PERFIL
fatocastelao@gmail.com
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 
 ANTERIORES

MASACRE DE ATEGORRIETA, HOMENAXE ÁS VÍCTIMAS

Integrantes do nosso colectivo venhem de participar na homenaxe ás víctimas e na intalaçom da placa em honra dxs obreirxs masacradxs em Ategorrieta (Donosti) no ano 1931. Durante os últimos anos diversos colectivos vinhamos solicitando algúm símbolo que lembrasse e rendise honor no lugar dos feitos ás victimas daquela masacre perpetrada polas forças de seguridade espanholas. Podedes ler a nova enteira em castelán na seguinte ligaçom:

https://www.donostia.eus/home.nsf/0/5F5681356905664EC12587B30050967B?OpenDocument&idioma=cas
Comentarios (0) - Categoría: 03.- XERAL - Publicado o 23-12-2021 13:32
# Ligazón permanente a este artigo
A Balada dos irmáns “Cobizas”
Artigo de Satxa Balchada

O 26 de decembro de 1936 falece en combate no monte Kalamua (Markina, Bizkaia) Manuel Aguete Lino. Exerce coma tenente na 2ª compañía do batallón CNT Nº 6 “Celta”. Segundo parece o seu irmán Antonio, tamén combatente no Exército de Euskadi, enteirado do tráxico final de Manuel; nun intre de arrebato, quizais de enaxenación encarámase aos sacos terreiros fóra de si e comeza a disparar desaforado contra as liñas contrarias. Antonio, e segundo parece, remata neste punto o seu periplo na guerra, ese 26 de decembro de 1936. A vida de dous irmáns segadas no mesmo día.
Alomenos esta é a versión dos feitos atesourada pola familia dos finados.

Mais o asunto non remata aquí, pois como en tantas outras voces durmidas ocultas pola historia recente, engade unha nota a maiores, un halo de misterio que 80 anos despois permea sobre os irmáns Aguete Lino. Son incongruencias, incertidumes que despois de tantos anos ocultas polo medo e a desazón, buscan saír a luz.

A súa historia da comezo coma a de tantos outros centos de mozos nados nas rías galegas e que decidiron no seu momento probar fortuna lonxe do seu lar en O Seixo (Marín, Pontevedra).
Na súa terra as condicións laborais adolecen dunha precariedade abafante, traballo duro durante demasiadas horas e en condicións que raian a escravitude na meirande parte dos casos por un soldo miserento que apenas lles da folgos para afrontar o día a día. Iso se teñen a sorte de ter un traballo. Nas rías galegas os mariñeiros malviven e o paro é unha lacra.

Posiblemente o efecto chamada dalgún amigo ou veciño anima a Manuel a establecerse en Trintxerpe (Pasaia, Gipuzkoa) alomenos no 1927 con apenas 15 anos de idade. Antonio con 17, reunese con él catro anos despois.

Logo de rematada a Grande Guerra Francisco Andonegui, dono da PYSBE (Pesquerías y Secaderos de Bacalao de España) precisa imperiosamente man de obra cualificada e competente debido ao repunte no consumo de bacallau en todo o estado; a poboación autóctona antóllase insuficiente para cubrires non só ás tripulacións das parellas de bous que zarpan a faenar, senón tamén os postos de traballo en terra: Estibadores, almaceneiros, redeiros,... Ademais existe outra razón de peso que suxire a Francisco Andonegui a pousar os ollos nas rías galegas. O motivo principal é que os arrantzales vascos xa comezan a organizarse en sindicatos, xa se queixan, e cuestionan as condicións impostas pola patronal. Pola contra os mariñeiros galegos carecen dun tecido socio-sindical forte, resultan traballadores dóciles e extremadamente cualificados. A cousa non pode ser mellor para o empresario e os galegos chegan cal marea a Pasaia para traballar duro a cambio dun soldo e condicións deplorables, anque non tanto coma na súa propia terra.

Coa chegada da República os mansos galegos comezan a despoxarse da pel de cordeiro. Ao longo da costa galega os traballadores do mar son quen de comezar a organizarse á vez que van gañando conciencia de clase. Este espertar social trae consigo o nacemento, baixo a batuta da CNT ou da UGT, de sindicatos de oficios do mar que van gañando pulo pouco a pouco. Os galegos residentes en Trintxerpe non lles van á zaga e a principios dos anos 30 ven a luz sindicatos que arroupan a mariñeiros e traballadores en terra, caberían destacar tres: Avance Marino (CNT), La Unión Marítima (UGT) e La Polar (UGT). Os tres cobrarán especial protagonismo nos meses previos ao estoupido da Guerra Civil á cabeza dunha folga de longa duración que pretende acadar sustanciosas melloras para os homes do mar tanto nas condicións salariais coma de traballo.

