Este texto tan emblemático á hora de comentarse esixe de nós unha certa paciencia pois precisamos inicialmente despexar dúbidas de caracter léxico que a todos nos asaltan cando lemos con intención de comprender en profundidade este texto de Pondal.
Eduardo Pondal recibía un encargo do músico mindoniense Pascual Veiga dunha letra para a composición dun himno para Galicia. A primeira versión foi rexeitada por problemas rítmicos. Pondal xa de por si era un poeta dado a constante reelaboración e pulido dos seus textos. Tivo que realizar unha segunda que a altura do 22 de abril de 1890 satisface xa ao músico. A intención era presentala nun certame que se celebraría no mes de agosto dese mesmo ano na Coruña, pero esta composición non foi finalmente interpretada ata 1907 un 20 de decembro fóar de Galicia, entre galegos emigrados no Gran Teatro da Habana, nunha homenaxe póstuma ao músico Pascual Veiga.
O himno comeza cunha pregunta, é unha cuestión singular e curiosa que foi interpretado por máis dun humorista como evidencia do noso carácter.
O certo é que unha voz pregunta polo significado do rumor dos piñeiros, unha pregunta anónima que iremos identificando a medida que nos adentramos no mundo épico ao que nos traslada o bardo de Bergantiños. Se cadra hai alguén que aínda non saiba que é un bardo. Esta palabra non é a única que debemos coñecer para entender ben o noso himno.
Que din os rumorosos
na costa verdescente
ao raio transparente
do prácido luar?
Que din as altas copas
de escuro arume arpado
co seu ben compasado
monótono fungar?
Do teu verdor cinguido
e de benignos astros
confín dos verdes castros
e valeroso chan,
non des a esquecemento
da inxuria o rudo encono;
desperta do teu sono
fogar de Breogán.
Os bos e xenerosos
a nosa voz entenden
e con arroubo atenden
o noso ronco son,
mais só os iñorantes
e féridos e duros,
imbéciles e escuros
non nos entenden, non.
Os tempos son chegados
dos bardos das edades
que as vosas vaguedades
cumprido fin terán;
pois, onde quer, xigante
a nosa voz pregoa
a redención da boa
nación de Breogán.
Debemos saber que este texto é unha parte dun poema máis longo titulado OS PINOS que ten dez estrofas cuxa lectura axuda tamén a comprender mellor o propio himno, que loxicamnete pode comentarse por separado.
Comecemos logo coas palabras que nos resultan de difícil comprensión:
- os rumososos: unha substantivación dun adxectivo que polo título e polo que se di máis abaixo das "altas copas" refírese a os pinos.
- luar: unha noite de lúa
- arume: o pico ou a frouma que vén sendo a folla dos pinos, unha dobre púa que semella unha arpa, instrumento céltico evocado no adxectivo que o acompaña "arpado"
- monótono fungar:un único son ou ruído que produce o vento nas copas dos piñeiros.
- cinguido: rodear
- confín:fin, linde,estrema. Galicia é Finis Terrae
- castros: Conxunto de vivendas da prehistoria. Evoca a primeira civilización de Galicia, a cultura castrexa.
- inxuria: aldraxe, insulto, ofensa
- rudo:bruto, áspero, groseiro.
- encono:odio,rancor, aversión, exasperación, antipatía, noxo, resentimento… xenreira
- Breogán: Na Mitoloxía o primeiro rei coñecido destas terras que hoxe son Galicia. Mandou construír unha Torre en Brigantium que podería ser a Torre denominada de Hércules na Coruña.
- arroubo:admiración, éxtase, arrebato
- féridos:crueis, violentos ou feros.
- bardos: cantor-poeta das tribos celtas que gardaba coñecía a historia do seu clan recitándoa de memoria, era o garda da memoria do pobo.
- vaguedades:imprecisións,indefinicións
- pregoa:anuncia
- redención: salvación,liberación
- nación: comunidade delimitada pola xeografía e história ademais dunha socio-economía definida e unha cultura propia.
Este mes de abril estamos traballando co libro POETÍZATE, unha seleción particular do tamén poeta Fran Alonso, que co pretexto de ler poesía está amosándonos que a poesía pode resultar unha lectura amena, atractiva e interesante. Estamos lendo este libro cadaquen como quere, procurando, iso si, poñer en común na aula, cada día, por vontade propia ou por invitación do profesor por veces. Na posta en común xorden cousas moi curiosas, lecturas diversas e achegamentos a poetas e temas insospeitados. Mesmo andamos a construír poemas de cando en vez e descubrimos que na clase, entre os nosos compañeiros/as hai tamén poetas e poetisas. O outro día sen ir máis lonxe leron na clase dous poemas imitando a técnica da "Letanía de Galicia" de Novoneyra, realmente sentidos e bonitos. Se os autores queren colgaremos algunha destas creacións aquí. Mentres tanto seguimos poetizándonos.
