Pepe Dovale, Patrón do barco
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 ANTERIORES
 ARQUIVO
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 NA REDE

LEMBRANDO AS BOLBORETAS

Falando con algunhas das tripulantes deste barco, contáronme que hoxe se celebra por décimo terceiro ano o Día Internacional para a eliminación da violencia contra as mulleres. Declarouno así a Asemblea Xeral da ONU en 1.999 para erradicar todo acto de violencia baseado no xénero que ten como resultado posible ou real un dano físico, sexual ou psicolóxico, incluídas as ameazas, a coerción ou a prohibición arbitraria de liberdade, xa sexa que se desenvolva no ámbito público ou privado.
Eu preguntei, por que este día? E me contaron que na República Dominicana, durante a chamada Era de Trujillo, un dos dictadores máis sanguinarios do século XX, houbo tres irmás que se opuxeron firmemente á súa política: Patria, Minerva e María Teresa Mirabal. Participaban na Agrupación Política 14 de xuño, onde eran coñecidas como as Bolboretas. Foron encadeadas, violadas e torturadas en varias ocasións antes de ser asasinadas o 25 de novembro de 1.960 por orde do dictador.
Comentaban as tripulantes que é certo que este tipo de crimes públicos e sonados teñen unha grande repercusión social. Pero tamén está o crime oculto, privado, insidioso, diario. Ese crime cometido dentro do fogar, que debería ser o lugar máis seguro, exercido pola parella, que debería ser a persoa máis cercana, e onde os xeitos de violencia moitas veces son tan sutís que non resulta doado demostralos. A súa erradicación ten peor prognóstico pois é consentido por boa parte da sociedade.
Moitas veces escoitamos, as parellas de agora non aguantan nada... xa non hai matrimonios como os de antes... As tripulantes dicían: é certo. Non aguantan e fan ben. Nunha parella hai que tolerar as diferenzas pero non aguantar as intolerancias.
Hoxe é día de lembrar as bolboretas que non son quen de voar por estar nunha gaiola ou por estar pinchadas cun alfinete nunha colección.
Eu, cada vez que chega este día recordo o conto que dicía sempre Áurea, a filla da tía Candeloria. A tía casara cun home dunha pequerrecha vila de Lugo (do nome non me recordo) e para alí foi vivir, pero regresaban polo patrón á casa paterna. Aurita sempre me viña visitar e contaba unha historia que podedes ler en Contos da Vila: Casa Pega Ultramarinos.
Comentarios (0) - Categoría: 3. CONSERVA na memoria - Publicado o 25-11-2012 03:17
# Ligazón permanente a este artigo
CASA PEGA ULTRAMARINOS

A taberna poñía na parede en letras verdes, agrisadas polo tempo, xunto a unha lata cadradiña co debuxo dunha chea de bonecos recortables que dicía Los quince hermanos e un moderno anuncio de Mirinda, como unha gran tapa de botella,
C A S A
P E G A
ULTRAMARINOS
Tiña dúas entradas, a das mulleres que daba á tenda e a dos homes que daba ao bar. Eu ía á tenda con miña nai dende picariña. Era unha tenducha pequena chea de caixas de froita á carón, a carne salgada e as caixas de peixe nun mesado, unha vella neveira abarrotada e un mostrador no que Xovita, a dona, se debruzaba mentras miña nai lle pedía e o resto das clientas se desesperaba. A verdade é que era un pouco sérvete ti mesma, máis por desganzada que por moderna. Tiña máis espazo Xovita dentro do mostrador que quen ía mercar. Alí podías atopar dende un paquete de café ata unhas guarachas do 39. Sen esquecer a roda, como a dun carro do país, chantada á carón e apoiada no saco das patacas, chea de sardiñas lañadas, colocadiñas en derredor do centro como se fose unha roda de prata. A min aquel tabal sempre me atrapaba como se fose un burato negro no universo estelar, incluso cando apareceu a boneca Micaela que cantaba soa e que regalaban a quen xuntara os puntos do deterxente Omo. Do teito penduraban, ademais das ristras de chourizos, unhas tiras dunha cor que algún día fora amarela, graxentas e pegañentas pingaradas, cada vez máis, de negro por mor da chea de moscas que había.
Xovita non era moi limpa nin moi amable, pero era a única taberneira en toda a parroquia. A pobre andaba metade do tempo acatarrada; sacaba o pano, engurrado polo uso, do medio das tetas, sacodíao ben derriba do mostrador ou do que cadrara, miraba para riba, deixábado caer no fociño con finuría e sonábase (despois o pano voltaba para o seu sitio). Á miña tía Tiluca, o día que foi buscar uns sobres de azafrán e unas pilas para o arradio, pois lle gustaba escoitar a novela, díxolle moi recachada: E que máis?. Nada. Pois, para comparme iso só, excusabas vir.
