GALEGOXXI



O meu perfil
 CATEGORÍAS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES

Un texto de Rafael Dieste

SOBRE A MORTE DE BIEITO

Foi preto do camposanto cando eu sentín boligar dentro da caixa ó pobre Bieito. (Dos catro levadores do cadaleito eu era un). ¿Sentino ou foi aprensión miña? Entonces non podería aseguralo. ¡Foi un rebulir tan maino!… Como a teimosa puvulla que rila, rila na noite, rila de entón no meu maxín afervoado aquel mainiño rebulir.

Pero é que eu, meus amigos, non tiña seguranza, e polo tanto —comprendede, escoitade— polo tanto non podía, non debía dicir nada.

Imaxinade nun intre que eu dixese:

O Bieito vai vivo.

Tódalas testas dos velliños que portaban cirios ergueríanse nun babeco aglaio. Tódolos pícaros que viñan extendendo a palma da man baixo o pingotear da cera, virían en remuíño arredor meu. Apiñocaríanse as mulleres a carón do cadaleito. Escorregaría por tódolos beizos un marmular sobrecolleito, insólito:

¡O Bieito vai vivo, o Bieito vai vivo!…

Calaría o lamento da nai e das irmás, e axiña tamén, descompasándose, a gravedosa marcha que planxía nos bronces da charanga. E eu sería o gran revelador, o salvador, eixo de tódolos asombros e de tódalas gratitudes. E o sol na miña face cobraría unha importancia imprevista.

¡Ah! ¿E se entonces, ó ser aberto o cadaleito, a miña sospeita resultaba falsa? Todo aquel magno asombro viraríase inconmensurable e macabro ridículo. Toda a arelante gratitude da nai e das irmás, tornaríase despeito. O martelo espetando de novo a caixa tería un son sinistro e único na tarde estantía. ¿Comprendedes? Por iso non dixen nada.

Houbo un intre en que pola face dun dos compañeiros de fúnebre carga pasou a insinuación leviá dun sobresalto, coma se el estivese a sentir tamén o velaíño boligar. Mais non foi máis que un lampo. De seguida ficou sereno. E non dixen nada.

Houbo un intre en que case me decidín. Dirixinme ó da miña banda e, acobexando a pregunta nunha surrisa de retrouso, deslicei:

— ¿E se o Bieito fose vivo?

01_sobre_morte_bieito
O outro riu picaramente coma quen di: «Qué ocorrencias temos», e eu amplifiquei adrede a miña falsa surrisa de retrouso.

Tamén me vin a rentes de dicilo no camposanto, cando xa pousarámo-la caixa e o crego requeneaba.

«Cando o crego remate», pensei. Mais o crego acabou e a caixa deceu á cova sen que eu puidese dicir nada.

Cando o primeiro cadullo de terra, bicado por un neno, petou dentro da cova nas táboas do ataúde, rubíronme ata a gorxa as verbas salvadoras… Estiveron a punto de xurdiren. Mais entonces acudiu novamente ó meu maxín a case seguranza do arrepiante ridículo, da rabia da familia defraudada, se o Bieito se topaba morto e ben morto. Ademais o dicilo tan tarde acrecía o absurdo desorbitadamente. ¿Como xustificar non o ter dito antes? ¡Xa sei, xa sei, sempre se pode un explicar! ¡Si, si, si, todo o que queirades! Pois ben… ¿e se tivese morto despois, despois de o sentir eu remexerse, como quizais puidese adiviñarse por algún sinal? ¡Un crime, si, un crime o me ter calado! Oíde xa o rebumbio da xente…

— ¡Pediu auxilio e non llo deron, malpocado!…

— El sentía chorar, quíxose erguer, non puido…

— Morreu de espanto, saltoulle o corazón ó se sentir decer na cova…

— ¡Velaí o tendes, coa cara torta do esforzo!

— ¡E ese que o sabía, tan campante, aí a surrir coma un pallaso!

— ¿É parvo ou que?

Todo o día, meus amigos, andei tolo de remorsos. Vía ó pobre Bieito grafiñando as táboas nese espanto absoluto, máis alá de todo consolo e de toda conformidade, dos enterrados en vida. Chegoume a parecer que todos lían nos meus ollos adormiñados e longanos a obsesión do delito.

E alá pola alta noite —non o puiden evitar— funme camiño do camposanto, coa solapa subida, ó arrimo dos muros.