Escollemos, para ser orixinais, un poema de Rosalía para celebrar o Día Internacional da Poesía. Seleccionamos un poema titulado "Campanas de Bastabales" e falamos un tanto antes dos "Cantares Gallegos" como libro no que a poetisa cede a voz a galegos e galegas sempre. Ademais de lembrar o emigrante de "adios, ríos, adios fontes..." e a súa despredida da Terra, puxemos outro pequeno e breve exemplo:
-Teño tres pitas brancas
e un galo negro,
que han de poñer bos ovos
andando o tempo;
i hei de vendelos caros
polo xaneiro;
i hei de xuntalos cartos
para un mantelo;
i heino de levar posto
no casamento;
i hei... -Pois mira, Marica,
vai por un neto*,
que antramentres non quitas
eses cerellos**,
i as pitas van medrando co galo negro,
para poñelos ovos
e todo aquilo
do xaneiro, dos cartos
e o casamento,
miña prenda da ialma,
vamos bebendo!
Neste poema vimos unha estrutura dialogada, no que ademais de mellorar o coñecemento de léxico hoxe en desuso como "neto*: vaso de viño" e "cerellos**:farrapos, roupa vella" lembramos o conto da leiteira e o cántaro que racha cos soños dunha rapaza, que no caso do poema son desexos de casamento dos que outra personaxe intenta desenganar con certa ironía "antramentres non quitas eses cerellos" para rematar nun carpe diem!, é dicir, "vamos bebendo!".
Mais o poema ao que nos interesaba chegar é dos poucos que presenta un "eu lírico" que se identifica co íntimo de Rosalía, aínda que o eu realmente diríxese a un ti (apóstrofe):
Campanas de Bastabales,
cando vos oio tocar,
mórrome de soidades.
Cando vos oio tocar,
campaniñas, campaniñas,
sen querer torno a chorar.
Cando de lonxe vos oio,
penso que por min chamades
e das entrañas me doio.
Dóiome de dor ferida,
que antes tiña vida enteira,
agora teño media vida.
Soio media me deixaron,
os que de aló metrouxeron,
os que de aló me roubaron.
Non me roubaron, traidores,
ai!, uns amores toliños,
ai!,uns toliños amores.
Que os amores xa fuxiron,
as soidades viñeron...
de pena me consumiron.
E por que nos interesaba chegar a este poema? Para falar da saudades e das soidades. Fixemos varias preguntas para comprensión do poema como:
1- Que recurso literario se asocia ás campás na primeira estrofa?
Falando da personificación das campás as intervencións dos alumnos/as leváronnos a metáfora continuada ao longo do poema das campás como símbolo da morte.
2-Que figura se agocha nos versos: " mórrome de soidades" ou " sen querer torno a chorar"? Unha hipérbole ou esaxeración que souberon axiña identificar, así como tamén os diminutivos afectivos das "campaniñas".
3- De que se doe Rosalía neste poema? Relemos as estrofas terceira e cuarta. pero se cadra antes habería que preguntarse cal é o termo real que agocha o termo "aló" nese paralelismo da quita estrofa. Hai unha palabra galega que é o Alén que seguro nos axuda a entender esta metáfora.
4-Outra cuestión que debemos desentrañar e explicar a antítese que hai entre amores e soidades. Por certo os amores son calificados de traidores (epíteto)e de "toliños" outra vez un diminitivo, e, por outro lado, as "soidades" aparecen tamén nun plural poético.
Podedes ver este traballo documental sobre a figura de Celso Emilio que programou a CRTVG de gran interese no ano do seu centenario. Ademais de por ser un autor dos que está incluído no apartado de literatura de 4º da ESO.
Este é o poeta da Longa noite de pedra o poeta da antropoética, o home é a base de toda formulación poética. El dicía que "social era toda a poesía, porque se fai para a sociedade para o hoem que vive en sociedade".
Ese día 24 de febreiro comezamos a traballar coa poesía e o primeiro paso debe ser o que vén da man da tradición oral referencia esencial para calquera dos momentos claves da poesía en galego. Na Idade Media as cantigas dos trobadore souberon beber da fonte da tradición, e cando os Séculos Escuros agostaron a nos aliteratura escrita e culta volveu a agromar a auga desta fonte inesgotable e Sarmiento e Pintos e Rosalía beberon de novo para crear os seus textos escritos e comezar así o Rexurdimento.
