CAVE CANEM! CLASICANDO...


CLASICANDO
CAVE CANEM

O meu perfil
 CATEGORÍAS
 RECOMENDADOS
 BUSCADOR
 BUSCAR BLOGS GALEGOS
 ARQUIVO
 ANTERIORES
 DESTACADOS

A Comedia latina. Plauto.
O TEATRO EN ROMA

1. INTRODUCIÓN
1.1. DEFINICIÓN E CARÁCTER.


O teatro romano, do mesmo xeito que o seu modelo grego, era teatro en verso (de aí tamén o seu nome de poesía dramática) e contaba con partes cantadas e acompañamento musical.
É un xénero literario que versa sobre a composición de obras para a súa representación escénica.

1.2. ORIXES E PRECEDENTES.


O teatro "regular" latino foi creado a partir do grego pero a súa orixinalidade fronte a el venlle dada pola influencia das representacións teatrais anteriores de orixe itálico.
Livio Andrónico, prisioneiro grego que acadou máis tarde a situación de liberto, levou a cabo no ano 240 a.C. a primeira representación teatral en Roma mediante a tradución e adaptación dunha obra grega. No 235 ten lugar a representación, por primeira vez, da obra dun itálico, Cneo Nevio, creador do drama nacional romano: a chamada "fabula praetexta". Ennio practica como Nevio a "contaminatio" ou mestura de obras.

Pero antes de que Livio Andrónico impuxese en Roma no s.III a.C. o drama regulado segundo o modelo grego, existían en Italia Central dramatizacións populares que constituían o embrión dun teatro italiano autóctono:

-"Versus fescennini" ou versos fesceninos (< Fescenium, cidade etrusca) : ditos xocosos en forma de diálogo, improvisados con ocasión dunha voda, do fin da colleita ou doutra celebración importante
- "Saturae": variedades, mestura de distintos versos e temas; espectáculo mixto de diálogo con música (canto) e danza
- Fabula Atellana: (< Atella, cidade osca da Campania), os actores presentaban máscaras fixas que encarnaban personaxes idénticos en todas as representacións, a saber, Dossenus, o chepudo; Bucco, o falabarato; Maccus, papón, o ; Pappus, o vello verde etc.
- Danzas etruscas: bailadas ao son da frauta polos histrións (actores profesionais).

1.3. TEMPO, LUGAR e ACTORES.

Ordinariamente, só se celebraban representacións teatrais nas festas de carácter oficial (ludi Megalenses = en abril, en honor da Magna Mater; ludi Florales = en abril ou maio, en honor de Flora e a Primavera; ludi Apollinares = en xuño, en honor de Apolo; ludi Romani = en setembro, en honor a Xúpiter; ludi Plebeii = en novembro, en honor tamén de Xúpiter).

Con carácter excepcional, celebrábanse con motivo da dedicación de novos templos ou funerais de personaxes destacados.
O aparello escénico era pobre. Ao principio había un simple estrado e o público situábase en pé no interior dun terreo acoutado; máis tarde incluíuse un chanzo, tamén de madeira e desmontable. O primeiro teatro estable, xa de pedra, non se construiría ata o ano 55 a.C. por orde de Pompeio, en Roma. O único que se conserva en Roma é o teatro Marcelo, obra de Augusto a fins do século I a.C.; en España consérvanse, en bastante bo estado, teatros magníficos como o de Mérida, Sagunto e Segóbriga.

Estes teatros eran semicirculares ( > anfiteatro = dobre teatro), con gradas ou chanzo, cavea, en cuxas primeiras filas se reservaban asentos para os senadores e outros personaxes importantes (por ex. as Vestais). Entre as gradas e o escenario, scaena, había un espazo libre, orchestra, destinado aos bailaríns.
A scaena era ancha pero pouco profunda e con entradas laterais; o fondo representaba xeralmente unha casa con tres portas que tamén servían de entrada e saída aos actores. O escenario viña ser así unha rúa na que se desenvolvía a acción.
Apenas había decorado: polo xeral só aparecía un altar e o demais tíñano que suxerir os actores cos seus xestos e palabras e facerllo imaxinar ao público. Non había telón, aínda que parece ser que se empezou a usar no ano 56 a.C. coa peculiaridade de que non subía como os actuais, senón que se afundía por unha ranura no chan do escenario.
Polo que respecta aos actores, organizábanse en compañías, greges, formadas xeralmente só por cinco, o que obrigaba moitas veces a que algún tivese que representar varios papeis dunha mesma obra. O director da compañía e case sempre primeiro actor era o dominus gregis. Todos eran homes e representaban, xa que logo, tamén os papeis femininos e sempre eran libertos ou estranxeiros pois o oficio de actor estaba moi mal considerado.
Os actores usaban máscaras de cartón pedra, como ocorría no teatro grego; levaban vestidos convencionais, segundo o tipo de personaxe (roupas chamativas para os mozos, brancas para os vellos e vermellas para os escravos). Por outra banda usaban un calzado especial : na traxedia as crepidae ou "coturnos" (con altos tacóns) e na comedia, os socci (zocos ou sandalias).



