Oiva Juntunen é un delincuente de pouca monta que consegue roubarlle varios quilos de ouro ao goberno de Noruega. A vida sorrille a este novo rico mentres os seus cómplices están no cárcere, pero cando estes saen e lle van reclamar a súa parte do botín, Oiva prefire fuxir ás recónditas paraxes da Laponia finlandesa antes de entregarlles un só gramo do seu prezado metal amarelo a aqueles maleantes sen estilo. Naquelas frías terras do norte coñece ao comandante Remes, militar alcólico co que acaba vivindo unha serie de estrafalarias aventuras no límite entre a realidade e o absurdo.

Arto Paasilinna (Kittilä, Finlandia, 1942) foi gardabosques, xornalista e poeta antes de converterse en novelista de culto no seu país, onde cada novo libro seu (xa máis de trinta) se vende por milleiros. A súa escrita, limpa e precisa, ten a capacidade de contar de forma cómica as historias máis tráxicas e desconcertantes, que ambienta sempre nunha natureza vista con respecto e amor, e protagonizadas polos seus prototipos de homes finlandeses, algo anárquicos e individualistas. Traducido xa a decenas de linguas, O bosque dos raposos aforcados é o primeiro libro que se verte do finlandés ao galego.

Arto Paasilinna é un escritor finlandés, de lingua finesa, nado o 20 de abril de 1942 en Kittilä, na Laponia finlandesa. É autor de numerosas novelas e contos que foron traducidos a máis de 20 linguas. Escribe tamén para o cinema, a radio e a televisión. Paasilinna é, xunto con Mika Waltari, un dos escritores finlandeses actuais máis coñecidos no mundo.

Arto Paasilinna naceu nun camión, en pleno éxodo da súa familia por mor da guerra. Primeiro fuxiron a Noruega, logo Suecia e finalmente á Laponia finlandesa. Paasilinna, que significa en finlandés “fortaleza de pedra”, é un nome inventado polo seu pai, apelidado orixinariamente Gullstén, para adaptar, como moitos finlandeses, un patronímico de resonancias suecas. “Coñecín catro estados diferentes na miña infancia. A fuxida converteuse nunha constante na miña narrativa, mais hai algo positivo na fuxida se antes houbo combate”

Desde os trece anos exerceu actividades diversas, entre as cales obreiro agrícola e leñador. Con vinte anos decidiu retomar os seus estudos para converterse en xornalista e asistiu á Escola Superior de Educación Popular de Laponia (1962-1963). Logo entrou como xornalista-becario no diario rexional Lapin Kansa (O pobo lapón). Falando desta etapa da súa vida, Paasilinna dixo: “Era un rapaz do monte que traballaba a terra, pescaba, cazaba, toda esa cultura que se atopa nos meus libros. Exercín como leñador nas ribeiras do norte, unha especie de aristocracia dos sen teito, pasei dun traballo físico ao de xornalista, fun do monte cara a vila. Como xornalista escribín moitos artigos serios. Foron un bo exercicio para escribir cousas máis interesantes.”

Colabora desde 1963 en diversos xornais e revistas literarias. Na actualidade está dedicado fundamentalmente á súa obra literaria. Vive en Espoo, preto de Helsinki.

A obra literaria de Arto Paasilinna está composta por numerosas novelas (trinta e catro no 2009) e moitas delas, como avanzabamos ao comezo, traducidas a máis de 20 linguas. As súas obras caracterízanse por un sentido do humor e da narración raras: están cheas dun bo humor e dunha xovialidade inhabitual na literatura contemporánea, dun humor agridoce e burlesco. Os personaxes singulares que viven nas diferentes rexións de Finlandia son a marca de identidade dos seus escritos. A natureza mesma é un personaxe e por iso as súas obras adoitan ser cualificadas de “novelas de humor ecolóxico”.

O primeiro período da súa produción caracterízase polo seu humor acedo: Prisioneiros do paraíso, A lebre de Vatanen, Un home feliz, O muiñeiro ouveador, O bosque dos raposos aforcados… De entre elas a máis coñecida é A lebre de Vatanen, de 1975, que foi levada ao cinema polo director Risto Jarva en 1977 e por Marc Riviere en 2006. O segundo período e máis de xénero “picaresco”, Pequeno suicidio entre amigos, Fillos do deus da tormenta e A Besta Servidora do pastor Huuskonnen.

Cando se lle pregunta polo futuro da súa carreira, Paasilinna responde: “Os finlandeses non son peores que o resto, mais si o suficientemente malos para que eu teña sobre o que escribir ata a fin dos meus días”.

Quizais conveña, antes de nada, facer mención a algunhas notas sobre a historia finlandesa que nos axuden a situar algunhas das referencias que aparecen no libro.

Os imperios de Suecia e Rusia competiron polo dominio de Finlandia desde o século XII ata as súas respectivas desaparicións. Desde o S.XV e durante 400 anos, o territorio de Finlandia permaneceu incorporado ao Reino de Suecia. A partir de 1721 o Reino sueco comeza a debilitarse e no ano 1809 o tsar Alexandro I de Rusia anexiona as terras finesas como gran ducado do Imperio Ruso. Non obstante, durante ese período gozou dun estatuto autónomo dentro do Imperio, coa súa propia constitución, parlamento, aduanas, relixión e exército independente. Durante a Primeira Guerra Mundial, Finlandia mantense á marxe do conflito, pero en decembro de 1917, e aproveitando o estoupido da revolución bolxevique, declara a súa independencia de Rusia. Este feito provocará unha guerra civil que durará ata maio de 1918 e que enfronta aos socialdemócratas e comunistas, apoiados por tropas bolxeviques soviéticas, e ao goberno conservador que contraataca con tropas tsaristas e alemás. A guerra remata coa vitoria destes últimos. Logo o recoñecemento de Finlandia como república independente terá que esperar ata decembro de 1918, que se produce trala derrota de Alemaña na Primeira Guerra Mundial e o fracaso, en consecuencia, do experimento dunha Finlandia monárquica sometida á monarquía alemá.

Entre 1918 e 1920, voluntarios fineses levaron a cabo unha serie de incursións en territorio ruso, coñecidas como Heimosodat, cuxo obxectivo era a creación da Gran Finlandia. Eventualmente, asinouse o Tratado de Tartu con Rusia o 14 de outubro de 1920, onde se definiron as fronteiras ruso-finesas. Finlandia desocupou algunhas rexións na Carelia ocupadas polos voluntarios, a cambio recibiu unha saída ao océano Ártico a través de Petsamo.

A fronteira de 1920 sufriría grandes modificacións logo da Segunda Guerra Mundial. Logo de sufrir un errado intento de invasión soviética entre 1939 e 1940 (Guerra de Inverno), Finlandia perdeu acceso ao Lago Ládoga. En 1941 participou xunto á Alemaña Nazi na invasión da Unión Soviética, especificamente nas rexións de Carelia e ao redor do Ladoga e Leningrado (Guerra de Continuación). Finlandia logrou recuperar os territorios perdidos en 1940, pero ao reverterse o curso da guerra en contra de Alemaña, os fineses de novo tiveron que redefinir as súas fronteiras coa Unión Soviética en 1944. No Armisticio de Moscova, Finlandia realizou maiores concesións territoriais, e perdeu a súa saída ao océano Ártico (Petsamo).

Ao acabar a guerra, os soviéticos actuaron con dureza sobre os territorios conquistados. Expulsaron a todos os fineses do istmo de Carelia para substituílos por rusos: Finlandia tivo que acoller a máis de 400.000 refuxiados. Ademais, tivo que pagar cuantiosas reparacións de guerra ata 1952. En 1945-1946 os soviéticos conseguiron que as Nacións Unidas acusasen e condenasen a todos os políticos finlandeses que estaban no poder en xuño de 1941. Dun modo máis xeral, a política exterior de Finlandia estivo sometida a unha vixilancia constante por parte de Moscova: esta situación foi coñecida como “finlandización”, unha tutela que se efectuou sen que se instalase un goberno comunista en Helsinki nin se producise unha adhesión ao Pacto de Varsovia. Tras a morte do ditador soviético Josef Stalin, a presión sobre Finlandia relaxouse aos poucos: os soviéticos evacuaron a base de Porkkala en 1956; autorizouse a Finlandia a adherirse á Asociación Europea de Libre Comercio en 1962. Foi tamén un éxito a liña Paasikivi-Kekkonen, unha sutil dosificación de estrita neutralidade e combinación moi medida que satisfixo ás esixencias soviéticas sen menoscabar a independencia finlandesa, que encarnaron os presidentes Juho Kusti Paasikivi (1946-1956) e logo Urho Kekkonen (1956-1981). Recoñecida como ponte entre o bloque capitalista e o bloque comunista, Finlandia acolleu en 1973 a Conferencia sobre a Seguridade e a Cooperación en Europa, cuxa acta final asinouse o 31 de xullo de 1975. O derrube da Unión Soviética en 1991, puxo fin ao que subsistía da “finlandización”. En febreiro de 1993, Finlandia iniciou negociacións con vistas á súa adhesión á Unión Europea, que se produciu en 1994.

Algunhas críticas, recensións sobre a obra:

1- Crítica en Fervenzas Literarias, por Manuel Castiñeiro

2- Recensión por David Amado

Finalmente, un documental sobre Laponia onde se escoita un Joikku (canción tradicional lapona) e onde podedes ver xentes do pobo saami cos seus traxes típicos e as incribles paisaxes desas terras (o documental está en finlandés e un pouquiño en inglés (penso que trata da deforestación), mais para facerse unha idea dos lugares polos que se moven o nosos protagonistas e o tipo de vida que alí se desenvolve está moi ben):

“Eu falaba para unha clase silenciosa e distraída, Gibran e Arthur dedicábanse a unha análise comparativa das súas calculadoras e rebentaban co riso por non sei que, Michael asentía movendo a cabeza aínda que pensaba noutra cousa e, mentres, os muros daban en inclinarse perigosamente e terminarían por caernos a todos enriba.”

Cunha escrita descontinua que vai captando diferentes escenas e conflitos co alumnado e cos seus colegas, case coma se fose unha cámara, François Bégaudeau constrúe en A clase unha crónica do seu labor como profesor, engadindo mesmo as súas propias dúbidas e poñendo de manifesto as dificultades que xorden nas aulas, nos claustros, entre os adolescentes e tamén entre os adultos. Este é o impactante relato da vida nunha clase multicultural da bisbarra parisina, con todas as tensións entre profesores e alumnos, que en certa maneira traducen o conflito entre ricos e pobres, entre aqueles que posúen o saber e aqueles que non o teñen. Unha adaptación desta novela foi levada ao cine por Laurent Cantet, e a película homónima obtivo a Palma de Ouro do Festival de Cannes 2008.

1 [2] [3] [4] [5] [6]