muiñeira.

Amor de auga tardeira,
ribeira.

Amor de auga frolida,
cantiga.

Amor de auga perdida,
ña amiga.

E por seguir con poesía e música e primavera en Cunqueiro podedes ver e escoitar e deixarvos atrapar por estes versos cantados:



Deixamos aquí tamén unha entrevista con Cunqueiro:



Cunqueiro, natural de Mondoñedo, é o autor da frase: "mil primaveras máis para o galego"

Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 23-03-2010 17:56
# Ligazón permanente a este artigo
Un comentario dun texto de Castelao

Esta que segue é unha proposta que circula polos libros e que precisa unha pequena explicación ou un modelo de comentario seguindo o esquema que se propón. Colocamos un texto de Castelao de modelo a continuación ( é importante ver o debuxo que realizou para ilustrar este texto o propio Castelao):


Esta morea de pedras e tellas, de latas tomadas e táboas podres, que semella un cortello abatido, foi o tobo en que viveu moitos anos a vella Fanchuca.
Esta figueira de ponlas ensarilladas foi o amparo da vivenda. Os figos ninguén degoraba comelos porque sabían a miseria.
A vella Fanchuca pregaba de porta en porta, alá cando nas nosas aldeas había máis fartura de pan que de diñeiro. Aínda era no tempo en que cada esmola recibía un bico de quen a daba e outro bico de quen a collía; porque as esmolas non eran cachos de cobre acuñado, que eran codelos de pan ou espigas de millo.
A siña Fanchuca, por ser tan probe e tan vella e por estar tan perto da morte, ía tornándose terra e xa se confundía de lonxe coa lama dos camiños. Mais a vella Fanchuca sabía remozarse o día da festa prendendo na roupa moitos remendiños bonitos: adobíos da súa probeza, que o sol e a choiva de todo o ano ían trocando en novos ferrapos torreiros.
A vella Fanchuca contaba máis de catro veces vinte anos e portaba nas roupas os remendiños de tódalas festas, talmente como levan as plumas os paxaros cativos.
A primeira mostra de probeza que fitaron os meus ollos foi a siña Fanchuca e dende aquela tiven tan aparelladas na miña memoria a vellez e a miseria, que aínda hoxe tódolos vellos enrugadiños parécenme probes de pedir polas portas.


COMENTARIO
TEMA: A decadencia do ser humano é a pobreza.
Resumo: O lugar onde a vella Fanchuca viviu é unha figueira e un cortello. A siña Fanchuca pedía de porta en porta na aldea de por si pobre. A proximidade á morte achega a vella á terra, aínda que se poña remendiños bonitos. Logo vén a reflexión final do autor que ten dende neno: a asociación mental sobre identificación da miseria e a vellez.

O narrador testemuña, polo tanto un narrador interno, que se nos descobre cara o final do texto, dálle sentido completo a biografía da siña Fanchuca, como icona máis próxima na que se asocian na memoria de Castelao miseria e vellez.

A Estrutura do texto: unha primeira parte dun lugar que evoca en sentido retrospectivo a vivenda do personaxe protagonista, a Siña Fanchuca (ver o nome). O debuxo que acompaña o relato é precisamente unha figueira de pólas ensarilladas. A continuación describe a situación da aldea como contexto de atraso económico onde subsiste Fanchuca. Unha terceira parte na que se repara na condición terreira de Fanchuca e a súa vellez e aspecto. E o final, de tipo conclusivo, no que se extrapola a impresión que dende a nenez do autor provoca a visión da miseria personificada nesta vella, unha asociación coa que invita a reflexión.