Digo Vietnam i está xa dito todo
cunha soa palabra.
Pra abranguer a vergonza do mundo,
digo Vietnam e basta."
Celso Emilio Ferreiro no ano do seu centenario.
unha versión recitada aquí
Camiñan ao meu rente moitos homes.
Non os coñezo. Sonme estranos.
Pero tí, que te alcontras alá lonxe,
máis alá dos desertos e dos lagos,
máis alá das sabanas e das illas,
coma un irmáu che falo.
Si é túa a miña noite,
si choran os meus ollos o teu pranto,
si os nosos berros son igoales,
coma un irmáu che falo.
Anque as nosas palabras sean distintas,
e ti negro i eu branco,
si temos semellantes as feridas,
coma un irmáu che falo.
Por enriba de tódalas fronteiras,
por enriba de muros e valados,
si os nosos soños son igoales,
coma un irmáu che falo.
Común temos a patria,
común a loita, ambos.
A miña mau che dou,
coma un irmáu che falo.
Esta morea de pedras e tellas, de latas tomadas e táboas podres, que semella un cortello abatido, foi o tobo en que viveu moitos anos a vella Fanchuca.
Esta figueira de ponlas ensarilladas foi o amparo da vivenda. Os figos ninguén degoraba comelos porque sabían a miseria.
A vella Fanchuca pregaba de porta en porta, alá cando nas nosas aldeas había máis fartura de pan que de diñeiro. Aínda era no tempo en que cada esmola recibía un bico de quen a daba e outro bico de quen a collía; porque as esmolas non eran cachos de cobre acuñado, que eran codelos de pan ou espigas de millo.
A siña Fanchuca, por ser tan probe e tan vella e por estar tan perto da morte, ía tornándose terra e xa se confundía de lonxe coa lama dos camiños. Mais a vella Fanchuca sabía remozarse o día da festa prendendo na roupa moitos remendiños bonitos: adobíos da súa probeza, que o sol e a choiva de todo o ano ían trocando en novos ferrapos torreiros.
A vella Fanchuca contaba máis de catro veces vinte anos e portaba nas roupas os remendiños de tódalas festas, talmente como levan as plumas os paxaros cativos.
A primeira mostra de probeza que fitaron os meus ollos foi a siña Fanchuca e dende aquela tiven tan aparelladas na miña memoria a vellez e a miseria, que aínda hoxe tódolos vellos enrugadiños parécenme probes de pedir polas portas.
O 22 de decembro de 1911 naceu Álvaro Cunqueiro que será unha das figuras máis senlleiras da literatura galega do século XX neste elace podemos ver varios vídeos sobre a vida e a obra deste gran autor: Especial Cunqueiro
Nesta xornada contra a violencia de xénero propomos unha actividade distinta, divertida e moi interesante. Imos combater a violencia de xénero dun xeito un tanto peculiar.
Seredes quen de traducir ao galego este fermoso e intelixente texto dunha autora mexicana chamada Ángeles Mastretta?. Á espera desa audaz e comprometida tradución (que en canto chegue a nós colgaremola) dispoñámonos a ler:
"La tía Chila estuvo casada con un señor al que abandonó, para escándalo de toda la ciudad, tras siete años de vida en común. Sin darle explicaciones a nadie. Un día como cualquier otro, la tía Chila levantó a sus cuatro hijos y se los llevó a vivir en la casa que con tan buen tino le había heredado su abuela.
Era una mujer trabajadora que llevaba suficientes años zurciendo calcetines y guisando fabada, de modo que poner una fábrica de ropa y venderla en grandes cantidades no le costó más esfuerzo que el que había hecho siempre. Llegó a ser proveedora de las dos tiendas más importantes del país. No se dejaba regatear; y viajaba una vez al año a Roma y París para buscar ideas y librarse de la rutina.
La gente no estaba muy de acuerdo con su comportamiento. Nadie entendía cómo había sido capaz de abandonar a un hombre que en los puros ojos tenía la bondad reflejada. ¿En qué pudo haberla molestado aquel señor tan amable que besaba la mano de las mujeres y se inclinaba afectuoso frente a cualquier hombre de bien?
- Lo que pasa es que es una cuzca – decían algunos.
- Irresponsable - decían otros.
- Lagartija -cerraban un ojo.
- Mira que dejar a un hombre que no te ha dado un solo motivo de queja.
Pero la tía Chila vivía de prisa y sin alegar, como si no supiera, como si no se diera cuenta de que hasta en la intimidad del salón de belleza había quienes no se ponían de acuerdo con su extraño comportamiento.