Cheguei. O cerco por unha banda era baixiño: unhas pedras mal postas, apreixadas por edras e silveiras. Paseino e fun dereito ó sitio… Deiteime no chan, apliquei a orella, e axiña o que oín xioume o sangue. No seo da terra unhas unllas desesperadas rabuñaban nas táboas. ¿Rabuñaban? Non sei, non sei. Alí preto había un sacho… Ía xa cara a el cando fiquei suspenso. Polo camiño que pasa a rentes do camposanto sentíanse pasadas e rumor de fala. Viña xente. Entonces si que sería absurda, tola, a miña presencia alí, daquelas horas e cun sacho na man.

¿Ía dicir que o deixara enterrar sabendo que estaba vivo?

E fuxín coa solapa subida, pegándome ós muros. A lúa era chea e os cans latricaban lonxe.

DIESTE, UN MAGNÍFICO NARRADOR
Lede a continuación esta introdución maxistral ao seu libro "DOS ARQUIVOS DO TRASNO" na que define a súa técnica narrativa.

Introdución

A unidade emotiva consíguese no conto pola obsesión do que ten de sobrevir.
O remate ha de te-la virtude de facer simultáneas no espírito as imaxes que foron sucesivas.
A presencia do remate debe estar atafegada, pero latexando con forte resonancia en tódolos currunchos do relato.
O remate é unha imaxe que fai estoupa-lo conto nas verbas derradeiras, despois de inzalo poderosamente.
O conto é unha pelica na que se sente o pulso dunha imaxe contida.
O conto é o remuíño que fan arredor dunha lámpada moitas bolboretas, todas mergulladas na mesma luz.


ACTIVIDADE DE COMENTARIO:
PARA MOSTRA UN BOTÓN: Agora poderemos ver como aplica esta técnica noutros textos seus. Procura un novo título para comentar.
Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 11-01-2018 07:04
# Ligazón permanente a este artigo
OS ESTATUTOS DE 1936 E DO 1981 E A LEI DE NORMALIZACIÓN
Algunhas linguas do Estado Español foon recoñecidas como cooficiais nos Estatutos aprobados antes do golpe militar de Franco do ano 1936, pero ese recoñecemento legal básico para poder exercer a identidade cultural das nacionalidades históricas, como Galicia, foi frustrado tras da Guerra Civil e a Ditadura franquista de aí que ata á volta da democracia á morte de Franco non se puidese elaborar de novo un Estatuto para Galicia que proclamase a cooficialidade do galego e incorporase a nosa lingua á administración, a educación e aos medios de comunicación públicos. Este Estatuto foi o de 1981 no que se mandata aos poderes públicos para que garantan o uso normal do noso idioma en todos os planos da vida. Outorgando ademais a competencia de crear unhas leis para desenvolver este dereito recollido tanto na Constitución como no Estatuto.

A Lei de Normalización Lingüística aprobouse en 1983 coa finalidade de abordar un proceso de fomento e regulación do uso do galego por parte dos cidadáns:
O galego é a lingua propia de Galicia. Todos os galegos teñen o dereito* de coñecelo e o dereito de usalo.

Un dos grandes logros desta lei é o feito que os topónimos de Galicia só teñan reango legal en galego e a introdución do galego nos centros de ensino, medios de comunicación, a administración e a xustiza


Existe ademais unha Carta Europea das Linguas Rexionais e Minoritarias asinada polos estados membros da Comunidade (entre os que se atopa España dende o ano 2000) que vela dende as instituciois europeas para que os dereitos lingüísticos no referente a linguas minoritarias ou minorizadas dos cidadáns europeos sexan garantidos.

*Inicialmente en lugar de "dereito" dicíase o "deber", pero este enunciado declarouse inconstitucional.
Comentarios (0) - Categoría: LINGUA E SOCIEDADE - Publicado o 17-12-2017 11:40
# Ligazón permanente a este artigo
Seis poemas de Lorca en galego


NOITURNIO DO ADOLESCENTE MORTO

Imos silandeiros orela do vado
Pra ver o silandeiro afogado
Imos silandeiros veiriña do ar
Antes que ise río o leve pró mar

Súa ialma choraba, ferida e pequena
Embaixo os arumes de pinos e de herbas
Ágoa despenada baixaba da lúa
Cobrindo de lirios a montana núa

O vento deixaba camelias de soma
Na lumieira murcha da súa triste boca
¡vinde, mozos loiros do monte e do prado
Pra ver o adoescente afogado!

¡vinde, xente escura do cume e do val
Antes que ise río o leve pró mar!
O leve pró mar de curtiñas brancas
Onde van e vén vellos bois de ágoa

O vento deixaba camelias de soma
Na lumieira murcha da súa triste boca
¡vinde, mozos loiros do monte e do prado
Pra ver o adoescente afogado!