1.4.A COMEDIA ROMANA. SUBXÉNEROS.

- Fabula palliata, de ambiente grego e inspirada en obras de autores gregos; os actores vestían o "pallium", manto típico grego. A este xénero pertencen as comedias de Plauto e Terencio. Ambos adoItan elementos da Comedia Nova á que se engadiron elementos propios da tradición teatral latina e do propio autor.
- Fabula togata, de ambiente e vestido propio dos romanos, a toga simple dos cidadáns comúns, ("gens togata" = o pobo romano)
Xéneros teatrais menores, todos eles cómicos
- Atellana literaria (herdeira da atelana primitiva, cos mesmos personaxes): peza curta, improvisada e obscena de temática xocosa e satírica. unha especie de sainete bufonesco
- Mimo: composición máis libre e variada; facíase unha imitación realista da vida, de temática indecente e linguaxe máis propia de xerga. Os papeis femininos eran representados por mulleres (no teatro latino só actuaban homes) e os actores e actrices representaban sen máscaras e descalzos (planipedes)
- Pantomima, representación que elimina a expresión falada, reducíndose a imitacións, xesticulaciones e danzas de carácter máis ou menos obsceno.

1.5. PLAUTO . CARACTERÍSTICAS DA COMEDIA PLAUTINA. ORIXINALIDADE DE
PLAUTO


Cidadán libre pero pobre representa, fronte á opción aristocrática e elitista de Terencio, a tendencia democrática e popular da comedia romana.
Desenvolveu a súa actividade literaria cara ao ano 200 a.C., e foi un autor moi prolífico,do cal se conservan 21 comedias bastante completas, todas elas palliatae, é dicir, son adaptacións de obras gregas, con personaxes, lugar de acción e contido gregos.


CARACTERÍSTICAS E ELEMENTOS DA COMEDIA PLAUTINA.


PROLOGUS: , destinado a contar o argumento da comedia. Os espectadores romanos querían coñecer a trama argumental e o desenlace desde o principio, para estar tranquilos e saber que todo ía acabar ben, como así era, malia os perigos ou sufrimentos a que estivese exposto o protagonista. O prólogo recitábao un dos actores, ou o “prologus”, personificación romana.- e con frecuencia un deus ou un personaxe alegórico que non tiña ningunha outra intervención.


CONTAMINATIO: fundir nunha comedia latina dúas ou máis comedias gregas. Con todo, segue sendo Plauto orixinal polas extensas partes cantadas - líricas fronte ás partes faladas das outras.

ELEMENTOS ROMANOS: que contrastan cos gregos. Temos chistes e referencias a deuses, lugares, maxistrados romanos etc. A situación desenvólvese en lugares afastados, por exemplo, Grecia.

LINGUA: chistes e adiviñanzas, comparacións mitolóxicas, uso de nomes parlantes e mistura do rexistro vulgar e culto.

ELEMENTOS POPULARES: o engano e o equívoco: parodianse os temas serios, en particular a mitoloxía; potenciase o papel dalgún personaxe, como o escravo e o parásito e a esaxeración dos defectos alleos.

PERSONAXES:
son todos tipos genéricos:

Adulescens: mozo namorado, frecuentemente dunha cortesá (motivo que desencadea a acción). Píntase como aparvado e incapaz de solucionar os seus problemas, traspasando ao escravo as súas responsabilidades.

Senex: pai severo e rigoroso, excesivamante crédulo. Caricaturízase como vello verde que, en contrate cos seus anos e canas, rivaliza en amores có seu fillo ( motivo de disputa da comedia).

Servus: rei da comedia plautina caracterízase pola astucia, por ser hábil, mentiroso, sen escrúpulos, disposto a todo por axudar ao seu amo. Os seus chistes son a principal fonte de humor.

Puella, virgo, meretrix: frecuentemente filla de pais descoñecidos en poder dun lenón, pese a que segue virxes - como se encarga de recordarnos o escritor - para que ao final da trama ao descubrirse a súa verdadeira identidade poda casar có seu amado.

Uxor, matrona: representada baixo o prisma negativo da esposa con rica dote, altiva e derrochona, colérica, prepotente e disposta a impoñer a súa condición ao marido.
Parásito: disposto a soportar calquera humillación por conseguir un bocado. Tamén fai o papel de adulador.

Miles- Soldado: vanidoso e fanfarrón. Presume dos seus amoríos e fazañas militares que nunca existiron máis que na súa imaxinación.
Lenón: representa a máxima degradación do ser humano. É avarento, rastreiro e desleal.

As personaxes e a trama das comedias plautinas adoitan centrarse en:

- Enredos amorosos, sobre todo de mozos de familias ricas que atopan dificultades ata que acaban conseguindo o obxecto dos seus desexos.
- Pais que perden aos seus fillos pequenos e recupéranos de maiores, recoñecéndoos por algunha marca ou obxecto
- Soldados fanfarrones que quedan sempre burlados.
- Escravos astutos, encargados de solucionar os problemas amorosos dos seus novos amos, con frecuencia sacando diñeiro aos pais con argucias.
- Parásitos que adulan e adulan para lograr invitacións a comer.
- Celestinas e alcahuetes, donos a miúdo das raparigas pretendidas .

