Pepe Dovale, Patrón do barco
 CATEGORÍAS
 FOTOBLOGOTECA
 ANTERIORES
 ARQUIVO
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 NA REDE

CÁNTIGA


CÁNTIGA 
Na tarde do 5 de xuño do 1869 (hai 151 anos), e segundo el mesmo nos conta, Curros escribe Cántiga, o seu primeiro poema ?no dialeuto patrio?. Tiña 17 anos e aínda era estudante en Madrid. 
Anotou a letra na marxe da lección X do Manual de Economía política de Manuel Colmeiro. Ponlle música Cesáreo Alonso Salgado, estudante que compartía cuarto con Curros. Moi pronto se fixo popular en Galiza. Cántiga tivo lixeiras modificacións en música e letra. Na letra, a modificación máis significativa sería ese primeiro verso que pasa de 'Na xardín unha noite sentada' a 'Unha noite na eira do trigo'. Na música, ?Cántiga?, despois da versión de Salgado sería musicada por Xoán Montes, que fixo unha versión para voz e piano e consagrada coa versión de Xosé Castro ?Chané? na coñecidísima ?Unha noite na eira do trigo?.
O poema formaría parte de 'Aires da miña terra' (1880). Que pronto volvan as noites de xardíns e de eiras do trigo

Comentarios (0) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 06-06-2020 15:06
# Ligazón permanente a este artigo
CANTARES E CONTARES COVIRAIS-20
Dende que o Goberno decretou o estado de alarma ordeando non sair da casa, os nenos e nenas estaranse dando de conta da importancia que ten ir á escola e do moito que nela aprenden, cousa que moitas persoas maiores do Centro, non puideron facer no seu tempo, por ter que axudar na casa, ir ao lindeiro coas vacas ou ao río a lavar.
A rapazada de antes aprendía na "Escola da vida" e moito do seu saber foilles transmitido de forma oral polos seus pais/nais ou avós/as, para que souberan valerse no mundo. Ler, escribir e as catro reglas aprendíanas, con sorte, e todo o demais nas noites de inverno ao carón da lareira, nas esfollas do maínzo, nas mallas, na fonte, no lavadoiro, na tenda de ultramarinos, na feira ou na misa. Saberes importantes para traballar, remediar dores, cociñar,sementar e recoller, do tempo, para mocear, troulear, facer trocos, entre outras moitas cousas que non saen nos libros e tamén é preciso coñecer.
Na casa, poñendo en valor toda esta sabedoría popular que atesouran os nosos maiores, fixemos un caderno no que recoller, nestes días virulentos, todas esas aprendizaxes significativas para transmitílas aos pícaros/as que veñen pisando forte pero pola súa idade, aínda son inocentes.
Comentarios (0) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 16-04-2020 23:24
# Ligazón permanente a este artigo
A PETENESA - MENCIÓN ESPECIAL ADULTO
Relato presentado por D. Manuel Vázquez usuario do Centro de Día do Consorcio Galego de Servizos de Igualdade e Benestar no Corgo.

No mes de setembro íamos ás patacas, apañabámolas co sacho e ca man para o cesto, despois botabámolas no carro e na casa nun montón. Máis ou menos 12 ou 14 carros delas... Todo isto acontecía en Carteira (Palas de Reis).
Un ano estabamos toda a familia e amigos na leira, nun momento da mañá apareceu unha vella no camiño, chamábanlle a Petenesa de Carteira, esta muller era moi coñecida. Era una muller peculiar. Cando ía o río lava-la roupa cantaba:

?Camisa dun cabrón
moito coio e pouco xabón
e patarán tristrás
?.

Ben, o caso é que parou e empezou axudarnos a apañar as patacas. Ao chegar o mediodía miña nai foi polo xantar a casa pa aforrar o camiño de ir e vir. Máis tarde durmimos a sesta, ben, descansamos o xantar. A Petenesa quedouse durmida, e eu que era un demo, fixen unha trasgueada.... ateille ao pescozo dun can unha corda, a mesma, ateina á perna da veciña Petenesa... Aiii!!! cando o can se decata e bota a correr, a señora berrando, todos espertaron sobresaltados e miña nai.... miña nai detrás miña pa zouparme no lombo!!!!
Comentarios (1) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 25-11-2013 11:47
# Ligazón permanente a este artigo
VOLTA A 1.900 - 1º PREMIO CATEGORÍA INFANTIL

Relato presentado por Darío Breijo Novo de 9 anos, veciño de Abarqueira (Cerdido).

Eu chámome Patán e vou camiñando cara non sei onde pero vou andando, andando. De súpeto atópome cun cabalo branco, grande e lustroso que se puxo a camiñar ao meu carón. Eu preguntei, - E se me monto? E aló vou. ? Ahhh. Que ben se vai aquí! Iamos por un sendeiro verde, todo verde cando aló ao lonxe vin unha casa de pedra, solitaria, baixiña.
Fómonos achegando e alí había unha parella de anciáns. Sentados no entreportas co postigo aberto debullando nas castañas.
- Boas tardes!, saudei.
- Boas, e ti quen es?
- Eu son Patán, saín dar unha volta e no camiño atopei este fermoso cabalo que me trouxo ata aquí.
- Xosé, o noso Bonito! ? exclamou a señora.
- Rapaz, ese é o noso cabaliño, o que nos axuda aos traballo da leira e que me serve para non ter que ir camiñando á taberna.
Eu quedei abraiado. Por que Bonito fora onda min?
O matrimonio, moi amable convidoume a quedar para toma-las cinco, que xa ían vir os nenos da escola. E os pais dos cativos estaban traballando a reo preparando o muíño, que se ía esfollar á noite.
Chegaron os nenos: Nicanor e Paco, e a avoa preparounos unha ?sopa de cabalo cansado?, eu nunca tal oíra! Botounos viño tinto, ben escuro, nunha cunca, enchémola de pan e azucre e veña, que boa merenda! A avoa díxonos: agora hai que axudar a botar o maínzo para a pila, para esfollalo á noite.
E aló fomos todos, cando rematamos a avoa, que se chamaba Rosario, púxonos a cea: castañas con leite. Que boas estaban!
- Aí veñen Antón e Pilar, veñen á esfolla.
E aló fomos todos para o maínzo, eu nunca tal vira. Ao caloriño do lume da lareira comezamos o choio.
- Ahh! A miña espiga ten os grans vermellos.
- O rei, o rei, berraron Paco e Nicanor.
O avó fíxome un boneco coas plumas e a barbana, que bonito!
- Canto maínzo, canto traballo, eu non podía máis e quedei durmido.
Ring, ring, ring. Soa o espertador, érgome na miña cama, no me cuarto e mamá berrando: - Patán apura que tes o almorzo na mesa e xa ven o bus.
Todo fora un sono, que noite máis divertida!
Comentarios (2) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 25-11-2013 11:44
# Ligazón permanente a este artigo
ATANISCANDO NO OUTONO 1º PREMIO CAT. ADULTO
Relato presentado polos profesionais e usuarios do Centro de Día do Consorcio Galego de Servizos de Igualdade e Benestar en Carballo.

PRÓLOGO

Quizais non soubésemos explicar o que pensabamos nese mesmo intre, no cal, Antón entrou pola porta, sen embargo, o brillo que se desprendía dos nosos ollos, amosaba a gran ledicia que estabamos a sentir? Ninguén contaba con el, e á vez, no fondo do noso ser, todos criamos que Antón volvería.

?

A Antón non lle gustaba que eu lle chamase polo nome de pila, pois el dicía que eses non eran os modais para un rapaz da miña idade e, de ter que cambiarlle o nome, el prefería ser chamado ?o gran xefe?. Así lle soen dicir aos indios que saen nas películas que máis lle gustan a Antón, sen embargo, os meus irmáns, chámanlle avó.
Eu son Xan, e teño dez anos, a pesar de que todo o mundo me di que xa son un home ?vello?, e ademais, que son moi espabilado, eu creo que son un rapaz coma os outros, que me gusta xogar e andar a meter os pes nas pozas.
Vivimos nunha aldea chamada Artes, que pertence a Carballo. Na casa estamos os meus irmáns, Pedro e Luís, que son máis pequenos ca min; os papás e o avó Antón.

?