¡ai, cómo cantaban os albres do sil
Sobre a verde lúa, coma un tamboril!
¡mozos, imos, vinde, aixiña, chegar
Porque xa ise río mo leva pró mar!

¡ai, cómo cantaban os albres do sil
Sobre a verde lúa, coma un tamboril!


*Un fermoso poema que parte dunha impresionante experiencia que Lorca viviu no Bierzo na porta de Galicia coa Barraca e que segundo parece González-Alegre, poeta galego-berciano como nos conta o cantautor Amancio Prada, deixou documentada para a posteridade.
Comentarios (0) - Categoría: AS VANGARDAS - Publicado o 14-12-2017 07:09
# Ligazón permanente a este artigo
Chegou das Américas
Chegou das Américas un home rico e trouxo consigo un negriño cubano, coma quen trae una mona, un papagaio, un fonógrafo…
O negriño foi medrando na aldea, onde deprendeu a falar con enxebreza, a puntear muiñeiras, a botar aturuxos abrouxadores.
Un día morreu o home rico e Panchito trocou de amo para gaña-lo pan. Co tempo fíxose mozo cumprido, sen máis chatas que a súa cor… aínda que era negro coma o pote, tiña gracia de abondo para facerse querer de todos. Endomingado cun caravel enriba da orella e unha póla de malva na chaqueta, parecía talmente un mozo das festas.
Unha noite de estrelas xurdiu no seu maxín a idea de saír polo mundo á cata de riquezas. Tamén Panchito sentiu, coma tódolos mozos da aldea os anceios de emigrar. E una mañá de moita tristura, gabeou polas escaleiras dun transatlántico.
Panchito ía camiño da Habana e os seus ollos mollados e brillantes esculcaban no mar as terras deixadas pola popa.
Nunha rúa da Habana o negro Panchito tropezou cun home da súa aldea e confesoulle saloucando:
-Ai, eu non me afago nesta terra de tanto sol; eu non me afago con esta xente. Eu morro!

Panchito retornou á aldea. Chegou pobre e endeble; pero trouxo moita fartura no corazón. Tamén trouxo un sombreiro de palla e mais un traxe branco…

LOCALIZACIÓN
Texto de COUSAS de Castelao unha obra narrativa singular composta de relatos curtos acompañada de ilustracións que complementan a narración.
Literatura realista sobre os problemas que atinxen a Galicia do 1º terzo do século XX cun claro sentido concienciador do seus coetáneos.

INTERPRETACIÓN
Asunto: Pachito, un negriño cubano chegou á aldea (Galicia) da mao dun home rico, adaptouse e medoru coma un mozo máis , mesmo á hora de emigrar e embarcar cara a Habana con tristura. Mais alí non se sente ben e decide volver a súa terra.
Tema: O sentimento da terra,(ou o ser dunha terra).
Estrutura:Introdución: Chegada dun negriño á aldea cun home rico
Nó: á morte do home Panchito medra e convértese nun máis na aldea, mesmo á hora de emigrar cara a Habana. Alí non é capaz de vivir.
Desenlace: Volve á aldea, a súa terra pobre como outros moitos volveron da emigración á terra allea.
Elementos da narración:
Voz narrativa: narrador externo omnisciente selectivo preocúpalle o sentir de Panchito.
Personaxes: Protagonista: Panchito. Secundarios: un home rico da aldea e os habitantes da aldea.
Espazo: a Habana e a aldea (Galicia), co como medio/ canle de unión de ambas terras.
Tempo lineal coincidindo o tempo do discurso a (cronoloxía dos sucesos) co tempo relatado: Dende a chegada de Panchito medra, emigra e volve á aldea .
Discurso narrativo-descritivo e cara o desenlace dialogado.