ORIXINALIDADE DE PLAUTO.

A orixinalidade de Plauto consiste en combinar as partes dialogadas e cantadas (cantica). O papel da música é especialmente importante. O instrumento literario que caracteriza as comedias de Plauto son os cantica polimétricos, é dicir: únense o metro e a palabra que, malia a musicalización, segue sendo o máis importante.
Comentarios (0) - Categoría: Literatura Latina - Publicado o 17-10-2018 10:08
# Ligazón permanente a este artigo
Lírica de Horacio

POESÍA LÍRICA . HORACIO.

1.- Antecedentes Gregos. Características da Lírica.

Caracteriza á poesía lírica a polimetría, a musicalidade e a expresión de sentimentos persoais moi variados, desde o máis doce amor ata o odio máis enconado.

Diferénciase da moderna sobre todo nos contidos, formas e modos de comunicación:

- era fundamentalmente pragmática e estaba intimamente vinculada á realidade social e política, á acción concreta do individuo dentro da sociedade.

- O seu contido constante era o mito, que constituía o punto de referencia exemplar, a alma e a vida da poesía lírica (aínda que ás veces non se pasa de constituír un tópico aparello literario), a cal non estaba destinada a ser lida, senón a ser recitada ante un público por un individuo illado ou un coro co acompañamento dalgún instrumento musical. De aí, fundamentalmente, que no ámbito grego, o vocábulo "lírica" designase á poesía cantada ao son da lira (ou calquera outro instrumento de corda similar).

- Caracterizábase non só pola variedade de contidos, senón tamén pola variedade en estruturas e formas métricas, sempre en composicións breves.

2.- Poesía Lírica en Roma

A lírica latina comeza en Roma moito máis tarde que a épica ou o teatro, concretamente a finais do século II a.C., en plena influencia helenística e cando as circunstancias políticas e sociais abocaran aos ánimos dos cidadáns cada vez máis cara á intimidade e a vida privada. As convulsións sociais que propiciaron a falta de ideais comúns que xustificasen unha épica nacional, fan brotar unha serie de composicións
breves e delicadas nas que se renuncia a todo o que sexa grandeza, centrándose na intimidade das pequenas cousas.

As características desta nova poesía seguen sendo semellantes ás da lírica grega (mitoloxía, polimetría, etc. Vid. supr.) pero a diferenza é que os romanos escribiron pouca poesía lírica propiamente dita e ademais foi un produto completamente literario non arraigado no costume social, pensado para ser lido e non cantado. Neste marco aflorou en primeiro lugar o círculo de Lutacio Cátulo e os seus soados epigramas eróticos, a quen podemos considerar como precedente dos neotéricos, verdadeiros

artífices e abanderados de toda unha renovación literaria e estética.

HORACIO

Biografía.


Quinto Horacio Fraco (65-8 a.C.) naceu en Venusia (Apulia), fillo dun liberto que exercía o cargo de recadador de impostos nas poxas. Con gran sacrificio da súa familia, recibiu unha esmerada educación en Roma e máis tarde en Grecia, entusiasmándose coa filosofía epicúrea. Enrolouse no exército de Bruto e combateu en Filipos co grao de tribuno militar.

Tras a derrota volveu a Roma e comprou un posto de amanuense dos cuestores para poder vivir. Alí empeza a escribir con amargura os seus Épodos e as Sátiras, trabando amizade con Virxilio- quen o presentou a Mecenas, ao cal lle uniu unha profunda amizade durante toda a súa vida. Non casou nunca. Adicouse por completo á súa actividade literaria, permitíndose ata rexeitar o cargo de secretario particular do"princeps", que o propio Augusto lle ofreceu.

Obra Lírica

Non estudaremos a obra completa de Horacio, baste con mencionar as Sátiras ou Sermóns e as Epístolas, para pasar ao estudo detallado do resto da súa produción poética.

Épodos

Chamados por Horacio “Iambi”, foron escritos no intermedio das batallas de Filipos (42 a.C.) e Accio (31 a.C.), é dicir, contemporáneos dos Sermóns e inmediatamente anteriores ás Odas. Están a media distancia entre a poesía satírica e
lírica e con eles Horacio aspirou a converterse no Arquíloco romano.

Adopta a estrofa iámbica, mesturándoa con outros ritmos e fixando desde aquí as regras da métrica latina. Reúne aquí 17 poemas curtos, de ton violento e agresivo sobre temas moi diversos: xunto ás deprecacións contra as guerras civís, aparecen as invectivas contra persoas da vida pública ou privada, contra os seus inimigos literarios ou contra mulleres perversas... No entanto, tamén hai un poema de tema bucólico, o conocidísimo "Beatus Ille", no que canta a vida do campo fronte ás complicacións da vida urbana.