Manuel Aguete está afiliado ao sindicato de signo socialista La Unión Marítima e posiblemente ao comezo da guerra civil é un dos tantos galegos trintxerpetarras que acode presto á defensa da República combatendo nun primeiro intre nas rúas donostiarras, para logo, unha vez controlada a capital de provincia polas milicias da Fronte Popular unirse ás diferentes compañías ou centurias que pululan por toda a provincia ata a súa caída en setembro de 1936. De Antonio polo momento non temos novas, os seus pasos perdense oficialmente en 1935, data na que aparece censado, xunto ao seu irmán nunha pensión sita no número 55 da rúa Francisco Andonegui (Actual Euskadi Etorbidea) rexentada por una galega oriunda de Seixo, Consuelo dás Mercadelas, familiar de Manuel e Antonio.

Con Gipuzkoa en poder dos fascistas os dous irmáns recalan en Bilbao, a Manuel atopámolo deseguida integrando o batallón comunista Larrañaga, exerce coma sarxento na 4ª Compañía xunto a outros galegos.

Mais axiña Manuel abandoa a disciplina do Larrañaga para integrarse no batallón CNT Nº 6 Celta, en decembro do 36, feito constatado na nómina do mesmo có grao de tenente. Posiblemente o motivo deste troco de batallón débase en boa medida a que o Celta é un batallón formado case en exclusiva por milicianos galegos, moitos residentes en Trintxerpe e oriundos do seu Seixo natal como é o caso de Benito Carballo Quiroga, Alejandro “Moaña” Bernardez ou Manuel González Martínez.

O devandito batallón trasládase á fronte de Markina (Bizkaia) a primeiros de decembro de 1936 onde permanece ate finais dese mes, ocupa as posicións situadas no monte Kalamua. Alí establecidoo batallón ocupa as trincheiras máis próximas á cima; á maís perigosa e delicada dado o seu emprazamento, a soamente uns escasos 70 metros das liñas inimigas, é a denominada polos sublevados coma Posición nº 2.

O 26 de decembro o sector cede á tónica habitual de monotonía, son os fascistas os que moven ficha e dá comezo un intenso ataque para desaloxar aos rojos das trincheiras veciñas; o batallón San Andrés de ANV, situado á dereita do Celta, recibe orde de retirarse. Cando o está a facer observan como o Celta abandoa tamén as posición debido ao cruento ataque que reciben, tanto por mar, por parte do acorazado España, coma por terra; deseguida instan aos milicianos galegos a regresar a acción e non ceder un ápice ante o avance das tropas contrarias, a indignación dos abertzales consegue o obxectivo desexado e os milicianos do Celta dan media volta e conseguen manter a posición con bravura a costa de importantes baixas. Neste día, na chamada batalla de San Esteban, falecen entre outros compañeiros o tenente Manuel “Cobizas” Aguete Lino; tamén coma consecuencia destes combates falecen ao día seguinte no hospital civil de Bilbao Andrés Pérez Millán de A Pobra do Caramiñal e o día 28 o sarxento da primeira compañía Juan Pérez Mariño.
Coma dicíamos ao comezo do presente texto, cando Antonio recibe a fatídica nova do falecemento do seu irmán, sumerxese nunha voráxime de sentimentos que guian as súas acción cara un triste desenlace para si mesmo. Feitos que narra Jesús Carballo, tamén oriundo de O Seixo e residente en Pasaia naqueles fatídicos anos, nas súas memorias:
“Estuvimos recordando a los que murieron en Pasajes defendiendo la República (…) los dos hermanos Cobizas (…) estaban integrados en un batallón de la C.N.T., y no estaban juntos en el frente, pero cuando uno de ellos se enteró que habían matado a su hermano, se puso de pie en el parapeto desafiando al enemigo y lo acribillaron a balazos”.

Esta versión é a que se transmite dunha xeito clandestino a Encarnación e a Antonio, os pais destes dous irmáns, os cales en silencio choran a morte dos seus fillos, coa dor propia dos feitos ocorridos e co medo no corpo polas posibles represalias; o cal fixo, que pouco a pouco a historia quedase case esquencida da memoria familiar.