Estaba desexando que tocase a campá que marcaba o final do día na escola, así que, tan pronto sentín aquel ruído infernal, saín escopeteado polo corredor, con moitas ganas de chegar á casa, pois Antón prometérame que hoxe iríamos na procura de castañas.
Antón sempre sae a camiñar arredor da casa, polo monte que está cheo de piñeiros e castiñeiros. Nesta época, no outono, recollemos cantas castañas podemos, para comelas na xuntanza veciñal que se fai polo magosto. Este ano, apenas había ourizos cheos, pois xa se apresuraran os demais en baleiralos. Aínda así, sempre quedaba un pequeno castiñeiro escondido entre varias silveiras, que nós coñeciamos ben. Eu ía case todos os días e subía ó castaño, así arrapañaba todas as castañas que podía. Cando chegabamos á casa, meus irmás máis eu, axudabámoslle a miña nai, a ataniscar as castañas coa boca? porque así o facía Antón? pero á mamá non lle gustaba nada, porque dicía que non ía gañar para arranxarnos os dentes, sen embargo, Antón, non tiña ese problema, pois os seus, eran postizos.

A XUNTANZA

Na miña casa, todos esperabamos que chegase o día da xuntanza veciñal. Nese día, na aldea, celebramos a festa do San Martiño e a do Magosto. A Antón gústalle moito esta celebración, e aínda máis, arranxar todos os preparativos? sobre todo, dende que morreu a avoa, pois así el está entretido e acompañado dos veciños. Eu tamén os acompaño mentres andan a esfollar no millo e matan nos porcos? así foi como aprendín a construír unha cabana con follas de espigas e troncos. Axudoume Antón, pois el de pequeno tamén tiña unha, na que se escondía cando seu pai se poñía rabudo.
Antón conta sempre, que agora, Artes é no único lugar de todos os da volta, onde se conserva esta tradición; xa que antigamente, se reunían os veciños e entre todos xuntaban moita comida e bebida, sobre todo, castañas, chourizos e viño. Así, o día 11 de Novembro, toda a parroquia desfrutaba dun día de leria e de ledicia... e como di o veciño Andrés: ?Polo San Simón, proba o viño e polo San Martiño, o porquiño?.
Eu desfrutaba moito desta festa, porque aprendía moitos contos e historias que dicían os maiores do lugar, entre eles Antón, e aínda así, el escoitaba sempre atento a todos os demais e cando tornabamos para a casa oíaselle comentar... ?Un vai morrendo e vai aprendendo?.
Miña nai, Amelia, era a primeira en presentarse na xuntanza cunha gran pota chea de castañas. Ela preparábaas como o facía a miña avoa, unhas cocíaas con anís e nébedas, e outras asábaas, nunha tixola vella furada, na lareira. A verdade é que calquera delas estaban ben boas. E para acompañalas, Antón asaba as espigas do millo no lume, que parecían churros. Pero iso non quedaba aí, os outros veciños, entre eles, a tía Angustia, levaban os chourizos e as morcillas que fixeran da matanza. Tamén touciño con pementos, e o que máis me sabía, a tortilla de sangue? Con toda esta comilona, pasabamos o día no campo e eu sentía como os máis vellos andaban a rexoubar uns dos outros, pero tamén contaban historias de cando eran rapaces, do traballo que pasaban indo ao xornal, ou tendo que esfollar o millo, cortalo e gardalo nos palleiros ou hórreos. Unha das veces eu faleilles do Samaín, de como nos tempos de agora, os rapaces nos disfrazamos de meigas e mortos viventes, para recordar ese ritual que realizaban os antigos celtas, incluso lles ensinei cabazas decoradas; pero creo que non lles fixo moita graza, pois Antón ten dito que o da ?Santa Compaña? era a imaxinación e as alucinacións do tempo da fame.
Cara ó final da xuntanza, os maiores xa non conversaban, cantaban. Nunha desas, a tía Angustia aproveitou para irse queixar ó que vendía as verzas na praza os xoves e domingos de feira en Carballo, pero Luciano non soubo ou non quixo atender ó que dicía o conto
?Non chas quero, non chas quero,
nabizas do teu nabal,
non chas quero, non chas quero,
que me poden facer mal
?.