Odas ("Carmina")

Escritas entre o 30 e o 20 a.C., son composicións líricas agrupadas en catro libros, coas que intenta crear unha poesía lírica que rivalice coa grega; naturalmente utiliza temas e metros líricos gregos, estrofas eólicas sobre todo. Nos primeiros libros de Odas, Horacio apoia as intencións morais e relixiosas de Augusto, incluíndo unha temática moi variada:

- Temas político-nacionais, centrados no valor educativo da guerra e na predicación da vida serena e a aurea mediocritas, como medio de freo para as ambicións e ansia de novidades provocadas pola guerra civil. Igualmente fala do sometemento dos pobos bárbaros para garantir a paz de Roma e dedica tamén poemas de encomio a Augusto.

Tanto gustaron ao "princeps" estes cantos, entre os que se atopan as chamadas Odas Nacionais, que pediu a Horacio que compuxese un himno para os Xogos Seculares do 17 a.C. (destinados a conmemorar a paz definitiva en Oriente, tras o sometemento dos Parthos). Denominouno Carmen Saeculare.

- Temas relixiosos, onde Horacio usa aos deuses como un mero artificio literario.

- Temas de ética e moral, onde se poden incluír tamén algún de tipo erótico e outros de tipo profano (a alegría dos banquetes, a tranquilidade da vida do campo, amores propios e alleos...), pero onde fundamentalmente se deixa ver a influencia da filosofía epicúrea que Horacio profesaba, en clara contradición co seu carácter tipicamente romano: hase de vivir o presente, gozando da vida ("carpe diem"), pero dun xeito sensato, con calma e tranquilidade, evitando o ansia de riqueza e as esperanzas infundadas ( que foron, segundo el, as causantes da crise romana).

No fondo Horacio entende o deber por encima dos praceres da alma.

Doutra banda, no libro IV das Odas , Horacio preséntallelos de forma diferente aos anteriores: é un libro máis persoal e íntimo, como o apoxeo do home, xa ancián,que ve pasar a súa vida e agudiza os seus sentimentos; ante a tristeza da morte busca a inmortalidade que pode conferirlle a poesía e, como tal instrumento de recordo, encómiaa. Aquí desaparece o anonimato e confésase abertamente sen pseudónimos.

En realidade toda a lírica de Horacio, nos seus aspectos máis elevados, non é outra cousa que unha meditación ao redor da morte: esta é o fío condutor do seu mundo. Pero o seu pesimismo non é absoluto, como o demostra a súa evolución fatigosa desde o epicureísmo ao estoicismo, manifestada na súa produción lírica onde soubo axuntar os aspectos ambiguos da vida humana.

A posición senlleira de Horacio como un dos maiores poetas latinos baséase na perfección formal que mostra a súa poesía e na profundidade e detalle do seu propio retrato: aparece como un dos homes máis agradables, urbanos, graciosos, tolerantes,observadores, amantes das cousas boas da vida e do seu país que podamos imaxinar.

Precisamente esta capacidade de observación afástao definitivamente, nun tema

tan común na lírica como o amoroso, de Catulo e, sobre todo, dos elexíacos Tibulo e Propercio. En Horacio as paixóns son contempladas cun espírito de observación case obxectivo coma se o autor non estivese implicado nelas: ante a beleza de Cloe, non exercita o sentimento, senón a fantasía.

Mostras fundamentais da súa produción lírica e reflexo das súas preocupacións vitais permanentes son as seguintes Odas: "O teu ne quaesieris, scire nefas..." (I,11) "Rectius vivis, Licini,... (II,10) "exegi monumentum aere perennius..." (III,30) "Diffugere nives,redeunt iam gramina campis..." (IV, 7) .

Estilo e Pervivencia

O mesmo Horacio manifesta os seus gustos literarios na Epistula ad Pisones, verdadeiro tratado de preceptiva literaria, denominado tamén Ars Poética. Poden resumirse nas seguintes características:

- Plasticidade: consiste esta calidade en dar forma, relevo e límites ao que se está escribindo. Horacio é insuperable na descrición tanto de motivos da natureza, como das súas ideas e sentimentos, personificándoos se é necesario por medio de divindades alegóricas: intenta chegar ao entendemento a través dos sentidos.

- Sentido do equilibrio: intenta levar á literatura a idea epicúrea da moderación que

cultivou durante toda a súa vida. Insiste na importancia da orde e combinación das palabras como principio fundamental da linguaxe poética. A "callida iunctura", como definición do estilo de Horacio, converteuse en frase proverbial: a acertada e intelixente combinación do acervo lingüístico cotián para lograr un efecto novo.

- Sentido da perfección: é a calidade máis acusada e característica, aínda que poida facerlle perder ás veces sentimento e espontaneidade. Horacio utiliza en todo momento a palabra ou construción exacta, traballa unha e outra vez os versos ata deixalos perfectos; a estrutura das súas composicións é harmónica e rigorosa, todo en consonancia coa alta misión social que o poeta atribúese, de ser educador e intérprete dos sentimentos da sociedade creándoos, fronte aos "Poetae Novi" que seguiron os modelos helenísticos.