A intriga, o misterio que envolve estes feitos ocorridos escasamente 80 anos son por una banda, o descoñecemento da localización dos seus corpos e por outra, a incerteza da veracidade do mesmo. Pois, as recentes investigación ubican a Manuel na nómina do batallón Celta así como tamén na existencia dunha ficha de parte do seu falecemento sita no Archivo Provincial de Bizkaia, na que trabucan o batallón onde Manuel combate, pois o inclúen no batllón Rosa de Luxemburgo que por esas datas tamén cobre o mesmo sector que os célticos.
¿Pero que hai de Antonio? ¿Milita tamén no batallón Celta? ¿Qué pon no seu ficheiro que da fe da súa morte?... Realmente, non o sabemos, a incertidume da lugar a un sínfin de preguntas para os seus descendentes, os cales buscan respostas o acontecido realmente naqueles días de chumbo que lles tocou vivir os seus familiares. ¿Realmente Antonio combatíu xunto ao seu irmán?. Se o fixo ¿Por qué o seu nome non aparece nás nóminas do Celta?. ¿Combatíu noutro batallón?... Polo de agora non existen respostas a estas preguntas, soamente especulacións. Quizais Antonio non quixo alonxarse de Manuel e alistouse no Celta, pois na nómina correspondente á primeira quincena de decembro consta na 3ª compañía un miliciano chamado Antonio Aguete Garrido ¿Puido quizais o encarregado de tomar o nome dos combatentes confundirse no momento da transcripción dos seus apelidos? ¿Ou quizais Antonio engrosa as ringleiras do Rosa de Luxemburgo e de ahí que no ficheiro onde se constata a morte de Manuel crucen os datos dos batallóns? Mais… unha vez repasada a nómina do Arrosa continuamos igual que antes, non hai rastro de Antonio. Non descartamos que militase nalgún outro batallón de Euskadiko Gudarostea ao que non teñamos accedido ás súas nóminas. Pero soamente son elucubracións, hipótesis, un milleiro de preguntas sen respostas.

Unha nova sorpresa aínda se apresenta para salpimentar esta fascinante historia. Recentemente, a familia Aguete descobre que Manuel casou en Trintxerpe cunha moza vasca, Ignacia Urtaza, embarazada de apenas tres meses cando ocorre o fatal desenlace do seu home. Foi evacuada a Barcelona e alí sobrevive á guerra, sendo quen de criar ao pequeno Manuel Aguete Urtaza o cal, nunca puido coñecer ao seu pai nin aos seus parentes galegos. A guerra non só esnaquizou vidas senón que tamén impediu o reencontro familiar, froito do mutismos xenerado polo medo.

Logo de varias décadas ábrese unha fiestra á esperanza que pode aportar á súa familia máis datos acerca das vivencias destes dous mozos, un hálito que trae debaixo do brazo sorpendentes xiros e novedosos descobrementos vetados ata hai ben pouco. As voltas que da a vida.

FONTES
• Archivo Histórico Provincial de Vizcaya/Bizkaiko Artxibo Historiko Probintziala (AHPV/BAHP)
• Archivo Histórico de Euskadi/Euskadiko Artxibo Historikoa (AHE/EAH).
• Carballo Quiroga, Jesús. Memorias. Inéditas
• Estévez, Xosé; Otaegui, Marta. Protagonistas de la Historia Vasca (1923-1950). Ciclo de mesas abiertas 21-31 de mayo de 1984. San Sebastián, 1985.
• Urkijo, Jaime; Coordinación: José Ángel Fernández León y Alberto J. Sampedro. Diario de un Gudari en el Frente de Euskadi. Intxorta 1937 Kultur Elkartea, 2014.
• Vargas Alonso, F. Manuel. Anarquismo y Milicias de la CNT en Euskadi. Eusko Ikaskuntza, 1996.
Comentarios (0) - Categoría: 04.- GALIZA EN EUSKAL HERRIA - Publicado o 27-09-2021 22:36
# Ligazón permanente a este artigo
O masacre de Ategorrieta: Testemunha de Teresa Suárez.


Julian Zurro, 19 anos (natural de Castronuevo, Valladolid); Jesus Camposoto, 23 anos (oriundo da Galiza); José Carnés, 32 anos (natural de Corrubedo, Galiza); Manuel Pérez Allera, 34 anos (vecinho de Pasaia); José Novo, 25 anos; Antonio Barros de 31 anos; José Suárez de 25 anos e Manuel López Díaz.

Estes forom os oito trabalhadores pasaitarras do mar asasinados pola Garda Civil coa finalidade de impedir que umha manifestaçom pacífica, reivindicando melhoras laborais, chegase ao centro de Donostia, em Ategorrieta no 27 de Maio do 1931.

Forom máis de trinta feridos e é moi provavel que falecese algum outro, tendo en conta que houvo feridos de bala moi graves.