Analizando a Linguaxe do texto, en primeiro lugar, abordamos o nivel do contido, do significado. Debemos destacar a descrición inicial palabras relacionadas (cadeas léxicas) coa “vivenda” de Fanchuca punto de arranque da evocación ideas de fachuco, enliado, amoreamento, revolto, podre, derrubado e a metáfora “tobo”, último elemento da enumeración da primeira oración na que aparece previamente un símil “cortello” asociable á connotación do sufixo despectivo en -uco. Esta enumeración inicial, unha selección de substantivos e adxectivos maxistralmente combinados na que Castelao presenta unha asociación degradante, un lugar máis propio de bestas e animais coa intención de retratar unha vivenda indigna do ser humano. Finalmente presenta, en oración aparte e en primeiro plano, unha figueira enmarañada, único amparo daquela vivenda, para convertela nun símbolo do desprezo que provocaba a vella Fanchuca, pois os seus figos, ninguén os degoraba. Unha hipérbole suliñada no momento en que nos dí o por qué: “sabían a miseria”. Xa desta primeira parte do texto se desprende un valor negativo que o narrador presenta como colectivo, asumido polo conxunto dos veciños.
A vella (epíteto case constante ligado a siña Fanchuca vencellando permanentemente vellez á miseria) reside na Aldea. O contexto é Galicia esa economía do intercambio e atrasada onde a esmola se exerce non con moedas (palabra evitada cun rodeo ou circunloquio “cachos de cobre acuñado” a propósito, para facer máis evidente a súa rareza). O punto de partida de onde emerxen as preocupacións de Castelao, o telón de fondo é sempre Galiza. A preocupación polas súas xentes humildes aquí se transparenta na figura da siña Fanchuca. A atención está pois centrada nun pobo, o galego, e nunha clase, a humilde, e no seu retrato sentimental, conmovedor, o ton reflexivo co que aborda a presentación do personaxe no que a miseria, a sitúa mesmo petando na “porta da morte” de aí a hipérbole coa que di que “ía tornándose terra” cofundida na lama dos camiños, metafórica descrición da soidade e desamparo que xa se insinuaba na palabra “tobo” do primeiro parágrafo e mesmo na figueira dos figos da miseria, elementos ligados todos á terra (cadea léxica), esa que nos acolle cando morremos. O dramatismo da situación aparece aínda máis marcado no paradoxo de “querer remozarse” a unha muller “tan vella e tan pobre” o valor dos adverbios de cantidade reforzando a imaxe degradada da protagonista. De novo outro paradoxo que recobra folgos ao colocarse no día da festa ( elemento aparentemente alegre que entoldará no contraste evidente co personaxe mísero que nos presenta) moitos remendiños bonitos ( fixámonos aquí no valor connotativo do diminutivo que evoca afecto e tenrura cara a Fanchuca como querendo aminorar o tráxico destino e a poderosa evocación buscando o contraste dos adxectivos moitos e bonitos) definidos finalmente como os “adobíos da pobreza”, potente metáfora que recolle tamén a intención de destacar por parte de Castelao o inútil (ironía tráxica) que resultaba ese esforzo inxenuo. Esta idea tamén aparece máis abaixo no simil “talmente como levan as prumas os paxaros cativos”, suliñando a imposibilidade de saír dos parámetros da pobreza. Precisamente cara o final deste parágrafo o mesmo autor coa mención metafórica do paso do tempo (sol e chuvia) desenmascara baixo unha nova fórmula literaria, unha metáfora da forma de vestir da siña Fanchuca que é un reclamo da terra que a espera: “novos farrapos torreiros” ( a adxectivo novos reforza a idea paradóxica e ata certo punto antitética (antítese) que domina o parágrafo presentando á vez un choque entre o novo e remozado versus o vello e o farrapo, o remendo. Unha vellez física evidenciada polo circunloquio “máis de catro veces vinte anos” con roupas tamén enrugadas polo paso do tempo como símbolo da pobreza.
No derradeiro dos parágrafos vén a reflexión o ton meditativo expresado nas palabras “viven na miña memoria” como se as ideas fosen tamén seres que habitan en nós e que se instalan para non marchar nunca. Permanencia e insistencia remarcada con expresións adverbiais como “dende aquela” e “aínda hoxe” que suliñan, por unha parte, que estamos ante unha mirada que leva anos lembrando esa imaxe da siña Fanchuca e do que ela representaba (teñamos presente que se nos dí: “a primeira mostra que fitaron os meus ollos” co que se nos deixa a entrever que o narrador testemuña que se dirixe a nós era mozo ou neno, o que nos provoca unha maior carga de dramatismo e de valor sentimental. Por outra banda destaca a importancia da sentencia final, esa semellanza da vellez e a pobreza do ser humano, da asociación de calquera vello enrugadiño (de novo o valor afectivo do diminutivo) coa debilidade e decadencia da que tamén son víctimas os humanos que viven na miseria. Neste páragrafo a insistente aparición do concepto de semellanza nos leva a ineludible asociación de miseria co decaimento físico que supón a ancianidade.

En canto a forma, o ritmo do texto narrativo é pausado ao recrearse na descrición, dada tamén a importancia de elementos gramaticais como os adxectivos e os adverbios, a subordinación. Na reiteración de enunciados e do nome do personaxe ao comenzo de varios parágrafos a modo dunha anáfora imprimen ao texto e no lector esa sensación de constante recreación dun mesmo tema, que sen dúbida queda reforzado con este ritmo lento escollido polo autor.