Nivel semántico:
Cadeas léxicas son os fíos que conforman o significado do texto:
Cuba e o seu mundo: Habana, negro…
Medrar e aprender: -iño, deprender, mozo comprido, …
Galicia e a identidade: aldea, parescía talmente, todos, terras deixadas.
Sentimentos: anceios, saloucando, morro…
Aspecto e evolución do protagonista: mona, chatas, endomingado, sombreiro de palla, traxe branco…
Recursos importantes de contido para deducir o ton do texto:
-iño diminutivo afecto e indicador da nenez propiciatoria da aprendizaxe e de que o protagonista medre, que se faga mozo
Comparacións: coma quen trae unha mona, fonógrafo / negro como o pote ( indican a cousificación inicial do personaxe que vai evolucionar sendo unha persoa allea a non ter máis chatas ( certo humorismo) cá cor de aí o valor simbólico do traxe branco (contrastre do final e incluso co debuxo que complementa o texto).
Esta antítese e ata un paradoxo irónico prodúcese dun xeito paralelo cos dous espazos simbólicos tamén: Habana / a aldea.
Enumeracións de elementos da identidade: falar, enxebreza, muiñeiras, aturuxos…
Metáforas dos sentimentos “ollos mollados e brillantes”, “fartura no corazón” mesmo hipérbole e ironía cando Panchito di: eu morro! (fixémonos aquí a utilización da voz do protagonista deixando o modo narrativo-descritivo neste punto culminante da historia.
Adverbios e adxectivación que refozan os valores e recursos semánticos do texto: “parescía talmente”, “terra de tanto sol” e especialmente “súa aldea”no final.
Lirismo : un caravel na orella e unha póla de malva nachaqueta …unha noite de estrelas…
Metáforas do crecemento: “gaña-lo pan”, “saír polo mundo á cata de riquezas” (riqueza-s plural poético) e estoutra con certo valor simbólico “ gabear pola escaleiras dun transatlántico”. “ a popa (do barco como etapa da vida pasada, superada).

Métaforas do mar como camiño (da Habana), “noite de estrelas” como momento de reflexión e de ilusión (esperanza dunha nova vida) que se concreta na mañá que como paradoxo presenta “moita tristura” (a morriña pola terra, ese non afacerse que logo aparecerá na terra de tanto sol (metonimia de calor).

Tamén parece unha ironía que un galego use en Galicia un sombreiro de palla e un traxe branco, propios de lugares de máis calor… el que era natural da Habana e que era negro, agora por riba viste coma un “americano”.


TON: reflexivo polo tema central da identidade, emotivo e sentimental

A forma do texto: o seu ritmo
Un texto que aínda sendo narrativo procura unha vertebración rítmica, un interese pola estrutura rítmica do mesmo nas dúas enumeracións iniciais de tres elementos na introdución . Logo aparece a reiteración ou repetición de elementos: neste text o nome de Panchito, por exemplo, ou estruturas gramaticais ( que sen chegar a ser moi complexas aparecen como paralelismos (eu non me afago, eu non me afago...) e nun momento álxido no texto, mesmo o pronome “eu” (en tres ocacións) lévanos a pensar nun texto de dinamismo lento ou negativo.

No nivel fonolóxico, aínda que non é un poema podemos destacar un elementos de reforzo na idea de interiorización dacultura propia da aldea ao dicir con certa aliteración “aturuxos abrouxadores”.

VALORACIÓN
Un texto reflexivo ao redor da creación da identidade, do ser, onde elementos como a terra onde se cría un condiciona a personalidade. O protagonista escollido vaise así humanizando progresivamente e á par da súa aprendizaxe e crecemento, pasa de ser tratado coma unha cousa a ser un máis da aldea, cargado de emotividade e simbolismos de Cuba a Galicia e de negriño a un home de traxe branco, iso si pobre e con moita fartura no corazón.
Ademais do galeguismo que respira polo tema central, o sentimento da Terra, preocupación evidente dos autores do 1/3 do século, o texto deixa ver as claras o estilo de Castelao na carga emotiva e emocional coa que arroupa aos seus personaxes humildes, o lirismo incluso na procura un ritmo interno na narración, certo humorismo e a sinxeleza da linguaxe e do relato que presenta sempre un coidado final.
Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 30-11-2017 07:21
# Ligazón permanente a este artigo
Sobre a 1ª avaliación
-Historia da lingua.
- Galicia no 1º terzo do século XX.

LITERATURA:
- Ramón Cabanillas e as Irmandades da Fala.
- A xeración Nós:
- Vicente Risco.
- Otero Pedrayo
- Castelao
- As características da prosa de Castelao.

LINGUA:
- Prefixos e Sufixos de orixe grega e latina.
- O Estatuto, a Lei de Normalización e a Carta Europea das Linguas Rexionais e Minoritarias.

- Texto descritivo.
Comentarios (0) - Categoría: Xeral - Publicado o 20-11-2017 06:54
# Ligazón permanente a este artigo
Imos facer un comentario da mao de Castelao

Castelao é un autor doado de ler e de comentar. Imos ir comentando textos do seu libro: Cousas, un libro de lectura deste primeiro trimestre do curso.