Os feitos vinham precedidos por umha folga dos arrastreiros de Pasaia na que se reivindicavam melhores condiçoms laborais. Estas eram tam maás que as memorias dos pescadores que as vivirom denominarom a essa época coma "os anos da escravitude". Entre as demandas dos marinheiros figuravam: umha suba salarial para aqueles que faenavam no Grand Sol, ter um descanso equivalente aos domingos que se trabalhava no mar, ou que a xornada laboral nom superase as 15 horas de trabalho. Finalmente os trabalhadores conseguirom as melhoras que pedían e que levarom a vida de oito deles.

Com tuda probabilidade nom houbo em tuda a historia moderna de Donostialdea nengúm desenlace tam luctuoso coma este e resulta cando menos curioso que estes feitos sejam pouco conhecidos pola cidadanía em geral, mais sim que o som para muitas pessoas de Pasaia.

A imprensa da época qualificou de violentos agitadores aos manifestantes, entre os que se contabam numerosas mulheres e crianças.

Umha desas manifestantes era Teresa Suárez Varela, galega de Corme que nos deijou a súa testemunha no ano 1991, que reproducimos neste blogue.
Comentarios (1) - Categoría: 03.- XERAL - Publicado o 31-08-2021 21:51
# Ligazón permanente a este artigo
A Odisea de José Caeiro Casal


Artigo de Serxio Balchada Outeiral.


O día 20 de xullo de 1936 ás 18 hrs proclámase o bando de guerra na balconada da casa do concello de Marín (Pontevedra) (Velasco, 2006). Le o texto o capitán de corbeta do Polígono de Janer Pedro Nieto Antúnez. A pesares que o día 22 algúns militares leais ao goberno trata de apoderarse do complexo castrense a sorte está botada. Para moitos esquerdistas e sindicalistas da comezo unha longa noite de pedra: cadea, acubillos, gabias e chumbo.

Có devagar das semanas a meirande parte do territorio galego vai caendo nas mans dos sublevados ao mesmo ritmo que as esperanzas dos milleiros de contrarios ao golpe de estado. As esperanzas de contragolpealos ou mesmo de fuxir cara campo republicano esmorecen irremediablemente.

Controlada a vila de Marín dan comezo de inmediato as accións represoras contra todo aquilo que cheire a rojo. Malleiras e paseos fanse habituais nas noites estreladas do verán marinense. O medo atopa cabida en centos de fogares.

Para fuxir desta situación, e nalgúns casos para ter a oportunidade de tomar as armas cos seus correlixionarios ideolóxicos, van a ser moitos os que se aventuren a probar fortuna en arriscadas fuxidas por mar. Unhas organizadas por un pequeño feixe de homes desesperados ás veces de xeito quizais precipitado. Outras son artelladas por unha rede clandestina como á organizada dende o porto e A Coruña polo sindicato cenetista El Despertar Marítimo (Pereira, 2010).
Dionisio Pereira ten estudiado polo miúdo os centos de fugas por mar dende os diferentes portos galegos. No caso de Marín Pereira ten pescudado cinco fugas das cuais só dúas están coroadas polo éxito (Pereira, 2010).

Do porto de Vigo-Bouzas tamén ten contabilizadas ata oito fugas, tres delas rematadas en fracaso. Unha das que tiveron éxito foi protagonizada por doce mariñeiros vinculados á CNT local (Pereira, 2010). Agás un deles nado e veciño de Marín e afiliado á uxetista La Alianza Marinera de Marín. Trátase de José Pepito Caeiro Casal (Pereira-Fernández, 2006) que desempeña funcións como maquinista do navío. A mediados de marzo de 1937 arrastreiro Emilia Márquez con destino ao Gran Sol vai desviar o seu rumbo e recala no porto de Bilbo (Pereira, 2010).

José Caeiro consta o 16 de abril como miliciano do batallón Nº 65 CNT Nº 7 Internacional. O batallón créase en xaneiro do 37 para encadrar a loitadores de tódalas nacionalidades. Unha especie de brigadas internacionais que lamentablemente non vai prosperar. Sobre todo dada a filiación comunista da meirande parte dos combatentes extranxeiros que chegan a apoiar aos camaradas españosi na súa loita (Vargas, 1996). Deseguida se desbota esta idea e o Internacional vai cumprir o rol de batallón de reserva. Os seus membros irán cubrindo as baixas dos seis batallóns organizados con anterioridade pola CNT vasca. Quizais José Caeiro opta por engrosar ás ringleiras cenetistas seguindo aos seus compañeiros de fuxida. Non esquezamos que éstes pertencen á CNT viguesa.

