Así nacen as baleas naceu, segundo a propia autora, dunha imaxe concreta, case obsesiva: un neno gordo que acaba de comer e queda durmido na súa cadeira. Dese vórtice, apareceron o resto dos personaxes: a nena narradora, a nai, un bebé que come parafusos e un pai embarcado en alta mar. É unha narración sobre a memoria, pero memoria individual e persoal en oposición á memoria colectiva tan de moda estes últimos anos.

A cidade mexicana de La Paz, na Baixa California, e outra cidade indeterminada conforman a paisaxe xeográfica dunha obra onde estas ausencias nominais -o personaxe principal feminino tampouco ten nome- buscan a identificación co lector.

No título a novela engástase a unha linaxe que arrinca a finais dos anos oitenta e que ten nas baleas un dos seus sinais de identidade. Precisamente, Helena González titulou A tribo das baleas a súa antoloxía de poetas finiseculares galegos, ámbito xeracional ao que Sumai pertence.

A balea sérvelle de metáfora do rapaz que come e se bota a durmir, un personaxe que ela identifica cos "tolos de todas as aldeas" e que aparece caracterizado pola beleza e a liberdade. A partir de aí, a escritora constrúe unha alegoría de como a beleza pode afogarnos: é tan grande que ninguén sabe o que facer con el. Na súa opinión nacemos condicionados polo que se espera de nós. Algunhas persoas conseguen rebelarse e outros acéptano. Aquí, quen se rebela é a muller, a nena, e quen acepta é o neno. Iso si, co escape de soñar coas baleas.

María Xosé Queizán nace en Vigo (Galicia) é escritora, catedrática de Ensino Medio, nesa cidade e unha figura relevante no movemento feminista en España. Na procura do espallamento das súas idean emancipatorias, comezou a escribir os seus primeiros ensaios feministas: A muller en Galicia (1977) e Recuperemos as mans (1980), cando falar de feminismo era máis ca unha heroicidade. Asimesmo foi cubrindo desde os anos 80, seccións de actualidade na prensa galega (Faro de Vigo, La Voz de Galicia, etc.), enfrontando os aspectos máis crús da realidade das mulleres, cun estilo irónico e educativo. Tamén desde os 80 dirixe a revista de cultura, pensamento e escrita, Festa da palabra silenciada, que servirá como plataforma da escrita feminina destas décadas, de fóra e de dentro do país.
O seu labor como escritora diversifícase en todos os xénero e estilos: novela, conto, ensaio, teatro e poesía. Os seus ensaios feministas son, hoxe por hoxe, a vangarda do pensamento feminista contemporáneo, con temas tan controvertidos como a colonización sexual das mulleres, o cuestionamento da maternidade biolóxica e a reflexión sobre a escrita non androcéntrica.
Como traductora, figuran no seu haber pezas como: O caderno azul de Margarite Yourcenar, e tamén contos de Karen Blixen, Emilia Pardo Bazán e Charlote Perkins.
Na actualidade, dirixe a "As literatas" de Edicións Xerais de Galicia, unha colección de narrativa onde procura dar a luz textos fundamentais da narrativa feminina, que non atoparon a consideración que merecían.

1 [2] [3]