Da tenda ao bar, pasábase por dentro do mostrador; alí a barra era enorme, de lado a lado. Había tamén tres mesas: a da entrada, onde sempre estaba sentado Serafín da Xunqueira, un homiño cun cigarro, tan porcallán que ninguén se sentaba con el; a da ventá, que sempre estaba baleira; e a do fondo, onde se tiraba a partida e onde podías atopar a Faustino, o dono, coma Xan da Riola, coa camisa de fóra, e coa súa taza de clarete. Botaba unha piscolada de cada vez da billa daquel bocoi cor viño tinto; no día ventilaba ben dous litros. Os homes arrimábanse ao mostrador trepando o serrín do chan que o absorbía todo. Ao fondo había unha porta que daba a un mexadoiro, un burato no chan onde os home debían atinar, con máis ou menos puntería, por diante ou por atrás. Eu lembro a Faustino, no verán, coa música de Manolo Escobar nun vello xiradiscos (no me gusta que a los toros te pongas la minifalda...), abrindo a ventá e berrando: Helaaao, al riico helaaao!
A taberna tiña detrás do mostrador do bar un van cunhas tiras de cores penduradas que a separaba da vivenda: dous cuartos e unha cociña, nos que facían vida; no patio había un escusado e unha bodega.
Gardaba o conxunto un can atado no patio. Un can grande, mouro e malo como a tiña, trabáralle á filla nun brazo. O día que se ceibou da cadea e andivo pola vila, todos voamos para a casa ata que Faustino, o único que era capaz del, o encadeou de novo.
A taberna poidérase construír porque o matrimonio estivera uns anos en Venecuela facendo uns poucos cartos. E de alí trouxeran unha filla e o seu castelán, do que metían unhas cantas zocas ao longo do día. Aos pícaros da aldea gustábanos preguntarlle á filla como se chamaba pois sempre respostaba sen cambiar o sonsonete: María Gabriela Pega Gómez, para servir a Dios y a usted.
Faustino e Xovita levábanse coma o can e o gato. El zoupaba naquela mullerona as máis das noites, incluso cando ela estaba preñada de Nemesio, o fillo pequeno. A Nemesio sempre lle faltou unha primavera ou lle sobrou unha xota. Xa non lle aprenderon a dicir o sonsonete co seu nome; ás veces dicíache que se chamaba Carrunta, pois sabía que nós iamos rir, anque non sei de onde sacara aquel nome. O caso é que cos pícaros da taberna nunca nos aburriamos.
Un día que Xovita tiña un ollo fúnebre por un moquete que lle mandara Faustino, pois disque a zalapastrana non taballaba nen a metade ca el, meu pai veu comentando que o chocalleiro de Serafín da Xunqueira soltara unha das súas coplas:
Ás mulleres que son boas
Deus lles dea boa fortuna,
sarna con dor de moas,
ortigas pola cintura.
O ceo che dea paciencia
con esa túa muller
que non fai o que lle mandas
nin tampouco o que debe facer
.
A miña nai saltou toda alporizada e espetoulle: Oíches, chufas e peidos non costan diñeiro! Non vexo eu que el sexa moito millor ca ela, todo o día bebendo e botando a partida. Non a vou defender; nin é limpa, nin traballadora. Pero como era Xovita sabíao Faustino antes de se casar, que non enganou a ninguén; se non lle conviña que a deixara quedar. Casou con ela? agora que apande, que ten unha filla e camiño doutro, que lles facía tanta falta coma un can na misa. Levantarlle a man nunca! A Xovita máis lle valera coller a pequena e marchar para Venezuela de novo. Por certo, eu tamén che sei coplas coma Serafín:
Teño polainas de buxo,
tarrañolas de burel
para darlle ao taberneiro
porque tundou á muller;
para estar cun ruín home
máis lle valera correr
.
Meu pai non volveu facer comentarios sobre a leña da taberna, pero Xovita só se librou das malleiras cando Faustino morreu dunha cirrose hepática, poucos meses despois do nacemento de Nemesio.
Eran outros tempos...
Comentarios (0) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 25-11-2012 03:08
# Ligazón permanente a este artigo
ACTUACIÓN DA CHARANGA ALBORADA

O mellor fin de festa que podiamos esperar o puxo a Charanga Alborada, dirixida por un matrimonio cunha longa experiencia no mundo da música, na compaña doutros virtuosos como Pepulo ou Avelino do Ermo. Temos que agradecerlles a Lalo, o fillo de Lolita de Couzadoiro, e a Javier, o home de Carmen de Barbeita, que o fixeran posible. Como non podía ser doutro xeito, a madriña do baile foi Lolita que deixou o seu andador a un lado para botar a primeira peza.