Eu, ao final da festa, agarro unhas poucas castañas e con elas fago colares que logo lle regalo ás veciñas. Así tamén se acordan de me regalar algo polo día do San Xoán.

?

A xuntanza deste ano, fíxosenos un pouco longa, xa que Antón desapareceu por arte de maxia. Todos os veciños nos axudaron a buscalo pola aldea e polos arredores, pero non aparecía. Cando xa críamos que nunca o volveríamos ver, el mesmo se presentou na porta da casa, con bágoas nos ollos e con feridas nos xeonllos.
Miña nai estaba moi asustada e agarrouse a el coma unha lapa. Namentres, bisbáballe ao oído, e eu escoitei aquilo que ela dixo, e que nese mesmo intre, me fixo ver aquilo que eu viña negando:
?Meu pai querido, meu pai amado, mentres eu viva hei de axudalo, e polos despistes, non se preocupe, porque faremos que cada día, nunca sexa esquecido. E cando xa non me coñeza nin saiba quen son, seguirei ao seu carón, ensinareille o camiño de regreso ao seu corazón?.
Comentarios (2) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 18-11-2013 15:38
# Ligazón permanente a este artigo
CASA PEGA ULTRAMARINOS

A taberna poñía na parede en letras verdes, agrisadas polo tempo, xunto a unha lata cadradiña co debuxo dunha chea de bonecos recortables que dicía Los quince hermanos e un moderno anuncio de Mirinda, como unha gran tapa de botella,
C A S A
P E G A
ULTRAMARINOS
Tiña dúas entradas, a das mulleres que daba á tenda e a dos homes que daba ao bar. Eu ía á tenda con miña nai dende picariña. Era unha tenducha pequena chea de caixas de froita á carón, a carne salgada e as caixas de peixe nun mesado, unha vella neveira abarrotada e un mostrador no que Xovita, a dona, se debruzaba mentras miña nai lle pedía e o resto das clientas se desesperaba. A verdade é que era un pouco sérvete ti mesma, máis por desganzada que por moderna. Tiña máis espazo Xovita dentro do mostrador que quen ía mercar. Alí podías atopar dende un paquete de café ata unhas guarachas do 39. Sen esquecer a roda, como a dun carro do país, chantada á carón e apoiada no saco das patacas, chea de sardiñas lañadas, colocadiñas en derredor do centro como se fose unha roda de prata. A min aquel tabal sempre me atrapaba como se fose un burato negro no universo estelar, incluso cando apareceu a boneca Micaela que cantaba soa e que regalaban a quen xuntara os puntos do deterxente Omo. Do teito penduraban, ademais das ristras de chourizos, unhas tiras dunha cor que algún día fora amarela, graxentas e pegañentas pingaradas, cada vez máis, de negro por mor da chea de moscas que había.
Xovita non era moi limpa nin moi amable, pero era a única taberneira en toda a parroquia. A pobre andaba metade do tempo acatarrada; sacaba o pano, engurrado polo uso, do medio das tetas, sacodíao ben derriba do mostrador ou do que cadrara, miraba para riba, deixábado caer no fociño con finuría e sonábase (despois o pano voltaba para o seu sitio). Á miña tía Tiluca, o día que foi buscar uns sobres de azafrán e unas pilas para o arradio, pois lle gustaba escoitar a novela, díxolle moi recachada: E que máis?. Nada. Pois, para comparme iso só, excusabas vir.
Da tenda ao bar, pasábase por dentro do mostrador; alí a barra era enorme, de lado a lado. Había tamén tres mesas: a da entrada, onde sempre estaba sentado Serafín da Xunqueira, un homiño cun cigarro, tan porcallán que ninguén se sentaba con el; a da ventá, que sempre estaba baleira; e a do fondo, onde se tiraba a partida e onde podías atopar a Faustino, o dono, coma Xan da Riola, coa camisa de fóra, e coa súa taza de clarete. Botaba unha piscolada de cada vez da billa daquel bocoi cor viño tinto; no día ventilaba ben dous litros. Os homes arrimábanse ao mostrador trepando o serrín do chan que o absorbía todo. Ao fondo había unha porta que daba a un mexadoiro, un burato no chan onde os home debían atinar, con máis ou menos puntería, por diante ou por atrás. Eu lembro a Faustino, no verán, coa música de Manolo Escobar nun vello xiradiscos (no me gusta que a los toros te pongas la minifalda...), abrindo a ventá e berrando: Helaaao, al riico helaaao!
A taberna tiña detrás do mostrador do bar un van cunhas tiras de cores penduradas que a separaba da vivenda: dous cuartos e unha cociña, nos que facían vida; no patio había un escusado e unha bodega.
Gardaba o conxunto un can atado no patio. Un can grande, mouro e malo como a tiña, trabáralle á filla nun brazo. O día que se ceibou da cadea e andivo pola vila, todos voamos para a casa ata que Faustino, o único que era capaz del, o encadeou de novo.
A taberna poidérase construír porque o matrimonio estivera uns anos en Venecuela facendo uns poucos cartos. E de alí trouxeran unha filla e o seu castelán, do que metían unhas cantas zocas ao longo do día. Aos pícaros da aldea gustábanos preguntarlle á filla como se chamaba pois sempre respostaba sen cambiar o sonsonete: María Gabriela Pega Gómez, para servir a Dios y a usted.
Faustino e Xovita levábanse coma o can e o gato. El zoupaba naquela mullerona as máis das noites, incluso cando ela estaba preñada de Nemesio, o fillo pequeno. A Nemesio sempre lle faltou unha primavera ou lle sobrou unha xota. Xa non lle aprenderon a dicir o sonsonete co seu nome; ás veces dicíache que se chamaba Carrunta, pois sabía que nós iamos rir, anque non sei de onde sacara aquel nome. O caso é que cos pícaros da taberna nunca nos aburriamos.
Un día que Xovita tiña un ollo fúnebre por un moquete que lle mandara Faustino, pois disque a zalapastrana non taballaba nen a metade ca el, meu pai veu comentando que o chocalleiro de Serafín da Xunqueira soltara unha das súas coplas:
Ás mulleres que son boas
Deus lles dea boa fortuna,
sarna con dor de moas,
ortigas pola cintura.
O ceo che dea paciencia
con esa túa muller
que non fai o que lle mandas
nin tampouco o que debe facer
.
A miña nai saltou toda alporizada e espetoulle: Oíches, chufas e peidos non costan diñeiro! Non vexo eu que el sexa moito millor ca ela, todo o día bebendo e botando a partida. Non a vou defender; nin é limpa, nin traballadora. Pero como era Xovita sabíao Faustino antes de se casar, que non enganou a ninguén; se non lle conviña que a deixara quedar. Casou con ela? agora que apande, que ten unha filla e camiño doutro, que lles facía tanta falta coma un can na misa. Levantarlle a man nunca! A Xovita máis lle valera coller a pequena e marchar para Venezuela de novo. Por certo, eu tamén che sei coplas coma Serafín:
Teño polainas de buxo,
tarrañolas de burel
para darlle ao taberneiro
porque tundou á muller;
para estar cun ruín home
máis lle valera correr
.
Meu pai non volveu facer comentarios sobre a leña da taberna, pero Xovita só se librou das malleiras cando Faustino morreu dunha cirrose hepática, poucos meses despois do nacemento de Nemesio.
Eran outros tempos...
Comentarios (0) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 25-11-2012 03:08
# Ligazón permanente a este artigo
O CASO DO BOTICARIO MOAS

Co conto das Pitas de Fina estamos a recibir moitos consellos sobre o coidado das galiñas, e dos galos se procede. Como queriamos que empezaran a poñer axiña pedimos que nos dixeran algún truquiño para acelerar o proceso. Un dos que saíron foi poñerlles en cada niño un ovo de madeira ou de metal (non temos claro cal é o material axeitado), para que así tamén souberan onde poñer e que non andaran deixando os ovos por fóra. Non parecía mal consello, pero non tiñamos ovos para o caso así que fomos á agrotenda de onde trouxeramos as pitas a ver se sabían algo do tema.
Benito, o guardia, home simpático onde os haxa, cando sentiu a nosa petición esbozou con pillería un sorriso. Non nos debía de ver moitas trazas de gandeiros? Mais non era iso. O que quería era contarnos un caso.
Vós ben coñecedes a Manolito Moas, non? o da farmacia da Estrada Xeral. Pero ao defunto do pai, deus o teña no ceo, non o coñecestes. Era tamén boticario e tampouco tiña présa ningunha. Dunha vez entroulle na botica unha señora, igual que hoxe vós aquí. El foise levantando a modiño, a modiño, e a señora díxolle, ten vostede ?ghuevos de plomo?? Moas díxolle con moita retranca, non señora non, élle reuma.
Tivémonos que rir por forza.
Á fin viñemos para a casa sen ovos de madeira ou de metal ou do que fora. Pero as pitas comezaron a poñer ovos nos niños como se o tiveran feito toda a vida. Animaliños!
Comentarios (3) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 10-10-2012 13:52
# Ligazón permanente a este artigo
XURXIÑO, O INGLÉS

Emprestounos un libriño o noso don José, ?A biblia en España: ou viaxes, aventuras e prisións dun inglés na procura de difundir as Escrituras pola Península?. É un libro de viaxes que conta as andainas do pastor protestante George Borrow (a quen chamaban don Xurxiño o inglés) polos camiños de España hai 175 anos. O libro está traducido ao castelán con prólogo e tradución de Manuel Azaña. Póñovos a parte na que conta o seu paso por Ortigueira, mantendo con cursiva as palabras que aparecen en francés ou galego no orixinal e entre corchetes as miñas suposicións.
Dous ou tres días levaba eu en Ferrol agardando a Antonio e non acababa de chegar; á fin, estando eu alucando a rúa entre lusco e fusco, vino vir, levando pola corda o noso único cabalo. Contoume que a unhas tres leguas da Coruña, o cabalo, sufocado pola calor e polas moscas, caera ao chan cunha especie de ataque, do que só reanimara a forza de sangrías, razón pola que tivo que parar un día mais no camiño. O cabalo estaba, abofé, moi feble; tiña un estertor que de principio me asustou; pero dinlle unhas menciñas e aos poucos días pareceu que mellorara dabondo para continuar a viaxe.
Partimos así de Ferrol, despois de alugar una besta para min e de axustar un guía que nos levase a Ribadeo, a vinte leguas de Ferrol, nos confíns de Asturias. O día, á primeira, estivo despexado; pero antes de chegar a Novales [Pontenoval?], a tres leguas de camiño, escureceuse o ceo e caeu a néboa, acompañada de chuvisca. O país que atravesabamos era moi pintoresco. Sobre das dúas da tarde enxergamos entre a néboa, á nosa esquerda, Santa Marta, pequena cidade de pescadores, cunha fermosa badía. Seguindo ao longo dos cumios dunha cadea de montañas, entramos nun castañal que parecía inacabable; a chuvia continuaba, repenicando sen parar nas anchas follas verdes.
- Xa empezan as chuvias do outono- dixo o guía-. Moito se van mollar vostedes, meus amos, antes chegar a Oviedo.
- Estivo vostede algunha vez en Oviedo?- preguntei.
- Non; só cheguei ata Ribadeo e para iso nada máis que unha vez. Falando con franqueza, non sei como nos apañaremos cando cheguemos aos campeiros que hai preto de aquí; de noite e con chuvia será moi difícil atopar o camiño. Quixera estar xa de volta en Ferrol porque este camiño, o pero de Galicia por moitas razóns, non me gusta; pero onde vai a besta do meu amo teño que ir eu tamén: tal é a nosa vida dos guías.
Encollín os ombreiros cando recibín estas novas, pouco agradables de verdade e din a calada por resposta.
Por fin, cando caeu a noite, saímos do bosque e ao pouco baixamos a un profundo val, ao pé de elevadas montañas.
- Onde estamos agora?- preguntei ao guía, no intre que no fondo do val cruzabamos por unha rudimentaria ponte un regato ruidoso e escumante, medrado polas chuvias.
- No val de Coisa Doiro [Couzadoiro]- respondeu-; a miña opinión é que pasemos aquí a noite para non aventurarnos nos montes por onde pasa o camiño de Viveiro, porque entrar neles e perdernos vai ser todo un e entón, adeus! morremos todos.
- Hai algún pobo por aquí preto?
- Si, señor; o pobo está fronte a nós e nun instantiño chegaremos a el.
Ao pouco entramos nunha aldea que se erguía, entre árbores altísimas, á entrada do desfiladeiro.
Antonio apeouse, entrou en dúas ou tres chozas e volveu de seguida, dicindo:
- Non podemos quedarnos aquí, mon maître, sen que nos coma a miseria; mellor estaremos entre eses outeiros. Non hai lume nin luz nestas chozas e a chuvia cala os teitos.
O guía, porén, negouse a continuar.
- Coa luz do día custarame traballo atopar o camiño- berrou malhumorado-; peor será de noite, coa treboada e a brétima.
Mercamos un pouco de viño e de pan de maínzo nunha das chozas e, mentres comiamos, Antonio dixo:
- Mon maître, o mellor que podemos facer nesta situación é axustar a calquera deste pobo para que nos leve por esas montañas a Viveiro. Aquí non hai camas, e se nos botamos na palla cos vestidos mollados, colleremos unha terciana galega. O guía que traemos non vale para nada; imos buscar un que o substitúa.
Sen agardar resposta guindou a codia de broa que estaba comendo e desapareceu. Andou camiño, como despois souben, até a choza do alcalde e pediu, no nome da raíña, un guía para o embaixador grego, que se perdera no camiño de Asturias. Volveu aos dez minutos na compaña da autoridade local, quen, con gran sorpresa pola miña parte, me fixo unha profunda reverencia e parou coa cabeza descuberta baixo a chuvia.
- A súa excelencia- exclamou Antonio- precisa dun guía para ir a Viveiro. As persoas da nosa clase non están obrigadas a pagar os servizos que necesiten; porén, a súa excelencia é de entrañas compasivas e dará gustoso tres pesetas a calquera persoa competente que o acompañe a Viveiro e todo o pan e o viño que queira comer e beber ao chegar.
- A súa excelencia será servida- respondeu o alcalde-. Porén, como o camiño é longo e difícil e na montaña hai moita brétima, paréceme que, ademais do pan e do viño, a súa excelencia non debe ofrecer menos de catro pesetas ao guía que o leve a Viveiro e non coñezo ningún mellor que o meu xenro, Juanito.
- Concedido, señor alcalde- repliquei eu-. Traia vostede o guía e a peseta de aumento sairá tamén a relucir no momento oportuno.
Non tardou en aparecer Juanito cun farol na man. Saímos ao punto. Os dous guías comezaron a falar en galego.
Comentarios (1) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 28-09-2012 12:48
# Ligazón permanente a este artigo
ANDRÉS CO GAITEIRO RILO DE BETANZOS

A xente que sobe por vez primeira ás oficinas municipais de Ortigueira saúda instintivamente a quen permanece máis horas no concello, sen ser parte do persoal. É o vello Rilo, o mellor gaiteiro galego de hai 120 anos, inmortalizado nunha escultura.
Don Manuel Rilo Pardo naceu en Betanzos na primeira metade do século XIX. Ferreiro por profesión, labrego e gandeiro por subsistencia e gaiteiro por sentimento.
Tiña habilidade, facía de buxo o roncón e o punteiro da súa gaita, e tiña habelencia, era un bo narrador e copleiro, facendo rir a esgallo a quen o escoitaba.
Para recoñecelo había que buscar un home pequenote pero rexo, cunhas anchas patillas que lle ocupaban tódalas fazulas. Sorría picaramente cos ollos e os beizos.
Vestía calzón, chaqueta e monteira, coma os gaiteiros dalgún día, e tocaba ao xeito tradicional, sen filigranas nin variacións, muiñeiras, alboradas e alalás. Tocou en festas patronais e romarías, en fiadas e vodas, en foliadas e seráns, sen darlle folgo á gaita máis que para mollar a palleta.
Era unha época na que proliferaban os certames de gaiteiros por cidades e vilas con premios gorentosos, dos que o Rilo de Betanzos gañou alomenos 27. O máis importante conseguiuno polas festas do apóstolo en Compostela, no ano 1.893. Tocou unha peza da súa autoría, a Muiñeira de Piadela. Gañou a astronómica cifra de 100 pesetas e o simbólico título de Mellor Gaiteiro de Galicia.
En 1.906 Rilo foi o gaiteiro nas festas da patroa de Ortigueira, a súa derradeira actuación pública. Poucos meses máis tarde finou en Oza dos Ríos.
De vagariño a súa lembranza foi esmorecendo.
Os gaiteiros están presentes en moitos contos. Como aquel que contou o meu veciño Andrés, dun que faleceu e pedira que o soterraran coa súa gaita. Non collía ben na caixa e houbo que poñerlla no medio das pernas. Cando o levaban para o camposanto ía a súa viúva atrás laiándose: ai, meu homiño, que te fuches para non volver e que soíña quedo. Ai co ben que o temos pasado co que levas entre as pernas?
Aquí en Ortigueira é famoso o conto de Chumín de Céltigos, que unha noite de luar, volvendo dunha festa por carreiros pechados de bouza, topou cun lobo. Co medo que colleu premeu o fol da gaita e o son do roncón arredou ao animal. Por se acaso, Chumín non deixou de tocar a gaita ata chegar á casa. Hai quen di que o lobo ouveaba ao son da música, o caso é que non o volveu ver.
O gaiteiro é a encarnación da festa galega e Andrés ten ido a moitas. Co bo humor e retranca que o caracteriza e cos contos que sabe, dá gloria parolar con el dos tempos mozos e de tantas ?ghatadas? coma ten feito. Poñamos en valor todo o que nos é propio e nos distingue coma galegos e galegas, escoitando as voces de quen aínda o lembra tal cal foi. Viva a memoria colectiva da nosa xente maior!!.
Lembroume Andrés, que cada vez que suba ao concello lle dea recordos ao grande gaiteiro Rilo da súa parte, e así farei con todo o respecto.
Comentarios (2) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 31-08-2012 13:25
# Ligazón permanente a este artigo
"DE TAL FOL TALES AMARRALLAS"