Nos aspectos fónicos do texto non destacamos especialmente ningún recurso esencial,aínda que podemos falar da sonoridade do nome da protagonista e de posibles aliteracións que reforzan valores connotativos de figuras antes sinaldas como “farrapos terreiros”.

En conclusión, neste texto recoñecemos valores moi singulares do estilo de Castelao tanto á hora de escoller unha temática (contido) que busca a comuñón coas clases humildes de Galicia, a emoción solidaria co ser humano centrada neste caso na pobreza como elemento de decadencia, como á hora de establecer unha estructura textual (forma) na que o final sexa moi relevante, tendo un carácter sintético que provoca a reflexión profunda e universal aínda que parta no seu relato da anécdota singularizada neses seus personaxes retratados con tanta emotividade, con tanta tenrura que contaxian ao lector. A siña Fanchuca recorda aquí a eses grandes personaxes tráxicos do teatro de todos os tempos nos que o personaxe se revela inutilmente (no que se chama ironía tráxica) ante o drama da súa propia existencia. Os remendiños moitos e bonitos cos que nos días de festa vestía a vella Fanchuca, desexo e procura da felicidade, son ante os ollos sensibles de Castelao os adobíos tristes da pobreza.
Castelao como narrador establece fortes relacións co ser galego, coa súa forma de narrar, cos seu estilo achegado a temas tan populares como a morte que aquí tamén se evoca na proximidade de Fanchuca á mesma, recursos tan característicos da nosa literatura como o diminutivo, o certo lirismo das expresións metafóricas comentadas, a proximidade tamén á ironía, neste caso tinxida do escuro da dramática situación do personaxe retratado nos días de festa. Castelao recolle a esencia dunha longa tradición de relato oral para facela pasar polo seu peculiar punto de vista.

No conxunto da obra de Castelao nesta “cousa” reproduce pois unha visión centrada na Galicia do seu tempo, na que a crítica das inxustizas e a denuncia da miseria na que viven labregos e mariñeiros son aspectos esenciais da súa creacción inserta nun contexto literario concreto: no momento emerxente do nacionalismo galego no primeiro tercio do século xx, do que como sabemos Castelao é unha peza substancial.
Comentarios (1) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 11-01-2010 07:07
# Ligazón permanente a este artigo
Imos ver se somos quen de comentar un texto
O texto escollido é un dos autores deste curso. trátase de un dos relatos de COUSAS de Castelao que leva por título: Cando Bieito quedou orfo
ou tamén é coñecido con este outro "o ichaviño".


Cando Bieito quedou orfo de pai e nai, chegou das Américas un parente e levouno consigo. Na véspera de emprender a viaxe, colleu o camiño do monte e alá enriba, no curuto de todo, deixou ben agachado un ichaviño. Foi a idea sentimental dun neno de doce anos.
Despois, nas pampas arxentinas, apurráronlle tódolos cans, cando aínda non sabía gobernarse na soedade dos campos sen camiños. E moito padeceu para deprender a encararse cos homes, rillando as ganas de chorar…
A troco de anacos do espírito Bieito conquireu un sentido novo e, traballando sen acougo, ganou riquezas dabondo. Casouse, nascéronlle fillos e prendeuse en terra allea.
Os trafegos da súa vida non lle deran lecer para lembranzas sentimentais e foi ó cabo de trinta anos de loita cando Bieito alentou forte e puído virarse cara ó pasado. E neste punto a morriña metéuselle na caixa do peito.
Cacheando nos currunchos da memoria as farraspiñas esquecidas do seu ledo vivir de neno, Bieito sempre remataba pensando no ichaviño que deixara gardado no curuto do monte. E non podendo vivir máis tempo sen visitar os eidos nativos, meteuse nun barco e chegou á Terra.
As verbas esquecidas do noso falar, o musgo, os couselo, os fieitos e tódalas cousas que ía topando no camiño enchía de ledicia o seu corazón. Cando chegou ó curuto do monte, os ollos revíanlle felicidade. No mesmo sitio en que o deixara encontrou o ichaviño, e non hai parolas no mundo que poidan darvos idea da emoción de Bieito naquel intre. Despois marchouse cabo dos fillos.
Agora Bieito ten un ichaviño pendurado na súa leontina de ouro e ten unha mágoa na hucha do peito.