Para comentar un texto literario

Agora podes ver o esquema dun comentario e un modelo
comentando un texto de Castelao
Comentarios (0) - Categoría: COMENTANDO TEXTOS - Publicado o 26-10-2017 06:02
# Ligazón permanente a este artigo
Que saber sobre Ramón Cabanillas?

Ramón Cabanillas, din os críticos que é a ponte entre o Rexurdimento e o século XX porque "recolle e peneira a inquedanza rosaliana, o celtismo de Pondal e a ira de Curros" os tres grandes autores do Rexurdimento galego, anovando o discurso literario a comezos do XX. Ademais adoita considerar como aporte o achegar a literatura galega ás vangardas por introducir a estética modernista que se pode sintetizar na evocación de espazos e tempos remotos (mitos artúricos) a introdución de novos ritmos (alexandrinos)e recursos novidosos (sensacións lumínicas e a sinestesia).

Saber de tres obras:
-Vento mareiro (Explicar a renovación literaria e modernista que emprende o poeta).
-Da terra asoballada (Apuntar a conciencia cívica co que se converte no poeta das reivindicacións do 1º terzo do século XX).
-Na noite estrelecida (Analizar o simbolismo da temática artúrica).

Tradicionalmente divídense as súas obras en dous grandes grupos:

I) Poesía lírica que ten tres direccións das que participa Vento mareiro

a)Poesía social e combativa de carácter
agrarista. (No desterro, Da Terra asoballada)

b)Poesía intimista que pode lembrar a Rosalía.
(A rosa de cen follas)

c)Poesía costumista con pegadas modernistas

II) Poesía narrativa (épica): Na noite estrelecida.

Cabanillas colabora co líder das Irmandades da Fala Antón Vilar Ponte na elaboración de dúas obras teatrais moi singular: A man da santiña e O Mariscal
Comentarios (0) - Categoría: TEMPO DE IRMANDADES - Publicado o 08-10-2017 13:51
# Ligazón permanente a este artigo
Panorámica e resumo para un primeiro traballo persoal.

No enlace seguinte: Panorámica tes un esquema a seguir para realizar unha presentación propia e enviarma por correo electrónico.

UN SOÑADOR: ITH

DÍA DA TRADUCIÓN

MONS MEDULIO

Comentarios (0) - Categoría: HISTORIA DA LINGUA - Publicado o 25-09-2017 20:48
# Ligazón permanente a este artigo
Indo ás raíces...

DA TERRA E A LINGUA (I)
I- Na prehistoria están as raíces da nosa identidade: Os primeiros habitantes de Galicia eran de orixe pre-indoeuropea e logo cara o século VI antes de Cristo chegarían aquí tribos de celtas, unha das grandes familias indoeuropeas. Ambos deixaron a súa pegada no galego, son o substrato da nosa lingua.
II- Antes do galego, GALLAECIA: Os romanos chegan ao noso territorio cara o 131 a.C.. Esta terra tiña unha cultura prerromana que chamamos castrexa. Os romanos establecen unha división provincial na península dándolle o nome de Gallaecia a un territorio maior da actual Galicia, que chega polo sur ata o río Douro e polo leste ata Cantabria. O latín substituíu as linguas dos anteriores poboadores e será a base sobre a que nacerá o galego.
III- GALICIA, o 1º reino medieval de Europa: Coa chegada dos Suevos, un pobo xermánico, baixo o seu dominio consolídase un reino independente que levará o mesmo nome dado antes polos romanos e seguirá falando latín con certas aportacións denominadas de superestrato de orixe xermánica.
Comentarios (0) - Categoría: HISTORIA DA LINGUA - Publicado o 21-09-2017 19:22
# Ligazón permanente a este artigo
SABER PARA QUE? ... Para mergullar no mundo


Tentei comenzar cun cadro pequeno
pintandolle esquinas os mares e os ceos.
En cada recuncho atopaba dous erros
tan só contaba con ve-lo primeiro.
Cantabas poemas, imaxes con letras
paraba-lo tempo con cada conversa
con cada sorriso tremían as pernas
mentres asubiabas na miña xanela
e logo xa chegaches ti...
Traias toda aquela luz
pechei os ollos esta vez
e mergullei...

O cadro que pinto xa non ten cancelas
vai ceibo de medos e de indeferenza.
Os erros dos anos arroupan as medras
e nos ven asidos gardando as mareas.
Agora somos eu e ti, gardamos toda aquela luz.
Mil cadros para pintar e máis...
Comentarios (0) - Categoría: UNIDADE 0 - Publicado o 21-09-2017 07:06
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal