Desde que foi publicada en 1931,"As ondas" é unha desas novelas que non deixa de engaiolar as lectoras e lectores pola fondura e sutileza coa que penetra na experiencia humana. Virginia Woolf logrou condensar nela gran parte desa vida que, en verbas escritas por Otero Pedrayo en "Devalar", flúe nas "intensas avenidas do xardín interior". Traducida agora por primeira vez para o galego, aparece na colección Clásicos Universais, publicada por Editorial Galaxia en colaboración coa Fundación Caixa GaIicia.
A carón de "Mrs. Dalloway" e "Cara ao faro", as outras dúas novelas centrais da obra de Virginia Woolf, "As ondas" consegue expresar coa meirande intensidade e beleza a complexidade da experiencia humana. A novela acada unha forma de narrar que racha os arquetipos literarios, descubrindo unha linguaxe nova, aberta ás sensacións e ás emocións pero sen perder a capacidade de reflexión, a ironía e o pulo narrativo das grandes obras.
A vida dun grupo de amigos, desde a infancia ata a mocidade e a idade adulta, centra a historia que Virginia Woolf conta dunha maneira diferente e nada convencional. A escritora pescuda nas relacións entre a vida individual e os condicionamentos dunha sociedade e dun tempo: as arelas, os triunfos e tamén os fracasos, a sensación de unidade a carón da de illamento, o pasado e o presente como eixo da procura do senso da vida. A escritora inglesa, con quen Ramón Otero Pedrayo dialoga na súa novela "Devalar", logra atinguir unha prosa chea de matices e tonalidades, cunha expresión sensitiva fóra do común, para condensar nunha obra de ficción a experiencia humana nas súas facetas múltiples e contraditorias.

Nesta obra existen dous ámbitos literarios fusionados entre si, o mundo de ficción da prosa e o mundo metafórico da poesía, é dicir, unha orde que representa obxectivamente a realidade, con relación a feitos, situacións e persoas, e outro que a intúe subxectivamente, que a mostra como cousa vivida, por directa participación dunha conciencia expansiva. Esta alternancia de representacións explica o motivo polo que os seus personaxes son mostrados máis que a través do que fan ou do que lles acontece, polo que senten interiormente.

Nesta novela non hai, xa que logo, un só punto de vista exterior, desde o cal sexan observados os seus personaxes senón que case todo o que se di figura coma un reflexo na conciencia dos mesmos.

Con todo, esta "representación pluripersonal" da realidade, a través deses seis monólogos, non altera a unidade dramática da obra porque o que en verdade persegue a autora é integrar unha visión absoluta da vida a través da diversidade dunhas conciencias particulares, é dicir, chegar á totalidade do real por acumulación de todos os datos individuais posibles.

Trátase, pois, dunha novelista sen novela propiamente dita, que experimenta, máis que sobre as accións ou as vicisitudes dos seus personaxes, sobre a posibilidade de ser que ten cada un deles.

Hai que ter en conta, por outra banda, que estes personaxes tan sensibles reflicten ou encarnan a dimensión anímica da autora, as súas propias vivencias e aprehensións. Constitúen, polo tanto, prolongacións do seu ser máis íntimo e profundo

(Emilio Sosa López, “Visión e técnica novelística de Virginia Woolf”)

Novelista e crítica británica cunha técnica do monólogo interior e un estilo poético que figuran entre as máis importantes contribucións á novela moderna. Adeline Virginia Stephen, filla do biógrafo e filósofo Leslie Stephen, naceu en Londres en 1882 e estudou na súa casa. Logo da morte do seu pai en 1905, viviu coa súa irmá Vanessa, pintora que se casaría co crítico Clive Bell, e os seus dous irmáns nunha casa do barrio londinense de Bloomsbury que se converteu en lugar de reunión de librepensadores e antigos compañeiros de universidade do seu irmán maior. No grupo, coñecido como Grupo de Bloomsbury, participou, ademais de Bell e outros intelectuais londinenses, o escritor Leonard Woolf, con quen se casou Virginia en 1912. En 1917, xuntos, fundaron a editorial Hogarth. As súas primeiras novelas, Fin de viaxe (1915), Noite e día (1919) e O cuarto de Jacob (1922), poñen de manifesto a súa determinación por ampliar as perspectivas da novela máis alá do que é o simple acto da narración. Nas súas novelas seguintes, A señora Dalloway (1925) e Cara ao faro (1927), o argumento xorde da vida interior dos personaxes, e os efectos psicolóxicos lógranse a través de imaxes, símbolos e metáforas. Os personaxes despréganse grazas ao fluxo e refluxo das súas impresións persoais, sentimentos e pensamentos: un monólogo interior no que os seres humanos e as súas circunstancias normais aparecen como extraordinarios. Influída polo filósofo francés Henri Bergson, Woolf, como o escritor francés Marcel Proust, mergulla na idea do tempo. Os acontecementos na señora Dalloway abranguen un espazo de doce horas e o transcurso do tempo exprésase a través dos cambios que se suceden no interior dos personaxes, na conciencia que teñen de si mesmos, dos demais e dos seus mundos calidoscópicos. Das súas restantes novelas, As ondas (1931) é a máis evasiva e estilizada, e Orlando (1928), máis ou menos baseada na vida da súa amiga Vita Sackville-West, é unha fantasía histórica á vez que unha análise do sexo, a creatividade e a identidade. Tamén escribiu biografías e ensaios; en Un cuarto propio (1929), defendeu os dereitos da muller. A súa correspondencia e os seus diarios, publicados postumamente, son valiosos tanto para os escritores que empezan como para os lectores da súa obra. O 29 de marzo de 1941 suicidouse afogándose.

Xa queda moi pouquiño para que rematedes a obra de Bohumil Hrabal e achégase o momento de xuntarnos para debater sobre a súa obra.

Co relato en primeira persoa dun aprendiz de camareiro no hotel Praga Dourada como fío condutor, Bohumil Hrabal preséntanos a historia de Checoslovaquia dende os anos anteriores á ocupación nazi ata a ocupación soviética e o comunismo, amosando o impacto que todos estes acontecementos tiveron nunha persoa que os viviu na súa propia pel.

As vivencias do protagonista, as súas primeiras experiencias coas mulleres, as ambicións profesionais, o intento de ascender socialmente simpatizando cos nazis, o matrimonio cunha alemá de raza aria, o pracer de construír unha fortuna e a amargura de perdela, todo isto cóntanolo Hrabal co seu persoal e orixinal estilo, cun humor que presenta a historia coma se fose unha fábula, con personaxes que parecen tirados de debuxos animados e cunha linguaxe coloquial de gran viveza e plasticidade.

Este libro narra a vida dun camareiro que descobre moi cedo o poder do diñeiro e aspira a obtelo. Observando aos clientes dos diferentes hoteis polos que o leva a súa ascendente carreira, comprende como o diñeiro brinda admiración, impunidade, mulleres, elegancia, ...

Pese á aparente contradición entre as súas aspiracións e o seu humilde traballo, o pequeno protagonista, non cae en ningún momento no desalento senón que prospera, de hotel en hotel e de cidade en cidade, ata chegar a un dos máis luxosos establecementos de Praga. Con todo, a súa carreira non finaliza neste punto, senón que, en sucesivos avatares constrúe o seu propio hotel, envexa de todos os hoteleiros de Checoslovaquia e media Europa.

O éxito chegou á súa vida pero non todo parece encaixar. A súa condición de millonario non lle abre as portas da gran clase, as súas orixes humildes e o modo en que logra a fortuna carréxanlle odios e envexas. A soidade é o único que o diñeiro garantiulle. Os seus intentos por congraciarse cos seus colegas durante o periodo comunista non logran o resultado querido e finalmente decide retirase á paisaxe máis remota que haxa no país.

Como contexto histórico, vanse sucedendo acontecementos da historia checa, desde a ocupación nazi e a conseguinte loita de resistencia, ao periodo comunista. Estes feitos tan desgraciados, son narrados por Hrabal cun total desenfado de modo que, sen ocultar os aspectos máis tráxicos, o ton da narración nunca se torna pesaroso.

Por iso, o máis destacable da novela é o ton da mesma. O protagonista vese envolvido en historias totalmente inverosímiles que asume con plena naturalidade. Sexa unha comida servida para o rei de Abisinia, un concerto a media noite nunha aldea perdida ou un neno cuxa obsesión é martelar cravos, o absurdo acaba por impoñer a súa forza convertendo aos personaxes en meros actores-monicreques.

O protagonista da novela é un personaxe complexo que comeza como unha persoa de tremendas ambicións e numerosas tretas para salvar a súa escaseza de recursos, ao modo da tradición picaresca española, e acaba como unha mestura de Sancho Panza e don Quixote, mediando entre os soños imposibles e o descubrimento da realidade velada. Esta tensión vaise poñendo de manifesto de xeito gradual ao longo das páxinas do libro de xeito maxistral, acabando por pechar un círculo imposible.

Como non pode ser doutro xeito, a escritura de Hrabal, do mesmo xeito que a de todo autor checo do século XX, non escapa das comparacións coa obra de Kafka. Buscando paralelismos, é posible relacionar Eu servín ao rei de Inglaterra con América, na súa dimensión dickensiana, aínda que, nin o ton de ambas novelas é o mesmo, nin a intención dos autores é coincidente. Quizá sexa nos pequenos contos de Kafka, nos que o imposible é asumido como real, onde podemos atopar unha escritura similar á de Hrabal (ou viceversa). Por iso, e para facer xustiza a ambos, é preferible non tratar de forzar comparacións.

Bohumil Hrabal é un autor crave no mundo centroeuropeo xurdido trala Segunda Guerra Mundial e o seu modo de escribir ensínanos, desde unha perspectiva diferente, como afronta o home estes novos cambios e, xa que logo, que hai de permanente nel, cal é a súa esencia. O seu humanismo ponse de manifesto no coidado con que trata aos seus personaxes e o respecto que sente polos mesmos. A elección nas súas obras dun ton sinxelo, humorísticos nalgúns casos, non nos debe levar a engano sobre a transcendencia dos temas que suscita.

Escritor checo nacido en Brno. Fillo do administrador dunha cervexería, estudou na universidade de Praga, onde chegaría a ser doutor en Dereito. Os seus primeiros anos pasarían entre cabarets e interminables paseos pola cidade, ata que os nazis converteron á rexión nun protectorado; para Bohumil significou a fin da universidade para comezar a traballar nunha estación do tren. Rematada a guerra no 1945, pasa por distintos empregos: oficinista, viaxante de comercio, obreiro siderúrxico, xornaleiro... En 1963 publica o seu primeiro libro, Perlas no fondo e en 1965 o segundo Trens rigurosamente vixiados, que sería levado ao cine polo cineasta Jiri Menzel. En 1968 é censurado, e non volve aparecer un libro seu ata 1975.

O mundo que retrata Hrabal é a miúdo triste: correspondeulle vivir as tribulacións do noso século na Europa central. No entanto, foi dono dun estilo tan rítmico e alegre que o lector pode sentir que camiña a través dun campo desolado sentindo estalar ruínas e ósos baixo os pés, contemplando un lixeiro escintileo de esperanza que agroma dalgún lugar. Os seus personaxes, cotiáns e a miúdo marxinais, son débiles, inxenuos, puros e ás veces moi magoados pola vida, pero dalgunha forma chegan a atopar certo encanto en ambientes tan adversos, deixando a certeza de que a alma humana só é fermosa cando está tatuada por cicatrices.

Outros libros importantes seus son Eu servín ao rei de Inglaterra (1971) e Vodas na casa (1990).

Hrabal caeu pola fiestra dunha habitación de hospital en 1997, mentres lles daba de comer ás pombas. Hai quen di que se suicidou.

Para os que queirades saber máis sobre este autor, un dos máis importantes da literatura checa do século XX, recoméndovos a lectura de Los frutos amargos del jardín de las delicias, biografía sobre Hrabal da tradutora e autora de orixe checa Mónica Zgustová, publicada en Destino e que vai xa pola segunda edición.

Así nacen as baleas naceu, segundo a propia autora, dunha imaxe concreta, case obsesiva: un neno gordo que acaba de comer e queda durmido na súa cadeira. Dese vórtice, apareceron o resto dos personaxes: a nena narradora, a nai, un bebé que come parafusos e un pai embarcado en alta mar. É unha narración sobre a memoria, pero memoria individual e persoal en oposición á memoria colectiva tan de moda estes últimos anos.

A cidade mexicana de La Paz, na Baixa California, e outra cidade indeterminada conforman a paisaxe xeográfica dunha obra onde estas ausencias nominais -o personaxe principal feminino tampouco ten nome- buscan a identificación co lector.

No título a novela engástase a unha linaxe que arrinca a finais dos anos oitenta e que ten nas baleas un dos seus sinais de identidade. Precisamente, Helena González titulou A tribo das baleas a súa antoloxía de poetas finiseculares galegos, ámbito xeracional ao que Sumai pertence.

A balea sérvelle de metáfora do rapaz que come e se bota a durmir, un personaxe que ela identifica cos "tolos de todas as aldeas" e que aparece caracterizado pola beleza e a liberdade. A partir de aí, a escritora constrúe unha alegoría de como a beleza pode afogarnos: é tan grande que ninguén sabe o que facer con el. Na súa opinión nacemos condicionados polo que se espera de nós. Algunhas persoas conseguen rebelarse e outros acéptano. Aquí, quen se rebela é a muller, a nena, e quen acepta é o neno. Iso si, co escape de soñar coas baleas.

1 [2] [3] [4]