Castelao é un autor do primeiro terzo de século momento en que nun mundo convulso e no que Galicia non permanecía allea aos cambios e transformacións sociais que se viñan xerando en Europa. Galicia atópase con serios problemas herdados do XIX á vez nacen movementos sociais, ideolóxicos e culturais que van ideando unha Galicia que loita por facerse universal. O libro de relatos e ilustracións de Cousas é un retrato realista e humano da sociedade galega do momento.

A voz narradora que Castelao escolle para este relato é a dun narrador omnisciente, interesado en coñecer de primeira man os pensamentos e sentimentos do protagonista que é ese rapaz Bieito que ao quedar orfo vai cara América cun parente non sen antes deixar un ichaviño (moeda de pouco valor) enterrado no curuto dun monte. A pesar da dureza dos primeiros anos foi quen de medrar e ter familia e acomodarse na Arxentina, pero no seu interior sempre mantivo recordo do ichaviño e fixo por volver á terra que o vira nacer a unha vez en Galicia na procura do ichaviño todo cada palabra da paisaxe esquecida lle transmitía felicidade. Recuperada a moeda e tras volver a Arxentina agora leva pendurado o ichaviño e no corazón unha mágoa.
O tema central do texto sobre o que asentamos o noso comentario ten un claro contido simbólico: a morriña do emigrante.

Os elementos cos que vertebra a estrutura desta historia reflexiva ou de intriga psicolóxica son:un personaxe protagonista un neno orfo que ten que emigrar e que vai ir medrando á vista do lector, nunha panorámica rápida ao longo da súa vida nunha especie de retrospección(véxase o "agora" que se sitúa na fin do texto). Esta panorámica detense nuns momentos moi selectivos da vida de Bieito, aqueles nos que se evidencia a relación do emigrante coa súa terra, esa Terra con maiúscula evocada como "un ledo vivir de neno" fronte a visión desoladora das pampas arxentinas. Este retrato sentimental ofrécenos datos como a da súa boa fortuna,(Bieito representa a eses emigrantes que lles foi ben) á hora de saber gañar riquezas e ter unha familia, mais o autor destaca especialmente as súas carencias sentimentais, carencias que teñen que ver precisamente coa súa terra natal. Trátase pois dun personaxe ata certo punto caricaturizado no sentido de que Castelao pon en evidencia de xeito moi marcado para que o lector note a saudade, a vida emocional que sente Bieito.
Poderíamos dividir en tres partes (introdución, nó e desenlace). A primeira serían as seis primeiras liñas do texto na que se nos relata a infancia do protagonista truncada pola perda dos seus pais e pola marcha repentina de Galicia. Unha parte central na que se nos fala por un lado das dificultades iniciais á chegada a Arxentina e
o seu asentamento e mellora material para resaltar logo as carencias sentimentais, condición do emigrante que nos leva á fin do relato cun reencontro cargado de emoción coa súa terra antes de volver de novo a América a carón da familia que alí ten mais cunha lembranza nostálxica da súa terra natal pendurada no corazón.

Se analizamos a linguaxe veremos axiña como unha gran parte do léxico empregado por Castelao neste texto lévanos ao terreo dos sentimentos: orfo e sentimental son os dous adxectivos destacados na introdución, para avanzar cunha serie de verbos moi significativos que describen a dureza dos primeiros anos na emigración "apurrar", "padeceu", "encararse","chorar" e substantivos tan representativos do sentir de Bieito: "soedade", "lembranzas", "pasado", "memoria" e "morriña". Debe chamarnos á atención das dúas ocasións nas que aparece a palabra terra, polarizando con claridade os dous espazos nos que se desenvolve a historia. A "terra allea" na que en principio todo eran “ campos sen camiños”, fermosa metáfora das dificultades coas que se atopa neste terreo no que el se ve obrigado a "prender" coma se fose unha planta transplantada fronte a Terra con maiúscula a que bota de menos e que cando pisa de novo converte nun verxel vexetal de musgo, couselos e fentos que lle fan feliz. Todos os adxectivos e substantivos referidos a esta Terra con maiúscula son positivos aparece a palabra felicidade, acompañada do verbo "encher", a palabra "ledicia" ou "emoción". A semántica do texto lévanos constantemente ao territorio dos sentimentos.
Outras probas do ton emotivo co que o relato nos envolve son os recursos máis evidentes. En primeiro lugar un símbolo moi destacado é o ichaviño, unha moeda que é soterrada por un neno e que tras das dificultades nas que lle “apurraron todos os cans”( unha metáfora e unha hipérbole porque son todos os problemas posibles) e nas que “rillaba”( un verbo que xunto cos metafóricos e feros cans de antes nos suxire o mundo animal, inferior á condición humana, asociación referida ao que sente un emigrante) cando ao fin Bieito puido “alentar” (tomara aire ou recompoñerse), unha vez que puido “virarse cara o pasado” é dicir unha vez que medrou e mellorou vai ter de novo na súa memoria, metido na “caixa do peito”, metáfora do corazón, do sentimento. Ese alegórico ichaviño da morriña pola Terra (nótese o diminutivo por ser moeda de pouco valor, pero sobre todo porque nos marca o afecto que el lle tiña) rematará pendurado nunha cadea de ouro, e que quedara a agochado, oculto como un tesouro nun monte feraz. A Terra é o que lle dá tan gran valor, é a Terra, á que volve Bieito na súa busca e a que redescubre con felicidade nas verbas esquecidas do noso falar (con esta sinxela metonimia evoca a importancia da nosa lingua para o noso país, como sustento da nosa identidade) . O ichaviño soterrado no curuto dun monte (non esquezamos que Galicia significa terra de montañas) cobra pois unha gran relevancia no final do texto pois sempre o levará Bieito, ou calquera emigrante, “na hucha do seu peito”, unha metáfora e un termo real, o corazón, que se repite con insistencia para subliñar o seu ton sentimental. Efectivamente en oposición ás dificultades que se atopou en principio na “soidade dos campos sen camiños” da pampas arxentinas outra metáfora senlleira (fixerse na repetición do son “s” para subliñar a súa importancia) e categórica para definir o lugar onde grazas ao “ traballo sen acougo” e os trafegos que non lle deran lecer expresións metafóricas que connotan o esforzo e a dureza, tras trinta anos de “loita” palabra que coloquialmente nos remite aos atrancos da vida, que imposibilitan o repouso necesario para a reflexión “virar cara o pasado” e que apareza a morriña. Logo veñen “as farraspiñas (outro diminutivo afectivo) esquecidas do seu ledo (epíteto para marcar positivamente as vivencias infantís da terra natal) vivir de neno” que o levarán finalmente cara a felicidade da súa terra que “enchía de ledicia o seu corazón” de novo outra hipérbole ou esaxeración para deixar claro o contraste de sentires nas dúas terras que habita.

Ademas do lirismo que se trasloce de cada un dos momentos escollidos por Castelao da vida do emigrante simbólico que chamou Bieito (reparemos no nome), podemos observar un elemento rítmico que nos lembra a unha especie de "anáfora" no corazón do texto que se aprecia na repetición da palabra-símbolo "ichaviño" coma se fose un latexar constante da morriña no peito do Bieito.
No ritmo do texto tamén hai un xogo de contrastes para conducir ao lector cara esta contraposición de espazos e deterse máis nos sentimentos de Bieito. É o intre no que se para a pensar no seu pasado no que se minora o ritmo do texto que transcorría con frases breves, áxiles imaxes que parten da infancia e chegan case á vellez de Bieito, casado e con fillos, o que fai ás persoas botan raíces, como dixemos. E despois da reflexión recréase na súa volta á Terra, ese latexar constante na conciencia do emigrado.



A modo de conclusión indicar que Castelao constrúe un personaxe simbólico dun tipo de emigrante que aparentemente e despois de grandes dificultades superadas non é quen de esquecer a súa Terra e utilizando unha alegoría singular, a do ichaviño vai reconstruíndo as reflexións internas que o levan a desexar ver de novo o seu país e a telo sempre moi presente preto do seu corazón. Ton emotivo, sentimentos contrapostos e a felicidade frustrada en parte por non poder vivir no país que o veu nacer, de aí ese final de apenas dúas liñas que contrasta cun parágrafo moito máis extenso referido ao reencontro coa súa Terra. Un final sempre tan coidado por Castelao no que quere deixar claro que do corazón dun emigrante, por ben que lle vaia, sempre quedará pendurado o ichaviño da morriña do seu. A emigración ese problema social da Galicia na que vive Castelao e que é un dos temas recorrentes do libro de Cousas. Cousas son retratos cargados de humanismo dos galegos seu tempo, da Galicia sobre a que reflexiona, pola que viviu e loitou e que ilustra con palabras e debuxos intimamente imbricados.

Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 25-11-2009 19:27
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal