·
EX RE SIGNATUR, IACOBUS LIBER ISTE VOCATUR, IPSUM SCRIBENTI SIT GLORIA SITQUE LEGENTI

Incipit epistola Beati Calixti Pape.

Calixtus episcopus servus servorum Dei, sanctissimo conventui Cluniacensis basilice, sedis apostolice sue electionis, heroibusque famosissimis Guillelmo, patriarche Hierosolimitano, et Didaco, Compostellanensi archiepiscopo, cunctisque ortodoxis, salutem et apostolicam benedictionem in Christo.
Quoniam in cunctis cosmi climatibus excellentiores vobis heroes dignitate et honore repperiri nequeunt, hunc beati Iacobi codicem paternitati vestre misi, quatinus, si quid corrigendum in eo invenire poteritis, auctoritas vestra amore apostoli diligenter emendet. Veruntamen innumeras pro hoc codice passus sum anxietates. Dum vero essem scolaris ab infancia apostolum diligens, quatuordecim annorum spacio perambulans terras et provincias barbaras, que de eo scripta inveniebam, paucis etiam vilibus et irsutis scedulis diligenter scribebam, ut in uno volumine ea comprehendere potuissem, quatinus sancti Iacobi amatores apcius simul invenirent, que necessaria sunt festis diebus legenda. O mira fortuna! Inter predones cecidi et, raptis omnibus spoliis meis, codex tantum mihi remansit. Ergastulis trusus fui et, perdito toto censu meo, mihi tantummodo codex remansit. In pelagis multarum aquarum crebro cecidi, proximus morti, et evasit codex minime infectus, me exeunte. Domus qua eram crematur et consumptis rebus meis evasit codex mecum inustus.
Quapropter cepi excogitare, si iam codex iste, quem manibus meis perficere studebam, Deo foret acceptabilis. Cumque hec summo studio premeditarer, nocte raptus in extasi quadam aula regia fulgenti vidi iuvenem queam inestimabili pulcritudine decoratum, splendida luce circundatum, regia veste mirabiliter indutum, regali laurea laureatum, orientalem valvam eiusdem aule cum quibusdam sociis ingredientem, quorum unus sic ait:
"Ecce filium regis". Et statim ille cathedra obtima sedens michi sedenti pedibus eius ait: "Prebe mihi quas in manu habes cirotecas". Cui libenter obtuli. Qui cum eas manibus acciperet talamunque ingrederetur, quidam ex sociis eius, quasi dapifer esset ipsius, michi de illo ait, quia ipse est filius regis summi. Et addidit dicens: "Sicut cirotecas a manibus tuis accepit, sic codicem apostolicum, postquam compleveris, placide ac voluntarie suscipiet". Rursum translationis apostolice sermonem "Veneranda dies" michi ruminanti ac quaternionem eius scripture inter manus tenenti una cum beato Iacobo in extasi ipse apparuit dicens: "Hec nobis precepta grata omnibus observanda scribere non differas. Scribe que cepisti, corripiens scelera pravorum hospitum manentium in itinere apostoli mei".
Et idcirco nemo putet me aliquit ex proprio sensu in eo scripsisse, sed ex libris autenticis utriusque scilicet testamenti, sanctorumque doctorum Ieronimi, Ambrosii, Augustini, Gregorii, Bede, Maximi, Leonis ceterorumque catholicorum ea que in primo codice habentur, intelligat ut in eo patet excerpsisse. Cetera vero, que in libris sequentibus istorialiter scribuntur, aut propriis occulis vidi, aut scripta repperi, aut verissima relacione didici et in eis scripsi. Nemo igitur hunc despiciat librum, cum invenerit in eo levem dictatum. Idcirco enim levi dictatu nostros sermones in eo scripsimus, ut tam imperitis quam peritis aperirentur. Multi quod non intelligunt despiciunt: Franci Theotonicos et Romani Grecos despiciunt, eo quod eorum linguam minime intelligunt. Si cotidie audio predicantem Grecum aut Theotonicum et non intelligam, que utilitas est michi? Quapropter super quatuor evangelia et super prophetas exposiciones dudum sancti protenderunt, quia minime intelligebantur. Si mihi panem non incisum ad mensam dederis, letus accipio. Si abscisum, lecior suscipio. Parum proficit crusta donec appareat mica. Sincerus potus quid in se latet clarius ostendit. Sincerus et apertus occulus clarius videt quam obscurus aut clausus. Candela clara, que cunctis circumadstantibus dat lumen, magis proficit quam ea, que aliis prebet et aliis negat. Sic igitur omnibus patefactum est opusculum istud, ut tam peritis arte grammatica quam non intelligentibus magna proficiat.

Sed quid de illo in ecclesia debeat legi nobis insinuandum. Quicquid scribitur in duobus primis codicibus usque ad consimile signum huius signi quod est Ihesus Christus, in ecclesiis prout ordinatum est ad matutinas et missas decantetur et legatur. Est enim autenticum magnaque auctoritate expressum. Et quicquid post signum illud in sequentibus scribitur, in refectoriis ad prandia legatur. Ingentis tamen auctoritatis est. Sed que in duobus primis codicibus habentur, satis sufficiunt ad matutinas legendum. Sique omnes sermones et miracula beati Iacobi, que in hoc codice continentur, diebus festis eius pre magnitudine sua legi in ecclesia nequeunt, postea per unamquamque ebdomadam tali scilicet die, qua eius festivitas olim fuit, in refectorio saltim legantur.
Responsoria et missarum cantica, que de evangeliis edidimus et in hoc libro scripsimus, nemo cantare dubitet. Sunt nonnulli qui dicunt esse apocrifa responsoria passionis sancti Iacobi "Apostolus Christi Iacobus per sinagogas ingrediens", eo quod cuncta que in passionibus apostolorum scripta habentur, non apud omnes pro magna autoritate recipiuntur. Alii cantant ea, alii non cantant. In urbe tamen qua fueret edita, non ad plenum cantantur.
Alii responsoria, a quodam presule Legionensi olim edita, incomposite cantant. Alii unius martiris sive confessoris R(esponsorium) "Sancte Iacobe Christi apostole, audi rogantes servulos" cantant de sancto Iacobo; alii sancti Iohannis Babtiste R(esponsorium) "O speciale decus" similiter cantant; alii sancti Nicholai R(esponsorium), quasi de eo nulla sint propria R(esponsoria), abusive cantant.
Canonicus quidam sancti Iacobi, cantor eiusdem basilice, nomine Iohannis Rudrici, dum vice quadam ebdomadam suam faceret et ex oblacionibus altaris marsupium suum impleret, sibimet ipsi commemoravit, quod in quodam responsorio sancti Nicholai canitur: "Novit suis famulis prebere presentia commoda". Quapropter usus est cantare in choro sancti Iacobi die festo idem R(esponsorium) auferens confessoris nomen, e converso dicens: "Beatus Iacobus iam triumpho potitus novit suis famulis prebere presencia commoda". Ut igitur usus ecclesiasticus obtinet aliquod R(esponsorium) apostolorum de confessore quolibet non cantare, sic idem usus obtinet R(esponsorium) unius confessoris sive martiris, sive sancti Iohannis Babtiste, sive cuiuslibet sancti, de quolibet apostolo non cantare.
Alii ad missam sancti Iacobi introitum "Gaudeamus omnes in Domino" cantant, quod ecclesia solummodo de sanctis Virginibus proprie utitur cantare, Agathe scilicet, Marie Virginis et Marie Magdalene. Alii introitum "Letemur omnes in Domino", alii "Michi autem nimis", alii iuxta animi sui arbitrium, ut ita dicam, suas strophas cantant. Quapropter precipimus ne aliquis amplius aliqua R(esp)onsoria) de eo cantare ad libitum suum presumat, nisi autentica R(esponsoria) evangeliorum, que hic liber continet "Salvator progressus pusillum", vel R(esponsorium) "Ecce ego mitto vos". Similiter ad eius missam nullus amplius cantet aliquem introitum, nisi "Ihesus vocavit Iacobum Zebedei", cum suis cantibus sequentibus, aut "Michi autem nimis". Quicquid enim de sancto Iacobo cantatur, ingentis auctoritatis esse debet. Precipuum famulis illud quoque debet haberi, ut matutinas Iacobi devocio cleri concelebret, sit cum responsis lectio trina, nec desint ore. Gens audiat hec peregrina.
Hoc faciendum clero sancti Iacobi in eius basilica precipimus cunctis diebus, excepto die Natalis Domini et Cene et Parascheve et subsequentis sabbati et Pasche et Pentecostes. Similiter prima missa propria de sancto Iacobo omnibus diebus peregrinis decantetur, exceptis diebus prefatis. Et post primam precem misse sedule prosequatur pro peregrinis hec oratio: "Pateant aures misericordie tue, quesumus, Domine, precibus supplicantum beati Iacobi peregrinorum, et ut petentibus …." Require in primo codice. Quisquis igitur ea, que hic liber continet, inanibus argumentis vel vacuis disputacionibus suis irrita fecerit vel spreverit vel loqui contra ea presumpserit, anathema cum Arrio et Sabellio sit.
Valete omnes in Domino. Data Laterani Idus Ianuarii.