Horacio supera todo o anterior partindo duns elementos coñecidos. Tivo un grupo de sucesores que imitaron as súas formas líricas, aínda que logo na Idade Media as súas Odas non foron lidas. No Renacemento cobraron de novo unha gran aceptación, así como no século XVIII, cando a filosofía de moderación preconizada por Horacio asumiu un papel preponderante.
Comentarios (1) - Categoría: Literatura Latina - Publicado o 18-10-2012 11:46
# Ligazón permanente a este artigo
ORATORIA. CICERÓN.
ORATORIA. MARCO TULIO CICERÓN.

1.- Notas biográficas.

Arpino, 106 a.C. Pertencía a unha familia acomodada do ordo equester pero ningún dos seus membros interviñera en política.

O intelectual.

Enviado co seu irmán Quinto a Roma, estuda Oratoria. Toma a toga viril aos 16 anos e aos 19 alístase no exército. Aos 25 anos intervén no seu primeiro proceso xudicial (Pro Quinctio) e triunfa sobre Hortensio, un dos avogados máis famosos de Roma. Márchase a Rodas e Atenas para perfeccionar a súa formación.

O político.

Inicia a súa carreira política en Roma e, a pesar de ser un homo novus, alcanza a categoría de senador. Durante o seu consulado tivo lugar a Conxuración de Catilina, un intento de golpe de estado protagonizado por Lucio Serxio Catilina.

Toma partido por Pompeio na Guerra Civil entre este e César. Vencedor César, foi perdoado e afástase da vida política. Tras o asasinato deste, intentou volver enfrontándose a Marco Antonio (Filípicas) o que lle custou a vida ( 7 de Decembro de 43 a.C.)

2.- Obra literaria de Cicerón.

Obra fundamentalmente en prosa, na que cultivou tres xéneros: Oratoria, Epistolografía e Filosofía.

2.1 . A Oratoria.

Cicerón iníciase na avogacía aos 25 anos. Grazas ao paciente labor do seu escravo que tomaba nota dos discursos que o seu amo pronunciaba e grazas tamén ao interese que o propio Cicerón tiña na súa publicación, conservamos un amplo número de discursos completos.

Discursos xudiciais.

Verrinas: contra C. Verres, 7 Orationes (discursos). Só pronunciou un, pois Verres,

véndose perdido, desterrouse voluntariamente.

Pro Milone: en defensa de Milón, asasino de Clodio, o máis encarnizado inimigo de

Cicerón.

Pro Marcello e Pro Ligario: en defensa de dous inimigos de Xulio César.

Pro Archia Poeta
: no que aproveita para facer un eloxio das letras.

Discursos políticos:

Catilinarias: catro discursos ante o Senado e o pobo denunciando a conspiración de L.S. Catilina. Acadou tal éxito que obtivo o título de Pater Patriae aínda que posteriormente lle valeu o desterro e confiscación dos seus bens, rehabilitado todo iso na revisión do proceso.

Filípicas : para moitos, os seus mellores discursos, 14 contra Marco Antonio, herdeiro político de César e polo que pagou o prezo da súa vida.

Ademais dos discursos citados e doutros moitos ata completar o número de 55 conservados, Cicerón deixounos tamén unhas interesantes obras sobre a oratoria, a súa técnica e a súa historia.

Brutus: historia da Oratoria romana desde as súas orixes ata o propio Cicerón e oradores da súa época. Inclúe tamén un resumo da oratoria grega. Está escrito en diálogo entre Bruto , Ático e o propio Cicerón.

De oratore: expón o seu concepto do orador ideal.

Orator: estudo acerca dos diversos estilos da oratoria. Na súa opinión, o orador ideal debería dominar todos os estilos e usalos segundo as circunstancias.

Ademais de nestes discursos, noutras obra teorizou sobre retórica ( De optimo genere oratorum, Partitiones oratoriae, Topica):

Para a elaboración de discursos é imprescindible o coñecemento dos distintos recursos oratorios:

*Inventio: trata sobre o contido das ideas e das argumentacións.

*Dispositio: estuda a disposición ou ordenación das ideas do discurso.

*Elocutio: esta terceira parte da retórica refírese á expresión lingüística do discurso; á elección e colocación das palabras, ó ritmo condicionado por estas e á correcta utilización de figuras retóricas. O orador céntrase nela .

Hai no discurso unhas virtudes e vitia que afectan á elocutio:

- Aptum ou decorum: armonización de todos os elementos do discurso externos (público, situación, lugar) e internos (expresión).

- Puritas ou latinitas ou sermo purus: corrección do idioma atendendo á norma,
aínda que se admiten figurae; opónselle o barbarismo e o solecismo.

- Perspicuitas: claridade das ideas e da expresión; os defectos que se lle opón son a obscuritas e a ambiguitas.

- Ornatus: atende á estética do discurso, das ideas, da expresión e da adecuación entre ambas.