Justo estaba en el salón de belleza, rodeada de mujeres que extendían las manos para que les pintaran las uñas, las cabezas para que les enredaran los chinos, los ojos para que les cepillaran las pestañas, cuando entró con una pistola en la mano el marido de Consuelito Salazar. Dando de gritos se fue sobre su mujer y la pescó de la melena para zangototearla como el badajo de una campana, echando insultos y contando sus celos, reprochando la fondonguez y maldiciendo a su familia política, todo con tal ferocidad, que las tranquilas mujeres corrieron a esconderse tras los secadores y dejaron sola a Consuelito, que lloraba suave y aterradoramente, presa de la tormenta de su marido.
Fue entonces cuando, agitando sus uñas recién pintadas, salió de un rincón la tía Chila.
-Usted se larga de aquí – le dijo al hombre, acercándose a él como si toda su vida se la hubiera pasado desarmando vaqueros en las cantinas_. Usted no asusta a nadie con sus gritos. Cobarde, hijo de la chingada. Ya estamos hartas. Ya no tenemos miedo. Déme la pistola si es tan hombre. Valiente hombre valiente. Si tiene algo que arreglar con su señora diríjase a mí, que soy su representante. ¿Está usted celoso? ¿De quién está celoso? ¿De los tres niños que Consuelo se pasa contemplando? ¿De las veinte cazuelas entre las que vive? Esta pobre Consuelito que no ve más allá de sus narices, que se dedica a consecuentar sus necedades, a ésta le viene usted a hacer un escándalo aquí, donde todas vamos a chillar como ratones asustados. Ni lo sueñe, berrinches a otra parte. Hilo de aquí: hilo, hilo, hilo -dijo la tía Chila tronando los dedos y arrimándose al hombre aquel, que se había puesto morado de la rabia y que ya sin pistola estuvo a punto de provocar en el salón un ataque de risa-. Hasta nunca, señor – remató la tía Chila-. Y si necesita comprensión vaya a buscar a mi marido. Con suerte y hasta logra que también de usted se compadezca toda la ciudad.
Lo llevó hacia la puerta dándole empujones y cuando lo puso en la banqueta cerró con triple llave.
- Cabrones éstos –oyeron decir, casi para sí, a la tía Chila.
Un aplauso la recibió de regreso y ella hizo una larga caravana.
- Por fin lo dije – murmuró después.
- Así que a ti también –dijo Consuelito.
- Una vez –contestó Chila, con un gesto de vergüenza.
Del salón de Inesita salió la noticia rápida y generosa como el olor a pan. Y nadie volvió a hablar mal de la tía Chila Huerta porque hubo siempre alguien, o una amiga de la amiga de alguien que estuvo en el salón de belleza aquella mañana, dispuesta a impedirlo."
Este texto tan emblemático á hora de comentarse esixe de nós unha certa paciencia pois precisamos inicialmente despexar dúbidas de caracter léxico que a todos nos asaltan cando lemos con intención de comprender en profundidade este texto de Pondal.
Este mes de abril estamos traballando co libro POETÍZATE, unha seleción particular do tamén poeta Fran Alonso, que co pretexto de ler poesía está amosándonos que a poesía pode resultar unha lectura amena, atractiva e interesante. Estamos lendo este libro cadaquen como quere, procurando, iso si, poñer en común na aula, cada día, por vontade propia ou por invitación do profesor por veces. Na posta en común xorden cousas moi curiosas, lecturas diversas e achegamentos a poetas e temas insospeitados. Mesmo andamos a construír poemas de cando en vez e descubrimos que na clase, entre os nosos compañeiros/as hai tamén poetas e poetisas. O outro día sen ir máis lonxe leron na clase dous poemas imitando a técnica da "Letanía de Galicia" de Novoneyra, realmente sentidos e bonitos. Se os autores queren colgaremos algunha destas creacións aquí. Mentres tanto seguimos poetizándonos. 
Escollemos, para ser orixinais, un poema de Rosalía para celebrar o Día Internacional da Poesía. Seleccionamos un poema titulado "Campanas de Bastabales" e falamos un tanto antes dos "Cantares Gallegos" como libro no que a poetisa cede a voz a galegos e galegas sempre. Ademais de lembrar o emigrante de "adios, ríos, adios fontes..." e a súa despredida da Terra, puxemos outro pequeno e breve exemplo:
Podedes ver este traballo 
Un texto de Cousas, de Castelao:
Nesta xornada contra a violencia de xénero propomos unha actividade distinta, divertida e moi interesante. Imos combater a violencia de xénero dun xeito un tanto peculiar.