A charanga tocou esplendidamente un amplo repertorio de cancións de hoxe e de sempre e nós bailamos ata case a extenuación. Bailou Avelina das Cascas cos seus cen anos, bailou Isabel de Telleiras coa súa perna mala e bailou Mercedes de Requiáns na súa cadeira de rodas. Tocaron palmas Constantina das Campeiras, Emilio de Insua e Lucho de Couzadoiro. E todos e todas sentimos a música. Viva a xuventude, que se leva no ánimo!
Virtudes de Miñaño e Loli de Mera do medio sacaron a bailar á metade da veciñanza. Gloria e Pilar de Couzadoiro deron unha clase maxistral de pasodobre. E Manolo de Couzadoiro as cantou todas. Jesús dixo que había tempo que non se facían festas tan boas en San Martiño.
Dáme pena, pero remataron as festas. Contaremos os días que quedan ata o próximo San Martiño.
Ata daquela poderemos lembrar mirando as fotos que temos na blogoteca San Martiño.
Comentarios (3) - Categoría: 1. CADERNO DE BITÁCORA - Publicado o 19-11-2012 10:40
# Ligazón permanente a este artigo
ESFOLLA COA VECIÑANZA DE INSUA

O que máis gusto me dá do patrón é poder invitar á xente á casa, comer un bocado do que haxa, botar unhas risas e unha parola e se cadra tamén unha peza.
Onte tivemos de invitada á veciñanza de Insua que tan ben nos recibira na súa parroquia hai unhas semanas.
Pola mañá puxémonos a adornar a casa. Baleiramos uns calabazotes e lles fixemos caras simpáticas ou de medo. Deron que facer pero pagou a pena.
Pola tarde veu case toda a xente que coñeceramos en Insua, devolvernos a visita. Ensinámoslles un pouco a casa e a exposición na que son parte protagonista, xa que nela están presentes as fotos que fixemos o día da fiada. Chamáronlles moito a atención os traxes antigos e as máquinas de fiar. Atopáronse con xente coñecida que había tempo que non vían.
Pero non todo había ser parolar. Tiñamos pendente unha esfolla de máis de cen quilos de maínzo do país. Non houbo que ensinar a ninguén a esfollar. Todo o mundo recordaba como se fai un traballo que comezaron a facer sendo moi nenos, algunha con cinco anos como dicía a señora Josefa. Tamén se fixeron restras como a de Graciela ou a da nosa Lola de Ramón.
Entre pluma e pluma, houbo tempo para comer unha mazá asada que tamén estamos no tempo delas. A maciñeira do noso xardín está cargadiña dunhas ben coloradiñas.
Viñeron dous fogueteiros, Pedro de Mera e máis Luís o xenro do Peitudo, armar festa e que se sentira en toda a redonda. Na casa grande celebramos o patrón por todo o alto.
E despois das tracas, baile. Deume moita ledicia ver bailar de novo a Benigna das Pontigas. Todos tiñamos as fazulas coloradiñas, polo baile e pola calor da xente.
Cando marchaban os nosos invitados, había quen dicía que lle parecera pouco maínzo e que o ano que vén haberá que traer un camión de Insua. Por nós non hai problema. Quedades invitados para o próximo patrón e a casa está aberta para calquera día.
Comentarios (3) - Categoría: 1. CADERNO DE BITÁCORA - Publicado o 16-11-2012 13:02
# Ligazón permanente a este artigo
MAGOSTO COA XENTE DE COUZADOIRO

O martes, magosto.
Non hai porco ao que non chegue o seu San Martiño, pero eu espero polo patrón para que cheguen as castañas. Xa di o dito castañas, noces e viño fan a ledicia de San Martiño. Tardábame por probalas este ano. Máis aínda porque esperamos pola xente da miña parroquia para invitalos ao magosto.
Os veciños e veciñas desta casa pasamos a mañá pelando castañas para nós e para os invitados que habían vir pola tarde.
Ás catro chegaron meu irmán e miña cuñada con Pauliña, a súa neta; viñeron tamén Lalo e Pilar os fillos de Lolitiña, Gloria a irmán de María, Javier o home de Carmen, unhas curmás de Emilio, Belén e a pequena Sofía, Hilario e Eva? en total uns vinte veciños e veciñas.
Comemos castañas con leite e un cachiño de roscón agasallo da irmá de Manolo Platas, coñecida do noso Inocencio do Ermo.
Despois da merendada, Alberto Golpe contounos unha morea de cousas sobre o traxe galego antigo. Moitas das súas pezas facíanse con lá nos teares e tamén con liño. Un traballo ben laborioso; para facer catro dedos de tea podíase empregar toda a tarde.