Non permanece moito tempo inactivo José Caeiro. Un mes máis tarde pasa a combater enrolado no batallón Nº 51 CNT Nº 5 Durruti segundo se desprende das nóminas do mesmo (EAH. Caja 54 Expte 1).

O Durruti ven de batallar no monte Oketa ou Gorbeia Txiki (Etxaguen, Araba) sito no macizo do Gorbeia dende onde trata de conter o avance do Exército feixista iniciada xa a ofensiva coa que o xeneral Emilio Mola cobiza finiquitar dunha vez por todas coa resistencia vasca. Dada a dureza dos combates o batallón sofre cuantiosas baixas. Logo pasa a Dima (Bizkaia) lugar no que está acantoado ata primeiros de xuño. É nesta vila e en maio onde José Caeiro comeza a súa andaina coma miliciano do Durruti. O 17 de maio o batallón desprégase polas peñas de Atxondo na bisbarra do duranguesado (EAH). A presión do inimigo é terrible e inexorablemente vaise perdendo terreo. O Durruti vese na obriga de repregarse e adoptan novas posicións á defensiva para protexer o val de Arratia e a estrada Durango-Vitoria. A resistencia exténdese entre os días 22 e 30 de maio.

Cóntanolo Juan Ibarrola Orueta por entón comandante da 3ª División vasca:
Atacaron por mi frente y se perdieron Yurre, Villaro y Castillo Elejabeitia. Ante el avance enemigo nos replegamos al monte (V.V. A.A., 20199).

A mediados de xuño Caeiro e os seus camaradas proseguen loitando nas inmediacións de Galdakao (Bizkaia) (Vargas, 1996). Nestes días resulta ferido de certa gravidade sendo evacuado ao hospital bilbotarra de Basurto. A piques de perderse Bilbo para a república é novamente evacuado para o Hospital de Santander. Non remata aquí o seu periplo hospitalario. En agosto ante a perda da totalidade da provincia de Santander é trasladado ao hospital de Luanco en Asturias. En setembro do 37 volta a estar en activo na fronte de Cangas de Onís. Reintegrase no que queda do Exército de Euskadi que aínda sobrevive por aquelas datas ao mando de Ibarrola. Participa na batalla de El Mazucu (01-20/09/37) onde os batallóns vascos bátense con afouteza.

A perda de Asturias o 21 de outubro dese ano trae consigo o sálvese quen poda. Milleiros de milicianos e civís arremuíñanse desesperados nos portos asturianos có único fin de fuxir da previsible repersión. Unha amálgama de embarcacións bótase ao mar para conseguir este obxectivo. A José Caeiro Casal semella acompañarlle a sorte e obtén pasaxe no porto de Xixón no vapor Gaviota. Quizais o seu oficio de maquinista foi aval suficiente. Mais o fotuna víraselle. Non é quen de burlar o bloqueo naval que sofre a costa asturiana por parte dos feixista e o Gaviota é capturado.

Logo de sete meses na fronte José vaia trocar os aramios das trincheiras polos aramios dos campos de concentración. Xulgado en Xixón recibe unha condea de 15 anos de reclusión menor.
Segundo as informacións pescudadas polos investigadores Celso Milleiro e Xosé Manuel Moreira pasou polo penal da illa de San Simón (Cesantes, redondela, Pontevedra) e pola prisión central de Figueirido (Pontevedra). De Figueirido sairá en liberdade condicional o 25 de setembro de 1941.

Fontes e Bibliografía

- Archivo Histórico de Euskadi/Euskadiko Artxiboa Historikoa (AHE/EAH).
- Pereira, Dionisio. El Trintxerpe Republicano: Génesis de la Denominada “Quinta Provincia Gallega”. Revista de Estudios Marítimos del País Vasco, nº5, pp. 737-743. Donostia, 2006.
- Pereira, Dionisio. Loita de Clases e Represión Franquista no Mar (1864-1939). Vigo, 2010.
- Pereira, Dionisio; Fernández, Eliseo. O Movemento Libertario en Galiza. (1936-1976). Vigo, 2006.
- Romero, Fernando, Caerán Bajo la Espada. Higinio Carrocera. La Lucha de un Anarquista, FAL, Madrid, 2015.
- VV AA, Juan Ibarrola Orueta. El Precio de la Libertad, Vitoria, 2019.
- Vargas Alonso, F. Manuel. Anarquismo y Milicias de la CNT en Euskadi. Eusko Ikaskuntza, 1996.
- Velasco Souto, Carlos F. 1936. Represión e Alzamento Militar en Galiza. Vigo, 2006.
Comentarios (0) - Categoría: 03.- XERAL - Publicado o 19-07-2021 23:29
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal
VISITANTE NUMERO




Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0