As figuras e os tropos forman parte do ornatus. O vicio por defecto é a oratio
inornata
; por exceso, a affectatio.

a) Relacionados coas virtutes e co tema do discurso están os estilos ou genera dicendi, tamén chamados genera elocutionis:

- Genus humile: nos discursos cuxa finalidade é docere ou probar; débese insistir na perspicuitas e o decorum e evitar as figuras e tropos.

- Genus medium: para delectare; convén o ornatus usado con moderación.

- Genus sublime: a finalidade é movere ( conmover) os afectos do auditorio;

o ornatus debe usarse intensamente.

*Memoria: propuña pautas para memorizar.

*Actio: desenvolvía técnicas para a declamación.

b) Segundo a finalidade do discurso distinguíanse tres xéneros de elocuencia:

- genus laudativum: era utilizado nos discursos pronunciados en cerimonias

relacionadas coa relixión (laudationes funebres e elogia).

- genus deliberativum: era o propio da oratoria política.

- genus iudiciale: propio dos discursos de acusación e defensa ante os tribunais.

c) Partes dun discurso:

- Exordium: ou introdución para atraer a atención do público e facelo benévolo (captatio benevolentiae).

- Narratio: exposición do asunto obxecto do discurso.

- Argumentatio: probatio/confirmatio, ou exposición razoada dos argumentos e refutatio, rexeitamento das obxeccións reais ou posibles.

- Peroratio: conclusión final, resumo do discurso e procura do favor do público.

A finalidade dos discursos é docere, delectare et movere.

Despois de Cicerón, a retórica refuxiouse nas escolas.

Comentarios (0) - Categoría: Literatura Latina - Publicado o 16-10-2012 20:51
# Ligazón permanente a este artigo
Literatura Latina. Épica de Virxilio.
ÉPICA

1.- CARACTERÍSTICAS DO XÉNERO

Orixes.

Manifestación literaria de carácter narrativo que conta cunha linguaxe solemne e maxestuosa as fazañas lendarias de heroes ou as orixes míticas dun pobo. Xorde nas culturas primitivas vinculada coa tradición oral: son composicións que se transmiten oralmente, xeralmente con acompañamento musical e que non teñen nin un único autor nin un texto fixo. A este estadío pertencen as dúas grandes epopeas da India - o Ramayana e o Mahabarhata - e os poemas homéricos.

Precisamente a enorme influencia que exerce en toda a civilización occidental a cultura grega fai que, a partir da Ilíada e a Odisea, a épica se convirta nun xénero literario con características ben definidas. Xorde desta forma o poema épico. En orixe e desenvolvemento do xénero épico en Roma podemos observar tres características fundamentais:

Influencia homérica.

Utilización da historia nacional como argumento épico.

Influencia da poesía alexandrina.

Características xerais da Épica.

A palabra epos significa narración. As principais características que a identifican como xénero son:

A súa orixe: na maior parte das culturas comezou sendo oral e cantada, feito que non se produce na latina.

Forma: en verso e con versificación maxestuosa e lenta. Empregouse o hexámetro.

Tema: normalmente canta as vitorias e as fazañas dos seres heroicos máis recoñecidos pola comunidade (na grega e latina, dos heroes gregos e troianos).

Figuras heroicas: que encarnan os valores morais e as actitudes sociais apreciadas pola cultura que os creou.

Figuras retóricas: utilízanse unhas fórmulas que permiten ao rapsodo unha mellor memorización, que se repiten nun mesmo esquema métrico, e que serven como epítetos para caracterizar personaxes. Tamén os símiles e comparacións imprimen viveza e plasticidad ademais de relaxar a atención tras momentos de tensión.

Precedentes.

Os dous poemas homéricos son o punto de arranque de toda a épica occidental. En Roma Livio Andrónico, poeta tarentino do século III a. de X.C., traduciu a Odisea en versos saturnios. Exerceu unha enorme influencia e foi utilizada nas escolas. Desde época moi temperá os autores latinos substitúen os elementos míticos e lendarios polas súas propias xestas históricas como tema dos seus poemas épicos. As primeiras obras orixinais de xénero épico son epopeas nacionais e, en certo sentido, así poden ser considerados tamén os dous grandes poemas épicos que se nos conservaron completos: A Eneida e A Farsalia.

O primeiro poeta que escribe unha obra destas características é Nevio, que a fins do século II a. de C. publicou co título de Bellum Punicum un poema en versos saturnios sobre a primeira guerra púnica na que participara persoalmente.

Entre os poetas que cultivaron o xénero épico con anterioridade a Virxilio destaca pola súa importancia Ennio, con quen a épica latina seconsolida definitivamente. O seu poema Annales é considerado como a epopea nacional romana ata a aparición da Eneida. Era unha obra en 18 libros, dos que só se conservan fragmentos, Ennio foi o primeiro en utilizar o hexámetro, verso tomado do grego e do que a épica toma o nome, senón tamén porque foi o creador dunha linguaxe épica en Roma. Toda a obra de Ennio contén un sentimento tipicamente romano: un gran amor e admiración por Roma e polas fazañas dos seus heroes.

2.- VIRXILIO, O POETA DO PRINCIPADO

Biografía


Publio Virxilio Marón naceu nunha aldea próxima a Padua no ano 70 a. de C. e pertenceu a unha familia de clase media. Foi educado en Cremona e Mediolanum (Milán), estudando con posterioridade filosofía e retórica en Roma. Morreu en Brindisi, o 19 a. de C., ao regreso dunha viaxe a Grecia que realizara para coñecer "in situ" os lugares nos que se desenvolvía a Eneida. Foi levado a Nápoles e enterrado nos arredores desta cidade. Viviu unha época de profunda crise no mundo romano e asistiu aos cambios que supuxo o goberno de Augusto, colaborando activamente e de bo grao neles.

A ENEIDA

Tema e Estrutura


Virxilio adica os dez últimos anos da súa vida, do 29 ao 19 a. de C.- a escribir a Eneida, un poema épico en hexámetros que ía eclipsar todas as obras épicas precedentes de escritores romanos e ía fixar as características do xénero para os escritores épicos posteriores. Neste poema ensálzase a orixe e crecemento do poder romano. Cando comeza a escribir a Eneida prodúcense os feitos centrais que inician o principado de Augusto: a paz no imperio é total, Roma vive uns momentos de gloria que puideron inducir ao poeta a lanzarse polos camiños da épica.

Ao parecer, o desexo de Mecenas e do círculo de intelectuais próximo a Augusto era que o poema se centrase na figura do propio emperador; o logro de Virxilio foi prescindir da glorificación persoal e unir os destinos de Roma e de Augusto na glorificación das orixes míticas da cidade. Para iso sérvese da lenda de Eneas, pai mítico de Roma e, ao mesmo tempo, antepasado divino de Augusto.

O tema central do poema é, pois, a lenda de Eneas: o heroe troiano que sobreviviu por mandato dos deuses á destrución de Troia e, tras unha longa viaxe, fundou un asentamento troiano en Italia.

A intencionalidade política da Eneida é evidente xa na elección do tema. Escollendo a lenda de Eneas como fundador de Roma, Virxilio relacionaba esta definitivamente coa cultura grega. Por outra banda, facíase descender "a gens Iulia", á que Augusto pertencía, de Iulo, o fillo de Eneas; desta forma, como segundo a lenda Eneas era fillo da deusa Venus, establecíanse unhas orixes divinas para o emperador.

Virxilio presentaba así o réxime de Augusto como o herdeiro natural do glorioso pasado romano: Roma e Augusto quedaban deste xeito identificados de forma moito máis sutil e eficaz.

Como obra literaria a Eneida é un poema dunha extraordinaria complexidade.

Sen dúbida, Virxilio inspirouse nos poemas homéricos, pero ao mesmo tempo, abandonando a súa primeira vinculación cos "poetae novi", aproxímase á épica arcaica de Ennio e de Nevio, que ensalzaran aos heroes da súa historia nacional mesturando feitos históricos con aspectos lendarios.

Virxilio logra unir no poema o presente e o pasado, a historia e a lenda con gran habilidade; as fazañas de Augusto e os logros e aspiracións da súa recentemente nado Principado aparecen no poema, non expostos directamente como materia narrativa, senón en forma de disgresión profética ou fabulosa: no libro I, Xúpiter pasa revista á historia de Roma ata a época de Augusto; no libro VI a sombra do seu pai, Anquises revela a Eneas o destino de Roma como dominadora e civilizadora de pobos; para rematar, Virxilio aproveita o recurso épico da descrición das armas, tomado directamente de Homero, para realizar unha descrición da historia de Roma que culmina coa vitoria de Accio e o triunfo de Octavio Augusto.

A Ilíada e a Odisea suxeríronlle a composición do poema en dous partes: os seis primeiros libros, nos que se narra a peregrinación de Eneas desde a destrución de Troia ata a súa chegada a Italia, recollen o modelo da Odisea; os outros seis, que recollen as alternativas na loita pola conquista de Italia, recordan á Ilíada. Á influencia homérica débese tamén a presenza dos deuses e as súas interferencias na vida humana.

Por outra banda, Virxilio mantense na Eneida fiel ao concepto romano de épica: é un poema nacionalista no que non só Roma senón tamén Italia forma parte dos acontecementos. Xunto á maquinaria mitolóxica, tomada do mundo homérico, aparecen no poema, tratadas con gran respecto, antigas crenzas e prácticas relixiosas, que estaban profundamente ancoradas na tradición romana.

É un poema que enaltece os sentimentos de piedade e relixión, trazos característicos da antiga Roma e que Augusto intentaba restaurar. Eneas preséntaseenos guiado paso a paso pola vontade dos deuses na súa tarefa de establecer os "Penates" troianos en Italia.

Virxilio, aínda recoñecendo a súa débeda con Homero, soubo imprimir á súa obra un profundo selo de "romanidade": pretendeu reflectir os principios da restauración relixiosa e moral que se estaba realizando durante o Principado de Augusto.

Lingua e estilo da Eneida

Desde o punto de vista da evolución do xénero épico, a Eneida distánciase de todos os poemas anteriores: por primeira vez nun poema épico insérense na narración recursos e tons literarios dramáticos e líricos. O estilo da Eneida é novo; Virxilio varía o ton do poema segundo os momentos e alterna con gran naturalidade a solemnidade épica co lirismo máis puro e con momentos de forte dramatismo. Probablemente non alcanza a grandeza de Homero, pero constrúe unha obra de gran humanidade; este é o trazo máis característico de Virxilio: o poeta canta ao home que sofre para obedecer ó seu destino e non ao guerreiro que combate. Aínda que Virxilio imita a Homero e se inspira nel, a súa concepción da poesía é xa moi distinta. Virxilio é un poeta erudito: a súa obra é produto dun intenso estudo da fontes e dos modelos tanto gregos como latinos.

Argumento.

O poema comeza cando Eneas e os seus compañeiros levan xa algúns anos vagando en busca da terra onde, segundo o mandato dos deuses, han de fundar unha nova cidade. Eneas, cos Penates da destruída Troia, co seu pai Anquises e o seu fillo Ascanio vaga, asistido pola súa nai Venus, durante moito tempo polo mar, cando unha tempestade os arroxa ás costas de África. Alí, estase a levantar Cartago - a futura rival de Roma. Recibido hospitalariamente pola raíña Dido, Eneas fai un relato da destrución de Troia e dos acontecementos posteriores.

Narra a continuación Virxilio os amores de Eneas e Dido, que ven obstaculizados por Xúpiter, quen recorda a Eneas a misión encomendada polos "fados"; Eneas parte e Dido quítase a vida. Estes episodios ocupan os primeiros catro libros e destacan entre eles a destrución de Troia, narrada con ton verdadeiramente épico no libro II, e os amores de Dido e Eneas, que ocupan todo o libro IV dun gran valor dramático e centrado ao redor da figura de Dido, un dos personaxes máis logrado do poema.

A primeira parte do poema termina co descenso de Eneas ao inferno, narrado no libro VI; alí contempla os espíritos de persoas desaparecidas e recibe do seu pai Anquises unha visión profética sobre os seus descendentes. É este un libro dunha gran beleza formal e dotado, ao mesmo tempo, dun importante contido ideolóxico e filosófico; nel reflíctense as ideas de Virxilio, tomadas do Neoplatonismo, acerca da vida de ultratumba e da reencarnación.

Os seis libros seguintes, de maior contido narrativo e ton épico, narran a chegada a Italia de Eneas e os seus compañeiros e as súas loitas principalmente cos Rútulos polo dominio de Italia. Destacan nestes libros algúns episodios, como o de Niso e Euríalo (libro IX) de gran valor dramático, o ataque das amazonas dirixidas por Camila e, moi especialmente, o combate final entre Turno e Eneas que termina coa vitoria deste último.

Personaxes.

Un dos aspectos máis criticados do poema virxiliano é o tratamento dos personaxes, en concreto o de Eneas. Acúsase a Virxilio de crear un personaxe excesivamente frío, atento soamente á vontade dos deuses e con pouca vida.

O trazo máis característico de Eneas é a "pietas" e é máis un heroe humano que un heroe guerreiro como os homéricos. O segundo personaxe en importancia é Dido, cuxos amores con Eneas son o centro do libro IV; Virxilio preséntanola como unha vítima dos deuses. A figura de Dido desmente a quen consideran que Virxilio era demasiado brando como para crear carácteres fortes; é Dido, quizá, a figura máis lograda da Eneida e está chea de forza e paixón humana.

A Eneida é unha obra de extraordinaria perfección estilística e métrica, aínda que o seu autor pediu no seu testamento que se destruíse por considerala inacabada. A pesar dos desexos do poeta, Augusto deu orde de que se publicase sen engadir nada, por ese motivo atopamos versos incompletos.1

Virxilio é o creador dunha linguaxe poética clásica de extraordinaria perfección formal. O seu estilo caracterízase pola xa comentada variedade de tons e pola coidada selección de termos: alterna a utilización de neoloxismos e de arcaísmos que dan solemnidade ao texto. Logrou ademais unha perfecta adaptación do hexámetro á lingua latina.








1. Eva Castro Caridad, catedrática de Filoloxía Latina da Universidade de Santiago de Compostela (USC) descubriu unha serie de peculiaridades no Libro V da Eneida que outras teorías consideraban erros na composición poética e que converten a este texto na columna vertebral de toda a obra.
Comentarios (0) - Categoría: Literatura Latina - Publicado o 16-10-2012 19:10
# Ligazón permanente a este artigo
Temas de Literatura Latina
O Teatro. Plauto

Historia. Historiografía en Roma

Oratoria. Cicerón

Lírica. Horacio

Épica. Virxilio. A Eneida.

Comentarios (0) - Categoría: Literatura Latina - Publicado o 04-04-2012 17:30
# Ligazón permanente a este artigo
© by Abertal