Temos varias pezas prestadas por el na exposición Ao abrigo da tradición, tanto prendas de vestir como mantas. Unha das máis curiosas é o mandil de mostra. Era unha peza para cubrir a cabeza cando chovía ou para entrar na igrexa. Estaba feita en lá negra cunha franxa de cor viva por baixo, que era unha mostra dos puntos do tear; esta parte é a que lle dá o nome á prenda. Para suxeitar o mandil, ten cosida pola parte de riba unha cinta de cor. Estas cintas as traían ás feiras os maragatos quen as utilizaban como ligas para suxeitar as medias. En Galicia lles demos estoutro uso. É por iso que nalgunhas podemos ler inscricións en castelán como ?Quien te regala esta liga te diera toda su vida?.
Moita xente non recordaba os traballos no tear, pero si coa lá, calcetada ou ganchillada. Despois da guerra, nos tempos da fame, volveuse fiar a lá e o liño para facer sabas, mantas, camisas, medias, calcetíns? Angustias do Gaio ten boa memoria e lembrou os tempos da súa nenez e xuventude enfundada nunhas zocas de madeira que parecían feitas á medida para ela.
Temos que agradecer á veciñanza de Couzadoiro que viñeran compartir unha tarde de lembranzas á nosa casa grande e tamén a Alberto Golpe que nos deixara un agasallo inmaterial pero perenne.
Comentarios (1) - Categoría: 1. CADERNO DE BITÁCORA - Publicado o 16-11-2012 12:12
# Ligazón permanente a este artigo
PREGÓN DAS FESTAS DE SAN MARTIÑO 2.012
Hoxe Manolo Cao, home de mundo e da casa, fixo o pregón das nosas festiñas que, sen máis preámbulo, aquí podedes ler:
San Martiño é o empezo do novo ano natural. Paso do verán ao inverno. Tempo escuro e frío, cando os traballos agrícolas se ven reducidos ao que se pode facer a cuberto por mor da chuvia e o frío.
Frío por fóra! Nas casas sempre hai unha parola, un conto ou un bocado para unha festa.
Nesta casa grande, encetouse o San Martiño no día propio cun bo xantar con lacón cocido e roscón que foi agasallo da Comisión de Festas da parroquia. Hai que aproveitar que estamos no tempo de matanza: de lacón cocido e xamón asado, de raxo adubado e bistés, de zorza e chanfaina, de fígado encebolado e riles en viño do país...
Mais tamén é tempo de castañas. Aquel caldo de castañas dos vellos dalgún día xa non se come. Agora son asadas, cocidas ou peladas segundo saen dos ourizos. Hai quen segue a facer os zonchos en colares protectores contra os males ou contra a Santa Compaña. Cando eu era cativo, pouco a pouco iamos comendo na protección. Que ben nos sabía! O martes está invitada a veciñanza de Couzadoiro para facer un magosto con castañas cocidas e leite. Unha celebración enxebre para unir elos. Ese día teremos tamén unha parola agradable de Alberto Golpe que nos traerá lembranzas do de antes, falándonos da lá e os seus traballos, para lle sacar o mellor proveito a esta exposición ?Ao abrigo da tradición? que sen a súa inestimable axuda non estaría tan ben rematada.
O San Martiño tamén é tempo de colleita de maínzo. Moito pan de broa e de mestura temos comido de nenos, e non tan nenos, por non haber doutro. O maínzo daba de comer á xente da casa e tamén ao gando e ata ás galiñas. Sen maínzo, eses ovos non serían tan mareliños. Ben o saben a Pita e a Churra que, a pesares de ir frío, poñen uns ovos que dá xenio velos. Pero falabamos do maínzo, que dá de comer pero tamén dá traballo, o mellor era o da esfolla. Traballar traballábase, pero folear tamén: unha cantiga, unha peza, arrastrarnos abaixo da pluma apalpando o que había... Ai se me recordo! Para mellor lembranza, temos invitado o xoves á xentiña de Insua, que tan ben nos acolleu na súa parroquia. Teremos un pouco maínzo prestado pola familia de Sonia de Abarqueira. Á veciñanza de Insua pedirémoslle que nos axude a esfollar e ao que se cadre.
E como todo bo xantar ten que ter unha boa sobremesa, a nosa será o venres. A Charanga Alborada virá tocar unhas pezas para animar o fin de festa, que remataremos cun pouco roscón agasallo de Lalo e Pilar, os fillos de Lolita Sanjurjo.
Teremos todo o ano para dixerir esta festa e tomar folgos para a seguinte...
Boas festas! Ata o ano que vén e de aquí alá moitas veces!
Comentarios (4) - Categoría: 1. CADERNO DE BITÁCORA - Publicado o 12-11-2012 16:51
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0