O señor Emilio e a súa dona, Maruja, contáronnos entre risas, falando de casamentos, o que lle pasou á avoa do primeiro, cun home que ía pedindo de porta en porta e que un día parou na dela. Andrea que así se chamaba a avoa materna de Emilio, estando na súa casa, no lugar da Ínsua en Mañón, víu chegar un pobre home (seica viña de Bravos, ao lado de Galdo ,en Ourol ?Lugo-) ao que lle faltaba unha man.
Preguntoulle qué lle pasara e el contou que era ferreiro (alcumábano ?Pocaprisa?) e que perdera a man traballando na forxa. Queimáraa na fornalla. Caeu no fogón e ardeulle a man.
Andrea que quería saber máis sobre aquela desgraza, díxolle:
- e logo? ¿Tas casado? ¿Non andaba a túa muller por alí para axudarte? ao que el respostoulle:
- andaba ho, andaba ás súas cousas . Mala centella a parta !!. En lugar de axudarme e sacarme dalí, foi chamar aos veciños e cando viñeron xa estaba a tortilla feita. E aquí estou ,pedindo. Botoume fóra dicindo que xa non valía para traballar.
-¡Xa se sabe, ás mulleres hailles que coñecer a raza antes de casar ao igual que cando vas á feira mercar un porco, míraslle a raza que ten!, dixo Andrea chea de razón.
O Ferreiro contestoulle:
- A raza !!... Cale señora, cale, que lle somos primos-irmáns.
- Daquela? Xesús!! ?de tal fol, tales amarrallas? pobriño!! respondeu ela.
A señora Andrea que tiña traballo abondo, deixou as lerias e aquel home marchou buscando mellor sorte.
Comentarios (1) - Categoría: 4. CONTOS DA VILA - Publicado o 23-08-2012 14:19
# Ligazón permanente a este artigo
1 [2] [3]
© by Abertal

Warning: Unknown: Your script possibly relies on a session side-effect which existed until PHP 4.2.3. Please be advised that the session extension does not consider global variables as a source of data, unless register_globals is enabled. You can disable this functionality and this warning by setting session.bug_compat_42 or session.bug_compat_warn to off, respectively in Unknown on line 0